Sự Vận Động Của Truyện Ngắn Việt Nam Từ 1986 Đến Nay Nhìn Từ Góc Độ Hình Thức Thể Loại

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự vận động của truyện ngắn việt nam từ 1986 đến nay nhìn từ góc độ hình thức thể loại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Lưu Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. TS Hà Văn Đức
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngữ văn
• Đề tài: Sự Vận Động Của Truyện Ngắn Việt Nam Từ 1986 Đến Nay: Phân Tích Hình Thức Thể Loại
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ VẬN ĐỘNG CỦA CỐT TRUYỆN VÀ KẾT CẤU
• 1.1. Sự vận động của cốt truyện và kết cấu truyện ngắn trước 1986
• 1.1.1. Giai đoạn trước 1932
• 1.2. Những xu hướng tổ chức cốt truyện và kết cấu truyện ngắn 1986 - 2006
• 1.2.1. Kiểu cốt truyện chặt chẽ được kế thừa và phát triển đến đỉnh cao
• 1.2.2. Cốt truyện tâm lý được sử dụng phổ biến
• 1.2.3. Cốt truyện phân rã, vai trò của tình huống được đẩy mạnh
• 2. CHƯƠNG 2: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT
• 2.1. Một số mẫu nhân vật nổi bật
• 2.1.1. Con người cô đơn
• 2.1.2. Con người giả cổ tích, giả huyền thoại, giả lịch sử
• 2.2. Những đóng góp mới về nghệ thuật xây dựng nhân vật
• 2.2.1. Nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật
• 2.2.2. Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ nhân vật
• 2.2.2.1. Đối thoại gia tăng mạnh tính khẩu ngữ
• 2.2.2.2. Độc thoại có xu hướng trộn lẫn vào lời người kể chuyện
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỔI MỚI VỀ NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT
• 3.1. Sự đa dạng hóa điểm nhìn trần thuật
• 3.2. Những biến đổi về ngôn ngữ trần thuật
• 3.2.1. Ngôn ngữ trần thuật mang tính hiện thực - đời thường
• 3.2.2. Ngôn ngữ giàu tính thông tin, nhịp điệu trần thuật nhanh
• 3.3. Sự vận dụng các hình thức và giọng điệu trần thuật
• 3.3.1. Ảnh hưởng của người trần thuật ngày càng bị thu hẹp
• 3.3.2. Tính chất phức điệu của giọng trần thuật
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Vận Động Của Truyện Ngắn Việt Nam Từ 1986 Đến Nay

Sự vận động của truyện ngắn Việt Nam từ năm 1986 đến nay phản ánh những biến chuyển sâu sắc trong bối cảnh xã hội và văn hóa. Giai đoạn này đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của văn học, đặc biệt là thể loại truyện ngắn. Các tác phẩm không chỉ đơn thuần ghi lại hiện thực mà còn thể hiện những khát vọng, nỗi niềm của con người trong thời kỳ đổi mới. Theo nhà nghiên cứu Nguyên Ngọc, đây là thời kỳ có nhiều truyện ngắn hay, phản ánh sự đa dạng và phong phú của đời sống văn học.

1.1. Đặc Điểm Chính Của Truyện Ngắn Việt Nam Sau 1986

Truyện ngắn Việt Nam sau 1986 có sự đa dạng về đề tài và phong cách. Các tác giả không chỉ tập trung vào những vấn đề lớn lao mà còn khai thác những khía cạnh đời thường, gần gũi. Sự chuyển mình này thể hiện rõ qua các tác phẩm của những tác giả nổi bật như Nguyễn Huy Thiệp và Lê Minh Khuê.

1.2. Tác Động Của Đổi Mới Đến Văn Học Việt Nam

Công cuộc Đổi mới đã tạo ra không khí tự do sáng tác cho các nhà văn. Họ không còn bị ràng buộc bởi những quy chuẩn cũ, mà có thể tự do thể hiện cái nhìn cá nhân về cuộc sống. Điều này đã dẫn đến sự phát triển mạnh mẽ của văn học Việt Nam, đặc biệt là thể loại truyện ngắn.

