So sánh hệ thống giáo dục Việt Nam và Nhật Bản trong bối cảnh thực dân hóa

So sánh quá trình hình thành và phát triển hệ thống giáo dục Việt Nam và Nhật Bản từ cuối thế kỷ XIX đến trước Chiến tranh thế giới lần thứ hai.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Giáo Dục
• Đề tài: So Sánh Hệ Thống Giáo Dục Việt Nam và Nhật Bản Trong Bối Cảnh Thực Dân Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH LỊCH SỬ CỦA VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN TỪ CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẾN TRƯỚC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI
• 1.1. BỐI CẢNH LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẾN TRƯỚC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI VÀ NHỮNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN NỀN GIÁO DỤC VIỆT NAM
• 2. CHƯƠNG 2: LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA HỆ THỐNG GIÁO DỤC VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN TỪ CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẾN TRƯỚC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI
• 3. CHƯƠNG 3: SO SÁNH HAI HỆ THỐNG GIÁO DỤC VIỆT NAM VÀ NHẬT BẢN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giáo Dục Việt Nam và Nhật Bản Thời Thực Dân

Bài viết này so sánh hệ thống giáo dục Việt Nam và Nhật Bản trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX đến trước Chiến tranh Thế giới thứ hai, một thời kỳ đầy biến động do ảnh hưởng của thực dân hóa. Trong khi Việt Nam chịu sự chi phối của chính sách giáo dục của Pháp tại Việt Nam, Nhật Bản tiến hành hiện đại hóa giáo dục theo mô hình phương Tây. Nghiên cứu này nhằm làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt, cũng như tác động của bối cảnh lịch sử, chính trị, xã hội đến sự phát triển của giáo dục ở hai quốc gia. Việc so sánh này không chỉ có ý nghĩa về mặt học thuật mà còn cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu cho công cuộc cải cách giáo dục hiện nay ở Việt Nam.

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các chính sách, chương trình, và phương pháp giáo dục được áp dụng ở cả hai nước, đồng thời xem xét sự ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa, xã hội, và chính trị đến sự phát triển của giáo dục. Mục tiêu là làm rõ những điểm mạnh và điểm yếu của từng hệ thống, cũng như những bài học kinh nghiệm có thể rút ra cho Việt Nam trong quá trình hội nhập và phát triển.

1.1. Bối cảnh thực dân hóa và hiện đại hóa giáo dục

Giai đoạn cuối thế kỷ XIX đến trước Chiến tranh Thế giới thứ hai chứng kiến sự khác biệt rõ rệt trong con đường phát triển của Việt Nam và Nhật Bản. Việt Nam trở thành thuộc địa của Pháp, chịu sự áp đặt của chính sách giáo dục thực dân, nhằm phục vụ mục đích khai thác thuộc địa. Ngược lại, Nhật Bản tiến hành cuộc Duy Tân Minh Trị, mở ra con đường hiện đại hóa đất nước, trong đó giáo dục đóng vai trò then chốt. Sự khác biệt này tạo nên những đặc trưng riêng biệt trong hệ thống giáo dục của hai nước.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu so sánh giáo dục Việt Nam và Nhật Bản

Nghiên cứu này hướng đến việc làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong hệ thống giáo dục của Việt Nam và Nhật Bản trong bối cảnh thực dân hóa và hiện đại hóa. Đồng thời, phân tích ảnh hưởng của thực dân hóa đến giáo dục Việt Nam và ảnh hưởng của thực dân hóa đến giáo dục Nhật Bản, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho công cuộc cải cách giáo dục ở Việt Nam hiện nay. Nghiên cứu cũng góp phần làm sáng tỏ vai trò của giáo dục trong sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia.

II. Phân Tích Chính Sách Giáo Dục Pháp Thuộc ở Việt Nam 1858 1945

Dưới thời Pháp thuộc, giáo dục Việt Nam thời Pháp thuộc chịu sự chi phối mạnh mẽ của chính quyền thực dân. Mục tiêu chính của chính sách giáo dục của Pháp tại Việt Nam là đào tạo một đội ngũ công chức bản xứ phục vụ cho bộ máy cai trị, đồng thời truyền bá văn hóa Pháp và hạn chế sự phát triển của văn hóa Việt Nam. Hệ thống giáo dục được chia thành ba cấp: tiểu học, trung học và cao đẳng, với chương trình học tập chủ yếu bằng tiếng Pháp.

