Sự Đối Lập Giữa Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm và Chủ Nghĩa Duy Lý Thế Kỷ XVII - XVIII

Khám phá sự đối lập giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý thế kỷ XVII, XVIII với sự phát triển lý luận nhận thức duy vật biện chứng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Tấn Hùng
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Sự Đối Lập Giữa Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm và Chủ Nghĩa Duy Lý Thế Kỷ XVII - XVIII
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm và Duy Lý Thế Kỷ XVII

Thế kỷ XVII và XVIII chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của hai trào lưu triết học lớn: chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý. Cả hai đều cố gắng giải thích nguồn gốc và bản chất của tri thức, nhưng lại đi theo những con đường hoàn toàn khác nhau. Chủ nghĩa kinh nghiệm, với đại diện tiêu biểu như John Locke và David Hume, nhấn mạnh vai trò của kinh nghiệm cảm giác trong việc hình thành tri thức. Ngược lại, chủ nghĩa duy lý, với những tên tuổi lớn như René Descartes và Gottfried Wilhelm Leibniz, coi lý trí là nguồn gốc chính của tri thức, thậm chí còn tin vào sự tồn tại của những khái niệm bẩm sinh. Sự đối lập này đã tạo nên một cuộc tranh luận sôi nổi, ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của triết học và khoa học.

1.1. Khái niệm cơ bản về Chủ nghĩa Kinh Nghiệm

Chủ nghĩa kinh nghiệm (Empiricism) là một khuynh hướng triết học khẳng định rằng kinh nghiệm, đặc biệt là kinh nghiệm cảm tính, là nguồn gốc duy nhất của mọi tri thức. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa tin rằng tâm trí con người khi sinh ra là một tờ giấy trắng (tabula rasa) và tri thức chỉ được hình thành thông qua cảm giác và suy luận từ kinh nghiệm. John Locke là một trong những người sáng lập chủ nghĩa kinh nghiệm hiện đại, ông cho rằng không có ý niệm bẩm sinh nào, mọi tri thức đều bắt nguồn từ kinh nghiệm.

1.2. Khái niệm cơ bản về Chủ nghĩa Duy Lý

Chủ nghĩa duy lý (Rationalism) là một khuynh hướng triết học khẳng định rằng lý trí là nguồn gốc chính của tri thức. Các nhà duy lý tin rằng có những chân lý mà chúng ta có thể biết được thông qua suy luận và phân tích, độc lập với kinh nghiệm cảm giác. René Descartes, một trong những người sáng lập chủ nghĩa duy lý, tin rằng có những ý niệm bẩm sinh trong tâm trí con người, chẳng hạn như ý niệm về Thượng đế, về bản thân, về các nguyên lý toán học. Ông cho rằng lý trí là công cụ đáng tin cậy nhất để đạt được tri thức.

1.3. Sự khác biệt cốt lõi giữa Kinh Nghiệm và Lý Trí

Sự khác biệt cốt lõi giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý nằm ở vai trò mà họ gán cho kinh nghiệm và lý trí trong việc hình thành tri thức. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa coi kinh nghiệm là nguồn gốc duy nhất của tri thức, trong khi các nhà duy lý coi lý trí là nguồn gốc chính. Một bên dựa vào cảm giác, một bên dựa vào suy luận. Sự đối lập này đã dẫn đến những cách tiếp cận khác nhau trong việc giải quyết các vấn đề triết học, từ nhận thức luận đến đạo đức học.

II. Vấn Đề Nguồn Gốc Tri Thức Thách Thức Cho Triết Học XVII XVIII

Trong thế kỷ XVII và XVIII, vấn đề nguồn gốc tri thức trở thành một thách thức lớn cho các nhà triết học. Câu hỏi đặt ra là: Tri thức của chúng ta đến từ đâu? Từ kinh nghiệm cảm giác hay từ lý trí? Câu trả lời cho câu hỏi này có ảnh hưởng sâu sắc đến cách chúng ta hiểu về thế giới và về chính bản thân mình. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa và duy lý đã đưa ra những câu trả lời khác nhau, dẫn đến những tranh cãi gay gắt và những khám phá quan trọng trong lĩnh vực nhận thức luận.