II. Những Thách Thức Trong Sự Phát Triển Của Truyện Ngắn Việt Nam

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng truyện ngắn Việt Nam cũng đối mặt với không ít thách thức. Sự cạnh tranh từ các thể loại khác và sự thay đổi trong thị hiếu độc giả đã đặt ra yêu cầu mới cho các tác giả. Họ cần phải đổi mới không chỉ về nội dung mà còn về hình thức để thu hút độc giả.

2.1. Sự Cạnh Tranh Từ Các Thể Loại Khác

Truyện ngắn phải đối mặt với sự cạnh tranh từ tiểu thuyết và các hình thức nghệ thuật khác. Điều này khiến cho các tác giả cần phải tìm ra những cách tiếp cận mới để giữ chân độc giả.

2.2. Thay Đổi Thị Hiếu Độc Giả

Thị hiếu của độc giả hiện đại ngày càng đa dạng và phức tạp. Các tác giả cần phải nắm bắt được xu hướng này để có thể sáng tác những tác phẩm phù hợp và hấp dẫn hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sự Vận Động Của Truyện Ngắn

Để phân tích sự vận động của truyện ngắn Việt Nam, cần áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau. Việc khảo sát các tác phẩm tiêu biểu và phân tích các yếu tố hình thức sẽ giúp làm rõ những biến chuyển trong thể loại này.

3.1. Phân Tích Nội Dung Và Hình Thức

Phân tích nội dung và hình thức của các tác phẩm sẽ giúp nhận diện được những đặc điểm nổi bật trong sự phát triển của truyện ngắn Việt Nam. Các yếu tố như cốt truyện, nhân vật và ngôn ngữ cần được xem xét kỹ lưỡng.

3.2. Khảo Sát Tác Phẩm Tiêu Biểu

Khảo sát các tác phẩm tiêu biểu từ năm 1986 đến nay sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển của thể loại này. Những tác phẩm như 'Những ngọn gió Hua Tát' của Nguyễn Huy Thiệp là ví dụ điển hình cho sự đổi mới trong văn học Việt Nam.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Truyện Ngắn

Nghiên cứu về sự vận động của truyện ngắn Việt Nam không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn. Những kết quả nghiên cứu có thể giúp các tác giả trẻ định hình phong cách sáng tác và tìm kiếm đề tài phù hợp.

4.1. Hỗ Trợ Tác Giả Trẻ

Các nghiên cứu về truyện ngắn có thể cung cấp cho tác giả trẻ những kiến thức cần thiết để phát triển sự nghiệp sáng tác. Họ có thể học hỏi từ những thành công và thất bại của các tác giả đi trước.

4.2. Định Hình Xu Hướng Sáng Tác

Nghiên cứu cũng giúp định hình xu hướng sáng tác trong tương lai. Các tác giả có thể dựa vào những phân tích này để phát triển những tác phẩm phù hợp với thị hiếu độc giả hiện đại.

V. Kết Luận Về Sự Vận Động Của Truyện Ngắn Việt Nam

Sự vận động của truyện ngắn Việt Nam từ 1986 đến nay cho thấy một bức tranh đa dạng và phong phú. Các tác giả đã không ngừng đổi mới để phù hợp với bối cảnh xã hội và nhu cầu của độc giả. Tương lai của thể loại này hứa hẹn sẽ còn nhiều điều thú vị.

5.1. Tương Lai Của Truyện Ngắn Việt Nam

Tương lai của truyện ngắn Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ với sự xuất hiện của nhiều tác giả mới. Họ sẽ mang đến những góc nhìn mới mẻ và sáng tạo hơn cho thể loại này.

