mở đầu bằng việc giới thiệu thời điểm sự kiện từng bắt đầu xảy ra. Lai lịch của nhân vật được trình bày rõ ràng, sáng sủa, ngắn gọn. Tiếp đó là diễn tiến của cốt truyện theo hành trạng và các mối quan hệ, các sự kiện, chi tiết của nhân vật chính. Kết thúc truyện nhằm giải thích một hiện tượng, một hoạt động thờ cúng, một tập tục hay một dấu tích dé lại, một su ghi nhận phong tặng của triều đình, một hành vi âm phù.
Phan kết thường bắt đầu từ hai chữ “Từ đấy.” như kết thúc của truyện cô dân gian. Nói chung cốt truyện, cấu tạo truyện đã tự do hơn nhiều so với Việt điện u linh của Ly Té Xuyên. Nguyễn Hùng Vĩ cũng cùng quan điểm với Vũ Quỳnh cho răng điều đáng lạ là dù truyện mang tên Linh Nam chích quái (Sưu tập, lượm lặt những sự lạ trong cõi Lĩnh Nam) song hành trình truyện dường như không lấy cái kỳ ảo, cái quái dị hay kinh dị làm mục tiêu mà rõ ràng có một ý đồ trái lại: mọi yếu tố được coi là quái lạ được trình bày minh bạch và duy lí. Tat cả đều sáng sủa rõ ràng.
Nhà nghiên cứu khang định: “Nếu ai muốn chờ đợi ở đây một thé giới nhự Liêu trai chí dị, như truyền kỳ đời Đường sẽ thất vọng. Truyện đọc dễ hiểu. Mọi chỉ tiết đều sắp xếp có lô gic giữa nguyên nhân và kết quả, thật don giản và mach lạc. Rõ ràng Lĩnh Nam chích quái không hướng đến cdi kỳ như một mục đích tự thân.
Nó là sử trong truyện, là sử hóa các thân thoại và truyền thuyết dân gian ” [70, tr. Đặc biệt ông còn ghi nhận công lao của Trần Thế Pháp: “Linh Nam chích quái sưu tam văn học dân gian nhưng không là bản ghi lại câu chuyện vốn có của dân gian. Nó chưng cất, nhào luyện một khối lượng lớn tư liệu điền dã (rất nhiều chỉ tiết dân tộc học quý giá được lưu giữ trong tác phẩm thể hiện điều đó) để sáng tạo ra các biểu tượng của minh” [70, tr105]. Dao Phương Chi trong Luận án Tiến sĩ: Nghiên cứu văn ban Việt điện u linh tập và quá trình chuyển dịch văn bản (2006) đã chỉ ra sự chuyền dịch giữa Việt điện u linh tập sang Lĩnh Nam chích quái lục: “Các thiên kế về những nhân vật được cả Lý TẾ Xuyên và Tran Thế Pháp cùng khai thác.
Đó là các thiên: Lý Ông Trọng, Trương Hong Trương Hat, Tản Viên than, Tô Lịch. Việt điện u linh tập và Linh Nam chích quái lục có thoi điểm ra đời tương đối gan nhau (Việt điện u linh tập dau thé ki XIV và Lĩnh Nam chích quái lục cuối thé ki XIV). Hiện van chưa thé xác định được Tran Thể Pháp hay Ly Té Xuyên ngẫu nhiên khai khai thác một số nhân vật giống nhau hay các nhân vật đó duoc Tran Thế Pháp chuyển từ Việt điện u linh tập sang Lĩnh Nam chích quái luc” [13, tr. Đào Phương Chi khang định rằng giữa Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục có khác nhau, đó là một bên tác phâm chủ yếu mang tính chất lễ nghi và một bên là tác pham dân gian.