Tuy nhiên, chính sách giáo dục này cũng vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ phía người Việt Nam, dẫn đến sự ra đời của các phong trào duy tân và các trường học tư thục, nơi giảng dạy chữ Quốc ngữ và các môn học về lịch sử, văn hóa Việt Nam. Sự phát triển của giáo dục dưới thời Pháp thuộc đã tạo ra một tầng lớp trí thức mới, đóng vai trò quan trọng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

2.1. Mục tiêu và nội dung giáo dục thời Pháp thuộc

Mục tiêu của giáo dục Việt Nam thời Pháp thuộc là đào tạo công chức phục vụ bộ máy cai trị, truyền bá văn hóa Pháp và hạn chế văn hóa Việt Nam. Nội dung giáo dục tập trung vào tiếng Pháp, văn học Pháp, và các môn khoa học tự nhiên, trong khi các môn học về lịch sử, văn hóa Việt Nam bị xem nhẹ hoặc loại bỏ. Điều này nhằm mục đích tạo ra một tầng lớp người Việt sùng bái văn hóa Pháp và quên đi nguồn gốc dân tộc.

2.2. Tác động của giáo dục Pháp thuộc đến xã hội Việt Nam

Giáo dục Pháp thuộc đã tạo ra một tầng lớp trí thức mới, có kiến thức về khoa học kỹ thuật và văn hóa phương Tây. Tuy nhiên, nó cũng gây ra sự phân hóa xã hội, khi chỉ một số ít người Việt có cơ hội tiếp cận giáo dục. Đồng thời, chính sách giáo dục này cũng góp phần làm suy yếu văn hóa truyền thống Việt Nam và tạo ra sự lệ thuộc về tư tưởng vào Pháp.

2.3. Sự phản kháng của người Việt đối với giáo dục Pháp thuộc

Trước chính sách giáo dục của Pháp tại Việt Nam, người Việt đã có nhiều hình thức phản kháng khác nhau, từ việc thành lập các trường học tư thục dạy chữ Quốc ngữ và văn hóa Việt Nam, đến việc tham gia các phong trào duy tân và đấu tranh chống thực dân Pháp. Các nhà nho yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh đã đóng vai trò quan trọng trong việc khơi dậy tinh thần yêu nước và ý thức dân tộc trong giới học sinh, sinh viên.

III. Cải Cách Giáo Dục Minh Trị Bài Học Cho Việt Nam

Cuộc Duy Tân Minh Trị (1868) đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Nhật Bản, trong đó cải cách giáo dục đóng vai trò then chốt. Giáo dục Nhật Bản thời Minh Trị được xây dựng theo mô hình phương Tây, với mục tiêu đào tạo ra những công dân có kiến thức, kỹ năng và đạo đức để phục vụ cho sự nghiệp hiện đại hóa đất nước. Hệ thống giáo dục được phổ cập đến mọi tầng lớp nhân dân, với chương trình học tập chú trọng cả kiến thức khoa học kỹ thuật và đạo đức truyền thống.

Thành công của cải cách giáo dục Minh Trị đã giúp Nhật Bản nhanh chóng trở thành một cường quốc kinh tế và quân sự, đồng thời bảo tồn được bản sắc văn hóa dân tộc. Đây là một bài học quý báu cho Việt Nam trong quá trình hội nhập và phát triển.

3.1. Mục tiêu và nội dung cải cách giáo dục Minh Trị

Mục tiêu của cải cách giáo dục Minh Trị là xây dựng một hệ thống giáo dục hiện đại, phổ cập đến mọi tầng lớp nhân dân, và đào tạo ra những công dân có kiến thức, kỹ năng và đạo đức để phục vụ cho sự nghiệp hiện đại hóa đất nước. Nội dung giáo dục chú trọng cả kiến thức khoa học kỹ thuật và đạo đức truyền thống, nhằm tạo ra những con người vừa có năng lực chuyên môn cao, vừa có lòng yêu nước và tinh thần trách nhiệm.