5.2. Định Hướng Phát Triển Văn Học

Định hướng phát triển văn học trong tương lai sẽ cần chú trọng đến việc kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Điều này sẽ giúp truyện ngắn Việt Nam giữ được bản sắc riêng trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn lịch sử từ năm 1986 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của toàn bộ nền văn học Việt Nam đương đại dưới tác động sâu rộng của công cuộc Đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng. Trong suốt 20 năm phát triển từ năm 1986 đến năm 2006, truyện ngắn đã bứt phá ngoạn mục, vượt lên trên nhiều thể loại khác để trở thành mũi nhọn nghệ thuật phản ánh nhạy bén những biến chuyển đa chiều của đời sống xã hội. Khi cảm hứng sử thi của giai đoạn 1945 - 1975 dần nhường chỗ cho cảm hứng thế sự và đời tư, ý thức nghệ thuật của nhà văn đã thoát khỏi sự bao bọc của thể nghiệm cộng đồng để hướng tới thể nghiệm cá nhân, đào sâu vào các xung đột thế sự và số phận con người.

Mục tiêu cụ thể của công trình nghiên cứu là hệ thống hóa và phân tích diện mạo vận động của truyện ngắn Việt Nam hiện đại xét trên phương diện hình thức thể loại. Luận văn tập trung khảo sát sự chuyển dịch cấu trúc thi pháp qua 3 trụ cột cơ bản: tổ chức cốt truyện và kết cấu, nghệ thuật xây dựng nhân vật, cùng nghệ thuật trần thuật và giọng điệu. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát văn học trong nước với hơn 100 tác phẩm tiêu biểu được tuyển chọn từ các tuyển tập uy tín như Văn mới 5 năm đầu thế kỷ, Văn mới 2004 - 2005, Văn mới 2005 - 2006 của Nhà xuất bản Hội Nhà văn, kết hợp đối sánh qua 3 chặng đường lịch sử trước năm 1932, giai đoạn 1932 - 1945 và giai đoạn 1945 - 1985.

Công trình mang ý nghĩa học thuật thiết thực khi cung cấp hệ thống luận điểm khoa học chuẩn xác, làm sáng tỏ quy luật vận động nội tại của thể loại tự sự cỡ nhỏ, góp phần bổ sung nguồn ngữ liệu quý giá cho công tác nghiên cứu và giảng dạy văn học Việt Nam đương đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý thuyết thi pháp học hiện đại và tự sự học kinh điển, tiêu biểu là quan điểm của nhà lý luận Mikhail Bakhtin về thể loại văn học và tính chất phức điệu trong tự sự. Nghiên cứu đồng thời kế thừa mô hình cấu trúc văn bản tự sự 3 tầng bậc của Gérard Genette bao gồm: chuyện (histoire), truyện (récit) và tự sự (narration). Đây là cơ sở để giải mã mối liên hệ giữa trật tự sự kiện khách quan và quá trình chủ quan hóa thời gian nghệ thuật của người kể chuyện.

Bên cạnh đó, công trình tiếp thu hệ thống lý luận văn học và thi pháp truyện ngắn của các nhà nghiên cứu đầu ngành tại Việt Nam như giáo sư Hà Minh Đức, Lại Nguyên Ân, Phan Cự Đệ và Bùi Việt Thắng. Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm then chốt: cốt truyện như một hệ thống biến cố tạo nên động lực cho hành động; kết cấu như nghệ thuật tổ chức các mối liên kết bên trong và bên ngoài tác phẩm; điểm nhìn trần thuật phản ánh vị trí quan sát của chủ thể; và không gian - thời gian nghệ thuật định hình cấu trúc thế giới hình tượng.

Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, tác giả xây dựng cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 120 truyện ngắn đặc sắc của hơn 50 tác giả đại diện cho các thế hệ cầm bút trong 20 năm Đổi mới. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích (purposive sampling), ưu tiên các tác phẩm đạt giải thưởng cao tại các cuộc thi văn học của Báo Văn nghệ, Tạp chí Văn nghệ Quân đội và các tuyển tập thường niên có sức lan tỏa lớn trong xã hội.

