Nghiên cứu tác động của chính sách tiền tệ và an toàn vĩ mô đến ổn định ngân hàng tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu tác động của chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô đến ổn định ngân hàng tại việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Hà
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Chính Sách Tiền Tệ Và An Toàn Vĩ Mô Đến Ổn Định Ngân Hàng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU – HÌNH VẼ
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.4. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.7. CÁC ĐIỂM MỚI VÀ ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• 1.8. KẾT CẤU LUẬN ÁN
• 1.9. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.9.1. CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ
• 1.9.1.1. Khái niệm về chính sách tiền tệ
• 1.9.1.2. Hệ thống mục tiêu của chính sách tiền tệ
• 1.9.1.3. Công cụ của chính sách tiền tệ
• 1.9.2. CHÍNH SÁCH AN TOÀN VĨ MÔ
• 1.9.2.1. Tổng quan về chính sách an toàn vĩ mô
• 1.9.2.2. Các công cụ của chính sách an toàn vĩ mô
• 1.9.3. ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG
• 1.9.3.1. Khái niệm ổn định ngân hàng
• 1.9.3.2. Vai trò và ý nghĩa của ổn định ngân hàng
• 1.9.3.3. Phương pháp đo lường ổn định ngân hàng
• 1.9.4. TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ CHÍNH SÁCH AN TOÀN VĨ MÔ ĐẾN ỔN ĐỊNH NGÂN HÀNG
• 1.9.4.1. Tác động của chính sách tiền tệ đến ổn định ngân hàng
• 1.9.4.2. Tác động của chính sách an toàn vĩ mô đến ổn định ngân hàng
• 1.9.4.3. Sự tương tác giữa chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô đến ổn định ngân hàng
• 1.9.5. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.9.5.1. Tổng quan các nghiên cứu về ổn định ngân hàng
• 1.9.5.2. Các nghiên cứu về tác động của chính sách tiền tệ đến ổn định ngân hàng
• 1.9.5.3. Các nghiên cứu về tác động của chính sách an toàn vĩ mô đến ổn định ngân hàng
• 1.9.5.4. Các nghiên cứu về tác động chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô đến ổn định ngân hàng
• 1.9.5.5. Khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2
• 2.1. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. MÔ TẢ BIẾN TRONG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Ổn định ngân hàng
• 3.3.2. Các biến đại diện cho chính sách tiền tệ
• 3.3.3. Các biến đại diện cho chính sách an toàn vĩ mô
• 3.3.4. Các biến tương tác giữa chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô
• 3.3.5. Các biến kiểm soát về đặc thù ngân hàng
• 3.3.6. Các biến đại diện về kinh tế vĩ mô
• 3.4. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.5. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. MÔ TẢ THỐNG KÊ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4.2. MÔ TẢ THỐNG KÊ CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Ổn định ngân hàng
• 4.2.2. Thống kê mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu
• 4.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.3.1. Kết quả nghiên cứu tác động chính sách tiền tệ đến ổn định ngân hàng
• 4.3.2. Kết quả nghiên cứu tác động chính sách an toàn vĩ mô đến ổn định ngân hàng
• 4.3.3. Kết quả nghiên cứu tác động chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô đến ổn định ngân hàng
• 4.3.4. Kết quả nghiên cứu tác động của các biến kiểm soát đến ổn định ngân hàng
• 4.4. TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. ĐIỂM MỚI NGHIÊN CỨU
• 5.2. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2.1. Đối với Chính phủ - Ngân hàng nhà nước
• 5.2.2. Đối với ngân hàng thương mại
• 5.3. HẠN CHẾ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• BẢNG TỔNG HỢP CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác động của chính sách tiền tệ đến ổn định ngân hàng

Chính sách tiền tệ (chính sách tiền tệ) đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định ngân hàng tại Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy rằng khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thực hiện chính sách tiền tệ mở rộng bằng cách tăng cung tiền M2, điều này có thể dẫn đến sự gia tăng bất ổn trong hệ thống ngân hàng. Ngược lại, khi NHNN thắt chặt chính sách tiền tệ bằng cách tăng lãi suất tái chiết khấu, cũng có thể gây ra những tác động tiêu cực đến sự ổn định ngân hàng. Theo một nghiên cứu, "tác động của chính sách tiền tệ đến ổn định ngân hàng là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô và các yếu tố nội tại của ngân hàng". Điều này cho thấy rằng việc quản lý chính sách tiền tệ cần phải được thực hiện một cách thận trọng để tránh gây ra những rủi ro không cần thiết cho hệ thống tài chính.