3.2. Vai trò của giáo dục trong hiện đại hóa Nhật Bản

Giáo dục Nhật Bản thời Minh Trị đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành kinh tế, khoa học kỹ thuật, và quân sự. Nhờ có một đội ngũ trí thức đông đảo và có năng lực, Nhật Bản đã nhanh chóng tiếp thu và ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật của phương Tây, đồng thời phát triển các ngành công nghiệp hiện đại.

3.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam từ cải cách giáo dục Minh Trị

Thành công của cải cách giáo dục Minh Trị cho thấy tầm quan trọng của việc đầu tư vào giáo dục, xây dựng một hệ thống giáo dục hiện đại, và chú trọng cả kiến thức khoa học kỹ thuật và đạo đức truyền thống. Đây là những bài học quý báu cho Việt Nam trong quá trình hội nhập và phát triển, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

IV. So Sánh Chương Trình Học Việt Nam và Nhật Bản Thời Thuộc Địa

Sự khác biệt về chương trình học Việt Nam và Nhật Bản trong giai đoạn này phản ánh rõ nét sự khác biệt về mục tiêu giáo dục của hai nước. Trong khi chương trình học ở Việt Nam dưới thời Pháp thuộc tập trung vào tiếng Pháp và văn hóa Pháp, nhằm đào tạo công chức phục vụ bộ máy cai trị, thì chương trình học ở Nhật Bản chú trọng cả kiến thức khoa học kỹ thuật và đạo đức truyền thống, nhằm đào tạo công dân phục vụ cho sự nghiệp hiện đại hóa đất nước.

Sự khác biệt này đã tạo ra những thế hệ người Việt và người Nhật có trình độ và năng lực khác nhau, ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của hai quốc gia.

4.1. Nội dung chương trình học ở Việt Nam dưới thời Pháp thuộc

Chương trình học ở Việt Nam dưới thời Pháp thuộc tập trung vào tiếng Pháp, văn học Pháp, và các môn khoa học tự nhiên. Các môn học về lịch sử, văn hóa Việt Nam bị xem nhẹ hoặc loại bỏ. Mục tiêu là tạo ra một tầng lớp người Việt sùng bái văn hóa Pháp và quên đi nguồn gốc dân tộc.

4.2. Nội dung chương trình học ở Nhật Bản thời Minh Trị

Chương trình học ở Nhật Bản thời Minh Trị chú trọng cả kiến thức khoa học kỹ thuật và đạo đức truyền thống. Học sinh được học các môn toán, lý, hóa, sinh, cũng như các môn lịch sử, văn hóa, và đạo đức. Mục tiêu là đào tạo ra những công dân vừa có năng lực chuyên môn cao, vừa có lòng yêu nước và tinh thần trách nhiệm.

4.3. Ảnh hưởng của chương trình học đến sự phát triển của hai nước

Sự khác biệt về chương trình học Việt Nam và Nhật Bản đã tạo ra những thế hệ người Việt và người Nhật có trình độ và năng lực khác nhau. Trong khi người Việt Nam bị hạn chế về kiến thức khoa học kỹ thuật và tư duy sáng tạo, thì người Nhật Bản lại được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để phục vụ cho sự nghiệp hiện đại hóa đất nước. Điều này đã ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển của hai quốc gia.

V. So Sánh Phương Pháp Giảng Dạy Việt Nam và Nhật Bản Thời Kỳ Này

Bên cạnh sự khác biệt về chương trình học, phương pháp giảng dạy Việt Nam và Nhật Bản cũng có những điểm khác biệt đáng chú ý. Trong khi phương pháp giảng dạy ở Việt Nam dưới thời Pháp thuộc chủ yếu là truyền thụ kiến thức một chiều, ít chú trọng đến sự tương tác giữa giáo viên và học sinh, thì phương pháp giảng dạy ở Nhật Bản khuyến khích sự chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện.

Sự khác biệt này đã ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức và phát triển tư duy của học sinh ở hai nước.