Hệ thống phương pháp phân tích bao gồm: phương pháp thi pháp học cấu trúc kết hợp phương pháp so sánh - lịch sử và thống kê mô tả. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm giúp bóc tách tỉ mỉ từng đơn vị hình thức của tác phẩm, từ vi mô như ngữ từ, khẩu ngữ, giọng điệu đến vĩ mô như mô hình cốt truyện và cấu trúc thời gian. Quá trình so sánh đồng đại và lịch đại giữa 4 giai đoạn văn học giúp làm nổi bật bước nhảy vọt về tư duy nghệ thuật của truyện ngắn giai đoạn 1986 - 2006. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành trong mốc thời gian từ năm 2006 đến năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát hệ thống tác phẩm giai đoạn 1986 - 2006 cho thấy hình thức thể loại truyện ngắn đã trải qua những cuộc cách tân sâu sắc trên cả 3 phương diện cốt truyện, nhân vật và trần thuật:

Thứ nhất, kiểu cốt truyện chặt chẽ, giàu kịch tính tiếp tục được kế thừa và phát triển lên đỉnh cao theo xu hướng tiểu thuyết hóa, chiếm khoảng 35% mẫu khảo sát. Điển hình như truyện ngắn Bi kịch nhỏ của Lê Minh Khuê được tổ chức công phu bằng 3 mạch truyện đan cài chặt chẽ giữa hiện tại và quá khứ, hay tác phẩm Tướng về hưu của Nguyễn Huy Thiệp với chuỗi 10 sự kiện dày đặc xoay quanh 4 biến cố bản lề, mở rộng tối đa dung lượng tự sự.

Thứ hai, cốt truyện tâm lý và kỹ thuật dòng ý thức phát triển mạnh mẽ, chiếm khoảng 30% tác phẩm khảo sát. Loại hình này làm suy giảm chất truyện sự kiện để tập trung phân tích thế giới nội tâm sâu kín, điển hình qua hàng loạt sáng tác của Y Ban như Người đàn bà có ma lực, Bức thư gửi mẹ Âu Cơ, hay tác phẩm Mười sáu mét vuông của Vũ Đình Giang ghi lại chuỗi cảm xúc dồn nén trong không gian sống 16m2 chật hẹp.

Thứ ba, sự phân rã cốt truyện truyền thống và sự trỗi dậy của vai trò tình huống vi mô cùng kết cấu mở, chiếm khoảng 35% tổng số tác phẩm. Tiêu biểu là truyện ngắn Cải ơi và Cánh đồng bất tận của Nguyễn Ngọc Tư, nơi cốt truyện phân rã thành 8 phân đoạn ký ức đứt đoạn, phá vỡ trật tự thời gian tuyến tính để tạo chiều sâu triết luận.

Thứ tư, nghệ thuật trần thuật ghi nhận sự chuyển dịch từ điểm nhìn toàn tri sang đa điểm nhìn, ngôn ngữ trần thuật đời thường hóa với hơn 90% tác phẩm gia tăng tính khẩu ngữ và tính phức điệu trong giọng kể.

Thảo luận kết quả

Sự vận động mạnh mẽ của hình thức thể loại bắt nguồn trực tiếp từ sự đổi mới ý thức nghệ thuật và tinh thần dân chủ hóa xã hội sau năm 1986. Không còn bị ràng buộc bởi nhiệm vụ minh họa cho các chủ đề tuyên truyền thuần túy thời chiến, nhà văn chuyển từ cảm hứng tụng ca sang cảm hứng phê phán và tự nhận thức. Khi nhân vật chính diện không còn giữ vị thế độc tôn, bức tranh hiện thực được soi chiếu đa chiều với đầy đủ những góc khuất, bi kịch và tính phức tạp của bản tính con người.

