Luận văn modality in linguistics research articles a comparison of international and local english medium journals

Modality, hay phương thức biểu đạt, đóng vai trò trung tâm trong nhiều nghiên cứu ngôn ngữ học. 114 trang · Quy Nhon University · 2020.

• Tác giả: Nguyễn Thị Diệu Minh
• Người hướng dẫn: Assoc. Tôn Nữ Mỹ Nhật
• Trường học: Quy Nhon University
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Modality In Linguistics Research Articles: A Comparison Of International And Vietnamese English-Medium Journals
• Loại tài liệu: master thesis
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Binh Dinh

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF AUTHORSHIP
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• 1. CHƯƠNG 1: INTRODUCTION
• 1.1. Aim and Objectives
• 1.2. Scope of the Study
• 1.3. Significance of the Study
• 1.4. Organization of the Study
• 2. CHƯƠNG 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Definition of Modality
• 2.2. Classification of Modality
• 3. CHƯƠNG 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 3.1. Identification of Modality Markers
• 3.2. Calculation of Occurrence Frequencies
• 4. CHƯƠNG 4: RESULTS AND DISCUSSION
• 4.1. The Use of Modality in the Entire RAs in Two Subsets
• 4.2. The Distribution of Modality across Sections in RAs in Two Subsets
• 4.3. Modality Use in the Entire RAs
• 4.4. Modality Distribution across Sections
• 4.5. Limitations and Suggestions for Further Research
• APPENDICES
• APPENDIX A: List of RAs as data
• APPENDIX B: Modality distribution in the entire RAs
• APPENDIX C: Modality distribution across sections
• APPENDIX D: List of linguistic realization to denote modality in Linguistics RAs

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Modality Trong Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Học

Modality, hay phương thức biểu đạt, đóng vai trò trung tâm trong nhiều nghiên cứu ngôn ngữ học. Nó thể hiện thái độ và quan điểm của người nói/viết đối với nội dung mệnh đề. Trong văn phong học thuật, việc sử dụng modal verbs và các modal adverbs giúp tác giả truyền tải stance, hedging, và certainty. Việc sử dụng modality phù hợp hỗ trợ khía cạnh pragmatics trong academic writing, giúp các nhà nghiên cứu diễn đạt chính xác kết quả nghiên cứu của họ và phản ánh trình độ ngôn ngữ và pragmatic cao. Tuy nhiên, vẫn còn thiếu các nghiên cứu so sánh chuyên sâu về việc sử dụng modality trong các research articles, đặc biệt là giữa các tạp chí quốc tế và Việt Nam.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Modality Trong Ngôn Ngữ Học

Thuật ngữ 'modality' bắt nguồn từ tiếng Latin 'modus', nghĩa là 'cách thức, phương thức'. Tuy nhiên, một định nghĩa chính xác và đầy đủ về thuật ngữ này vẫn còn gây tranh cãi. Nhiều học giả liên kết 'modality' với quan điểm chủ quan của người nói/viết. Lyons (1977) định nghĩa modality là 'ý kiến hoặc thái độ của người nói đối với mệnh đề mà câu diễn đạt hoặc tình huống mà mệnh đề mô tả'. Palmer (2013) ủng hộ định nghĩa này. Modality cũng có thể được định nghĩa là mã hóa ngôn ngữ về niềm tin, thái độ chủ quan và ý kiến của người nói/viết đối với mệnh đề được thể hiện.

