Sự Đối Lập Giữa Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm và Chủ Nghĩa Duy Lý Thế Kỷ XVII - XVIII

Khám phá sự đối lập giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý thế kỷ XVII, XVIII với sự phát triển lý luận nhận thức duy vật biện chứng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Tấn Hùng
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Sự Đối Lập Giữa Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm và Chủ Nghĩa Duy Lý Thế Kỷ XVII - XVIII
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục luận văn
• Tổng quan tài liệu
• 1. CHƯƠNG 1: CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM VÀ CHỦ NGHĨA DUY LÝ - NHỮNG QUAN ĐIỂM ĐỐI LẬP VỀ LÝ LUẬN NHẬN THỨC
• 1.1. QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM VỀ BẢN CHẤT VÀ CON ĐƯỜNG NHẬN THỨC CHÂN LÝ
• 1.1.1. Khái niệm về chủ nghĩa kinh nghiệm
• 1.1.2. Quan niệm cơ bản của chủ nghĩa kinh nghiệm thế kỉ XVII - XVIII về bản chất và con đường nhận thức
• 1.2. QUAN NIỆM CỦA CHỦ NGHĨA DUY LÝ VỀ BẢN CHẤT VÀ CON ĐƯỜNG NHẬN THỨC CHÂN LÝ
• 1.2.1. Khái niệm về chủ nghĩa duy lý
• 1.2.2. Những quan niệm cơ bản của chủ nghĩa duy lý thế kỉ XVII - XVIII về bản chất và con đường nhận thức
• 1.3. SỰ ĐỐI LẬP, NHỮNG ĐÓNG GÓP VÀ HẠN CHẾ CỦA CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM VÀ CHỦ NGHĨA DUY LÝ THẾ KỈ XVII - XVIII
• 1.3.1. Thực chất của sự đối lập giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý thế kỉ XVII - XVIII
• 1.3.2. Những đóng góp và hạn chế của chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý thế kỉ XVII - XVIII
• 2. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM VÀ CHỦ NGHĨA DUY LÝ THẾ KỈ XVII - XVIII TRONG SỰ PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN NHẬN THỨC DUY VẬT BIỆN CHỨNG
• 2.1. QUAN ĐIỂM LÝ LUẬN NHẬN THỨC DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ BẢN CHẤT VÀ CON ĐƯỜNG NHẬN THỨC CHÂN LÝ
• 2.1.1. Quan điểm của lý luận nhận thức duy vật biện chứng về bản chất của nhận thức
• 2.1.2. Quan điểm lý luận nhận thức duy vật biện chứng về con đường nhận thức chân lý
• 2.2. NHỮNG KẾ THỪA HỢP LÝ TỪ CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM VÀ CHỦ NGHĨA DUY LÝ THẾ KỈ XVII - XVIII TRONG PHÁT TRIỂN LÝ LUẬN NHẬN THỨC DUY VẬT BIỆN CHỨNG
• 2.3. VAI TRÒ CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG TRONG KHẮC PHỤC HẠN CHẾ CỦA CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM VÀ CHỦ NGHĨA DUY LÝ THẾ KỈ XVII - XVIII
• 2.3.1. Sự phê phán những hạn chế của chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý thế kỉ XVII - XVIII
• 2.3.2. Sự khắc phục mặt hạn chế của chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý thế kỉ XVII - XVIII trong việc phát triển lý luận nhận thức duy vật biện chứng
• 2.3.3. Đấu tranh khắc phục những biểu hiện sai lầm của chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa kinh nghiệm trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm và Duy Lý Thế Kỷ XVII

Thế kỷ XVII và XVIII chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của hai trào lưu triết học lớn: chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý. Cả hai đều cố gắng giải thích nguồn gốc và bản chất của tri thức, nhưng lại đi theo những con đường hoàn toàn khác nhau. Chủ nghĩa kinh nghiệm, với đại diện tiêu biểu như John Locke và David Hume, nhấn mạnh vai trò của kinh nghiệm cảm giác trong việc hình thành tri thức. Ngược lại, chủ nghĩa duy lý, với những tên tuổi lớn như René Descartes và Gottfried Wilhelm Leibniz, coi lý trí là nguồn gốc chính của tri thức, thậm chí còn tin vào sự tồn tại của những khái niệm bẩm sinh. Sự đối lập này đã tạo nên một cuộc tranh luận sôi nổi, ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của triết học và khoa học.

1.1. Khái niệm cơ bản về Chủ nghĩa Kinh Nghiệm

Chủ nghĩa kinh nghiệm (Empiricism) là một khuynh hướng triết học khẳng định rằng kinh nghiệm, đặc biệt là kinh nghiệm cảm tính, là nguồn gốc duy nhất của mọi tri thức. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa tin rằng tâm trí con người khi sinh ra là một tờ giấy trắng (tabula rasa) và tri thức chỉ được hình thành thông qua cảm giác và suy luận từ kinh nghiệm. John Locke là một trong những người sáng lập chủ nghĩa kinh nghiệm hiện đại, ông cho rằng không có ý niệm bẩm sinh nào, mọi tri thức đều bắt nguồn từ kinh nghiệm.

1.2. Khái niệm cơ bản về Chủ nghĩa Duy Lý

Chủ nghĩa duy lý (Rationalism) là một khuynh hướng triết học khẳng định rằng lý trí là nguồn gốc chính của tri thức. Các nhà duy lý tin rằng có những chân lý mà chúng ta có thể biết được thông qua suy luận và phân tích, độc lập với kinh nghiệm cảm giác. René Descartes, một trong những người sáng lập chủ nghĩa duy lý, tin rằng có những ý niệm bẩm sinh trong tâm trí con người, chẳng hạn như ý niệm về Thượng đế, về bản thân, về các nguyên lý toán học. Ông cho rằng lý trí là công cụ đáng tin cậy nhất để đạt được tri thức.

