Luận án về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc: Góc nhìn so sánh

Sự hình thành và phát triển của bất kỳ nền văn học nào đều gắn liền với các thể loại. 180 trang.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Văn Học
• Đề tài: So Sánh Nhân Vật Trong Truyện Kỳ Ảo Việt Nam Và Hàn Quốc
• Loại tài liệu: Luận Án

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
• 2. Chương 2: Một số vấn đề lý thuyết liên quan và cơ sở hình thành thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc
• 3. Chương 3: Đặc điểm một số kiểu nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc
• 4. Chương 4: Sự thể hiện các chiều cạnh văn hóa qua hình tượng nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Sự hình thành và phát triển của bất kỳ nền văn học nào đều gắn liền với các thể loại. Tư duy về thể loại đã trở thành điểm quen thuộc của người sáng tác và nhà nghiên cứu. Lịch sử văn học trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc cũng không nằm ngoài quy luật này. Đề tài nghiên cứu về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại của hai nước là một sự lựa chọn quan trọng, nhằm tìm hiểu những điểm tương đồng và khác biệt trong tư duy thể loại và xây dựng nhân vật. Truyện kỳ ảo giữ vai trò quan trọng trong văn học trung đại, chứa đựng nhiều nội dung tư tưởng và giá trị nghệ thuật đặc sắc. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp làm rõ hơn về thể loại mà còn phản ánh sự hiện diện của các tác giả và tác phẩm đỉnh cao trong lịch sử văn học hai quốc gia. Đặc biệt, việc tìm hiểu về nhân vật trong thể loại này sẽ giúp khảo sát và đánh giá các vấn đề văn hóa truyền thống của Việt Nam và Hàn Quốc.

1.1. Nguồn gốc và sự phát triển của thể loại

Thể loại truyện kỳ ảo trong văn học trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc đều có nguồn gốc ngoại lai, chủ yếu từ Trung Quốc. Tuy nhiên, khi được tiếp nhận, các tác giả đã có sự sáng tạo và linh hoạt trong việc xây dựng nhân vật, gắn bó với hiện thực lịch sử và vẻ đẹp của con người dân tộc. Diện mạo của thể loại này đã có sự thay đổi và hoàn thiện qua từng giai đoạn phát triển. Sự hiện diện của các yếu tố kỳ ảo và thực tế trong việc xây dựng nhân vật đã tạo nên những tác phẩm đặc sắc, phản ánh rõ nét văn hóa và tư duy nghệ thuật của hai quốc gia. Việc nghiên cứu này sẽ giúp làm rõ hơn về sự phát triển của thể loại và những đặc điểm riêng biệt trong cách xây dựng nhân vật của các nhà văn hai nước.

II. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của nghiên cứu này là làm rõ các vấn đề lý thuyết về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc. Nghiên cứu sẽ khảo sát, thống kê và phân loại các kiểu nhân vật trong thể loại này, đồng thời phân tích mối quan hệ giữa nhân vật và các yếu tố văn hóa truyền thống. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc giới thiệu tổng quan các nghiên cứu về thể loại, khảo sát và mô tả các kiểu nhân vật, cũng như phân tích các phương diện văn hóa truyền thống của hai quốc gia. Qua đó, nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự phát triển của thể loại và những đóng góp của các nhà văn trong việc xây dựng nhân vật.

2.1. Giới thiệu tổng quan các nghiên cứu

Trong phần này, nghiên cứu sẽ tổng hợp các công trình nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc. Các nghiên cứu này sẽ được phân loại theo hai nội dung chính: nghiên cứu về thể loại nói chung và nghiên cứu về nhân vật nói riêng. Những công trình tiêu biểu sẽ được điểm qua, từ đó làm rõ những thành tựu và hạn chế trong nghiên cứu hiện tại. Việc tổng quan này không chỉ giúp xác định vị trí của đề tài trong bối cảnh nghiên cứu mà còn mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo về thể loại và nhân vật trong văn học trung đại.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án này là nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh. Phạm vi nghiên cứu sẽ tập trung vào các tác phẩm tiêu biểu của hai quốc gia, bao gồm các tập truyện kỳ ảo nổi bật. Nghiên cứu sẽ khảo sát tổng số 373 truyện kỳ ảo, trong đó có 230 truyện từ Việt Nam và 143 truyện từ Hàn Quốc. Việc lựa chọn các tác phẩm này sẽ giúp làm rõ hơn về đặc điểm và sự phát triển của thể loại, cũng như những điểm tương đồng và khác biệt trong cách xây dựng nhân vật của hai nền văn học.

3.1. Các tác phẩm tiêu biểu

Nghiên cứu sẽ tập trung vào các tác phẩm tiêu biểu của Việt Nam như: Thiền uyển tập anh ngữ lục, Việt điện u linh tập, Lĩnh Nam chích quái ngữ lục, và các tác phẩm của Hàn Quốc như: Tam quốc di sự, Dung Trai tùng thoại. Những tác phẩm này không chỉ đại diện cho thể loại truyện kỳ ảo mà còn phản ánh rõ nét văn hóa và tư duy nghệ thuật của hai quốc gia. Việc phân tích các tác phẩm này sẽ giúp làm rõ hơn về sự phát triển của thể loại và những đặc điểm riêng biệt trong cách xây dựng nhân vật của các nhà văn hai nước.

IV. Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành nghiên cứu này, nhiều phương pháp nghiên cứu sẽ được áp dụng. Phương pháp loại hình học văn học sẽ giúp xác định các đặc điểm chung trong thể loại truyện kỳ ảo. Phương pháp tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa sẽ giúp đặt văn học trong bối cảnh văn hóa dân tộc của mỗi quốc gia. Phương pháp so sánh văn học sẽ được sử dụng để so sánh việc thể hiện các kiểu nhân vật và sự khác biệt trong phương thức nghệ thuật xây dựng nhân vật giữa hai quốc gia. Những phương pháp này sẽ giúp làm rõ hơn về sự phát triển của thể loại và những đóng góp của các nhà văn trong việc xây dựng nhân vật.