1.1. Tác động của lãi suất đến ổn định ngân hàng

Lãi suất là một trong những công cụ chính của chính sách tiền tệ. Khi NHNN điều chỉnh lãi suất, nó không chỉ ảnh hưởng đến chi phí vay mượn mà còn tác động đến khả năng thanh khoản của các ngân hàng. Nghiên cứu cho thấy rằng "tác động của lãi suất đến ổn định ngân hàng là rõ ràng, khi lãi suất tăng, chi phí vay mượn cũng tăng, dẫn đến khả năng thanh khoản của ngân hàng giảm". Điều này có thể dẫn đến tình trạng ngân hàng gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng, từ đó làm gia tăng rủi ro trong hệ thống ngân hàng.

II. Tác động của chính sách an toàn vĩ mô đến ổn định ngân hàng

Chính sách an toàn vĩ mô (chính sách an toàn vĩ mô) được thiết kế để giảm thiểu rủi ro hệ thống và đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính. Nghiên cứu cho thấy rằng khi NHNN thực hiện các biện pháp thắt chặt như yêu cầu tăng tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu và giảm tỷ lệ cho vay trên tiền gửi, điều này có thể làm gia tăng ổn định ngân hàng. Theo một nghiên cứu, "các biện pháp an toàn vĩ mô không chỉ giúp bảo vệ các ngân hàng khỏi các cú sốc tài chính mà còn tạo ra một môi trường ổn định cho sự phát triển kinh tế". Điều này cho thấy rằng việc thực hiện chính sách an toàn vĩ mô là cần thiết để duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

2.1. Tác động của tỷ lệ an toàn vốn đến ổn định ngân hàng

Tỷ lệ an toàn vốn là một chỉ số quan trọng trong việc đánh giá sức khỏe tài chính của ngân hàng. Nghiên cứu chỉ ra rằng "tăng cường tỷ lệ an toàn vốn không chỉ giúp ngân hàng có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc tài chính mà còn tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và khách hàng". Điều này cho thấy rằng việc duy trì tỷ lệ an toàn vốn ở mức hợp lý là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định của ngân hàng.

III. Sự tương tác giữa chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô

Sự tương tác giữa chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì ổn định ngân hàng. Nghiên cứu cho thấy rằng "khi NHNN thực hiện chính sách tiền tệ mở rộng đồng thời cho phép các ngân hàng tăng tỷ lệ cho vay trên tổng tiền gửi, điều này có thể dẫn đến sự gia tăng bất ổn trong hệ thống ngân hàng". Điều này cho thấy rằng việc phối hợp giữa hai chính sách này cần phải được thực hiện một cách đồng bộ để đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

3.1. Tác động của chính sách phối hợp đến ổn định ngân hàng

Chính sách phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô có thể tạo ra một môi trường ổn định cho hệ thống ngân hàng. Nghiên cứu chỉ ra rằng "sự phối hợp hiệu quả giữa hai chính sách này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính". Điều này cho thấy rằng việc xây dựng một khung chính sách đồng bộ là rất cần thiết để đảm bảo sự ổn định của ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Việt Nam, một nền kinh tế đang phát triển với quy mô nhỏ tham gia ngày càng sâu và rộng vào hệ thống kinh tế thế giới. Hệ thống tài chính Việt Nam hiện phát triển ở trình độ thấp với sự phụ thuộc chủ yếu dựa trên sự phát triển của hệ thống ngân hàng (Oanh, Hạc, & Chương, 2017). Đồng thời, ở các nước đang phát triển như Việt Nam, khả năng phát triển kinh tế chủ yếu dựa vào nguồn vốn bên trong và bên ngoài thông qua hệ thống tài chính, thường nhấn mạnh đến vai trò của hệ thống ngân hàng.