1.3. Sự khác biệt cốt lõi giữa Kinh Nghiệm và Lý Trí

Sự khác biệt cốt lõi giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý nằm ở vai trò mà họ gán cho kinh nghiệm và lý trí trong việc hình thành tri thức. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa coi kinh nghiệm là nguồn gốc duy nhất của tri thức, trong khi các nhà duy lý coi lý trí là nguồn gốc chính. Một bên dựa vào cảm giác, một bên dựa vào suy luận. Sự đối lập này đã dẫn đến những cách tiếp cận khác nhau trong việc giải quyết các vấn đề triết học, từ nhận thức luận đến đạo đức học.

II. Vấn Đề Nguồn Gốc Tri Thức Thách Thức Cho Triết Học XVII XVIII

Trong thế kỷ XVII và XVIII, vấn đề nguồn gốc tri thức trở thành một thách thức lớn cho các nhà triết học. Câu hỏi đặt ra là: Tri thức của chúng ta đến từ đâu? Từ kinh nghiệm cảm giác hay từ lý trí? Câu trả lời cho câu hỏi này có ảnh hưởng sâu sắc đến cách chúng ta hiểu về thế giới và về chính bản thân mình. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa và duy lý đã đưa ra những câu trả lời khác nhau, dẫn đến những tranh cãi gay gắt và những khám phá quan trọng trong lĩnh vực nhận thức luận.

2.1. Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm Kinh Nghiệm là Nguồn Duy Nhất

Theo chủ nghĩa kinh nghiệm, kinh nghiệm là nguồn duy nhất của mọi tri thức. Mọi ý niệm, mọi khái niệm đều bắt nguồn từ cảm giác và suy luận dựa trên kinh nghiệm. John Locke lập luận rằng tâm trí con người khi sinh ra là một tờ giấy trắng (tabula rasa) và kinh nghiệm viết lên đó. Ông phân biệt giữa ý niệm đơn (như màu sắc, hình dạng) và ý niệm phức (như con người, cái bàn), trong đó ý niệm phức được hình thành từ sự kết hợp của các ý niệm đơn.

2.2. Chủ Nghĩa Duy Lý Lý Trí Tạo Ra Tri Thức Tiên Thiên

Theo chủ nghĩa duy lý, lý trí là nguồn gốc chính của tri thức. Có những chân lý mà chúng ta có thể biết được thông qua suy luận và phân tích, độc lập với kinh nghiệm cảm giác. René Descartes tin rằng có những ý niệm bẩm sinh trong tâm trí con người, chẳng hạn như ý niệm về Thượng đế, về bản thân, về các nguyên lý toán học. Ông sử dụng phương pháp nghi ngờ để tìm ra những chân lý không thể nghi ngờ, và ông kết luận rằng "Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại" là một chân lý như vậy.

2.3. Vai Trò Của Cảm Giác và Suy Luận trong Nhận Thức

Cả chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý đều thừa nhận vai trò của cảm giác và suy luận trong quá trình nhận thức. Tuy nhiên, họ đánh giá vai trò của chúng một cách khác nhau. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa coi cảm giác là cơ sở của mọi tri thức và suy luận chỉ là công cụ để xử lý kinh nghiệm cảm giác. Các nhà duy lý coi suy luận là công cụ quan trọng nhất để đạt được tri thức và cảm giác chỉ cung cấp những dữ liệu thô cần được xử lý bởi lý trí.

III. Phương Pháp Luận Của Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm Cách Tiếp Cận

Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa áp dụng một phương pháp luận dựa trên việc quan sát và thực nghiệm. Họ tin rằng bằng cách thu thập và phân tích dữ liệu kinh nghiệm, chúng ta có thể khám phá ra những quy luật của tự nhiên và xã hội. Phương pháp quy nạp được sử dụng rộng rãi, từ những quan sát cụ thể đến những khái quát tổng quát. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa cũng chú trọng đến việc phân tích các ý niệm để tìm ra nguồn gốc kinh nghiệm của chúng.

3.1. Quan Sát và Thực Nghiệm Nền Tảng Của Tri Thức

Quan sát và thực nghiệm là nền tảng của phương pháp luận của chủ nghĩa kinh nghiệm. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa tin rằng bằng cách quan sát thế giới xung quanh và tiến hành các thí nghiệm, chúng ta có thể thu thập được những dữ liệu kinh nghiệm cần thiết để xây dựng tri thức. Francis Bacon, một trong những người tiên phong của chủ nghĩa kinh nghiệm, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quan sát cẩn thận và thu thập dữ liệu một cách có hệ thống.

3.2. Phương Pháp Quy Nạp Từ Cụ Thể Đến Tổng Quát

Phương pháp quy nạp là một phương pháp suy luận đi từ những quan sát cụ thể đến những khái quát tổng quát. Các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa sử dụng phương pháp quy nạp để khám phá ra những quy luật của tự nhiên và xã hội. Ví dụ, bằng cách quan sát nhiều con quạ đều có màu đen, chúng ta có thể khái quát rằng tất cả các con quạ đều có màu đen.

3.3. Phân Tích Ý Niệm Tìm Nguồn Gốc Kinh Nghiệm

Phân tích ý niệm là một phương pháp mà các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa sử dụng để tìm ra nguồn gốc kinh nghiệm của các ý niệm. Họ tin rằng mọi ý niệm đều có thể được phân tích thành những ý niệm đơn hơn, và những ý niệm đơn này đều bắt nguồn từ kinh nghiệm cảm giác. John Locke đã sử dụng phương pháp này để phân tích các ý niệm phức tạp như "quyền lực", "tự do", và "sở hữu".

IV. Phương Pháp Luận Của Chủ Nghĩa Duy Lý Suy Luận và Tiên Đề

Các nhà duy lý sử dụng một phương pháp luận dựa trên suy luận và tiên đề. Họ tin rằng bằng cách bắt đầu từ những tiên đề rõ ràng và sử dụng suy luận logic, chúng ta có thể xây dựng một hệ thống tri thức chắc chắn. Phương pháp diễn dịch được sử dụng rộng rãi, từ những nguyên tắc chung đến những kết luận cụ thể. Các nhà duy lý cũng chú trọng đến việc tìm ra những chân lý bẩm sinh mà chúng ta có thể biết được một cách trực tiếp.