5.1. Phương pháp giảng dạy ở Việt Nam dưới thời Pháp thuộc

Phương pháp giảng dạy ở Việt Nam dưới thời Pháp thuộc chủ yếu là truyền thụ kiến thức một chiều, ít chú trọng đến sự tương tác giữa giáo viên và học sinh. Giáo viên thường đọc bài giảng và học sinh ghi chép, ít có cơ hội đặt câu hỏi hoặc thảo luận. Điều này hạn chế khả năng tiếp thu kiến thức và phát triển tư duy của học sinh.

5.2. Phương pháp giảng dạy ở Nhật Bản thời Minh Trị

Phương pháp giảng dạy ở Nhật Bản thời Minh Trị khuyến khích sự chủ động, sáng tạo của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện. Giáo viên thường sử dụng các phương pháp trực quan, thực hành, và thảo luận nhóm để giúp học sinh hiểu sâu sắc kiến thức. Học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi, tranh luận, và tự tìm tòi kiến thức.

5.3. Tác động của phương pháp giảng dạy đến học sinh

Sự khác biệt về phương pháp giảng dạy Việt Nam và Nhật Bản đã ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức và phát triển tư duy của học sinh ở hai nước. Trong khi học sinh Việt Nam thường thụ động và ít có khả năng sáng tạo, thì học sinh Nhật Bản lại chủ động, sáng tạo, và có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn.

VI. Kết Luận Giáo Dục và Tương Lai Phát Triển của Việt Nam

So sánh hệ thống giáo dục Việt Nam và Nhật Bản trong bối cảnh thực dân hóa cho thấy tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống giáo dục độc lập, tự chủ, và phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa của đất nước. Giáo dục không chỉ là công cụ để truyền bá kiến thức, mà còn là phương tiện để xây dựng ý thức dân tộc, lòng yêu nước, và tinh thần trách nhiệm của công dân.

Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm của Nhật Bản trong việc xây dựng một hệ thống giáo dục hiện đại, đồng thời bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

6.1. Tầm quan trọng của giáo dục độc lập và tự chủ

Việc xây dựng một hệ thống giáo dục độc lập và tự chủ là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước. Một hệ thống giáo dục phụ thuộc vào nước ngoài sẽ không thể đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

6.2. Bài học kinh nghiệm từ Nhật Bản cho Việt Nam

Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm của Nhật Bản trong việc xây dựng một hệ thống giáo dục hiện đại, phổ cập, và chú trọng cả kiến thức khoa học kỹ thuật và đạo đức truyền thống. Đồng thời, cần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, để tạo ra những công dân vừa có năng lực chuyên môn cao, vừa có lòng yêu nước và tinh thần trách nhiệm.

6.3. Giáo dục và tương lai phát triển của Việt Nam

Giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một xã hội Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc, và có vị thế xứng đáng trên trường quốc tế. Đầu tư vào giáo dục là đầu tư cho tương lai của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI, MUÏC ÑÍCH NGHIEÂN CÖÙU Trong quaù trình tieán haønh cuoäc chieán tranh xaâm chieám Vieät Nam, vôùi muïc tieâu bieán Vieät Nam thaønh moät nöôùc thuoäc ñòa, thöïc daân Phaùp ñaõ aùp duïng nhieàu chính saùch laøm thay ñoåi boä maët cuûa xaõ hoäi Vieät Nam. Trong ñoù Phaùp raát quan taâm vaø ñaàu tö cho chính saùch giaùo duïc. Caùc chính saùch giaùo duïc cuûa Phaùp phuïc vuï tröïc tieáp cho coâng cuoäc khai thaùc thuoäc ñòa cuûa chuùng. Theá nhöng veà khaùch quan chuùng cuõng phaàn naøo goùp phaàn laøm thay ñoåi cô caáu kinh teá – xaõ hoäi Vieät Nam theo höôùng “hieän ñaïi hoùa” trong ñieàu kieän “thöïc daân hoùa” Trong khi ñoù, Nhaät Baûn laø moät tröôøng hôïp ñieån hình cuûa Chaâu AÙ ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh coâng kyø dieäu treân con ñöôøng “hieän ñaïi hoùa”.