2.1. Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm Kinh Nghiệm là Nguồn Duy Nhất

Theo chủ nghĩa kinh nghiệm, kinh nghiệm là nguồn duy nhất của mọi tri thức. Mọi ý niệm, mọi khái niệm đều bắt nguồn từ cảm giác và suy luận dựa trên kinh nghiệm. John Locke lập luận rằng tâm trí con người khi sinh ra là một tờ giấy trắng (tabula rasa) và kinh nghiệm viết lên đó. Ông phân biệt giữa ý niệm đơn (như màu sắc, hình dạng) và ý niệm phức (như con người, cái bàn), trong đó ý niệm phức được hình thành từ sự kết hợp của các ý niệm đơn.

2.2. Chủ Nghĩa Duy Lý Lý Trí Tạo Ra Tri Thức Tiên Thiên

Theo chủ nghĩa duy lý, lý trí là nguồn gốc chính của tri thức. Có những chân lý mà chúng ta có thể biết được thông qua suy luận và phân tích, độc lập với kinh nghiệm cảm giác. René Descartes tin rằng có những ý niệm bẩm sinh trong tâm trí con người, chẳng hạn như ý niệm về Thượng đế, về bản thân, về các nguyên lý toán học. Ông sử dụng phương pháp nghi ngờ để tìm ra những chân lý không thể nghi ngờ, và ông kết luận rằng "Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại" là một chân lý như vậy.

2.3. Vai Trò Của Cảm Giác và Suy Luận trong Nhận Thức

Cả chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý đều thừa nhận vai trò của cảm giác và suy luận trong quá trình nhận thức. Tuy nhiên, họ đánh giá vai trò của chúng một cách khác nhau. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa coi cảm giác là cơ sở của mọi tri thức và suy luận chỉ là công cụ để xử lý kinh nghiệm cảm giác. Các nhà duy lý coi suy luận là công cụ quan trọng nhất để đạt được tri thức và cảm giác chỉ cung cấp những dữ liệu thô cần được xử lý bởi lý trí.

III. Phương Pháp Luận Của Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm Cách Tiếp Cận

Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa áp dụng một phương pháp luận dựa trên việc quan sát và thực nghiệm. Họ tin rằng bằng cách thu thập và phân tích dữ liệu kinh nghiệm, chúng ta có thể khám phá ra những quy luật của tự nhiên và xã hội. Phương pháp quy nạp được sử dụng rộng rãi, từ những quan sát cụ thể đến những khái quát tổng quát. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa cũng chú trọng đến việc phân tích các ý niệm để tìm ra nguồn gốc kinh nghiệm của chúng.

3.1. Quan Sát và Thực Nghiệm Nền Tảng Của Tri Thức

Quan sát và thực nghiệm là nền tảng của phương pháp luận của chủ nghĩa kinh nghiệm. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa tin rằng bằng cách quan sát thế giới xung quanh và tiến hành các thí nghiệm, chúng ta có thể thu thập được những dữ liệu kinh nghiệm cần thiết để xây dựng tri thức. Francis Bacon, một trong những người tiên phong của chủ nghĩa kinh nghiệm, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quan sát cẩn thận và thu thập dữ liệu một cách có hệ thống.

3.2. Phương Pháp Quy Nạp Từ Cụ Thể Đến Tổng Quát

Phương pháp quy nạp là một phương pháp suy luận đi từ những quan sát cụ thể đến những khái quát tổng quát. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa sử dụng phương pháp quy nạp để khám phá ra những quy luật của tự nhiên và xã hội. Ví dụ, bằng cách quan sát nhiều con quạ đều có màu đen, chúng ta có thể khái quát rằng tất cả các con quạ đều có màu đen.