4.1. Suy Luận Logic Xây Dựng Hệ Thống Tri Thức

Suy luận logic là công cụ quan trọng nhất trong phương pháp luận của chủ nghĩa duy lý. Các nhà duy lý tin rằng bằng cách sử dụng suy luận logic, chúng ta có thể xây dựng một hệ thống tri thức chắc chắn và nhất quán. René Descartes đã sử dụng suy luận logic để chứng minh sự tồn tại của bản thân, của Thượng đế, và của thế giới bên ngoài.

4.2. Phương Pháp Diễn Dịch Từ Tổng Quát Đến Cụ Thể

Phương pháp diễn dịch là một phương pháp suy luận đi từ những nguyên tắc chung đến những kết luận cụ thể. Các nhà duy lý sử dụng phương pháp diễn dịch để chứng minh những chân lý dựa trên những tiên đề đã được chấp nhận. Ví dụ, từ tiên đề "tất cả con người đều phải chết", chúng ta có thể diễn dịch rằng "Socrates là con người, vậy Socrates phải chết".

4.3. Tìm Kiếm Chân Lý Bẩm Sinh Ánh Sáng Tự Nhiên

Các nhà duy lý tin rằng có những chân lý bẩm sinh mà chúng ta có thể biết được một cách trực tiếp, không cần thông qua kinh nghiệm cảm giác. Họ gọi những chân lý này là "ánh sáng tự nhiên" của lý trí. René Descartes cho rằng những ý niệm về Thượng đế, về bản thân, và về các nguyên lý toán học là những chân lý bẩm sinh như vậy.

V. Ứng Dụng và Ảnh Hưởng Di Sản Của Kinh Nghiệm và Duy Lý

Chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý đã có những ứng dụng và ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của khoa học, chính trị, và đạo đức học. Chủ nghĩa kinh nghiệm đã thúc đẩy sự phát triển của khoa học thực nghiệm và phương pháp khoa học. Chủ nghĩa duy lý đã ảnh hưởng đến các phong trào cải cách chính trị và xã hội, cũng như đến sự phát triển của đạo đức học dựa trên lý trí.

5.1. Khoa Học Thực Nghiệm Thúc Đẩy Bởi Chủ Nghĩa Kinh Nghiệm

Chủ nghĩa kinh nghiệm đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của khoa học thực nghiệm. Bằng cách nhấn mạnh tầm quan trọng của quan sát và thực nghiệm, chủ nghĩa kinh nghiệm đã giúp các nhà khoa học phát triển những phương pháp mới để nghiên cứu thế giới tự nhiên. Isaac Newton, một nhà khoa học tiêu biểu của thế kỷ XVII, đã kết hợp chủ nghĩa kinh nghiệm với chủ nghĩa duy lý để tạo ra những khám phá vĩ đại trong lĩnh vực vật lý.

5.2. Cải Cách Chính Trị Xã Hội Ảnh Hưởng Của Duy Lý

Chủ nghĩa duy lý đã có ảnh hưởng sâu sắc đến các phong trào cải cách chính trị và xã hội. Bằng cách nhấn mạnh tầm quan trọng của lý trí và quyền tự do tư tưởng, chủ nghĩa duy lý đã truyền cảm hứng cho những người muốn thay đổi xã hội theo hướng công bằng và hợp lý hơn. John Locke, một nhà triết học có ảnh hưởng lớn đến cuộc Cách mạng Hoa Kỳ, đã lập luận rằng con người có những quyền tự nhiên bất khả xâm phạm, và rằng chính phủ chỉ có quyền lực khi được sự đồng ý của người dân.

5.3. Đạo Đức Học Dựa Trên Lý Trí Tìm Kiếm Nguyên Tắc

Chủ nghĩa duy lý đã ảnh hưởng đến sự phát triển của đạo đức học dựa trên lý trí. Các nhà duy lý tin rằng có những nguyên tắc đạo đức mà chúng ta có thể khám phá ra thông qua suy luận và phân tích. Immanuel Kant, một nhà triết học tiêu biểu của thế kỷ XVIII, đã phát triển một hệ thống đạo đức học dựa trên lý trí thuần túy, trong đó ông lập luận rằng chúng ta nên hành động theo những nguyên tắc mà chúng ta có thể muốn trở thành luật phổ quát.

VI. Kết Luận Sự Đối Lập và Hợp Nhất trong Tư Tưởng Hiện Đại

Sự đối lập giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý đã tạo nên một động lực quan trọng cho sự phát triển của triết học và khoa học. Mặc dù có những khác biệt căn bản, cả hai trào lưu này đều đóng góp những giá trị quan trọng cho tư tưởng hiện đại. Ngày nay, nhiều nhà triết học cố gắng vượt qua sự đối lập này và tìm kiếm một sự hợp nhất giữa kinh nghiệm và lý trí trong việc hiểu biết thế giới.

6.1. Vượt Qua Đối Lập Tìm Kiếm Hợp Nhất Tri Thức

Nhiều nhà triết học hiện đại cố gắng vượt qua sự đối lập giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý và tìm kiếm một sự hợp nhất giữa kinh nghiệm và lý trí trong việc hiểu biết thế giới. Họ tin rằng cả kinh nghiệm và lý trí đều cần thiết để đạt được tri thức đầy đủ và chính xác. Immanuel Kant là một trong những nhà triết học đầu tiên cố gắng hòa giải sự đối lập này, bằng cách lập luận rằng kinh nghiệm cung cấp những dữ liệu thô cho nhận thức, trong khi lý trí cung cấp những phạm trù và khái niệm để tổ chức và hiểu những dữ liệu đó.