4.1. Phương pháp loại hình học văn học

Phương pháp này sẽ giúp xác định và chỉ ra những đặc điểm chung mang tính loại hình trong thể loại truyện kỳ ảo. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc phân tích các yếu tố cấu thành thể loại, từ đó làm rõ những đặc điểm riêng biệt trong cách xây dựng nhân vật của các nhà văn Việt Nam và Hàn Quốc. Việc áp dụng phương pháp này sẽ giúp tạo ra cái nhìn tổng quát về sự phát triển của thể loại và những ảnh hưởng của văn hóa dân tộc đến việc xây dựng nhân vật.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam: “Nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh” (tên tiếng Hàn: 베트남 및 한국의 중세시대 신비로운 문학 작품의 인물) tiếp cận thể loại văn xuôi tự sự trung đại từ vấn đề nhân vật.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tiến trình lịch sử văn học trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc (khái niệm Hàn Quốc được sử dụng để bao hàm toàn bộ bán đảo Triều Tiên thời kỳ chưa phân chia), thể loại truyện kỳ ảo giữ vị trí quan trọng trong loại hình tự sự. Thể loại này manh nha từ sớm trong các ghi chép lịch sử, thần tích, thần phả và phát triển thành một thể loại tự sự trung đại.

Về nguồn gốc, truyện kỳ ảo trung đại của hai nước đều có chung nguồn gốc ngoại lai từ Trung Quốc, nhưng khi truyền nhập qua các con đường khác nhau, tác giả hai nước đã tiếp thu linh hoạt, gắn bó với hiện thực lịch sử và văn hóa dân tộc. Diện mạo thể loại và nghệ thuật xây dựng nhân vật vận động không ngừng qua từng giai đoạn, từng tập truyện và tác giả cụ thể.

Tuy nhiên, việc nghiên cứu định nghĩa thể loại và các vấn đề liên quan vẫn còn những nội dung cần tiếp tục làm rõ, đặc biệt là các nghiên cứu so sánh nhằm chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt trong tư duy thể loại và tư duy xây dựng nhân vật. Nhân vật là vấn đề trung tâm, gắn liền với cái nhìn nghệ thuật về con người và sự dung chứa các yếu tố văn hóa truyền thống của hai dân tộc. Tác giả luận án là người Hàn Quốc đã sinh sống, học tập và làm việc gần 10 năm tại Việt Nam, thực hiện đề tài nhằm tìm hiểu văn học trung đại Việt Nam từ phương diện nhân vật trong sự so sánh với văn học Hàn Quốc.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ một số vấn đề lý thuyết về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại của hai nước Việt - Hàn; khảo sát, thống kê, phân loại đặc điểm loại hình một số kiểu nhân vật trong thể loại truyện kỳ ảo trung đại; phân tích mối quan hệ giữa nhân vật và sự thể hiện các yếu tố văn hóa truyền thống Việt - Hàn.

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Giới thiệu tổng quan các nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo nói chung và về nhân vật trong thể loại này nói riêng trong văn học trung đại của hai nước Việt Nam và Hàn Quốc.
2. Khảo sát, thống kê, phân loại và mô tả một số kiểu nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc.
3. Phân tích và luận giải những phương diện văn hóa truyền thống Việt Nam và Hàn Quốc nhìn từ các loại hình nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại của Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh.
• Phạm vi không gian và thời gian: Văn học thời kỳ trung đại tại Việt Nam và Hàn Quốc (bán đảo Triều Tiên).
• Phạm vi khảo sát văn bản: Luận án tiến hành khảo sát 15 tập truyện với tổng số 373 truyện kỳ ảo (Việt Nam: 230 truyện; Hàn Quốc: 143 truyện).

Quốc gia	Tên tập truyện khảo sát	Tác giả	Số lượng truyện kỳ ảo	Ký hiệu viết tắt
Việt Nam	Thiền uyển tập anh ngữ lục	Khuyết danh	21	TUTANL
Việt Nam	Việt điện u linh tập	Lý Tế Xuyên	40	VĐUL
Việt Nam	Lĩnh Nam chích quái ngữ lục	Vũ Quỳnh, Kiều Phú	36	LNCQNL
Việt Nam	Thánh Tông di thảo	Tương truyền của Lê Thánh Tông	15	TTDT
Việt Nam	Truyền kỳ mạn lục	Nguyễn Dữ	20	TKML
Việt Nam	Lan Trì kiến văn lục	Vũ Trinh	38	LTKVL
Việt Nam	Truyền kỳ tân phả	Đoàn Thị Điểm	04	TKTP
Việt Nam	Tang thương ngẫu lục	Phạm Đình Hổ, Nguyễn Án	41	TTNL
Việt Nam	Thính văn dị lục	Khuyết danh	15	-
Tổng Việt Nam	9 tập truyện		230 truyện
Hàn Quốc	Tam quốc di sự	Nhất Nhiên	86	-
Hàn Quốc	Dung Trai tùng thoại	Thành Hiện	12	-
Hàn Quốc	Thù dị truyện	Khuyết danh	27	-
Hàn Quốc	Kim Ngao tân thoại	Kim Thời Tập	05	KNTT
Hàn Quốc	Xí Trai ký dị	Thân Quang Hán	04	-
Hàn Quốc	Tam thuyết ký - hoa sử	Khuyết danh	09	-
Tổng Hàn Quốc	6 tập truyện		143 truyện
Tổng cộng khảo sát	15 tập truyện		373 truyện

Văn bản ghi nhận một số tác phẩm truyện kỳ ảo khác của Việt Nam không đưa vào phạm vi khảo sát do giới hạn khuôn khổ luận án gồm: Tam tổ thực lục, Nam Ông mộng lục (Hồ Nguyên Trừng), Công dư tiệp ký (Vũ Phương Đề), Vũ trung tùy bút (Phạm Đình Hổ), Sơn cư tạp thuật (Đan Sơn biên soạn), Hát Đông thư dị (Nguyễn Thượng Hiền), Vân nang tiểu sử (Phạm Đình Dục).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo Việt Nam

Trong thời kỳ trung đại, các học giả như Vũ Quỳnh, Kiều Phú, Hà Thiện Hán, Ngô Thì Hoàng, Nguyễn Hành, Tín Như Thị, Trần Danh Lưu, Lê Quý Đôn, Phan Huy Chú, Nguyễn Thượng Hiền đã để lại những lời tựa, bạt, phẩm bình về các tập truyện như Lĩnh Nam chích quái, Thánh Tông di thảo, Truyền kỳ mạn lục, Lan Trì kiến văn lục, Nam Ông mộng lục, Công dư tiệp ký.