Caûi caùch veà giaùo duïc ñaõ ñoùng moät vai troø quan troïng trong vieäc ñaåy nhanh söï nghieäp hieän ñaïi hoùa cuûa Nhaät Baûn, giuùp Nhaät Baûn khoâng nhöõng vöôït xa caùc nöôùc Chaâu AÙ khaùc maø coøn laø moät “taám göôùng saùng” cho caùc quoác gia khaùc. Vì vaäy, vieäc nghieân cöùu so saùnh hai heä thoáng giaùo duïc Vieät Nam trong ñieàu kieän “thöïc daân hoùa” vaø Nhaät Baûn trong coâng cuoäc hieän ñaïi hoùa döôùi taùc 1 ñoäng cuûa Phöông Taây (“Taây phöông hoùa”) trong giai ñoaïn töø cuoái theá kyû XIX ñeán tröôùc Chieán tranh theá giôùi thöù hai mang yù nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn raát lôùn: - ÔÛ goùc ñoä khoa hoïc, thoâng qua vieäc nghieân cöùu hai heä thoáng giaùo duïc Vieät Nam vaø Nhaät Baûn, luaän vaên seõ cung caáp moät caùch coù heä thoáng nhöõng chính saùch, chuû tröông cuûa Phaùp trong giaùo duïc döôùi danh nghóa “vaên minh khai hoùa”, nhöng thöïc chaát laø tieán haønh thöïc daân hoùa Vieät Nam; ñoàng thôøi luaän vaên cuõng cung caáp nhöõng tö lieäu veà chuû tröông cuûa chính quyeàn Nhaät Baûn trong vieäc xaây döïng moät neàn giaùo duïc hieän ñaïi ñeå theo kòp vôùi caùc nöôùc phaùt trieån trong ñieàu kieän moät quoác gia ñoäc laäp. Ñeà taøi nghieân cöùu naøy seõ gaén vôùi moät höôùng nghieân cöùu lôùn cuûa Söû hoïc vaø Giaùo duïc hoïc laø nghieân cöùu so saùnh lòch söû phaùt trieån cuûa giaùo duïc Vieät Nam vôùi caùc nöôùc tieân tieán trong khu vöïc. - ÔÛ goùc ñoä thöïc tieãn, höôùng nghieân cöùu naøy seõ goùp phaàn tröïc tieáp vaøo vieäc phuïc vuï cho coâng cuoäc caûi caùch giaùo duïc Vieät Nam trong khi ñaát nöôùc ñang böôùc vaøo quaù trình “coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa”.

LÒCH SÖÛ NGHIEÂN CÖÙU VAÁN ÑEÀ Nhö ñaõ trình baøy, töø tröôùc ñeán nay vieäc nghieân cöùu, so saùnh heä thoáng giaùo duïc Vieät Nam vaø Nhaät Baûn chöa ñöôïc ñi saâu vaø do ñoù chöa coù nhieàu nhöõng chuyeân khaûo, coâng trình hay taùc phaåm taäp trung theå hieän noäi dung naøy. 2 Duø vaäy nhöõng naêm gaàn ñaây cuõng coù nhöõng baøi vieát nghieân cöùu ñaùng chuù yù nhö: “Giaùo duïc Nhaät Baûn: nhöõng baøi hoïc kinh nghieäm” cuûa Traàn Thò Minh, nghieân cöùu Nhaät Baûn soá 2 (6) – 1996, “Söï giaùo duïc vaø tuyeån choïn coâng chöùc cao caáp ôû Nhaät Baûn töø thôøi Minh Trò cho ñeán tröôùc Chieán tranh theá giôùi thöù hai” cuûa Vuõ Duõng, nghieân cöùu Nhaät Baûn soá 4 (12) – 1997, “Vaøi yù kieán veà vaán ñeà caän ñaïi hoùa ôû Vieät Nam vaø kinh nghieäm cuûa Nhaät Baûn qua quaù trình Minh Trò Duy Taân”cuûa Vónh Sính, hoäi thaûo giaùo duïc vaø ñaøo taïo 2 – 1997, “Giaùo duïc ñaïi hoïc vaø trung hoïc chuyeân nghieäp Nhaät Baûn trong töông quan so saùnh vôùi Vieät Nam” cuûa Leâ Kim Ngaân vaø Nguyeãn Thò Ngoïc Dung, trình baøy trong hoäi nghò nghieân cöùu khoa hoïc sinh vieân Khoa Ñoâng Phöông, ÑHKHXH & NV 5 – 2003. Neáu nhö nhöõng taùc phaåm, baøi vieát lieân quan tröïc tieáp ñeán noäi dung ñeà taøi cuûa luaän vaên coøn khaù ít thì caùc chuyeân khaûo, baøi vieát lieân quan giaùn tieáp ñeán ñeà taøi laïi raát phong phuù, ñaëc bieät laø caùc chuyeân khaûo rieâng bieät veà giaùo duïc Vieät Nam vaø Nhaät Baûn. Caùc taùc phaåm nghieân cöùu veà giaùo duïc Vieät Nam trong giai ñoaïn naøy khaù phong phuù vôùi noäi dung khaù chính xaùc vaø mang tính khoa hoïc cao.