3.3. Phân Tích Ý Niệm Tìm Nguồn Gốc Kinh Nghiệm

Phân tích ý niệm là một phương pháp mà các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa sử dụng để tìm ra nguồn gốc kinh nghiệm của các ý niệm. Họ tin rằng mọi ý niệm đều có thể được phân tích thành những ý niệm đơn hơn, và những ý niệm đơn này đều bắt nguồn từ kinh nghiệm cảm giác. John Locke đã sử dụng phương pháp này để phân tích các ý niệm phức tạp như "quyền lực", "tự do", và "sở hữu".

IV. Phương Pháp Luận Của Chủ Nghĩa Duy Lý Suy Luận và Tiên Đề

Các nhà duy lý sử dụng một phương pháp luận dựa trên suy luận và tiên đề. Họ tin rằng bằng cách bắt đầu từ những tiên đề rõ ràng và sử dụng suy luận logic, chúng ta có thể xây dựng một hệ thống tri thức chắc chắn. Phương pháp diễn dịch được sử dụng rộng rãi, từ những nguyên tắc chung đến những kết luận cụ thể. Các nhà duy lý cũng chú trọng đến việc tìm ra những chân lý bẩm sinh mà chúng ta có thể biết được một cách trực tiếp.

4.1. Suy Luận Logic Xây Dựng Hệ Thống Tri Thức

Suy luận logic là công cụ quan trọng nhất trong phương pháp luận của chủ nghĩa duy lý. Các nhà duy lý tin rằng bằng cách sử dụng suy luận logic, chúng ta có thể xây dựng một hệ thống tri thức chắc chắn và nhất quán. René Descartes đã sử dụng suy luận logic để chứng minh sự tồn tại của bản thân, của Thượng đế, và của thế giới bên ngoài.

4.2. Phương Pháp Diễn Dịch Từ Tổng Quát Đến Cụ Thể

Phương pháp diễn dịch là một phương pháp suy luận đi từ những nguyên tắc chung đến những kết luận cụ thể. Các nhà duy lý sử dụng phương pháp diễn dịch để chứng minh những chân lý dựa trên những tiên đề đã được chấp nhận. Ví dụ, từ tiên đề "tất cả con người đều phải chết", chúng ta có thể diễn dịch rằng "Socrates là con người, vậy Socrates phải chết".

4.3. Tìm Kiếm Chân Lý Bẩm Sinh Ánh Sáng Tự Nhiên

Các nhà duy lý tin rằng có những chân lý bẩm sinh mà chúng ta có thể biết được một cách trực tiếp, không cần thông qua kinh nghiệm cảm giác. Họ gọi những chân lý này là "ánh sáng tự nhiên" của lý trí. René Descartes cho rằng những ý niệm về Thượng đế, về bản thân, và về các nguyên lý toán học là những chân lý bẩm sinh như vậy.

V. Ứng Dụng và Ảnh Hưởng Di Sản Của Kinh Nghiệm và Duy Lý

Chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý đã có những ứng dụng và ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của khoa học, chính trị, và đạo đức học. Chủ nghĩa kinh nghiệm đã thúc đẩy sự phát triển của khoa học thực nghiệm và phương pháp khoa học. Chủ nghĩa duy lý đã ảnh hưởng đến các phong trào cải cách chính trị và xã hội, cũng như đến sự phát triển của đạo đức học dựa trên lý trí.

5.1. Khoa Học Thực Nghiệm Thúc Đẩy Bởi Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm

Chủ nghĩa kinh nghiệm đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của khoa học thực nghiệm. Bằng cách nhấn mạnh tầm quan trọng của quan sát và thực nghiệm, chủ nghĩa kinh nghiệm đã giúp các nhà khoa học phát triển những phương pháp mới để nghiên cứu thế giới tự nhiên. Isaac Newton, một nhà khoa học tiêu biểu của thế kỷ XVII, đã kết hợp chủ nghĩa kinh nghiệm với chủ nghĩa duy lý để tạo ra những khám phá vĩ đại trong lĩnh vực vật lý.