Ý thức viết truyện của Tran Thế Pháp đã tạo nên nhiều khác biệt của những thiên truyện này so với các bản thần tích của Lý Tế Xuyên. Sau đó bà chỉ ra những điểm khác nhau giữa Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục trong các truyện về Lý Ong Trọng, Trương Hồng, Trương Hát, Sơn Tinh, Tô Lịch. Rồi tác giả luận án đưa ra kết luận: “Có thé thay rằng, tuy tên nhân vật trùng nhau nhưng do chức năng tác phẩm khác nhau, Lý Tế Xuyên và Trần Thế Pháp đã di theo hai con đường: một bên là văn học chức năng viết một cách tóm lược, một bên là văn học nghệ thuật thiên về kể, khai thác tình tiết theo hướng văn học hóa truyện dân gian ” [13, tr. Vũ Thị Hương trong Luận án Ngiiên cứu so sánh Sưu thần ký (Trung Quốc) với một số truyện chí quái Việt Nam từ góc độ đặc trưng thể loại và ngôn ngữ Hán văn năm 2016 chỉ ra cau trúc cốt truyện của Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục và nhận thay được bước phát triển về cốt truyện giữa hai tác phẩm này: cốt truyện của Linh Nam chích quái phức tạp và tự do hơn nhiều so với Việt điện u linh.
Đồng thời Vũ Thị Hương còn chú ý đến phân tích thời gian trong Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục: “Trong Việt điện u linh tập, tác giả đã chọn mốc thời gian là Lý — Tran; Lĩnh Nam chích quái thì thời gian là tử thủa hông hoang dựng nước tới thời Ly — Tran. Thời gian trong Việt điện u linh và Lĩnh Nam chích quái là thời gian với cảm hứng tôn vinh lịch sử. Thời gian ton tại như một yếu to gợi cảm hứng sang tao, như cơ sở niềm tin về truyền thống hào hùng bất diệt của dân tộc Việt Nam” [33, tr. Điểm lai tình hình nghiên cứu như trên, chúng ta thay rang phương diện nghệ thuật của Việt điện u lính tập và Linh Nam chích quái lục đã nhận được sự quan tâm của giới nghiên cứu văn học.
Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra sự sáng tạo, đặc sắc nghệ thuật của hai tác giả Lý Tế Xuyên và Trần Thế Pháp trong tác phâm, nhìn thấy được bước phát triển giữa hai tác phẩm này. Nghiên cứu phương thức thể hiện nhân vật kì ảo trong hai tập truyện Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục Năm 1999, trong công trình May vấn dé thi pháp văn học trung đại Việt Nam,Tran Đình Sử có nhắc đến các nhân vật kì ảo trong Việt điện u linh tập: “Các thần được phong cũng có nhiều loại. Có anh hùng dân tộc, có thần thiêng sông núi, có quan lại tốt cùng người Trung Hoa, có thần Đạo giáo như Hậu Thổ phu nhân, có thần nhà sư như Chí Thành, Từ Đạo Hạnh. Điều này chứng tỏ có một quan niệm cởi mở về thần linh.
Thần trong Việt điện u linh không phải là thần trong thần thoại mà là người hóa thần, được thần hóa trong lòng suy tôn ngưỡng mộ của dân chúng” [54, tr341]. Nhà nghiên cứu Trần Nho Thìn trong chuyên luận “Thi pháp truyện ngăn trung đại Việt Nam” đã chỉ ra được biện pháp nghệ thuật dé tô đậm nhân vật lí tưởng. Ong viết: “Hau hết các truyện nếu kề về các nhân vật lí trởng đêu dùng các biện pháp nghệ thuật tô đậm màu sắc than kì, phi thường, khác thường của loại nhân vật này. Một đoạn giới thiệu ngắn mở dau truyện, có dáng dap của một đoạn “trích ngang” hiện đại, hướng ngay sự chú ý của người đọc đến tính chất phi thường này.
Có nhiều hình thức đặc tả sự phi thường. Đơn giản nhất, phổ biến nhất là liệt kê một đặc điểm phi thường về ngoại hình và các phẩm chat đạo đức, tinh than, những năng lực khác. Việt điện u linh (thé ki XIV?) ké công tích 27 vi than được thờ trong các đền miéu mà tác giả chú ý đến. Các vị than lúc sinh thời, trước khi hiển linh, thường được giới thiệu là có những nét kì vĩ, phi thường.