Caùc taùc phaåm “Giaùo duïc Vieät Nam thôøi caän ñaïi” cuûa Phan Troïng Baùu, “Tìm hieåu neàn giaùo duïc Vieät Nam tröôùc naêm 1945” cuûa Vuõ Ngoïc Khaùnh, “Khoa cöû vaø giaùo duïc Vieät Nam” cuûa Nguyeãn Quang Thaéng, “Lòch söû giaùo duïc Vieät Nam tröùôc caùch mang thaùng 8 -1945” cuûa Nguyeãn Ñaêng Tieán, … laø nhöõng taùc phaåm nghieân cöùu veà toaøn boä heä thoáng giao duïc cuûa Vieät Nam aùp duïng trong caû 3 nöôùc. Ngoaøi ra coøn coù moät loaït caùc taùc phaåm nghieân cöùu veà giaùo duïc trong giôùi haïn cuûa moät ñòa phöông, hay moät laõnh vöïc ñaøo taïo nhö: “Lòch söû ñaïi hoïc vaø trung hoïc chuyeân nghieäp Vieät Nam” cuûa Leâ Vaên Giang, “Nhöõng chaêng ñöôøng phaùt trieån cuûa ngaønh sö phaïm Vieät Nam” cuûa Nguyeãn Caûnh Toaøn, “Lòch söû giaùo duïc Saøi Goøn – thaønh phoá Hoà Chí Minh 1698 – 1998” cuûa Hoà Höõu Nhöït, “Goùp theâm tö lieäu Saøi Goøn – Gia Ñònh 1859 – 1945” cuûa Nguyeãn Phan Quang, “Lòch söû 300 naêm Saøi Goøn – thaønh phoá Hoà Chí Minh” cuûa Ñoaøn Thanh Höng vaø Hoà Höõu Nhöït, “300 naêm Saøi Goøn” cuûa Traàn Vaên Giaøu, ”Nam boä xöa vaø nay” cuûa Traàn Vaên Giaøu, “Ñoâng Kinh nghóa thuïc vaø phong traøo caûi caùch vaên hoùa ñaàu theá kyû XX” cuûa Chöông Thaâu, … Ñoái vôùi vieäc nghieân cöùu veà heä thoáng giaùo duïc Nhaät Baûn, taïi Vieät Nam ñaõ coù nhöõng coâng trình, taùc phaåm nghieân cöùu coù giaù trò nhö: “Tìm hieåu kinh nghieäm cuûa Nhaät Baûn veà giaùo duïc – ñaøo taïo nguoàn nhaân löïc cho ñaát nöôùc” cuûa Traàn Thò Minh, nghieân cöùu Nhaät Baûn soá 4 (28) – 2000, hay caùc baøi vieát, baøi phaùt bieåu cuûa caùc nhaø nghieân cöùu, nhaø giaùo duïc Nhaät Baûn nhö: “Vaøi neùt veà tröôøng ñaïi hoïc quoác gia Tokyo” cuûa Fumita Motoo, nghieân cöùu Nhaät Baûn soá 6 (18) – 1998, “Neàn giaùo duïc Nhaät Baûn – nhöõng ñieåm maïnh vaø yeáu” baøi phaùt bieåu cuûa Mimiaki Asomura, toång laõnh söï Nhaät Baûn taïi thaønh phoá Hoà Chí Minh, “Giaùo duïc Ñaïi hoïc ôû Nhaät Baûn” cuûa Hoa Lö, nghieân cöùu Nhaät Baûn soá 4 – 1996. Moät vaøi khoùa luaän toát nghieäp cuûa caùc sinh vieân ngaønh Nhaät Baûn hoïc thuoäc khoa Ñoâng phöông hoïc cuõng ñaõ böôùc ñaàu tieán haønh nghieân cöùu veà heä 4 thoáng giaùo duïc Nhaät Baûn nhö: khoùa luaän naêm 1996 “Nhaät Baûn: Giaùo duïc vaø phaùt trieån ñaát nöôùc” cuûa Traàn Vaên Phöông, khoùa luaän naêm 1997 “Coâng cuoäc Minh Trò Duy Taân ôû Nhaät Baûn 1868-1912 ” cuûa Nguyeãn Thò Hieàn, khoùa luaän naêm 2001 “Caûi caùch giaùo duïc Nhaät Baûn vaø vaán ñeà phaùt trieån yeáu toá con ngöôøi” cuûa Nguyeãn Hoaøng Thieân Aân, ngoaøi ra luaän aùn tieán só cuûa Ñaëng Xuaân Khaùng “Caûi caùch giaùo duïc vaø nhöõng taùc ñoäng chuû yeáu ñeán söï phaùt trieån kinh teá-xaõ hoäi Nhaät Baûn (töø Minh Trò Duy Taân ñeán thôøi kyø sau chieán tranh theá giôùi thöù hai)” cuõng ñaõ nghieân cöùu khaù chi tieát vaø cuï theå heä thoáng giaùo duïc Nhaät Baûn vaø cung caáp nhieàu tö lieäu môùi, höõu ích. Nhö vaäy caùc coâng trình nghieân cöùu, baøi vieát chuyeân khaûo, … vaãn coøn laø nhöõng nghieân cöùu rieâng bieät, chöa coù tính khaùi quaùt cuï theå vaø tieán haønh so saùnh moät caùch nghieâm tuùc, chi tieát veà hai heä thoáng giaùo duïc cuûa Vieät Nam vaø Nhaät Baûn trong thôøi gian töø cuoái theá kyû XIX ñeán tröôùc Chieán tranh theá giôùi thöù hai.