Khi nghiên cứu văn học phát triển chuyên nghiệp, thể loại truyện kỳ ảo được khảo sát trong các công trình lịch sử văn học và giáo trình: Việt Nam văn học sử yếu của Dương Quảng Hàm, Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam, Văn học Việt Nam thế kỷ X - nửa đầu thế kỷ XVIII của Đinh Gia Khánh, Văn học trung đại Việt Nam và Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại của Nguyễn Đăng Na, Tổng tập tiểu thuyết chữ Hán Việt Nam (4 tập) do Trần Nghĩa chủ biên, Khảo và luận một số tác gia tác phẩm văn học trung đại Việt Nam của Bùi Duy Tân, các công trình của Vũ Thanh, Lã Nhâm Thìn.

Các nghiên cứu chuyên sâu về từng tác phẩm và tác giả tiêu biểu:

• Nguyễn Kim Châu với “Cấu trúc phức của thời gian trần thuật trong Truyền kỳ mạn lục”.
• Nguyễn Phạm Hùng với “Tìm hiểu khuynh hướng sáng tác trong Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ” và “Đoán định lại thân thế Nguyễn Dữ và thời điểm sáng tác Truyền kỳ mạn lục”.
• Kawamoto Kurive với “Những vấn đề khác nhau liên quan đến Truyền kỳ mạn lục”.
• Nguyễn Đăng Na với bài viết về “Chuyện người con gái Nam Xương”.
• Nguyễn Nam với “Tìm hiểu truyện Hoa quốc kỳ duyên”, “Cái bóng và những khoảng trống trong văn chương”, “Quá trình truyền nhập và lưu hành Tiễn đăng tân thoại ở Việt Nam”, “Phiên dịch học lịch sử - văn hóa, trường hợp Truyền kỳ mạn lục”.
• Lê Văn Tấn với “Truyền kỳ mạn lục và sự thể hiện tư tưởng ẩn dật của Nguyễn Dữ” và “Thể nghiệm lối sống ẩn dật của Nguyễn Dữ qua Truyện Từ Thức lấy vợ tiên”.
• Bùi Thị Thiên Thai với “Đoàn Thị Điểm và Truyền kỳ tân phả”.

Về mối quan hệ giữa truyện kỳ ảo với văn học dân gian: Nguyễn Đăng Na, Vũ Thanh, Nguyễn Thị Kim Ngân (luận án tiến sĩ thống kê 1/3 môtip truyền kỳ xuất hiện trong danh mục môtip văn học dân gian) khẳng định truyện kỳ ảo tiếp thu cốt truyện, môtip và kinh nghiệm nghệ thuật dân gian.

Về hướng nghiên cứu so sánh với văn học Trung Quốc: Hà Thiện Hán (viết tựa Truyền kỳ mạn lục), K. Golưgina (“Tiễn đăng tân thoại và Truyền kỳ mạn lục”), B. Riptin (so sánh Tiễn đăng tân thoại của Cù Hựu, Kim Ngao tân thoại của Kim Thời Tập, Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ và Cà tỳ tử của Asai Ryoi), Trần Ích Nguyên (Nghiên cứu tiểu thuyết Hán văn Trung - Việt), Trần Nghĩa (“Thử so sánh Truyền kỳ mạn lục với Tiễn đăng tân thoại”), Phạm Tú Châu (“Về mối quan hệ giữa Tiễn đăng tân thoại và Truyền kỳ mạn lục”), Trần Đình Sử, Lê Thu Yến (cụm bài viết về niềm tin tâm linh, bói toán, cầu cúng, trời Phật thánh thần trong văn học trung đại).

Về lý luận thể loại truyện kỳ ảo: Trần Nghĩa, Trần Thị Băng Thanh, Đoàn Lê Giang, Nguyễn Đăng Na, Đinh Phan Cẩm Vân, Phạm Văn Thắm (luận án tiến sĩ năm 1996), Nguyễn Phong Nam (Truyện truyền kỳ Việt Nam đặc điểm hình thái - văn hóa và lịch sử), Đỗ Thị Mỹ Phương (luận án tiến sĩ khảo sát 205 tác phẩm truyền kỳ), Vũ Thanh (chuỗi chuyên luận về truyện ngắn kỳ ảo trung đại).

Các hướng nghiên cứu về truyện kỳ ảo Hàn Quốc và so sánh Việt - Hàn

Tại Hàn Quốc, các bộ lịch sử văn học như Văn học sử Hàn Quốc (Komisook, Jungmin, Jung Byung Sui) đánh giá Tam quốc di sự của Nhất Nhiên, Tam quốc sử ký của Kim Phú Thức và khẳng định Kim Ngao tân thoại của Kim Thời Tập đánh dấu bước mở đầu của thể loại tiểu thuyết. Bộ Văn học cổ điển Hàn Quốc (Woo Han Yong, Park In Gee, Chung Byung Heon, Choi Byeong Woo, Yoon Bun Hee) phân tích các tác phẩm của Kim Thời Tập, Thân Quang Hán, Quyền Tất, Triệu Vi Hàn. Các công trình nghiên cứu chuyên khảo của Ngô Linh Tích (1986), Lý Tương Trạch, Trịnh Tông Đại (1990), Chu Chung Diễn (1987) tìm hiểu cơ sở cấu tạo và hình thành tiểu thuyết truyền kỳ Hàn Quốc. Công trình của Toàn Huệ Khanh (Nghiên cứu so sánh tiểu thuyết truyền kỳ Hàn Quốc - Trung Quốc - Việt Nam thông qua “Kim Ngao tân thoại”, “Tiễn đăng tân thoại” và “Truyền kỳ mạn lục”) so sánh hình tượng hồn ma thiếu nữ giải hận trong tác phẩm của Kim Thời Tập với hoa yêu mộc quái mang yếu tố tín ngưỡng bản địa trong tác phẩm của Nguyễn Dữ.

Tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu do Phan Thị Thu Hiền chủ biên (cùng Nguyễn Thị Hiền, Đoàn Lê Giang, Trần Thị Bích Phượng, Vũ Thị Thanh Tâm, Đào Thị Mỹ Khanh, Nguyễn Thị Bích Hải) xuất bản các công trình: Hợp tuyển văn học cổ điển Hàn Quốc, Văn học cổ điển Hàn Quốc tiến trình và bản sắc, Dạo bước vườn văn Hàn Quốc, Chuyện tình ma nữ trong truyền kỳ Đông Á, Giáo trình văn học Hàn Quốc. Các tiểu thuyết truyền kỳ dài hơi của Hàn Quốc như Truyện Thẩm Thanh, Cửu vân mộng cũng đã được dịch sang tiếng Việt. Các nghiên cứu so sánh cụ thể có bài viết của Nguyễn Thị Ngân (so sánh Thính văn dị lục và Sam Seol Gi / Thù dị truyện), Nguyễn Hữu Sơn (so sánh tiến trình lịch sử văn học, trào lưu nhân văn thế kỷ XVIII-XIX, tiểu truyện thiền sư trước thế kỷ XIV, môtip người lạc cõi tiên), Đoàn Lê Giang, Lê Đình Chỉnh, Lưu Thị Hồng Việt, Nguyễn Thị Mai Liên.

Các nghiên cứu về nhân vật

• Về nhân vật truyện kỳ ảo Việt Nam: Lê Sĩ Thắng, Hà Thúc Minh nghiên cứu nhân vật trong Thánh Tông di thảo; Bùi Duy Tân khảo sát nhân vật trong Truyền kỳ mạn lục; Trần Đình Sử (Thi pháp văn học trung đại) phân loại nhân vật thánh thần, quan tướng, nhân vật nữ; Trần Thị Băng Thanh và Bùi Thị Thiên Thai phân tích nhân vật nữ trong Truyền kỳ tân phả; Trần Nho Thìn (Thi pháp truyện ngắn trung đại Việt Nam) phân chia nhân vật thánh nhân quân tử và nhân vật bình phàm; Đinh Thị Khang nghiên cứu mối quan hệ giữa người và hồn ma; Đỗ Thị Mỹ Phương phân loại nhân vật kỳ ảo và nhân vật bình phàm.
• Về nhân vật truyện kỳ ảo Hàn Quốc trong so sánh: Toàn Huệ Khanh phân tích sự khác biệt về chức năng của nhân vật hồn ma; Lưu Thị Hồng Việt nghiên cứu hình tượng phụ nữ; Nguyễn Thị Mai Liên khảo sát mộng ảo và nhân vật tình yêu trong Kim Ngao tân thoại và Truyền kỳ mạn lục.

Khoảng trống luận án giải quyết

Các công trình đi trước chủ yếu so sánh giữa hai tác phẩm hoặc hai tập truyện tiêu biểu (Kim Ngao tân thoại và Truyền kỳ mạn lục), chưa có công trình nào khảo sát hệ thống trên diện rộng danh mục truyện kỳ ảo của hai nước. Luận án đặt ra việc khảo sát toàn diện 373 truyện kỳ ảo từ 15 tập truyện của Việt Nam và Hàn Quốc, phân loại đặc điểm loại hình nhân vật và làm rõ mối quan hệ giữa nhân vật với các chiều cạnh văn hóa truyền thống của hai dân tộc dưới góc nhìn so sánh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

1. Lý thuyết về nhân vật văn học: Nhân vật văn học được xác định là đơn vị nghệ thuật mang tính ước lệ, là phương tiện để nhà văn khái quát tính cách con người, thể hiện quan niệm nghệ thuật về con người và hiện thực thời đại. Trong tác phẩm tự sự, nhân vật giữ vai trò tổ chức mạch kể, tạo tính chỉnh thể và phản ánh các yếu tố cấu trúc văn hóa dân tộc.
2. Lý thuyết về thể loại văn học: Thể loại là dạng thức tồn tại của tác phẩm văn học, thể hiện sự thống nhất giữa hình thức và nội dung tư tưởng. Dựa trên phân loại loại hình tự sự từ thi học Aristotle và nguyên tắc biến đổi hệ thống thể loại của D. Likhachev, luận án nhìn nhận thể loại trong sự giao thoa, vận động lịch sử và tính chất dung hợp "văn - sử - triết bất phân" của văn học trung đại.
3. Quan niệm về cái kỳ ảo và thể loại truyện kỳ ảo:
   • Yếu tố kỳ ảo (tiếng Hán: 奇幻, tiếng Hàn: 기환하다, tiếng Anh: fantastic) bao gồm cái siêu nhiên (supernatural, 초자연적) và cái không thể xảy ra (impossible, 불가능하다). Dẫn giải quan niệm của Tzvetan Todorov, cái kỳ ảo tạo ra sự lưỡng lự nhận thức trước hiện tượng siêu nhiên trong thế giới thực quen thuộc.
   • Thể loại truyện kỳ ảo trung đại được cấu thành từ hai hạt nhân "kỳ" và "thực", biểu hiện qua tổ chức không gian đa tầng (trần gian, địa phủ, tiên giới), thời gian tương thông, nhân vật khác thường, giấc mơ và các tình tiết biến hóa.
4. Cơ sở lịch sử - văn hóa hình thành thể loại:
   • Bối cảnh lịch sử - xã hội: Thời kỳ biến động chính trị sâu sắc tại Việt Nam (khủng hoảng Lê - Mạc, phân tranh Trịnh - Nguyễn, Tây Sơn - Nguyễn) và Hàn Quốc (thời kỳ Tam Quốc, Hậu Tam Quốc, chuyển giao Cao Ly - Triều Tiên). Trí thức Nho gia phân hóa: một bộ phận tham chính, một bộ phận thoái lui quy ẩn mượn hình thức kỳ ảo để giải tỏa ẩn ức, giữ gìn khí tiết và bày tỏ quan điểm xã hội.
   • Ảnh hưởng của văn học dân gian: Thần thoại, truyền thuyết, cổ tích (dân đàm) cung cấp hệ thống đề tài, không gian, môtip (lấy vợ kỳ dị, gặp gỡ người chết, xuống thủy cung, lên cõi tiên) và triết lý thiện ác nghiệp báo. Trường hợp Từ Thức lấy vợ tiên và Chuyện người con gái Nam Xương cho thấy tác giả viết lại cốt truyện dân gian với bút pháp cá thể hóa ngôn ngữ và tâm lý nhân vật. Văn học dân gian Hàn Quốc mang dấu ấn Vu tục (Musok / Shaman giáo).
   • Ảnh hưởng của các hệ tư tưởng: Phật giáo (thuyết nhân duyên, luân hồi, nghiệp báo, vô thường); Lão - Trang (quan niệm Đạo sinh vạn vật, lẽ tự nhiên, thuyết vô vi, không gian cõi tiên); Nho giáo (chuẩn mực tam cương ngũ thường, thiêng hóa vương quyền, mâu thuẫn giữa tư duy duy lý Nho gia và nhu cầu sáng tạo kỳ văn).
   • Tín ngưỡng bản địa: Tín ngưỡng đa thần thờ nhiên thần và nhân thần ở cả hai nước (Việt Nam có tục thờ Mẫu Thượng thiên, Mẫu Thượng ngàn, Mẫu Thoải, Mẫu Địa phủ; Hàn Quốc có Thần tối cao, Thần không gian Obang Changgun, Sơn thần San-sin, Thần bảo hộ làng Changsũng, Thánh chủ Sõngju và hệ thống thần vô danh trong Musok).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án phối hợp ba phương pháp nghiên cứu chính:

1. Phương pháp loại hình học văn học và tiếp cận văn học theo thể loại: Xác định đặc điểm chung mang tính loại hình trong việc xây dựng nhân vật truyện kỳ ảo trung đại Việt - Hàn, kết hợp xem xét tính đặc thù dân tộc và cá tính sáng tạo của từng tác giả.
2. Phương pháp tiếp cận văn học từ góc nhìn văn hóa: Đặt văn học trong mối liên hệ liên ngành với văn hóa dân tộc để luận giải ý nghĩa của nhân vật.
3. Phương pháp so sánh văn học: So sánh sự thể hiện các kiểu nhân vật, phương thức nghệ thuật xây dựng nhân vật và sự phản ánh các yếu tố văn hóa truyền thống của hai nước.

Các thao tác bổ trợ gồm: phân tích tác phẩm văn học, thống kê - phân loại, cấu trúc - hệ thống.

Nguồn tư liệu nghiên cứu

Khảo sát 373 truyện kỳ ảo từ 9 tập truyện Việt Nam và 6 tập truyện Hàn Quốc. Tác giả luận án trực tiếp tạm dịch từ nguyên bản tiếng Hàn sang tiếng Việt 40 truyện thuộc 3 tập truyện kỳ ảo của Hàn Quốc chưa từng được dịch tại Việt Nam.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Chương 1 (18 trang, từ trang 9 đến trang 26) khái thuật lịch sử nghiên cứu truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc trên hai bình diện: nghiên cứu thể loại và nghiên cứu nhân vật. Tác giả phân tích các giai đoạn tiếp cận từ lời bình phẩm của các học giả trung đại đến các công trình văn học sử, chuyên khảo thi pháp học, tự sự học và văn hóa học hiện đại. Chương này tổng kết các kết quả nghiên cứu so sánh song phương, chỉ ra rằng phần lớn công trình trước đây tập trung vào một số văn bản đơn lẻ (như Truyền kỳ mạn lục và Kim Ngao tân thoại), từ đó xác lập tính cấp thiết của việc khảo sát hệ thống nhân vật trên diện rộng 15 tập truyện của hai quốc gia.

Chương 2: Một số vấn đề lý thuyết liên quan và cơ sở hình thành thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

Chương 2 (33 trang, từ trang 27 đến trang 59) trình bày khung lý thuyết về nhân vật văn học, lý thuyết thể loại và quan niệm về cái kỳ ảo theo các nhà nghiên cứu phương Tây và phương Đông. Tác giả luận giải các tiền đề lịch sử - xã hội, bao gồm bối cảnh phân tranh chính trị thúc đẩy sĩ phu tìm đến sáng tác kỳ ảo; phân tích nguồn cội từ văn học dân gian qua các thể loại thần thoại, truyền thuyết, cổ tích; đánh giá ảnh hưởng của Tam giáo đồng nguyên (Phật giáo, Lão - Trang, Nho giáo) và tín ngưỡng đa thần bản địa đối với việc định hình tư duy thể loại truyện kỳ ảo Việt Nam và Hàn Quốc.

Chương 3: Đặc điểm một số kiểu nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

Chương 3 (47 trang, từ trang 60 đến trang 106) khảo sát, thống kê và phân loại hệ thống nhân vật trong 373 truyện kỳ ảo. Tác giả phân tích đặc điểm loại hình của các nhóm nhân vật chính:

• Nhóm nhân vật kỳ ảo và thần linh (nhiên thần, nhân thần, ma quỷ, tiên phật, yêu quái).
• Nhóm nhân vật trần thế/bình phàm (nho sĩ/thư sinh, người phụ nữ, bậc đế vương, tướng lĩnh, thứ dân).
• Nghệ thuật xây dựng nhân vật: việc tổ chức ngôn ngữ đối thoại, độc thoại, kết hợp văn xuôi xen lẫn thơ từ khúc, và phương thức biểu hiện nội tâm nhân vật.

Chương này so sánh các nét tương đồng loại hình ("đại đồng") và những nét khác biệt mang tính dân tộc ("tiểu dị") trong thi pháp khắc họa nhân vật giữa hai nền văn học.

Chương 4: Sự thể hiện các chiều cạnh văn hóa qua hình tượng nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc

Chương 4 (40 trang, từ trang 107 đến trang 146) luận giải mối quan hệ giữa hệ thống hình tượng nhân vật và các giá trị văn hóa truyền thống của hai nước. Nội dung tập trung vào:

• Sự khúc xạ của tư tưởng triết học, tôn giáo: quan niệm nhân duyên, nghiệp báo luân hồi của Phật giáo; cảm hứng thoát tục, hòa nhập tự nhiên của Lão - Trang; chuẩn mực đạo đức, danh phận của Nho giáo qua hành động và số phận nhân vật.
• Dấu ấn tín ngưỡng dân gian: các nghi thức tế lễ, cầu cúng, niềm tin vào cõi vô hình, ý thức giải hận trong văn hóa Hàn Quốc (Han) và khát vọng công lý, đạo lý ở hiền gặp lành trong văn hóa Việt Nam.
• Phản ánh diện mạo đời sống phong tục, sinh hoạt và tâm thức ứng xử của con người trung đại hai dân tộc.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học và lý luận