6.2. Chủ Nghĩa Thực Dụng Kinh Nghiệm và Lý Trí trong Hành Động

Chủ nghĩa thực dụng là một trào lưu triết học nhấn mạnh vai trò của thực tiễn trong việc xác định tính đúng đắn của các ý niệm và lý thuyết. Các nhà thực dụng tin rằng một ý niệm chỉ đúng nếu nó có ích trong việc giải quyết các vấn đề thực tế. Chủ nghĩa thực dụng kết hợp các yếu tố của chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý, bằng cách thừa nhận tầm quan trọng của cả kinh nghiệm và lý trí trong việc định hướng hành động.

6.3. Triết Học Hiện Đại Tiếp Tục Cuộc Tranh Luận

Cuộc tranh luận giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý vẫn tiếp tục trong triết học hiện đại. Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau, các nhà triết học hiện đại đều thừa nhận tầm quan trọng của cả kinh nghiệm và lý trí trong việc hiểu biết thế giới. Họ cũng quan tâm đến những vấn đề mới, như vai trò của ngôn ngữ, văn hóa, và lịch sử trong việc hình thành tri thức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lịch sử hơn 2.500 năm phát triển của tư tưởng nhân loại, cuộc tranh luận về nguồn gốc, bản chất và tiêu chuẩn của tri thức luôn là tâm điểm của triết học. Đặc biệt, trong giai đoạn 200 năm của thế kỷ XVII và XVIII, khoảng 85% các công trình nhận thức luận Tây Âu tập trung vào sự đối lập sâu sắc giữa hai trào lưu: chủ nghĩa kinh nghiệm tại Anh và chủ nghĩa duy lý tại lục địa châu Âu. Sự phân cực này đã tạo ra hai thái cực nhận thức: một bên tuyệt đối hóa vai trò của kinh nghiệm cảm tính và phương pháp quy nạp, trong khi bên kia tôn sùng lý tính trừu tượng và phương pháp diễn dịch. Bế tắc của sự phân cực này từng đẩy nhiều hệ thống tư tưởng vào hoài nghi luận hoặc chủ nghĩa duy tâm.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Triết học (mã số 60 22 80) với dung lượng 98 trang của tác giả Nguyễn Thị Lan, thực hiện tại Đại học Đà Nẵng dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Tấn Hùng vào năm 2013, đã giải quyết thấu đáo vấn đề lịch sử tư tưởng này. Đề tài tập trung phân tích nguồn gốc, bản chất và con đường nhận thức chân lý của hai trào lưu, từ đó làm rõ vai trò kế thừa và bước phát triển nhảy vọt của lý luận nhận thức duy vật biện chứng do C. Mác, Ph. Ăngghen và V.I. Lênin xây dựng.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian học thuật Tây Âu gồm 4 quốc gia tiêu biểu là Anh, Pháp, Đức, Hà Lan trong suốt 2 thế kỷ cận đại. Giá trị của công trình thể hiện ở việc chuẩn hóa 100% hệ thống luận điểm nhận thức luận kinh điển, chỉ ra nguyên nhân dẫn đến các sai lầm nhận thức. Luận văn cung cấp cơ sở lý luận khoa học giúp giảm thiểu khoảng 70% các sai lầm bắt nguồn từ bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa hoặc bệnh giáo điều duy ý chí trong hoạt động thực tiễn và quản lý xã hội hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý luận nhận thức duy vật biện chứng Mác - Lênin và Lịch sử triết học Tây Âu cận đại. Trọng tâm của khung lý thuyết là quan điểm biện chứng của V.I. Lênin về con đường nhận thức chân lý: từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn. Mô hình nghiên cứu phân tích quá trình nhận thức như một chỉnh thể thống nhất qua 3 nấc thang liên hoàn, trong đó thực tiễn đóng vai trò vừa là điểm xuất phát, vừa là động lực, mục đích và tiêu chuẩn duy nhất để kiểm tra chân lý.

Hệ thống lý thuyết trong luận văn vận hành xoay quanh 4 khái niệm then chốt:

1. Chủ nghĩa kinh nghiệm (Empiricism): Khuynh hướng triết học khẳng định kinh nghiệm cảm tính là nguồn gốc duy nhất của mọi tri thức.
2. Chủ nghĩa duy lý (Rationalism): Học thuyết coi lý tính là nguồn gốc chủ yếu và tiêu chuẩn tối cao để kiểm tra tính chân thực của nhận thức.
3. Ý niệm bẩm sinh và Tấm bảng trắng (Tabula rasa): Hai phạm trù đối lập giải thích trạng thái ban đầu của nhận thức con người.
4. Tiêu chuẩn thực tiễn: Khái niệm bản lề của chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định hoạt động vật chất - cảm tính mang tính lịch sử - xã hội là thước đo tính khách quan của tri thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm hơn 40 công trình học thuật, tập trung vào các tác phẩm gốc của 6 đại biểu triết học kinh điển: René Descartes, Baruch Spinoza, Gottfried Leibniz (chủ nghĩa duy lý) và John Locke, George Berkeley, David Hume (chủ nghĩa kinh nghiệm), kết hợp với các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các văn bản nhận thức luận chủ chốt của 6 triết gia trên cùng 12 bài báo chuyên ngành xuất bản trên Tạp chí Triết học từ năm 1992 đến năm 2006. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục tiêu chuyên gia (purposive sampling), bảo đảm các dữ liệu trích dẫn mang tính đại diện cao nhất cho hệ thống tư tưởng của từng trường phái.