PHAÏM VI VAØ ÑOÁI TÖÔÏNG NGHIEÂN CÖÙU 3. Phaïm vi nghieân cöùu Veà maët thôøi gian: Luaän vaên xaùc ñònh phaïm vi nghieân cöùu giôùi haïn trong giai ñoaïn töø cuoái theá kyû XIX cho ñeán tröôùc Chieán tranh theá giôùi thöù hai (1870 – 1939) 5 Veà maët khoâng gian: Luaän vaên taäp trung nghieân cöùu lòch söû hình thaønh vaø phaùt trieån heä thoáng giaùo duïc cuûa hai quoác gia Vieät Nam vaø Nhaät Baûn, töø ñoù tieán haønh phaân tích vaø so saùnh hai heä thoáng giaùo duïc naøy. Töø phaïm vi thôøi gian vaø khoâng gian treân coù theå chia ra laøm hai giai ñoaïn: Giai ñoaïn thöù nhaát: töø 1870 cho ñeán tröôùc Chieán tranh theá giôùi thöù nhaát laø giai ñoaïn caû Vieät Nam vaø Nhaät Baûn khaù baän roän vôùi caùc hoaït ñoäng chính trò. Nhöng ñaây cuõng laø giai ñoaïn khôûi ñaàu cho vieäc cuûng coá vaø naâng cao chaát löôïng cuûa neàn giaùo duïc thoâng qua caùc cuoäc caûi caùch.