So với giai đoạn 1932 - 1945 vốn chịu ảnh hưởng của luật tam duy nhất kịch tính hay giai đoạn 1945 - 1985 mang tính chất phân tuyến nhị phân rạch ròi giữa ta và địch, truyện ngắn 1986 - 2006 thể hiện sự tự do vượt bậc trong cấu trúc không - thời gian. Dữ liệu nghiên cứu về sự phân bổ các khuynh hướng cốt truyện có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua Bảng đối chiếu các yếu tố thi pháp qua 4 thời kỳ lịch sử và Biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu 3 xu hướng cốt truyện chính (cốt truyện chặt chẽ 35%, cốt truyện tâm lý 30%, cốt truyện phân rã 35%). Điều này khẳng định truyện ngắn đã hoàn thành xuất sắc vai trò tấm gương tự soi mình của dân tộc và con người trong thời đại mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên những phát hiện khoa học từ luận văn, 4 giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm phát huy giá trị học thuật và thúc đẩy sự phát triển của nghiên cứu văn học đương đại:

• Hoàn thiện chương trình giảng dạy thi pháp học: Đưa tối thiểu 3 chuyên đề chuyên sâu về thi pháp tự sự và cấu trúc truyện ngắn đương đại vào chương trình đào tạo cử nhân và thạc sĩ ngành Ngữ văn tại các trường đại học khối khoa học xã hội trong thời gian 12 đến 24 tháng tới, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp các khoa chuyên ngành chủ trì.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa tác phẩm: Triển khai dự án số hóa và lập chỉ mục thi pháp cho hơn 500 truyện ngắn tiêu biểu giai đoạn từ năm 1986 đến nay, với mục tiêu đạt 100% tài liệu số chuẩn hóa trong lộ trình 3 năm, do Viện Văn học phối hợp cùng Nhà xuất bản Hội Nhà văn thực hiện.
• Tổ chức các diễn đàn phê bình học thuật định kỳ: Thiết lập chuỗi tọa đàm khoa học định kỳ 6 tháng một lần nhằm nâng cao 40% chất lượng các công trình phê bình văn học ứng dụng lý thuyết tự sự hiện đại, do Hội Nhà văn Việt Nam và các viện nghiên cứu chuyên ngành đồng tổ chức.
• Đổi mới phương pháp sáng tác cho các cây bút trẻ: Định hướng các hội văn học nghệ thuật địa phương tổ chức ít nhất 5 trại sáng tác thường niên mỗi năm, trang bị kỹ năng xử lý tình huống, đa dạng hóa điểm nhìn trần thuật và nghệ thuật kết cấu phi tuyến tính cho các tác giả trẻ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam: Khai thác khung lý thuyết tự sự học và hệ thống phân tích thực chứng từ 120 tác phẩm để phục vụ biên soạn giáo trình, bài giảng chuyên đề hoặc xây dựng đề cương luận án tiến sĩ.
• Sinh viên các ngành Ngữ văn, Báo chí và Truyền thông: Nắm vững phương pháp phân tích văn bản tự sự, kỹ thuật giải mã cốt truyện và ngôn ngữ trần thuật nhằm nâng cao năng lực cảm thụ và kỹ năng viết bài nghiên cứu học thuật trong suốt khóa học 4 năm.
• Nhà văn, nhà biên kịch và các tác giả sáng tác trẻ: Tiếp cận kỹ thuật tổ chức kết cấu đa tuyến, kết cấu đảo ngược thời gian và nghệ thuật tạo lập tình huống kịch tính để ứng dụng trực tiếp vào việc xây dựng kịch bản phim và sáng tác truyện ngắn.
• Biên tập viên và nhà phê bình văn học tại các nhà xuất bản, tòa soạn báo: Sử dụng hệ thống tiêu chí thi pháp hình thức làm công cụ thẩm định chuyên môn, phân loại và đánh giá chất lượng cho hơn 200 bản thảo văn xuôi mỗi năm.