1. Đề xuất quan niệm về thể loại truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc, xác lập các tiêu chí nhận diện thể loại trong bức tranh văn học trung đại hai nước.
2. Khảo sát, thống kê hệ thống danh mục 373 truyện kỳ ảo trung đại từ 15 tập truyện của hai quốc gia.
3. Luận giải có hệ thống về vấn đề nhân vật, phân loại đặc điểm các kiểu nhân vật cơ bản và chỉ ra mối quan hệ giữa việc thể hiện nhân vật với các chiều cạnh văn hóa truyền thống Việt - Hàn.
4. Là công trình khoa học đầu tiên đặt ra và nghiên cứu một cách hệ thống về nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Dịch thuật và giới thiệu sang tiếng Việt 40 truyện kỳ ảo từ 3 tập truyện của Hàn Quốc chưa từng được dịch và công bố tại Việt Nam.
2. Cung cấp tài liệu tham khảo cho hoạt động nghiên cứu văn học so sánh, phê bình văn học, giảng dạy và dịch thuật văn học trung đại Việt Nam và Hàn Quốc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát ở 9 tập truyện Việt Nam và 6 tập truyện Hàn Quốc. Một số tập truyện kỳ ảo khác của Việt Nam (Tam tổ thực lục, Nam Ông mộng lục, Công dư tiệp ký, Vũ trung tùy bút, Sơn cư tạp thuật, Hát Đông thư dị, Vân nang tiểu sử) chưa được đưa vào khảo sát do khuôn khổ luận án. Nguồn tư liệu nghiên cứu văn học Hàn Quốc chủ yếu khai thác các công trình tiêu biểu và văn bản dịch thuật có liên quan trực tiếp.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát sang các tập truyện tự sự chữ Hán khác của Việt Nam và các tác phẩm tiểu thuyết truyền kỳ trường thiên của Hàn Quốc; đi sâu nghiên cứu thi pháp không gian - thời gian nghệ thuật và nghệ thuật trần thuật trong truyện kỳ ảo Đông Á.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên và giảng viên chuyên ngành Văn học Việt Nam, Văn học so sánh, Văn học Châu Á/Đông Á và Hàn Quốc học.
• Các nhà nghiên cứu quan tâm đến phương pháp tiếp cận loại hình học văn học kết hợp góc nhìn văn hóa học trong nghiên cứu văn xuôi tự sự trung đại.
• Phần thống kê danh mục 373 truyện kỳ ảo và bản dịch 40 truyện kỳ ảo Hàn Quốc có giá trị tham khảo tư liệu văn bản trực tiếp.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát tổng cộng bao nhiêu truyện kỳ ảo và phân bố cụ thể ra sao? Luận án khảo sát 373 truyện kỳ ảo từ 15 tập truyện trung đại, gồm 230 truyện trong 9 tập truyện của Việt Nam (Thiền uyển tập anh ngữ lục, Việt điện u linh tập, Lĩnh Nam chích quái ngữ lục, Thánh Tông di thảo, Truyền kỳ mạn lục, Lan Trì kiến văn lục, Truyền kỳ tân phả, Tang thương ngẫu lục, Thính văn dị lục) và 143 truyện trong 6 tập truyện của Hàn Quốc (Tam quốc di sự, Dung Trai tùng thoại, Thù dị truyện, Kim Ngao tân thoại, Xí Trai ký dị, Tam thuyết ký - hoa sử).

2. Luận án đóng góp nguồn tư liệu dịch thuật mới nào cho giới nghiên cứu văn học tại Việt Nam? Tác giả luận án đã trực tiếp tạm dịch từ nguyên bản tiếng Hàn sang tiếng Việt 40 truyện kỳ ảo thuộc 3 tập truyện của Hàn Quốc chưa từng được dịch và giới thiệu tại Việt Nam trước đó.

3. Cơ sở lịch sử - xã hội nào thúc đẩy sự hình thành truyện kỳ ảo trung đại ở cả hai quốc gia? Bối cảnh phân tranh chính trị và khủng hoảng triều đại kéo dài (Việt Nam thời Lê - Mạc, Trịnh - Nguyễn, Tây Sơn - Nguyễn; Hàn Quốc thời Tam Quốc, Hậu Tam Quốc và biến động Cao Ly - Triều Tiên) dẫn đến sự phân hóa của tầng lớp sĩ đại phu. Những trí thức lui về ẩn dật đã lựa chọn hình thức sáng tác truyện kỳ ảo nhằm giải tỏa ẩn ức nội tâm, giữ gìn khí tiết và kín đáo bày tỏ chính kiến chính trị - xã hội.

4. Khái niệm cái kỳ ảo được luận án xác định dựa trên những yếu tố lý thuyết nào? Cái kỳ ảo bao gồm cái siêu nhiên (supernatural) và cái không thể xảy ra (impossible), phản ánh sản phẩm của trí tưởng tượng vượt ra ngoài tư duy lý tính thông thường. Theo lý thuyết của Tzvetan Todorov, cái kỳ ảo gắn liền với trạng thái lưỡng lự nhận thức của con người khi đối diện hiện tượng siêu nhiên; trong truyện trung đại, yếu tố kỳ ảo luôn kết hợp chặt chẽ với hạt nhân hiện thực.

5. Điểm khác biệt trong việc xây dựng nhân vật hồn ma giữa Kim Ngao tân thoại và Truyền kỳ mạn lục theo nghiên cứu của Toàn Huệ Khanh được trích dẫn là gì? Kim Ngao tân thoại khắc họa nhân vật hồn ma thiếu nữ nhằm giải mối hận đối với cuộc đời bất công và đề cao sự trinh tiết của phụ nữ; trong khi Truyền kỳ mạn lục miêu tả hoa yêu mộc quái mang yếu tố tín ngưỡng bản địa, kết hợp chủ đề bài trừ yêu quái, giữ gìn trinh tiết với tinh thần yêu nước và phê phán thói xấu của kẻ quyền thế.