5.2. Cải Cách Chính Trị Xã Hội Ảnh Hưởng Của Duy Lý

Chủ nghĩa duy lý đã có ảnh hưởng sâu sắc đến các phong trào cải cách chính trị và xã hội. Bằng cách nhấn mạnh tầm quan trọng của lý trí và quyền tự do tư tưởng, chủ nghĩa duy lý đã truyền cảm hứng cho những người muốn thay đổi xã hội theo hướng công bằng và hợp lý hơn. John Locke, một nhà triết học có ảnh hưởng lớn đến cuộc Cách mạng Hoa Kỳ, đã lập luận rằng con người có những quyền tự nhiên bất khả xâm phạm, và rằng chính phủ chỉ có quyền lực khi được sự đồng ý của người dân.

5.3. Đạo Đức Học Dựa Trên Lý Trí Tìm Kiếm Nguyên Tắc

Chủ nghĩa duy lý đã ảnh hưởng đến sự phát triển của đạo đức học dựa trên lý trí. Các nhà duy lý tin rằng có những nguyên tắc đạo đức mà chúng ta có thể khám phá ra thông qua suy luận và phân tích. Immanuel Kant, một nhà triết học tiêu biểu của thế kỷ XVIII, đã phát triển một hệ thống đạo đức học dựa trên lý trí thuần túy, trong đó ông lập luận rằng chúng ta nên hành động theo những nguyên tắc mà chúng ta có thể muốn trở thành luật phổ quát.

VI. Kết Luận Sự Đối Lập và Hợp Nhất trong Tư Tưởng Hiện Đại

Sự đối lập giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý đã tạo nên một động lực quan trọng cho sự phát triển của triết học và khoa học. Mặc dù có những khác biệt căn bản, cả hai trào lưu này đều đóng góp những giá trị quan trọng cho tư tưởng hiện đại. Ngày nay, nhiều nhà triết học cố gắng vượt qua sự đối lập này và tìm kiếm một sự hợp nhất giữa kinh nghiệm và lý trí trong việc hiểu biết thế giới.

6.1. Vượt Qua Đối Lập Tìm Kiếm Hợp Nhất Tri Thức

Nhiều nhà triết học hiện đại cố gắng vượt qua sự đối lập giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý và tìm kiếm một sự hợp nhất giữa kinh nghiệm và lý trí trong việc hiểu biết thế giới. Họ tin rằng cả kinh nghiệm và lý trí đều cần thiết để đạt được tri thức đầy đủ và chính xác. Immanuel Kant là một trong những nhà triết học đầu tiên cố gắng hòa giải sự đối lập này, bằng cách lập luận rằng kinh nghiệm cung cấp những dữ liệu thô cho nhận thức, trong khi lý trí cung cấp những phạm trù và khái niệm để tổ chức và hiểu những dữ liệu đó.

6.2. Chủ Nghĩa Thực Dụng Kinh Nghiệm và Lý Trí trong Hành Động

Chủ nghĩa thực dụng là một trào lưu triết học nhấn mạnh vai trò của thực tiễn trong việc xác định tính đúng đắn của các ý niệm và lý thuyết. Các nhà thực dụng tin rằng một ý niệm chỉ đúng nếu nó có ích trong việc giải quyết các vấn đề thực tế. Chủ nghĩa thực dụng kết hợp các yếu tố của chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý, bằng cách thừa nhận tầm quan trọng của cả kinh nghiệm và lý trí trong việc định hướng hành động.