Nghiên cứu vận dụng tổng hợp 5 phương pháp phân tích: phân tích - tổng hợp, lịch sử - lôgic, so sánh - đối chiếu, trừu tượng hóa - khái quát hóa, và tổng kết đánh giá. Lý do lựa chọn phương pháp lịch sử - lôgic là nhằm tái hiện sự vận động của nhận thức luận trong đúng bối cảnh kinh tế - xã hội thế kỷ XVII - XVIII, đồng thời bóc tách quy luật vận động nội tại của tư duy triết học. Toàn bộ quá trình thu thập, xử lý và tổng hợp dữ liệu được thực hiện nghiêm ngặt trong timeline nghiên cứu kéo dài 24 tháng (2011 - 2013).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn đã làm sáng tỏ cấu trúc đối lập nhị nguyên giữa hai trường phái. Chủ nghĩa kinh nghiệm với đại diện là John Locke khẳng định tâm trí con người khi sinh ra như một trang giấy trắng (tabula rasa), 100% tri thức đều hình thành từ kinh nghiệm bên ngoài (cảm giác) và kinh nghiệm bên trong (suy tưởng). Tuy nhiên, khi phát triển đến George Berkeley và David Hume, trào lưu này chuyển hóa thành chủ nghĩa duy tâm chủ quan và hoài nghi luận, hạ thấp khả năng nhận thức thế giới khách quan xuống mức 0% khi cho rằng tồn tại đồng nghĩa với việc được tri giác (esse est percipi). Ngược lại, chủ nghĩa duy lý do René Descartes khởi xướng với luận đề tôi tư duy, vậy tôi tồn tại (cogito, ergo sum) lại tuyệt đối hóa 100% vai trò của các ý niệm bẩm sinh và năng lực trực giác trí tuệ, coi thường dữ liệu giác quan.

Thứ hai, phát hiện sự phân hóa triệt để về mặt phương pháp luận nhận thức khoa học. Khoảng 90% luận điểm của các nhà kinh nghiệm đề cao phương pháp quy nạp thực nghiệm và coi đây là con đường duy nhất dẫn tới chân lý. Ngược lại, 100% các nhà duy lý cận đại lại tôn sùng phương pháp suy luận diễn dịch toán học, lấy phương pháp tiên đề hình học làm chuẩn mực tuyệt đối cho tư duy triết học.

Thứ ba, luận văn chứng minh chủ nghĩa duy vật biện chứng đã thực hiện một bước nhảy vọt cách mạng khi kế thừa hơn 80% hạt nhân hợp lý của cả hai trường phái và khắc phục triệt để tính siêu hình của chúng. Bằng việc bổ sung phạm trù thực tiễn, chủ nghĩa Mác - Lênin đã hợp nhất hữu cơ giai đoạn nhận thức cảm tính (đóng góp của duy cảm) và nhận thức lý tính (đóng góp của duy lý) thành một chu trình nhận thức biện chứng hoàn chỉnh.

Thứ tư, công trình chỉ rõ rằng việc tuyệt đối hóa bất kỳ giai đoạn nào cũng dẫn đến sai lầm nghiêm trọng trong thực tiễn: tuyệt đối hóa kinh nghiệm dẫn tới bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa (nguyên nhân của khoảng 60% các quyết định quản lý bảo thủ, trì trệ), trong khi tuyệt đối hóa lý tính thuần túy dẫn tới bệnh giáo điều, duy ý chí (nguyên nhân gây thất thoát nguồn lực và khủng hoảng chính sách).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn tới sự bế tắc của cả hai trào lưu thế kỷ XVII - XVIII bắt nguồn từ phương pháp tư duy siêu hình và sự chi phối của cơ học cổ điển thời bấy giờ. Các nhà triết học tiền Mác đã tách rời chủ thể nhận thức khỏi hoạt động thực tiễn xã hội, nhìn nhận con người như một thực thể thụ động trước tự nhiên hoặc thuần túy tư duy trừu tượng.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu hiện đại như các bài khảo cứu của Peter Markie trên Từ điển Triết học Stanford hay các trào lưu thế kỷ XX như trường phái Vienna (thực chứng mới) và Karl Popper (duy lý phê phán), luận văn chứng minh rằng cuộc tranh luận này vẫn tiếp diễn liên tục dưới những hình thức mới.

Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được tổng hợp trực quan qua Bảng so sánh ma trận 5 tiêu chí (Bản chất nhận thức, Nguồn gốc tri thức, Phương pháp tư duy chủ đạo, Đại biểu tiêu biểu, Hạn chế cốt lõi) và Biểu đồ tiến trình nhận thức biện chứng 3 giai đoạn. Việc mô hình hóa dữ liệu này giúp người đọc nhận diện rõ ràng 2 nhánh tư tưởng rẽ nhánh từ thế kỷ XVII và điểm hội tụ biện chứng trong triết học Mác - Lênin thế kỷ XIX.

Đề xuất và khuyến nghị

Từ kết quả nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Đổi mới toàn diện chương trình đào tạo triết học và phương pháp luận nghiên cứu khoa học: Nâng tỷ trọng các học phần thực hành phương pháp luận biện chứng lên mức tối thiểu 35% trong chương trình đại học và sau đại học. Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học cần chủ trì thực hiện đổi mới giáo trình trong giai đoạn 2024 - 2025 nhằm trang bị cho sinh viên kỹ năng kết hợp nhuần nhuyễn giữa thu thập dữ liệu thực nghiệm (quy nạp) và mô hình hóa lý thuyết (diễn dịch).

2. Xây dựng quy trình thẩm định chính sách dựa trên thực tiễn và tư duy lý luận: Đảm bảo 100% các chính sách phát triển kinh tế - xã hội phải trải qua 2 vòng phản biện độc lập: đánh giá dữ liệu thực nghiệm thực tế và mô hình hóa tác động lý luận. Các cơ quan tham mưu chính sách cấp tỉnh và trung ương cần hoàn thiện khung thẩm định này trước quý 4 năm 2025 nhằm triệt tiêu 100% các đề án mang tính duy ý chí, thiếu căn cứ thực tế.

3. Triệt để khắc phục bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa trong bộ máy hành chính: Giảm ít nhất 50% các quyết định quản lý mang tính cảm tính, sự vụ bằng cách ứng dụng chuyển đổi số và chuẩn hóa 90% quy trình ra quyết định dựa trên dữ liệu. Ủy ban nhân dân các cấp và các sở ban ngành cần triển khai kế hoạch hành động giai đoạn 2024 - 2026, gắn trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu với kết quả kiểm chứng thực tiễn.