1.2. Vai Trò Của Modality Trong Văn Phong Học Thuật

Trong academic writing, modality cho phép tác giả truyền đạt stance, affection hoặc judgment đối với các mệnh đề và người đọc. Nó cũng giúp điều chỉnh các tuyên bố và tránh các hoạt động giao tiếp có thể gây tổn hại đến thể diện của người nghe. Việc sử dụng modality đúng cách hỗ trợ khía cạnh pragmatic trong academic writing, giúp các học giả diễn đạt chính xác kết quả nghiên cứu của họ và phản ánh trình độ ngôn ngữ và pragmatic cao. Theo Almeida & Pastor (2017), việc sử dụng modality phù hợp hỗ trợ khía cạnh pragmatics trong academic writing.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu So Sánh Modality Giữa Các Tạp Chí

Mặc dù modality đã thu hút sự chú ý đáng kể, nhiều nghiên cứu cross-cultural analysis và cross-linguistic analysis về modality trong academic writing chủ yếu tập trung vào các khía cạnh cụ thể như epistemic modality hoặc modal verbs. Các phương tiện linguistic modality khác như lexical verbs, adverbs, adjectives, và nouns, cũng như các loại modality khác như deontic modality và dynamic modality, ít được nghiên cứu hơn. Ở Việt Nam, modality đã nhận được sự quan tâm ngày càng tăng trong hai thập kỷ gần đây, nhưng vẫn thiếu các nghiên cứu chuyên sâu về research articles từ góc độ so sánh.

2.1. Hạn Chế Trong Nghiên Cứu Về Các Loại Modality Khác Nhau

Nhiều nghiên cứu về modality trong academic writing tập trung chủ yếu vào epistemic modality hoặc modal verbs, bỏ qua các phương tiện linguistic modality khác như lexical verbs, adverbs, adjectives, và nouns. Các loại modality khác như deontic modality và dynamic modality cũng ít được nghiên cứu hơn. Điều này tạo ra một khoảng trống trong việc hiểu biết toàn diện về cách modality được sử dụng trong các research articles.

2.2. Thiếu Nghiên Cứu So Sánh Về Modality Trong Research Articles

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về modality trong các thể loại văn bản khác nhau, vẫn thiếu các nghiên cứu chuyên sâu về research articles, đặc biệt là từ góc độ so sánh giữa các tạp chí quốc tế và Việt Nam. Điều này hạn chế khả năng hiểu rõ sự khác biệt trong cách sử dụng modality giữa các cộng đồng học thuật khác nhau và ảnh hưởng đến khả năng hội nhập quốc tế của các nhà nghiên cứu Việt Nam.

III. Phương Pháp Phân Tích Modality Trong Nghiên Cứu Ngôn Ngữ

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp corpus linguistics để phân tích modality trong một tập hợp gồm 30 research articles từ hai nguồn: English for Specific Purposes (tạp chí quốc tế) và VNU Journal of Foreign Studies (tạp chí Việt Nam). Các bài báo được phân tích về tần suất xuất hiện của các modality tokens, các đặc điểm ngữ nghĩa và cú pháp của modality, và sự phân bố của modality trong các phần khác nhau của bài báo. Nghiên cứu tập trung vào ba loại modality: epistemic modality, deontic modality, và dynamic modality.

3.1. Thu Thập và Xây Dựng Corpus Nghiên Cứu

Dữ liệu được thu thập từ 30 research articles trong lĩnh vực ngôn ngữ học, được xuất bản từ năm 2017 đến 2019. Một nửa số bài báo được lấy từ tạp chí quốc tế English for Specific Purposes, và nửa còn lại được lấy từ tạp chí Việt Nam VNU Journal of Foreign Studies. Việc lựa chọn hai tạp chí này nhằm đảm bảo tính đại diện cho hai nhóm tác giả: quốc tế và Việt Nam.

3.2. Phân Tích Ngữ Nghĩa và Cú Pháp Của Modality

Các bài báo được phân tích để xác định tần suất xuất hiện của các modality tokens, các đặc điểm ngữ nghĩa và cú pháp của modality. Phân tích ngữ nghĩa tập trung vào việc xác định loại modality được sử dụng (ví dụ: epistemic modality, deontic modality, dynamic modality). Phân tích cú pháp tập trung vào việc xác định các phương tiện ngôn ngữ được sử dụng để biểu đạt modality (ví dụ: modal verbs, lexical verbs, adverbs, adjectives, nouns).