Kết luận

Luận án “Nhân vật trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam và Hàn Quốc dưới góc nhìn so sánh” là công trình nghiên cứu văn học so sánh chuyên ngành Văn học Việt Nam, khảo sát hệ thống 373 truyện kỳ ảo trung đại của hai nước. Bằng việc kết hợp phương pháp loại hình học thể loại và tiếp cận văn hóa học, công trình đã làm sáng tỏ các đặc điểm loại hình nhân vật và sự khúc xạ của các hệ tư tưởng Nho - Phật - Đạo cùng tín ngưỡng bản địa qua hình tượng nhân vật. Luận án xác lập tiêu chí nhận diện thể loại, đóng góp bản dịch 40 truyện kỳ ảo Hàn Quốc sang tiếng Việt và cung cấp tài liệu tham khảo cho nghiên cứu văn học trung đại khu vực Đông Á.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề ảnh hưởng nhiều mặt của văn hóa, văn học, các hệ tư tưởng, các triết thuyết tôn giáo Trung Hoa đến sáng tác truyện kỳ ảo Việt Nam. Đây là cách mà nhà nghiên cứu đặt truyện kỳ ảo trong bối cảnh không - thời gian văn hóa, tư tưởng xã hội chung của khu vực Đông Á. Đường hướng này cũng sẽ có những khai mở thú vị về việc xác định những phương diện giá trị nội dung cũng như nghệ thuật truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam. Một số nghiên cứu tiêu biểu có thể kể tới như nghiên cứu của Trần Nghĩa, của Trần Đình Sử, Phạm Tú Châu, Trần Ích Nguyên, Trần Lê Bảo, Lê Thu Yến… Một số nhận xét đáng chú ý như: “Ảnh hưởng của Đạo giáo đối với số tiểu thuyết chữ Hán Việt Nam kể trên, nhất là loại tiểu thuyết truyền kỳ, chí quái chủ yếu thể hiện trên ba mặt: cấu trúc tác phẩm, xây dựng nhân vật, thiết 13 kế môi trường… Đối với sự phát triển của thể loại văn học nước ta, chính Đạo giáo cũng đã góp phần dẫn dắt tiểu thuyết đi từ bút ký, đến chí quái, truyền kỳ và một vài thể loại khác nữa như diễm tình, công án… ” [190], “… các nhà văn cỡ như Nguyễn Dữ, không bao giờ chỉ học ở một người, một tác phẩm, cho dù tác phẩm ấy có ảnh hưởng to lớn đến đâu, mà còn học ở cả một nền văn hoá.

Ta có thể nói tác phẩm của ông kết tinh từ nền văn học cổ điển chữ Hán rộng lớn” [242, tr.25]… Rất đáng chú ý theo hướng này là một loạt bài viết của nhà nghiên cứu Lê Thu Yến cùng các cộng sự trong cụm bài viết sau đây: 1) “Phép thuật, tướng số, bói toán, phong thủy - niềm tin tâm linh trong văn học trung đại” [345], 2) “Cầu cúng, khấn vái - niềm tin tâm linh trong văn học trung đại Việt Nam” [346], 3) “Trời Phật, Thánh Thần - niềm tin tâm linh trong văn học trung đại Việt Nam” [347]… Trong nhóm bài viết này, các tác giả đã có những phân tích thú vị về vị trí, ý nghĩa cũng như sự hiện diện của các yếu tố tâm linh, các hình thức lễ bái, cầu cúng của người Việt trong văn học cổ, trung đại mà trong nhiều dẫn chứng, tác phẩm truyện kỳ ảo đã được nhắc tới. Những gợi dẫn của Lê Thu Yến khá thú vị, giúp chúng tôi trong việc khảo sát và luận giải những phương diện văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng trong truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam cũng như Hàn Quốc. Về phương diện tư duy thể loại, nghĩa là hình dung truyện kỳ ảo như một thể loại văn học trong thực tiễn của lịch sử văn học trung đại Việt Nam, theo khảo sát của chúng tôi, các nhà nghiên cứu đi trước đã có những quan niệm về các vấn đề như gọi tên thể loại, nêu bật những đặc điểm, đặc trưng để nhận diện thể loại. Nhà nghiên cứu Trần Nghĩa cho rằng, yếu tố kỳ trong truyện kỳ ảo liên quan đến những câu chuyện “hiếm thấy”, về hình thức thì nó là ‘hư bút” [187, tập 1, tr.

Trần Thị Băng Thanh thì cho rằng cái kỳ là “vượt quá ngưỡng thông thường của những sự việc bình thường” [263, tr. Đoàn Lê Giang thì viết cái kỳ “… không được hiểu là kỳ ảo, kỳ dị mà phải hiểu như một quan niệm văn học, một phương pháp sáng tác: vô kỳ bất truyền” [67, tr. Nhà 14 nghiên cứu Nguyễn Đăng Na có những nghiên cứu sâu về loại hình này và cho rằng: “… truyền kỳ nếu đứng riêng, là một thể tài của truyện ngắn trung đại. Do các nhân vật, tình tiết, kết cấu… của truyện phần lớn là lạ kỳ đặc biệt, nên người ta gọi chúng là truyền kỳ” [166, 212].

Đinh Phan Cẩm Vân đưa ra định nghĩa: “Truyền kỳ là truyền đi một sự kỳ lạ. Vì vậy, hạt nhân cơ bản của loại tiểu thuyết này là kỳ. Song cái kỳ - lạ - trong truyền kỳ không dừng lại ở việc ghi chép kỳ sự, kỳ nhân. Ở một trình độ cao hơn, kỳ là một phương thức tư duy nghệ thuật kiểu phương Đông để tạo nên những kỳ văn” [312, tr.

Vũ Thanh là nhà nghiên cứu có những nghiên cứu bài bản, công phu hơn cả về thể loại truyện kỳ ảo [266], [267], [268], [269], [270], [271], [272]. Trong các công trình nghiên cứu đó của mình, nhà nghiên cứu đã có quan niệm khá hoàn chỉnh về thể loại cũng như nhiều vấn đề liên quan đến đặc trưng thể loại. Về quan niệm thể loại, Vũ Thanh cho rằng: “Truyện ngắn kỳ ảo là một thể loại văn xuôi độc đáo… phản ánh hiện thực qua cái kỳ lạ, kết cấu của mỗi truyện kỳ ảo Đông Á thống nhất bởi hai hạt nhân cơ bản: kỳ và thực. Vai trò của mỗi yếu tố, sự tác động qua lại giữa chúng biến thiên qua mỗi giai đoạn cụ thể của sự phát triển thể loại…” [270, tr.