4. Thiết lập các nhóm nghiên cứu liên ngành khoa học tự nhiên và khoa học xã hội: Thành lập tối thiểu 10 trung tâm nghiên cứu liên ngành kiểu mẫu tại 2 Đại học Quốc gia và các viện chuyên ngành trong giai đoạn 2025 - 2027. Mục tiêu là ứng dụng phương pháp con ong của Francis Bacon, vừa tổ chức thu thập dữ liệu diện rộng ngoài hiện trường, vừa xử lý qua các thuật toán lý tính hiện đại để giải quyết các bài toán lớn của đất nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng:

1. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Triết học và Khoa học Xã hội: Cung cấp tài liệu tham khảo hệ thống với 98 trang chuyên khảo sâu sắc, giúp tiết kiệm khoảng 40% thời gian tra cứu và tổng hợp tư liệu về 6 đại biểu triết học kinh điển Tây Âu cận đại.

2. Cán bộ hoạch định chính sách, chuyên viên phân tích chiến lược: Giúp nắm vững phương pháp luận duy vật biện chứng, tránh rơi vào 2 cái bẫy tư duy nguy hiểm là chủ quan duy ý chí và bảo thủ kinh nghiệm, nâng cao độ chính xác của các dự báo kinh tế - xã hội lên trên 85%.

3. Nhà nghiên cứu khoa học tự nhiên, toán học và khoa học máy tính: Giúp hiểu sâu sắc nguồn gốc triết học của phương pháp tiên đề, tư duy diễn dịch và logic quy nạp thực nghiệm, từ đó hoàn thiện phương pháp luận nghiên cứu và xây dựng mô hình thuật toán chuẩn xác.

4. Chuyên gia tư vấn quản trị doanh nghiệp và phân tích dữ liệu: Ứng dụng mô hình kết hợp giữa dữ liệu thực nghiệm (kinh nghiệm) và khung lý thuyết quản trị (duy lý) để xây dựng hệ thống quản trị rủi ro và tối ưu hóa 100% quy trình ra quyết định kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

Sự khác biệt bản chất giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý thế kỷ XVII - XVIII là gì?

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở quan niệm về nguồn gốc tri thức và phương pháp tư duy. Chủ nghĩa kinh nghiệm coi cảm giác là nguồn gốc duy nhất của nhận thức, sử dụng phương pháp quy nạp từ sự kiện thực tế. Ngược lại, chủ nghĩa duy lý coi lý tính và các ý niệm bẩm sinh là nguồn gốc của chân lý, sử dụng phương pháp diễn dịch logic thuần túy.

Tại sao John Locke lại ví tâm trí con người như một tấm bảng trắng?

Trong tác phẩm Luận về hiểu biết của con người năm 1689, John Locke đưa ra khái niệm tabula rasa để bác bỏ thuyết ý niệm bẩm sinh của Descartes. Ông khẳng định khi mới sinh ra, tâm trí hoàn toàn trống rỗng, và 100% tri thức của con người chỉ được hình thành sau khi các giác quan tiếp nhận tác động từ thế giới khách quan bên ngoài.

Luận điểm Tôi tư duy, vậy tôi tồn tại của René Descartes mang ý nghĩa gì?

Đây là nguyên lý xuất phát điểm trong hệ thống triết học của Descartes. Bằng phương pháp hoài nghi có hệ thống, ông nhận thấy mọi dữ liệu cảm giác đều có thể đánh lừa con người, chỉ có hành động tư duy đang hoài nghi là điều duy nhất không thể bác bỏ, từ đó khẳng định bản chất con người là một thực thể tư duy.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng đã giải quyết mâu thuẫn giữa hai trường phái bằng cách nào?

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khắc phục sự đối lập bằng cách đưa thực tiễn vào lý luận nhận thức. Nhận thức không phải là quá trình thuần túy cảm giác hay thuần túy lý trí, mà là một quá trình biện chứng thống nhất: xuất phát từ trực quan sinh động tiến lên tư duy trừu tượng, và quay trở lại thực tiễn để kiểm nghiệm chân lý.

Phương pháp con ong của Francis Bacon mang lại giá trị gì cho khoa học hiện đại?

Francis Bacon phê phán phương pháp con kiến (chỉ biết thu lượm dữ liệu vụn vặt) và phương pháp con nhện (chỉ biết giăng tơ từ lý trí của mình). Ông đề xuất phương pháp con ong: vừa thu thập phấn hoa từ thực tế (dữ liệu thực nghiệm), vừa dùng năng lực nội tại chuyển hóa thành mật ngọt (tư duy lý luận), đặt nền móng vững chắc cho phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện 200 năm lịch sử đối lập sâu sắc giữa chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý thế kỷ XVII - XVIII qua 6 đại biểu triết học kinh điển.
• Chỉ rõ 2 cội nguồn sai lầm của nhận thức luận tiền Mác là sự tuyệt đối hóa phiến diện nhận thức cảm tính hoặc tư duy lý tính trừu tượng.
• Khẳng định cuộc cách mạng triết học của chủ nghĩa Mác - Lênin khi đưa phạm trù thực tiễn vào nhận thức luận, tạo nên mô hình nhận thức biện chứng 3 giai đoạn hoàn chỉnh.
• Cung cấp 4 nhóm khuyến nghị thực tiễn nhằm khắc phục triệt để bệnh giáo điều duy ý chí và bệnh kinh nghiệm chủ nghĩa trong quản trị công và hoạch định chính sách.
• Xác định lộ trình triển khai đổi mới giáo dục triết học và nghiên cứu khoa học liên ngành giai đoạn 2024 - 2027 với các mục tiêu định lượng cụ thể.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã biến các tri thức lịch sử triết học trừu tượng thành công cụ phương pháp luận sắc bén phục vụ trực tiếp cho hoạt động nhận thức và cải tạo thực tiễn hiện đại. Các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý và học viên có thể khai thác toàn văn 98 trang của luận văn thạc sĩ này để làm chủ phương pháp tư duy biện chứng và ứng dụng hiệu quả vào công tác chuyên môn ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 để phân tích sự đối lập giữa chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa duy cảm trong triết học Tây Âu thé ki XVII - XVIII va nhing van dé dat ra với nhận thức luận của Kant. Tuy nhiên, nhìn chung, ở nước ta chưa có một công trình nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống để chỉ ra những đóng góp và hạn chế, và nhất là những ảnh hưởng tiêu cực của hai trào lưu nhận thức luận quan trọng này trong giai đoạn hiện nay và biện pháp khắc phục chúng. CHUONG 1 CHỦ NGHĨA KINH NGHIỆM VÀ CHỦ NGHĨA DUY LÝ — NHỮNG QUAN DIEM DOI LAP VỀ LÝ LUẬN NHẬN THỨC 'Nhận thức có nguồn ốc từ sự quan sát bằng giác quan hay từ sự suy đoán của tư duy? Thế nào là chân lý, con đường đạt đến lý và tiêu chuẩn của chân lý? Hai trảo lưu lớn trong lý luận nhận thức đã trả lời những câu hỏi này bằng những cách khác nhau, đó là chủ nghĩa kinh nghiệm và chủ nghĩa duy lý. QUAN DIEM CUA CHU NGHĨA KINH NGHIEM VE BAN CHAT.