6.3. Triết Học Hiện Đại Tiếp Tục Cuộc Tranh Luận

Cuộc tranh luận giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý vẫn tiếp tục trong triết học hiện đại. Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau, các nhà triết học hiện đại đều thừa nhận tầm quan trọng của cả kinh nghiệm và lý trí trong việc hiểu biết thế giới. Họ cũng quan tâm đến những vấn đề mới, như vai trò của ngôn ngữ, văn hóa, và lịch sử trong việc hình thành tri thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 để phân tích sự đối lập giữa chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa duy cảm trong triết học Tây Âu thé ki XVII - XVIII va nhing van dé dat ra với nhận thức luận của Kant. Tuy nhiên, nhìn chung, ở nước ta chưa có một công trình nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống để chỉ ra những đóng góp và hạn chế, và nhất là những ảnh hưởng tiêu cực của hai trào lưu nhận thức luận quan trọng này trong giai đoạn hiện nay và biện pháp khắc phục chúng. CHUONG 1 CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM VÀ CHỦ NGHĨA DUY LÝ — NHỮNG QUAN DIEM DOI LAP VỀ LÝ LUẬN NHẬN THỨC 'Nhận thức có nguồn ốc từ sự quan sát bằng giác quan hay từ sự suy đoán của tư duy? Thế nào là chân lý, con đường đạt đến lý và tiêu chuẩn của chân lý? Hai trảo lưu lớn trong lý luận nhận thức đã trả lời những câu hỏi này bằng những cách khác nhau, đó là chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý. QUAN DIEM CUA CHU NGHĨA KINH NGHIEM VE BAN CHAT.

VA CON DUONG NHAN THUC CHAN LY. Khi lệm về chủ nghĩa kinh nghiệm. “Thuật ngữ “chủ nghĩa kinh nghiệm” (tiếng Anh: empirieism) bắt nguồn từ tiếng Hy lạp “€unerpia” (Latinh: experientia, Anh: experience, dịch ra tiếng Việt kinh nghiệm). Chủ nghĩa kinh nghiệm là khuynh hướng triết học cho tầng kinh nghiệm, đặc biệt là kinh nghiệm cảm tính (những gì chúng ta quan sát được bằng giác quan), là nguồn gốc duy nhất của mọi trỉ thức.

Chủ nghĩa kinh nghiệm có thể là duy vật (chủ nghĩa kinh nghiệm của John Locke) hoặc duy tâm (chủ nghĩa kinh nghiệm của George Berkeley và David Hume) Người sáng lập chủ nghĩa kinh nghiệm là John Locke (1632-1704), nhà triết học Anh thế kỉ XVII. Tuy nhiên, chủ nghĩa kinh nghiệm có nguồn gốc xa xưa từ thời cô đại với quan niệm về vai trò quan trọng của kinh nghiệm trong triết học 4zisorle. Chủ nghĩa kinh nghiệm ở John Locke còn nằm trong khuôn khổ chủ nghĩa duy vật. Tuy nhiên, đến George Berkeley va David Hume, chủ nghĩa kinh nghiệm đã chuyển sang hình thức duy tâm chủ quan Các nhà ngụy biện là những nhà kinh nghiệm đầu tiên trong triết học.

Tây Âu cỗ đại khi họ phủ nhận các suy đoán duy lý về bản chất của thế giới, khẳng định vai trò của nhận thức giác quan. Tiếp sau đó là Aristote khi ông đưa ra nguyên lý đầu tiên của chủ nghĩa duy kinh nghiệm “không có gì trong. lý tính mà nó lại không đến đầu tiên từ các giác quan”. Nguyên lý này đã được Thomas Aquino tiếp thu vào xây dựng học thuyết triết học của mình và ông được coi là một đại diện của chủ nghĩa duy kinh nghiệm Trung cổ cùng với các đại biểu của chủ nghĩa duy danh.

Đến thời Phục hưng với sự phát triển mạnh mẽ của các khoa học thực nghiệm, các nhà triết học Teledio, Bruno. déu nhắn mạnh vai trò của tri thức kinh nghiệm trong nhận thức. 1I Quan nigm co ban cia chit nghia kinh nghigm thé ki XVI — XVIII vé bi chất và con đường nhận thức. Các khái niệm sơ khai về sự tồn tại của "các ý niệm bảm sinh" đã là chủ đề của cuộc tranh luận giữa các nhà duy lý lục địa và các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa Anh trong suốt thời gian từ thế kỳ XVII đến cuối thé ky XVIII.