3.3. Phân Tích Sự Phân Bố Của Modality Trong Các Phần Của Bài Báo

Nghiên cứu cũng phân tích sự phân bố của modality trong các phần khác nhau của bài báo, bao gồm phần Giới thiệu, Tổng quan tài liệu, Phương pháp, Kết quả và Thảo luận, và Kết luận. Mục tiêu là xác định xem có sự khác biệt nào trong cách sử dụng modality giữa các phần khác nhau của bài báo hay không.

IV. So Sánh Cách Sử Dụng Modality Tạp Chí Quốc Tế vs

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt nhỏ về tần suất sử dụng modality giữa hai nhóm tác giả. Các nhà nghiên cứu Việt Nam có xu hướng sử dụng nhiều hơn các dấu hiệu deontic modality và dynamic modality, trong khi các tác giả quốc tế có xu hướng sử dụng epistemic modality nhiều hơn. Các bài báo của các tác giả quốc tế cũng thể hiện một loạt các biểu thức rộng hơn, mặc dù các bài báo của Việt Nam cho thấy sự chiếm ưu thế của modal verbs. Sự phân bố modality trong các phần cho thấy trình tự tương tự cho cả hai nhóm, bắt đầu từ Kết luận đến Kết quả và Thảo luận, Tổng quan tài liệu, Giới thiệu và kết thúc bằng Phương pháp.

4.1. Tần Suất Sử Dụng Các Loại Modality Khác Nhau

Nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt nhỏ về tần suất sử dụng modality giữa hai nhóm tác giả. Các nhà nghiên cứu Việt Nam có xu hướng sử dụng nhiều hơn các dấu hiệu deontic modality và dynamic modality, trong khi các tác giả quốc tế có xu hướng sử dụng epistemic modality nhiều hơn. Điều này có thể phản ánh sự khác biệt trong phong cách viết và mục tiêu giao tiếp của hai nhóm tác giả.

4.2. Sự Đa Dạng Trong Các Biểu Thức Modality

Các bài báo của các tác giả quốc tế thể hiện một loạt các biểu thức rộng hơn để biểu đạt modality, trong khi các bài báo của Việt Nam cho thấy sự chiếm ưu thế của modal verbs. Điều này có thể phản ánh sự khác biệt trong trình độ ngôn ngữ và sự quen thuộc với các phương tiện ngôn ngữ khác nhau để biểu đạt modality.

4.3. Phân Bố Modality Trong Các Phần Của Bài Báo

Sự phân bố modality trong các phần cho thấy trình tự tương tự cho cả hai nhóm, bắt đầu từ Kết luận đến Kết quả và Thảo luận, Tổng quan tài liệu, Giới thiệu và kết thúc bằng Phương pháp. Tuy nhiên, các bài báo trong nhóm quốc tế có số lượng modality tokens và tần suất chuẩn hóa cao hơn trong mỗi phần so với các bài báo do các tác giả Việt Nam viết.

V. Ứng Dụng và Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu Về Modality Trong Ngôn Ngữ

Nghiên cứu này có thể đóng góp vào sự hiểu biết tốt hơn về modality trong research articles nói chung và trong lĩnh vực ngôn ngữ học nói riêng. Về mặt thực tiễn, luận văn này hy vọng sẽ thúc đẩy các nhà nghiên cứu Việt Nam trong nỗ lực gia nhập cộng đồng học thuật quốc tế. Bằng cách cung cấp một mô tả chi tiết về việc sử dụng modality trong các research articles trên các tạp chí uy tín bằng tiếng Anh, nghiên cứu này có thể hỗ trợ các nhà nghiên cứu và người học Việt Nam mong muốn có các công trình của họ được xuất bản trên các tạp chí quốc tế có uy tín.