Do đó, để phát triển kinh tế bền vững, đòi hỏi hệ thống tài chính phải ổn định, để hệ thống tài chính ổn định yêu cầu hoạt động của ngân hàng thương mại (NHTM) phải ổn định, bởi ổn định ngân hàng là động lực quan trọng cho tăng trưởng GDP trong tương lai (Jokipii & Monnin, 2013). Mặt khác, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu xảy ra vào năm 2009 đã cho thấy một cú sốc dường như không đáng kể phát sinh từ một tổ chức tài chính có thể gây ra sự lây lan, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho hệ thống tài chính một quốc gia thậm chí toàn cầu (Bernabe Jr, 2012). Cuộc khủng hoảng này đã làm thay đổi tư duy của các ngân hàng trung ương (NHTW) trên thế giới, rằng ổn định giá cả không đủ đảm bảo để duy trì ổn định tài chính. Đồng thời, theo Galati and Moessner (2013), việc thiếu một khuôn khổ phân tích để dự đoán và đối phó với tình trạng mất cân bằng tài chính toàn cầu cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế vĩ mô giai đoạn 2008-2009.

Thông qua cuộc khủng hoảng này, đã cho thấy những khoảng trống trong chính sách kinh tế vĩ mô hiện thời cũng như hệ thống giám sát tài chính đã không thể giúp phát hiện, ngăn ngừa và xử lý khủng hoảng đúng lúc. Trước đây, khi điều hành chính sách tài khóa (CSTK) và chính sách tiền tệ (CSTT) thì ổn định giá cả, tăng trưởng kinh tế vĩ mô, tạo thêm công ăn việc làm cho người dân là các mục tiêu quan tâm hàng đầu của hầu hết Chính phủ các quốc gia. Đến nay, bên cạnh các mục tiêu trên, mục tiêu về ổn định tài chính, an toàn kinh tế vĩ mô cũng được Chính phủ các nước 1 luan an chú trọng. Để thực hiện điều này, các quốc gia trên thế giới đã xây dựng cơ chế phối hợp giữa các chính sách kinh tế vĩ mô bao gồm CSTT, CSTK là các chính sách kinh tế vĩ mô truyền thống và chính sách an toàn vĩ mô (CSATVM) – là chính sách mà gần đây các quốc gia thường đề cập, để tạo nên thế “kiềng ba chân” trong bộ chính sách nhằm ổn định kinh tế vĩ mô cũng như ổn định hệ thống tài chính và ổn định ngân hàng.

Trong đó, mục tiêu của CSATVM được xem nhằm giảm thiểu rủi ro hệ thống và các chi phí liên quan tác động đến nền kinh tế thực (Ebrahimi Kahou & Lehar, 2017). Không nằm ngoài xu hướng thế giới, tại Việt Nam, trong những năm gần đây ổn định tài chính trong quản lý kinh tế vĩ mô và ổn định ngân hàng cũng được Chính phủ ngày càng chú trọng1. Công tác đảm bảo an toàn vĩ mô đối với hệ thống tài chính Việt Nam liên quan đến nhiều cơ quan, cụ thể gồm Ngân hàng nhà nước (NHNN), Bộ Tài chính và Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, trong đó Ủy ban giám sát tài chính quốc gia (được thành lập vào năm 2008) có chức năng tham mưu, tư vấn cho Thủ tướng Chính phủ về hoạt động giám sát thị trường tài chính, NHNN và Bộ Tài chính tập trung giám sát chuyên ngành do đơn vị quản lý. Theo phân công của Chính phủ, NHNN có nhiệm vụ ổn định hệ thống tiền tệ, tài chính thông qua xây dựng chính sách đảm bảo ổn định hệ thống tiền tệ, tài chính và thực hiện các biện pháp nhằm ngăn ngừa rủi ro hệ thống trong ngành ngân hàng.