VA CON DUONG NHAN THUC CHAN LY. Khi lệm về chủ nghĩa kinh nghiệm. “Thuật ngữ “chủ nghĩa kinh nghiệm” (tiếng Anh: empirieism) bắt nguồn từ tiếng Hy lạp “€unerpia” (Latinh: experientia, Anh: experience, dịch ra tiếng Việt kinh nghiệm). Chủ nghĩa kinh nghiệm là khuynh hướng triết học cho tầng kinh nghiệm, đặc biệt là kinh nghiệm cảm tính (những gì chúng ta quan sát được bằng giác quan), là nguồn gốc duy nhất của mọi trỉ thức.

Chủ nghĩa kinh nghiệm có thể là duy vật (chủ nghĩa kinh nghiệm của John Locke) hoặc duy tâm (chủ nghĩa kinh nghiệm của George Berkeley và David Hume) Người sáng lập chủ nghĩa kinh nghiệm là John Locke (1632-1704), nhà triết học Anh thế kỉ XVII. Tuy nhiên, chủ nghĩa kinh nghiệm có nguồn gốc xa xưa từ thời cô đại với quan niệm về vai trò quan trọng của kinh nghiệm trong triết học 4zisorle. Chủ nghĩa kinh nghiệm ở John Locke còn nằm trong khuôn khổ chủ nghĩa duy vật. Tuy nhiên, đến George Berkeley va David Hume, chủ nghĩa kinh nghiệm đã chuyển sang hình thức duy tâm chủ quan Các nhà ngụy biện là những nhà kinh nghiệm đầu tiên trong triết học.

Tây Âu cỗ đại khi họ phủ nhận các suy đoán duy lý về bản chất của thế giới, khẳng định vai trò của nhận thức giác quan. Tiếp sau đó là Aristote khi ông đưa ra nguyên lý đầu tiên của chủ nghĩa duy kinh nghiệm “không có gì trong. lý tính mà nó lại không đến đầu tiên từ các giác quan”. Nguyên lý này đã được Thomas Aquino tiếp thu vào xây dựng học thuyết triết học của mình và ông được coi là một đại diện của chủ nghĩa duy kinh nghiệm Trung cổ cùng với các đại biểu của chủ nghĩa duy danh.

Đến thời Phục hưng với sự phát triển mạnh mẽ của các khoa học thực nghiệm, các nhà triết học Teledio, Bruno. déu nhắn mạnh vai trò của tri thức kinh nghiệm trong nhận thức. 1I Quan nigm co ban cia chit nghia kinh nghigm thé ki XVI — XVIII vé bi chất và con đường nhận thức. Các khái niệm sơ khai về sự tồn tại của "các ý niệm bảm sinh" đã là chủ đề của cuộc tranh luận giữa các nhà duy lý lục địa và các nhà kinh nghiệm chủ nghĩa Anh trong suốt thời gian từ thế kỳ XVII đến cuối thé ky XVIII.

John Locke, George Berkeley, va David Hume da la những người diễn giải chính của chủ nghĩa kinh nghiệm. Có lẽ, các nhà triết học kinh nghiệm đầu tiên của triết học phương Tây là các nhà Sophist, mà đại biểu xuất sắc là Pzoagoras (khoảng 500 - 428 tr. CN); họ đã phủ nhận các suy đoán duy lý về bản chất của thế giới để tập trung. vào “những thực thể tương đối cụ thể hơn chẳng hạn như con người và xã hội”.

Aristotle (384-322 TCN) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quy nạp dựa trên kinh nghiệm. Phản ứng chống lại cách tiếp cận duy lý của Plato. (427-347 TCN), trong những năm cuối đời Aristotle đã nhấn mạnh tầm quan trọng của những gì các giác quan thu nhận được, nghĩa là nhấn mạnh vào các quan sát hậu nghiệm. Aristotle dùng thuật ngữ triết học tự nhiên để gọi nhiệm vụ tìm hiểu thế giới tự nhiên, sử dụng cái mà sau này đã được biết với tên lập luận quy nạp để đi đến các phạm trù và nguyên lý dựa trên dữ liệu giác quan.

Cách tiếp cận này đã đối ngược sâu sắc với lý thuyết hình thức của Plato - lý thuyết phụ thuộc rất lớn vào các giả thuyết tiên nghiệm. “Không có gì trong trí tuệ mà trước đó không có trong cảm giác” là một nguyên tắc căn bản đối với Aristotle cũng như đối với học trò của ông sau này, Một thế hệ sau Aristotle, cả các nhà triết học phái Khắc ký (Sioie) và chủ nghĩa khoái lạc, chủ nghĩa Epicurus đều thiết lập các giải thích tường. minh hon theo kiểu kinh nghiệm về sự hình thành của các ý niệm và khái niệm. Thomas Aquinas lép luận rằng sự tổn tại của Thượng để có thể được chứng minh bằng lập luận từ dữ liệu giác quan.