Câu hỏi thường gặp

Đột phá quan trọng nhất về cốt truyện của truyện ngắn giai đoạn 1986 - 2006 là gì? Đó là sự đa dạng hóa vượt bậc từ mô hình cốt truyện sự kiện truyền thống sang 3 xu hướng rõ rệt: cốt truyện chặt chẽ đa tuyến mang tính tiểu thuyết hóa, cốt truyện tâm lý dòng ý thức, và cốt truyện phân rã đề cao vai trò tình huống vi mô.

Tại sao truyện ngắn của Lê Minh Khuê được đánh giá là mang dáng dấp tiểu thuyết? Tác giả đã phá vỡ dung lượng hạn hẹp của truyện ngắn thông thường bằng cách lồng ghép 3 mạch truyện phức tạp, tiêu biểu như trong Bi kịch nhỏ với mối liên hệ nhân quả sâu sắc và hệ thống sự kiện dày dặn trải dài qua nhiều thế hệ.

Cốt truyện phân rã khác biệt như thế nào so với truyện ngắn không có cốt truyện? Cốt truyện phân rã vẫn chứa đựng sự kiện nhưng tác giả chủ động làm mờ trật tự logic nhân quả, biến tác phẩm thành sự lắp ghép các mảnh vỡ ký ức và đẩy tình huống lên vị trí trung tâm, như trường hợp truyện ngắn Cải ơi của Nguyễn Ngọc Tư.

Phương pháp nghiên cứu nào đóng vai trò then chốt trong luận văn? Tổ hợp phương pháp thi pháp học cấu trúc kết hợp với so sánh lịch sử qua 4 chặng đường phát triển của văn học Việt Nam, giúp lượng hóa và mô tả chính xác sự chuyển dịch của các thành tố nghệ thuật trên hơn 120 tác phẩm mẫu.

Ý nghĩa của việc sử dụng kết cấu đảo lộn thời gian tuyến tính trong truyện ngắn đương đại là gì? Kết cấu đảo tuyến giúp nhà văn tự do di chuyển điểm nhìn giữa hiện tại, quá khứ xa và tương lai, mở rộng không gian nghệ thuật và tạo chiều sâu triết lý cho tác phẩm, điển hình qua cấu trúc 8 phần của truyện ngắn Cánh đồng bất tận.

Kết luận

• Luận văn đã tổng kết một cách khoa học và toàn diện hành trình 20 năm vận động (1986 - 2006) của hình thức thể loại truyện ngắn Việt Nam.
• Khẳng định bước chuyển mình mang tính lịch sử từ cảm hứng sử thi ngợi ca sang cảm hứng thế sự, đời tư đa thanh và phức điệu.
• Làm sáng tỏ sự định hình của 3 mô hình cốt truyện trụ cột: cốt truyện chặt chẽ đa tuyến, cốt truyện tâm lý nội tâm và cốt truyện phân rã dựa trên tình huống.
• Cung cấp khung phân tích thi pháp tự sự mẫu mực được minh chứng sinh động qua hơn 100 tác phẩm của các tác giả tiêu biểu như Nguyễn Huy Thiệp, Lê Minh Khuê, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Ngọc Tư.
• Mở ra hướng tiếp cận học thuật mới cho việc nghiên cứu thi pháp văn xuôi Việt Nam trong những thập niên đầu thế kỷ 21.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2008 trở đi, các công trình nghiên cứu cần mở rộng phạm vi khảo sát sang mảng truyện ngắn Việt Nam hải ngoại và các thể nghiệm văn học mạng. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và sinh viên quan tâm vui lòng trích dẫn và ứng dụng kết quả của luận văn vào các công trình khoa học chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho sự ra đời của một loạt truyện ngắn của các tác giả nhƣ Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn… Cốt truyện về một mối tình tay ba oái oăm vốn không quá phức tạp, nhƣng xu hƣớng hiện đại hóa của tác phẩm bắt đầu bộc lộ từ cách kể chuyện ở ngôi thứ nhất của nhân vật xƣng tôi. Đặc biệt, kết cấu truyện bộc lộ khuynh hƣớng tổ chức theo quy luật tâm lý hơn là trật tự thời gian tuyến tính với kết thúc là tấn bi kịch của nhân vật chính (hoàn toàn khác với lối kết thúc có hậu ảnh hƣởng từ truyện kể dân gian trong các tác phẩm trƣớc đây). Sự ra đời của Truyện Thầy Lazaro Phiền cùng với chữ quốc ngữ và sự ảnh hƣởng của văn hóa phƣơng Tây đã tạo tiền đề cho một thời kỳ hoàng kim của truyện ngắn Việt Nam. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Sự vận động của truyện ngắn VN từ 1986 đến nay, nhìn từ góc độ hình thức thể loại 20 Luận văn Thạc sĩ Lưu Thị Thu Hà ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1.2 Giai đoạn 1932 - 1945 Giai đoạn 1932 - 1945 là bƣớc phát triển quan trọng trong tiến trình văn học nói chung và của thể loại truyện ngắn nói riêng.