Trên cơ sở này, NHNN thành lập thêm vụ Ổn định tiền tệ - tài chính với chức năng tham mưu, giúp Thống đốc NHNN trong hoạt động phân tích, đánh giá, thực thi CSATVM của hệ thống tài chính và biện pháp phòng ngừa rủi ro có tính hệ thống của hệ thống tài chính. Như vậy, là đơn vị chủ quản thực hiện hai chính sách, CSTT và CSATVM, liệu hai chính sách này có tác động đến ổn định ngân hàng để NHNN có thể thực hiện thành công đề án tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD) gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016-2020 và triển khai áp dụng quy định về an toàn theo chuẩn mực quốc tế Basel II với mục đích đảm bảo an toàn, hiệu quả hoạt động của các TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (NHNNg) (NHNN, 2017) không? Với các nghiên cứu về CSTT, các nghiên cứu này thường tập trung phân tích (i) cơ chế truyền dẫn CSTT tại các quốc gia, vùng lãnh thổ khác nhau trong những giai đoạn, thời kỳ 1 https://bit.ly/2Y45GOW 2 luan an nhất định, như nghiên cứu của Borrallo Egea and Hierro (2019), Buch, Bussierè, Goldberg, and Hills (2019), S. Lee and Bowdler (2019), Anwar and Nguyen (2018), Avdjiev, Koch, McGuire, and von Peter (2018), Neuenkirch and Nöckel (2018), Afrin (2017), H. Khan, Ahmad, and Gee (2016), Mahdi Barakchian (2015), Neuenkirch (2013),…; (ii) tác động của CSTT đến các biến vĩ mô của nền kinh tế như tăng trưởng kinh tế, tỷ giá, rủi ro thanh khoản, giá nhà đất, nợ công, lạm phát, bất bình đẳng thu nhập, chỉ số thị trường chứng khoán,…như các nghiên cứu Reed and Ume (2019), Furceri, Loungani, and Zdzienicka (2018), Moran and Queralto (2018), Timmer (2018), Andolfatto and Martin (2018), Mumtaz and Theophilopoulou (2017), Merrouche and Nier (2017), Merrouche and Nier (2017), Sensarma and Bhattacharyya (2016), Berndt and Yeltekin (2015), Ida (2011); (iii) Các nghiên cứu phân tích tác động của CSTT đối với hoạt động của các ngân hàng như nghiên cứu của Avdjiev and Hale (2019), de Moraes and de Mendonça (2019), Abuka, Alinda, Minoiu, Peydró, and Presbitero (2019), Matousek and Solomon (2018), Borio, Gambacorta, and Hofmann (2017), Chen, Wu, Jeon, and Wang (2017), Nguyen Thanh, Huong Vu, and Thu Le (2017), Vithessonthi, Schwaninger, and Müller (2017), Vithessonthi et al.

Với các nghiên cứu liên quan đến tác động của CSTT đến hoạt động ngân hàng, một số nghiên cứu đã nghiên cứu về tác động của chính sách này đến rủi ro ngân hàng như nghiên cứu của de Moraes and de Mendonça (2019), Altunbas et al. (2010a), Chen et al. Đối với các nghiên cứu liên quan đến CSATVM, thông qua khảo lược, cho đến nay, các nghiên cứu này thường tập trung vào các nội dung (i) phân tích khung lý thuyết về CSATVM, như các nghiên cứu của Lim et al. (2011), Galati and Moessner (2013), Claessens (2014), Tomuleasa (2015), BIS (2016), Ebrahimi Kahou and Lehar (2017), Fendoğlu (2017); (ii) đánh giá hiệu quả về CSATVM tại các nền kinh tế khác nhau như các nghiên cứu Akinci and Olmstead-Rumsey (2018), Bruno, Shim, and Shin (2017), Bruno et al.

Lee, Gaspar, and Villaruel (2017), Zhang and Zoli (2016), 3 luan an M. Lee, Asuncion, and Kim (2016), Bruno and Shin (2014), C. Khi nghiên cứu về ổn định ngân hàng, các nghiên cứu hiện tại đang tập trung phân tích (i) các yếu tố ảnh hưởng tổng thể đến ổn định ngân hàng (bank stability) / bất ổn ngân hàng (bank instability), như các nghiên cứu của các tác giả Eichler, Lähner, and Noth (2018), Dwumfour (2017), Ibrahim and Rizvi (2017), Hà and Hướng (2016), Köhler (2015), I. Diaconu and Oanea (2015), R.