Phùng Hưng sức có thể bắt cop, vật trâu. Em trai là Phùng Hải cũng có thể vác đá nặng ngàn cân hoặc chiếc thuyén ngàn hộc mà di hơn mười dặm. Lý Ông Trọng “thân dài hai trượng ba tắc, khí chất thắng thắn dũng mãnh, khác với người thường.” Lý Thường Kiệt con nhà gia thé “đời đời tram đốt”, “là người nhiều mưu lược, có tài tướng súy, từ lúc ít tuổi đã lừng danh và phong tư tuần nha.” Lê Phụng Hiểu “người cao lớn, ăn hết noi cơm ba mươi. Vì thé cái phi thường nói trên khác xa với cái kì quái thường gắn với những nhân vật thuộc loại bình phàm, tự nhiên mà ta sẽ phân tích trong phan sau.
Đã là những bậc phi thường thi không thé có chân dung thực, giống phan phu tục tử được. Có lẽ vì thé mà văng bóng việc tả chân dung chỉ tiết, cụ thể theo bút pháp tả chân được. Kết quả là ta chi được tiêp xúc với cách nêu nét khải quát về chân dung, tính 10 cách ” [19, tr. Năm 2007, nhà nghiên cứu Vũ Thanh, trong bải viết Thể loại truyện kì ảo Việt Nam trung đại — quá trình nảy sinh và phát triển đến đỉnh điểm đã chú ý đến phân tích nhân vật trong Việt điện u linh tập và Lĩnh Nam chích quái lục.
Tác giả bài viết đi vào phân tích cách xây dựng nhân vật từ cốt truyện Sơn Tinh — Thủy Tinh của Lý Tế Xuyên va Trần Thế Pháp. Qua so sánh Tản Viên hựu thánh khuông quốc hiển ứng vương của Lí Tế Xuyên và Tản Viên sơn thánh của Trần Thế Pháp, ông chỉ ra: “Truyện Tản Viên sơn thánh trong Lĩnh Nam chích quái cũng dựa trên cốt truyện dân gian về cuộc tranh tài giữa Son Tinh và Thuy Tinh vì một người con gái. Nhưng so với truyện của Lí Té Xuyên thì truyện của Tran Thế Pháp (sau đó được Vũ Quỳnh hiệu đính, bồ sung) là một bước tiễn mới trong việc mở rộng dung lượng của tác phẩm, trong nghệ thuật xây dựng nhân vật, trong miêu tả thiên nhiên ” [73. Tác giả còn nhận thấy rang Trần Thế Pháp không chỉ dừng lại ở mục đích “thông tin” hoặc lưu giữ lại cho đời sau biết đến gốc tích văn hóa của dân tộc, mà ông đã có ý thức về việc xây dựng hình tượng nhân vật, thuyết phục người đọc bằng những hình tượng nghệ thuật sinh động mang hơi hướng của sự sáng tạo.
Nhà nghiên cứu nhắn mạnh: Tan Viên sơn thánh của Trần Thế Pháp là một bước tiễn trong việc mô tả hành động nhân vật. Bên cạnh đó, nhà nghiên cứu cũng nhận thấy: “Tuy đã là một bước tiến lớn về nhiều mặt so với Lí Tế Xuyên nhưng có thé nói rằng tập truyện cua Tran Thế Pháp vẫn chưa thoát khỏi ảnh hưởng mạnh mẽ về nhiều mặt của văn học dân gian và văn xuôi lịch sử.) Mặc dù có sự sáng tạo nhưng về cơ bản ông van là người ghi chép, hiệu đính những truyền thuyết dân gian có san” [T3, tr. Đến năm 2014, nhà nghiên cứu Vũ Thanh lại có bài viết Chức năng nghỉ lễ tâm linh và giá trị văn học trong Việt điện u linh tập của Lý TẾ Xuyên. 11 Trong bài viết này, Vũ Thanh đã khang định: “Viét điện u linh tập vẫn nặng về phía sử liệu hơn là văn chương.