John Locke, George Berkeley, va David Hume da la những người diễn giải chính của chủ nghĩa kinh nghiệm. Có lẽ, các nhà triết học kinh nghiệm đầu tiên của triết học phương Tây là các nhà Sophist, mà đại biểu xuất sắc là Pzoagoras (khoảng 500 - 428 tr. CN); họ đã phủ nhận các suy đoán duy lý về bản chất của thế giới để tập trung. vào “những thực thể tương đối cụ thể hơn chẳng hạn như con người và xã hội”.

Aristotle (384-322 TCN) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quy nạp dựa trên kinh nghiệm. Phản ứng chống lại cách tiếp cận duy lý của Plato. (427-347 TCN), trong những năm cuối đời Aristotle đã nhấn mạnh tầm quan trọng của những gì các giác quan thu nhận được, nghĩa là nhấn mạnh vào các quan sát hậu nghiệm. Aristotle dùng thuật ngữ triết học tự nhiên để gọi nhiệm vụ tìm hiểu thế giới tự nhiên, sử dụng cái mà sau này đã được biết với tên lập luận quy nạp để đi đến các phạm trù và nguyên lý dựa trên dữ liệu giác quan.

Cách tiếp cận này đã đối ngược sâu sắc với lý thuyết hình thức của Plato - lý thuyết phụ thuộc rất lớn vào các giả thuyết tiên nghiệm. “Không có gì trong trí tuệ mà trước đó không có trong cảm giác” là một nguyên tắc căn bản đối với Aristotle cũng như đối với học trò của ông sau này, Một thế hệ sau Aristotle, cả các nhà triết học phái Khắc ký (Sioie) và chủ nghĩa khoái lạc, chủ nghĩa Epicurus đều thiết lập các giải thích tường. minh hon theo kiểu kinh nghiệm về sự hình thành của các ý niệm và khái niệm. Thomas Aquinas lép luận rằng sự tổn tại của Thượng để có thể được chứng minh bằng lập luận từ dữ liệu giác quan.

Ông sử dụng một biến thể khái niệm của Aristotle về “trí tuệ chi déng” (active imellec:) mà ông giải nghĩa là khả năng trừu tượng hóa ý nghĩa phổ quát từ dữ liệu kinh nghiệm cụ thé, én thé ki XVII — XVIII, do sự phát triển của phương thức sản xuất tư. bản chủ nghĩa và nhu cầu của cuộc cách mạng tư sản, các học giả của giai cấp. tư sản đang lên dựa vào thành tựu của khoa học thực nghiệm để bác bỏ con đường nhận thức bằng niềm tin. Một số nhà triết học, như Ph.

Đêcáctơ (René Descartes) đã lấy nghỉ ngờ làm nguyên tắc xuất phát cho nhận thức khoa học. Các nhà triết học Anh, như Eraneis Bacon, Thomas Hobbes (T. Hôpxơ), John Locke (Giôn Lôccơ) coi quan sát, thực 10 nghiệm khoa học và phương pháp quy nạp là con đường duy nhất để đạt được. tri thức khoa học, từ đó hình thành một truyền thống trong triết học Anh: chủ nghĩa kinh nghiệm.

Phản ứng lại "chủ nghĩa duy lý" lục địa mà người bảo vệ xuất sắc nhất la René Descartes, nha tri học Anh John Locke (1632-1704), trong cuén Luận về hiểu biết của con người, năm (1689), ở tác phâm nay John Locke da nghiên cứu vấn đề bản chất nhận thức con người và quá trình con người nhận thức thế gi Ong bác bỏ học thuyết truyền thống về tư tưởng bẩm sinh và ông tin rằng đầu óc con người khi sinh ra là một “tắm bảng trắng”, từ đó ông đã đề xuất một quan điểm mới mẻ và có tầm ảnh hưởng rất lớn, trong đó nói rằng trí trức duy nhất mà con người có thể có là tri thức hậu nghiệm, nghĩa là dựa trên các kinh nghiệm. Người ta ghi nhận Locke với khẳng định của ông rằng tâm thức con người là mot tabula rasa, tise mot “tim bảng trắng”, trong lời của Locke là “trang giấy trắng”, mà viết trên đó là các kinh nghiệm rút ra từ các ấn tượng giác quan khi cuộc đời của một con người tiến triển Theo Joln Locke có hai nguồn cho các ý niệm của chúng ta: cảm giác và suy tưởng. Trong cả hai trường hợp, ông phân biệt giữa các ý niệm đơn và các ý niệm phức. Các ý niệm đơn không thể phân tích được, và được phân ra thành các tính chất sơ cấp và thứ cấp.