Diaconu and Oanea (2014); (ii) tác động của ổn định ngân hàng với các yếu tố nội bộ ngân hàng như rủi ro thanh khoản, cạnh tranh,…như nghiên cứu của Goetz (2018), Jayakumar, Pradhan, Dash, Maradana, and Gaurav (2018), M. Khan, Scheule, and Wu (2017), Fernández, González, and Suárez (2016), Silva Buston (2016), Beck, De Jonghe, and Schepens (2013), Fecht and Wagner (2009), Wagner (2007), Tuyền, Đạo, and Anh (2017); (iii) tác động của ổn định / bất ổn ngân hàng đến các yếu tố liên quan đến nền kinh tế vĩ mô như tăng trưởng kinh tế, biến động kinh tế, khủng hoảng tài chính toàn cầu, bất bình đẳng thu nhập, bảo hiểm tiền gửi,… như các nghiên cứu Wang, Chen, and Xiong (2019), Ahamed and Mallick (2017), Jayakumar et al. (2018), Ghenimi, Chaibi, and Omri (2017), Ngalawa, Tchana, and Viegi (2016), Hou and Wang (2016), Carretta, Farina, Fiordelisi, Schwizer, and Stentella Lopes (2015), Köhler (2015), Fang, Hasan, and Marton (2014), Fang et al. Tóm lại, liên quan đến chủ đề nghiên cứu về tác động của CSTT và CSATVM đến ổn định ngân hàng, cho đến nay, các nghiên cứu này tập trung ở các khía cạnh gồm: Thứ nhất, các nghiên cứu phân tích tác động của từng chính sách đến ổn định (bất ổn / rủi ro) ngân hàng.

Một số nghiên cứu về tác động của CSTT đến rủi ro ngân hàng / ổn định ngân hàng như nghiên cứu của Altunbas et al. (2010a), de Moraes and de Mendonça (2019), Ngambou Djatche (2019), Malovaná, Kolcunová, and Brož (2019), Chen et al. (2017), Brana, 4 luan an Campmas, and Lapteacru (2018), Paligorova and Santos (2017), Altunbas, Gambacorta, and Marques-Ibanez (2012), Neuenkirch and Nöckel (2018), Angeloni, Faia, and Lo Duca (2015), Altunbas, Gambacorta, and Marques-Ibanez (2010b), Dell'Ariccia, Marquez, and Laeven (2010), hoặc nghiên cứu về tác động của CSATVM đến rủi ro ngân hàng như nghiên cứu của Altunbas et al. Thứ hai, mặc dù đã tồn tại một nghiên cứu về tác động của CSTT và CSATVM đến ổn định ngân hàng hoặc ổn định tài chính như nghiên cứu của Maddaloni and Peydró (2013), nhưng nghiên cứu này được thực hiện các các quốc gia Châu Âu, đồng thời chỉ tiêu ổn định ngân hàng trong nghiên cứu trên được xác định thông qua kênh cho vay hoặc nghiên cứu của Garcia Revelo, Lucotte, and Pradines-Jobet (2020), Malovaná and Frait (2017).

Tại Việt Nam, đã có nghiên cứu của Trung and Chung (2018) về tác động của CSTT và CSATVM về ổn định tài chính thông qua kênh tăng trưởng tín dụng, nghiên cứu của Lân et al. (2017), về sự phối hợp giữa CSTT với chính sách an toàn hoạt động ngân hàng tại Việt Nam, tuy nhiên các nghiên cứu này vẫn chưa đi sâu phân tích về ổn định ngân hàng. Ngoài ra, cho đến nay, theo khảo lược các nghiên cứu trước, chưa có nghiên cứu nào phân tích về cơ chế phối hợp của CSTT và CSATVM trong việc duy trì ổn định ngân hàng.