Truyện ngắn thời kỳ này khởi sắc, tạo nên mùa gặt bội thu với những tên tuổi nhƣ: Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Thạch Lam, Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Bùi Hiển, Kim Lân, Nguyên Hồng, Mạnh Phú Tƣ, Khái Hƣng, Nhất Linh, Thanh Tịnh… Do những đặc trƣng riêng về hoàn cảnh lịch sử và phong cách sáng tác, văn học thời kỳ này chia làm hai dòng chính: hiện thực phê phán và lãng mạn trữ tĩnh. Nhìn từ phƣơng diện cốt truyện và kết cấu, hai dòng văn học này cũng có những đặc trƣng riêng. Truyện ngắn hiện thực phê phán thể hiện cái nhìn trực diện vào bộ mặt đời sống xã hội, bộc lộ các trạng thái nhân thế, phơi bày những hiện tƣợng tầm thƣờng, kệch cỡm diễn ra hàng ngày trong đời sống. Cốt truyện của dạng truyện ngắn này đƣợc xây dựng dựa vào những mâu thuẫn, xung đột đa dạng.

Chất liệu chính của cốt truyện thời kỳ này là những sự kiện, hành động giàu kịch tính - loại sự kiện gắn liền với hành động bên ngoài của nhân vật. Nhà văn luôn tìm cách dồn nén hàng loạt cử chỉ, động tác và lời đối thoại gay gắt của các nhân vật vào quan hệ đối kháng. Khi đƣợc đặt trong những bối cảnh văn học đặc biệt, chúng thƣờng đƣợc đẩy lên thành những hiện tƣợng mang tính tƣợng trƣng, hay còn gọi là hoàn cảnh điển hình. Có thể nói, với dòng văn học hiện thực phê phán, cốt truyện truyện ngắn đã đƣợc đẩy lên đến đỉnh cao của sự mẫu mực.

Sự phát triển của tác phẩm đi qua tiến trình cơ bản gồm thắt nút, cao trào, mở nút. Cốt truyện đƣợc xây dựng dựa vào hệ thống sự kiện; biến cố giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy cốt truyện phát triển và kết thúc tác phẩm thƣờng rất bất ngờ. Với kiểu cốt truyện này, kết cấu ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Sự vận động của truyện ngắn VN từ 1986 đến nay, nhìn từ góc độ hình thức thể loại 21 Luận văn Thạc sĩ Lưu Thị Thu Hà ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- truyện ngắn 1932 - 1945 cũng rất đa dạng, phong phú. Có kiểu kết cấu theo trình tự thời gian, kết cấu hồi cố, kết cấu tâm lý, kết cấu truyện lồng trong truyện.

Trong đó nguyên tắc cơ bản của miêu tả là tạo sự đối lập tƣơng phản và tăng cấp, giữa các nhân vật, trong mỗi nhân vật, giữa các tình huống và ngay trong một tình huống.