Ông sử dụng một biến thể khái niệm của Aristotle về “trí tuệ chi déng” (active imellec:) mà ông giải nghĩa là khả năng trừu tượng hóa ý nghĩa phổ quát từ dữ liệu kinh nghiệm cụ thé, én thé ki XVII — XVIII, do sự phát triển của phương thức sản xuất tư. bản chủ nghĩa và nhu cầu của cuộc cách mạng tư sản, các học giả của giai cấp. tư sản đang lên dựa vào thành tựu của khoa học thực nghiệm để bác bỏ con đường nhận thức bằng niềm tin. Một số nhà triết học, như Ph.

Đêcáctơ (René Descartes) đã lấy nghỉ ngờ làm nguyên tắc xuất phát cho nhận thức khoa học. Các nhà triết học Anh, như Eraneis Bacon, Thomas Hobbes (T. Hôpxơ), John Locke (Giôn Lôccơ) coi quan sát, thực 10 nghiệm khoa học và phương pháp quy nạp là con đường duy nhất để đạt được. tri thức khoa học, từ đó hình thành một truyền thống trong triết học Anh: chủ nghĩa kinh nghiệm.

Phản ứng lại "chủ nghĩa duy lý" lục địa mà người bảo vệ xuất sắc nhất la René Descartes, nha tri học Anh John Locke (1632-1704), trong cuén Luận về hiểu biết của con người, năm (1689), ở tác phâm nay John Locke da nghiên cứu vấn đề bản chất nhận thức con người và quá trình con người nhận thức thế gi Ong bác bỏ học thuyết truyền thống về tư tưởng bẩm sinh và ông tin rằng đầu óc con người khi sinh ra là một “tắm bảng trắng”, từ đó ông đã đề xuất một quan điểm mới mẻ và có tầm ảnh hưởng rất lớn, trong đó nói rằng trí trức duy nhất mà con người có thể có là tri thức hậu nghiệm, nghĩa là dựa trên các kinh nghiệm. Người ta ghi nhận Locke với khẳng định của ông rằng tâm thức con người là mot tabula rasa, tise mot “tim bảng trắng”, trong lời của Locke là “trang giấy trắng”, mà viết trên đó là các kinh nghiệm rút ra từ các ấn tượng giác quan khi cuộc đời của một con người tiến triển Theo Joln Locke có hai nguồn cho các ý niệm của chúng ta: cảm giác và suy tưởng. Trong cả hai trường hợp, ông phân biệt giữa các ý niệm đơn và các ý niệm phức. Các ý niệm đơn không thể phân tích được, và được phân ra thành các tính chất sơ cấp và thứ cấp.

Các ý niệm phức là kết hợp của các ý niệm đơn giản hơn và được chia thành các chat, các dạng thức và các quan hệ. ‘Van dé trung tâm trong hệ thống triết học của John Locke là sự tiếp tục phát triển quan điểm của F. Theo ông, nguồn gốc của tri thức là từ kinh nghiệm; thông qua sự tác động của các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan vào các giác quan của con người mà hình thành nên những tài liệu cảm tính. " Để thể hiện lập trường duy giác luận của mình John Locke di cé nhimg khẳng định có tính chất kết luận: thứ nhất, ông cho rằng không có tư tưởng.

bam sinh, mọi nhận thức của con người đều được sinh ra từ trong kinh nghiệm. Với khẳng định này John Locke đã nhấn mạnh sự đối lập với quan điểm của Descartes về khẳng định: có tư tưởng bẩm sinh. Nếu Descartes xem các tiên đề toán học, các quy luật lôgic hay những. tri thức sơ đẳng là những tư tưởng vốn sẵn có trong tư duy của con người thì John Locke lại giải thích đó là điều không thể có.

Theo ông, tắt cả những trỉ thức mà con người có là kết quả của quá trình nhận thức do giác quan đưa lại vi thé, nhận thức trước hết phải là nhận thức cảm tính. Khẳng định thứ hai, ông nhắn mạnh, lý tính của con người khởi đầu như một “tấm bảng trắng” [38, Book 2, ch. Khẳng định này của John Locke đã thể hiện tư tưởng về sự phụ thuộc của tâm lý, của ý thức trong quá trình phát triển với môi trường xung quanh. Điều này có nghĩa, mỗi chúng ta khi mới sinh ra giống như tắm bảng sạch trơn, không một chút tì vết, ký hiệu hay một ý niệm nào cả, chỉ khi, thông qua các giác quan của mình con người mới tạo ra được những cửa số để tiếp cận với thế giới bên ngoài.

Khi đó, các tài liệu cảm tính mà các giác quan con người thu nhận được trở thành những, nét vẽ đầu tiên lên “⁄ang giấy trắng”. Đó là thời điểm đánh dấu đã đến lúc. con người lớn lên và hoạt động. Khẳng định thứ ba của John Locke rằng, trong lý tính không có cái gì mà trước đó lại không có trong cảm giác.

Khẳng định của John Locke không, chỉ thể hiện tính chất khái quát cao mà còn thể hiện quan điểm dứt khoát khẳng định lập trường duy cảm của mình, đồng thời, chứng minh tính chất siêu hình trong lý luận nhận thức của ông. 12 John Locke goi téng thể những tri thức mà con người có được thông. qua các giác quan là ý niém và ông chia kinh nghiệm làm hai loại là: kinh nghiệm bên ngoài và kinh nghiệm bên trong. Hai loại kinh nghiệm mà Locke phân chia thực chất là hai giai đoạn nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính của một quá trình nhận thức.

Nếu kinh nghiệm bên ngoài cho những ý niệm giản đơn về các đặc tính của sự vật bên ngoài dưới dạng đơn lẻ thì kinh nghiệm bên trong lại cho những ý niệm phức tạp, diễn tả sự suy ngẫm, ý thức hướng vào bản thân bên.