Chính töø nhöõng ñieàu kieän lòch söû khaùch quan cuûa töøng quoác gia ñaõ aûnh höôûng saâu roäng ñeán ñöôøng höôùng xaây döïng heä thoáng giaùo duïc môùi. Giai ñoaïn thöù hai: töø sau Chieán tranh theá giôùi thöù nhaát ñeán naêm 1939 laø giai ñoaïn maø caû hai quoác gia taêng cöôøng ñaàu tö cho giaùo duïc ñeå phuïc vuï caùc muïc tieâu phaùt trieån ñaát nöôùc (tröôøng hôïp Nhaät Baûn) vaø taêng cöôøng khai thaùc thuoäc ñòa (tröôøng hôïp Vieät Nam) 3. Ñoái töôïng nghieân cöùu Trong caû hai giai ñoaïn thì phaïm vi nghieân cöùu laø neàn giaùo duïc Vieät Nam vaø Nhaät Baûn, nhöng ñaëc bieät chuù troïng phaân tích nhöõng thay ñoåi trong heä thoáng tröôøng hoïc, baäc hoïc, chöông trình vaø noäi dung giaûng daïy, caùc loaïi 6 hình ñaøo taïo taïi hai quoác gia. Beân caïnh ñoù coøn chuù troïng phaân tích nhöõng ñieåm khaùc bieät giöõa hai quoác gia do aûnh höôûng cuûa ñieàu kieän chính trò, xaõ hoäi, … ñöông thôøi cuûa hai quoác gia.

Töø nhöõng ñaëc ñieåm rieâng bieät cuûa töøng quoác gia seõ tieán haønh phaân tích so saùnh ñeå thaáy ñöôïc nhöõng maët öu, khuyeát ñieåm toàn taïi trong hai heä thoáng aáy. Vieäc phaân tích so saùnh cuõng ñöôïc tieán haønh treân nhöõng lónh vöïc töông töï. NGUOÀN TAØI LIEÄU VAØ PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU 4. Nguoàn taøi lieäu Taøi lieäu ñöôïc söû duïng trong luaän vaên xuaát phaùt töø caùc nguoàn sau : - Caùc taùc phaåm tieáng Vieät: bao goàm nhöõng coâng trình nghieân cöùu giaùo duïc cuûa caùc nhaø söû hoïc trong nöôùc nhö “Lòch söû giaùo duïc Vieät Nam tröôùc Caùch Maïng thaùng 8” do Nguyeãn Ñaêng Tieán chuû bieân, “Giaùo duïc Vieät Nam thôøi caän ñaïi” cuûa Phan Troïng Baùu, “Khoa cöû vaø Giaùo duïc Vieät Nam” cuûa Nguyeãn Quang Thaéng, “Lòch söû giaùo duïc Saøi Goøn-thaønh phoá Hoà Chí Minh (1698 – 1998)” cuûa Hoà Höõu Nhöït, “Lòch söû Ñaïi hoïc vaø Trung hoïc chuyeân nghieäp Vieät Nam”do Leâ Vaên Giang chuû bieân, caùc taïp chí nghieân cöùu chuyeân ngaønh lòch söû nhö Nghieân cöùu Nhaät Baûn, Nghieân cöùu lòch söû, cuøng nhieàu taøi lieäu tham khaûo khaùc.

7 - Caùc taùc aán phaåm tieáng Nhaät: bao goàm caùc taùc phaåm nghieân cöùu, khaûo cöùu veà giaùo duïc cuûa caùc nhaø söû hoïc Nhaät Baûn nhö: “Nhaät Baûn daân chuùng giaùo duïc söû” cuûa Ishijima vaø Umemura, “Lòch söû giaùo duïc Nhaät Baûn caän ñaïi”, “Lòch söû giaùo duïc Nhaät Baûn”, “Caùc vaán ñeà giaùo duïc Nhaät Baûn”, Tadashi Esaka – Cô sôû vaø thöïc chaát cuûa giaùo duïc caän ñaïi – NXB Houritsu Bunkasha – Kyoto – 1976 vaø raát nhieàu taùc phaåm lieân quan khaùc….