Bên cạnh việc duy danh định nghĩa khái niệm, các nhà nghiên cứu cũng đồng thời chỉ ra những đặc trưng thể loại truyện kỳ ảo. Một số nghiên cứu tiêu biểu như: Trần Nghĩa với Tổng tập tiểu thuyết chữ Hán Việt Nam (4 tập) với giá trị sưu tầm, giới thiệu, chú giải và dịch. Công trình của Trần Nghĩa chủ biên có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong việc hệ thống hóa, phân loại và giới thiệu văn bản. Đây là một bộ sách được làm công phu với sự cộng tác của nhiều nhà nghiên cứu, dịch giả có uy tín.

Tác giả Phạm Văn Thắm tiến hành nghiên cứu văn bản và đánh giá thể loại truyện truyền kỳ bằng chữ Hán ở Việt Nam qua luận án tiến sĩ của mình năm 1996 [274], từ đó đưa ra được danh mục một số truyện ngắn tiêu biểu. Tác giả Nguyễn Phong Nam với chuyên khảo “Truyện truyền kỳ Việt Nam đặc điểm hình thái - văn hóa và lịch sử [177] thì lại có tham vọng khảo sát, luận giải mang tính hệ thống, toàn diện về loại hình truyện truyền kỳ; song nhiều 15 vấn đề đặt ra trong công trình này cũng cần phải có những tranh luận thêm. Đỗ Thị Mỹ Phương trong luận án tiến sĩ “Truyện truyền kỳ Việt Nam thời trung đại (nhìn từ phương diện tổ chức cốt truyện và xây dựng nhân vật)” [212] đã có những đóng góp nhất định trên một số nội dung nghiên cứu là: 1) Đề xuất khái niệm truyện truyền kỳ trung đại Việt Nam với những tiêu chí cụ thể để khu biệt truyện truyền kỳ với các thể loại khác và nhận diện tác phẩm truyền kỳ giữa phức hợp sáng tác của các nhà văn trung đại; 2) Khảo sát, hệ thống hóa danh mục 205 tác phẩm truyền kỳ từ các tập văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại, 3) Nghiên cứu một cách hệ thống các phương diện khác nhau trong tổ chức cốt truyện và xây dựng nhân vật ở truyện truyền kỳ trung đại Việt Nam, làm sáng tỏ đặc điểm và lý giải sự vận động của thể loại, đồng thời khẳng định đóng góp của các nhà văn truyền kỳ với việc xây dựng nền văn xuôi dân tộc. Đóng góp cho bức tranh nghiên cứu thể loại này cần phải ghi nhận những nỗ lực hết sức đáng trân trọng của nhà nghiên cứu Vũ Thanh.

Trong cụm công trình của mình như “Những biến đổi của yếu tố kỳ và thực trong truyện truyền kỳ Việt Nam” [266], “Thánh Tông di thảo - Bước đột khởi trong tiến trình phát triển của thể loại truyện ngắn Việt Nam trung đại” [267], “Dư ba của truyện truyền kỳ, chí dị trong văn học Việt Nam hiện đại” [268], “Đóng góp của Nguyễn Dữ cho thể loại truyện truyền kỳ Đông Á” [269], “Thể loại truyện ngắn kỳ ảo Việt Nam trung đại: Quá trình nảy sinh và phát triển đến đỉnh điểm” [270], “Tiến trình truyện kỳ ảo Việt Nam những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX” [271], Truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam [272]… nhà nghiên cứu đã đi từ những nghiên cứu trường hợp, những nghiên cứu một/ một vài đặc điểm phương diện trong cảm hứng tư tưởng hoặc nghệ thuật đến những nghiên cứu khái quát, tổng kết, đánh giá khá sâu và toàn diện về thể loại, từ nguồn gốc, nội dung khái niệm thể loại đến đặc trưng phương thức tư duy nghệ thuật, quá trình vận động và phát triển của thể loại… Những nghiên cứu của Vũ Thanh là những gợi dẫn, tham chiếu rất quan trọng cho chúng tôi khi thực hiện nghiên cứu này. Những nghiên cứu về thể loại truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc trong tương quan so sánh với truyện kỳ ảo Việt Nam Khá tương đồng về nhiều mặt với loại hình truyện kỳ ảo trung đại Việt Nam, loại hình truyện kỳ ảo trung đại Hàn Quốc cũng thu hút được sự quan tâm đặc biệt của giới nghiên cứu cổ văn hai đất nước. Trước hết cần nhắc tới vị trí thể loại trong các bộ sách lịch sử văn học trung đại Hàn Quốc, các tập giáo trình giảng dạy cũng như các sách tổng tập, tuyển tập văn học Hàn Quốc, thể loại truyện kỳ ảo đều được quan tâm bàn đến. Trong cuốn Văn học sử Hàn Quốc, các tác giả Komisook, Jungmin, Jung Byung Sui đã có những đánh giá cao về các tập truyện như Tam quốc di sự của Nhất Nhiên, Tam quốc sử ký của Kim Phú Thức (phần Liệt truyện): “Liệt truyện trong Sử ký là cách hành văn sinh động và phong phú đa dạng… Tam quốc sử ký đã viết được không ít câu chuyện lý thú… Tam quốc sử ký mang tư tưởng Nho giáo, còn Tam quốc di sự mang tư tưởng Phật giáo.

Tam quốc sử ký mang đậm tính cách lịch sử, còn Tam quốc di sự mang đậm tính cách văn học và truyện cổ. Đặc điểm nổi bật của Tam quốc di sự là có nhiều chuyện kỳ quái… Vì cách viết truyện kỳ quái rất khéo léo không phải không có căn cứ tư liệu…” [134, 106]. Đặc biệt khi viết về truyền kỳ của Kim Thời Tập qua tập KNTT, các nhà nghiên cứu đã có những đánh giá rất cao như: “Kim Ngao tân thoại chiếm vị trí quan trọng trong lịch sử tiểu thuyết Hàn Quốc…. Kim Ngao tân thoại là tiểu thuyết mà trước đó chưa có, được sáng tác theo nhận thức của một tác giả đặc biệt… trước đó đã có truyện cổ, truyện ký… là tác phẩm tiêu biểu đánh dấu mốc lịch sử của tiểu thuyết Hàn Quốc bước vào thời đại tiểu thuyết một cách chính thức…” [134, tr.