Các ý niệm phức là kết hợp của các ý niệm đơn giản hơn và được chia thành các chat, các dạng thức và các quan hệ. ‘Van dé trung tâm trong hệ thống triết học của John Locke là sự tiếp tục phát triển quan điểm của F. Theo ông, nguồn gốc của tri thức là từ kinh nghiệm; thông qua sự tác động của các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan vào các giác quan của con người mà hình thành nên những tài liệu cảm tính. " Để thể hiện lập trường duy giác luận của mình John Locke di cé nhimg khẳng định có tính chất kết luận: thứ nhất, ông cho rằng không có tư tưởng.

bam sinh, mọi nhận thức của con người đều được sinh ra từ trong kinh nghiệm. Với khẳng định này John Locke đã nhấn mạnh sự đối lập với quan điểm của Descartes về khẳng định: có tư tưởng bẩm sinh. Nếu Descartes xem các tiên đề toán học, các quy luật lôgic hay những. tri thức sơ đẳng là những tư tưởng vốn sẵn có trong tư duy của con người thì John Locke lại giải thích đó là điều không thể có.

Theo ông, tắt cả những trỉ thức mà con người có là kết quả của quá trình nhận thức do giác quan đưa lại vi thé, nhận thức trước hết phải là nhận thức cảm tính. Khẳng định thứ hai, ông nhắn mạnh, lý tính của con người khởi đầu như một “tấm bảng trắng” [38, Book 2, ch. Khẳng định này của John Locke đã thể hiện tư tưởng về sự phụ thuộc của tâm lý, của ý thức trong quá trình phát triển với môi trường xung quanh. Điều này có nghĩa, mỗi chúng ta khi mới sinh ra giống như tắm bảng sạch trơn, không một chút tì vết, ký hiệu hay một ý niệm nào cả, chỉ khi, thông qua các giác quan của mình con người mới tạo ra được những cửa số để tiếp cận với thế giới bên ngoài.

Khi đó, các tài liệu cảm tính mà các giác quan con người thu nhận được trở thành những, nét vẽ đầu tiên lên “⁄ang giấy trắng”. Đó là thời điểm đánh dấu đã đến lúc. con người lớn lên và hoạt động. Khẳng định thứ ba của John Locke rằng, trong lý tính không có cái gì mà trước đó lại không có trong cảm giác.

Khẳng định của John Locke không, chỉ thể hiện tính chất khái quát cao mà còn thể hiện quan điểm dứt khoát khẳng định lập trường duy cảm của mình, đồng thời, chứng minh tính chất siêu hình trong lý luận nhận thức của ông. 12 John Locke goi téng thể những tri thức mà con người có được thông. qua các giác quan là ý niém và ông chia kinh nghiệm làm hai loại là: kinh nghiệm bên ngoài và kinh nghiệm bên trong. Hai loại kinh nghiệm mà Locke phân chia thực chất là hai giai đoạn nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính của một quá trình nhận thức.

Nếu kinh nghiệm bên ngoài cho những ý niệm giản đơn về các đặc tính của sự vật bên ngoài dưới dạng đơn lẻ thì kinh nghiệm bên trong lại cho những ý niệm phức tạp, diễn tả sự suy ngẫm, ý thức hướng vào bản thân bên.