5.1. Đóng Góp Về Mặt Lý Thuyết

Nghiên cứu này đóng góp vào sự hiểu biết tốt hơn về modality trong research articles nói chung và trong lĩnh vực ngôn ngữ học nói riêng. Nó cung cấp một phân tích chi tiết về cách modality được sử dụng trong các bài báo khoa học và làm sáng tỏ sự khác biệt giữa các nhóm tác giả khác nhau.

5.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Cho Các Nhà Nghiên Cứu Việt Nam

Luận văn này hy vọng sẽ thúc đẩy các nhà nghiên cứu Việt Nam trong nỗ lực gia nhập cộng đồng học thuật quốc tế. Bằng cách cung cấp một mô tả chi tiết về việc sử dụng modality trong các research articles trên các tạp chí uy tín bằng tiếng Anh, nghiên cứu này có thể hỗ trợ các nhà nghiên cứu và người học Việt Nam mong muốn có các công trình của họ được xuất bản trên các tạp chí quốc tế có uy tín.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Modality

Nghiên cứu này đã so sánh cách sử dụng modality trong các research articles giữa các tạp chí quốc tế và Việt Nam. Kết quả cho thấy có sự khác biệt nhỏ về tần suất và loại modality được sử dụng, cũng như sự phân bố modality trong các phần khác nhau của bài báo. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích modality trong các lĩnh vực khác nhau của ngôn ngữ học, hoặc so sánh cách sử dụng modality giữa các ngôn ngữ khác nhau. Ngoài ra, việc nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của intercultural communication đến việc sử dụng modality cũng là một hướng đi tiềm năng.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính

Nghiên cứu đã chỉ ra sự khác biệt nhỏ về tần suất và loại modality được sử dụng giữa các tạp chí quốc tế và Việt Nam. Các nhà nghiên cứu Việt Nam có xu hướng sử dụng nhiều hơn các dấu hiệu deontic modality và dynamic modality, trong khi các tác giả quốc tế có xu hướng sử dụng epistemic modality nhiều hơn. Sự phân bố modality trong các phần cũng có sự khác biệt, với các bài báo quốc tế có số lượng modality tokens và tần suất chuẩn hóa cao hơn.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích modality trong các lĩnh vực khác nhau của ngôn ngữ học, hoặc so sánh cách sử dụng modality giữa các ngôn ngữ khác nhau. Ngoài ra, việc nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của intercultural communication đến việc sử dụng modality cũng là một hướng đi tiềm năng. Nghiên cứu về hedging và stance trong academic writing cũng có thể được kết hợp để có cái nhìn toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong văn phong học thuật tiếng Anh, phương tiện tình thái (modality) đóng vai trò then chốt giúp các nhà nghiên cứu xác lập lập trường khoa học, điều chỉnh mức độ cam kết đối với các nhận định và duy trì tương tác lịch sự với cộng đồng học thuật. Nghiên cứu của học viên Nguyễn Thị Diệu Minh dưới sự hướng dẫn của Phó Giáo sư Tôn Nữ Mỹ Nhật tại Đại học Quy Nhơn đã thực hiện phân tích đối chiếu chuyên sâu về việc sử dụng các phương tiện tình thái trong các bài báo nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng giữa hai nhóm tác giả quốc tế và Việt Nam. Vấn đề nghiên cứu xuất phát từ thực tế nhiều nhà khoa học trong nước còn gặp rào cản về phong cách diễn ngôn học thuật khi gửi bài tới các tạp chí uy tín trên thế giới, dẫn đến việc diễn đạt có thể quá áp đặt hoặc thiếu đi tính cẩn trọng khoa học cần thiết.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát đặc điểm ngữ nghĩa và cú pháp của các chỉ tố tình thái, phân tích sự phân bố của chúng qua các phần chức năng trong bài báo, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt mang tính hệ thống giữa hai nhóm tác giả. Ngữ liệu nghiên cứu được thu thập toàn diện trong giai đoạn 3 năm từ 2017 đến 2019, bao gồm 30 bài báo khoa học thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học ứng dụng với tổng dung lượng 194.796 từ. Kết quả phân tích xác định 3.053 lượt xuất hiện của các phương tiện tình thái, phản ánh bức tranh toàn cảnh về thói quen lập luận học thuật. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp những chỉ dẫn định lượng rõ ràng giúp các tác giả Việt Nam tối ưu hóa việc sử dụng các phương tiện ngôn ngữ, hướng tới mục tiêu gia tăng tỷ lệ chấp nhận bài viết trên các diễn đàn học thuật quốc tế thêm khoảng 20% đến 30% trong tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên mô hình phân loại tình thái ba nhánh của nhà ngôn ngữ học Palmer (2001, 2013), kế thừa từ công trình kinh điển của von Wright (1951). Mô hình này chia tình thái thành ba phân nhóm ngữ nghĩa chính:

• Tình thái nhận thức (Epistemic Modality - EpM): Thể hiện phán đoán, mức độ chắc chắn hoặc sự dè dặt của tác giả đối với giá trị chân lý của mệnh đề.
• Tình thái đạo nghĩa (Deontic Modality - DeM): Biểu thị sự bắt buộc, bổn phận, sự cho phép hoặc khuyến nghị mang tính chuẩn mực.
• Tình thái năng động (Dynamic Modality - DyM): Diễn tả năng lực nội tại, khả năng thực hiện hành động hoặc ý chí của chủ thể trong câu.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết cấu trúc thể loại bài báo khoa học mở rộng từ mô hình IMRD của Swales (1990) và Almeida & Pastor (2017). Cấu trúc bài viết được phân định thành 5 phần chức năng riêng biệt: Mở đầu (Introduction), Tổng quan tài liệu (Literature Review), Phương pháp nghiên cứu (Method), Kết quả và Thảo luận (Results and Discussion), và Kết luận (Conclusion).

Về mặt cú pháp, các phương tiện biểu đạt tình thái được phân loại thành 5 lớp từ chính theo lý thuyết ngữ pháp chức năng của Quirk cùng các cộng sự (1985) và Biber cùng các cộng sự (1999), bao gồm: động từ khuyết thiếu (modal verbs), động từ tình thái (lexical verbs), trạng từ (adverbials), tính từ (adjectives) và danh từ (nouns). Các khái niệm cốt lõi như rào đón học thuật (hedging), tăng cường khẳng định (boosting) và bảo vệ thể diện (face-saving strategies) cũng được áp dụng xuyên suốt để giải thích chức năng ngữ dụng của từng loại chỉ tố.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định lượng và phương pháp định tính nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu phân tích:

• Nguồn dữ liệu và quy mô mẫu: Tổng số 30 bài báo toàn văn được chọn lọc ngẫu nhiên từ hai nguồn uy tín trong giai đoạn từ năm 2017 đến tháng 6 năm 2019. Phân nhóm quốc tế gồm 15 bài báo trích từ tạp chí English for Specific Purposes (thuộc danh mục Social Science Citation Index - SSCI) với tổng số 118.476 từ. Phân nhóm Việt Nam gồm 15 bài báo tiếng Anh trích từ Tạp chí Nghiên cứu Nước ngoài thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU Journal of Foreign Studies) với tổng số 76.320 từ.
• Phương pháp chọn mẫu: Từ tổng số 144 bài báo xuất bản trong thời gian khảo sát (71 bài quốc tế và 73 bài Việt Nam), tác giả đã sàng lọc nghiêm ngặt, loại bỏ các bài thuộc nhánh ngôn ngữ học thuần túy lý thuyết và các bài do tác giả nước ngoài viết trên tạp chí trong nước nhằm đảm bảo tính thuần nhất về mặt ngữ liệu và tác giả.
• Phương pháp phân tích và chuẩn hóa: Toàn bộ dữ liệu được mã hóa thủ công và xử lý bằng công thức tần suất chuẩn hóa (Normalized Frequency - FN) trên 1.000 từ chạy: FN = (FO * 1000) / C (trong đó FO là tần số quan sát thực tế, C là dung lượng từ của ngữ liệu). Việc sử dụng tần suất chuẩn hóa là bắt buộc nhằm loại bỏ sai số do độ dài trung bình của các bài viết quốc tế (khoảng 7.898 từ/bài) dài hơn đáng kể so với các bài viết của tác giả trong nước (khoảng 5.088 từ/bài).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 194.796 từ ngữ liệu đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng mang tính hệ thống:

1. Mật độ xuất hiện tổng thể: Tổng cộng có 3.053 phương tiện tình thái được ghi nhận trong toàn bộ ngữ liệu. Nhóm tác giả quốc tế sử dụng 1.908 chỉ tố với tần suất chuẩn hóa là 16,10 từ trên 1.000 từ. Trong khi đó, nhóm tác giả Việt Nam sử dụng 1.145 chỉ tố với tần suất chuẩn hóa là 15,00 từ trên 1.000 từ. Mức chênh lệch về mật độ tổng thể là không quá lớn (khoảng 7,3%), nhưng sự phân hóa lại thể hiện rất rõ ở từng phân nhóm cụ thể.
2. Sự dịch chuyển về phân loại ngữ nghĩa: Tình thái nhận thức (EpM) chiếm ưu thế áp đảo trong toàn bộ ngữ liệu với 1.621 trường hợp. Tuy nhiên, các tác giả quốc tế sử dụng EpM vượt trội với 1.118 lượt xuất hiện (chiếm 58,6% tổng số chỉ tố của nhóm này), cao gấp hơn 2,2 lần so với con số 503 lượt của các tác giả Việt Nam (chỉ chiếm 43,9%). Ngược lại, các tác giả Việt Nam lại có xu hướng sử dụng nhiều hơn tình thái năng động DyM (322 lượt, chiếm 28,1% so với 264 lượt, chiếm 13,8% ở nhóm quốc tế) và tình thái đạo nghĩa DeM (268 lượt, chiếm 23,4% so với 329 lượt, chiếm 17,2% ở nhóm quốc tế).
3. Độ đa dạng về phương tiện cú pháp: Các tác giả quốc tế khai thác một hệ thống biểu đạt từ vựng vô cùng phong phú, phân bổ đều qua các động từ chỉ dẫn (như suggest, indicate, appear), trạng từ chỉ mức độ chắc chắn (clearly, perhaps, definitely), và tính từ đánh giá (likely, possible). Ngược lại, các tác giả Việt Nam phụ thuộc nặng nề vào các động từ khuyết thiếu truyền thống (như can, could, may, must), chiếm hơn 60% tổng số phương tiện cú pháp được sử dụng.
4. Quy luật phân bố qua các phần cấu trúc: Cả hai nhóm tác giả đều thể hiện sự thống nhất về thứ tự mật độ phân bố phương tiện tình thái qua 5 phần chức năng của bài báo khoa học. Mật độ giảm dần theo trình tự: Kết luận (Conclusion) > Kết quả và Thảo luận (Results and Discussion) > Tổng quan tài liệu (Literature Review) > Mở đầu (Introduction) > Phương pháp nghiên cứu (Method). Phần Kết luận ghi nhận tần suất cao nhất (khoảng 22 đến 25 chỉ tố/1.000 từ), trong khi phần Phương pháp nghiên cứu ghi nhận tần suất thấp nhất (chỉ khoảng 7 đến 9 chỉ tố/1.000 từ).

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt trong việc lựa chọn loại hình tình thái phản ánh rõ nét sự khác biệt về văn hóa học thuật và thói quen diễn ngôn. Việc các tác giả quốc tế ưu tiên sử dụng tình thái nhận thức (EpM) và các từ vựng chỉ dẫn chứng minh sự cẩn trọng cao độ trong nghiên cứu. Họ chủ động giảm nhẹ mức độ khẳng định để tôn trọng quyền đánh giá của độc giả, đồng thời thiết lập một khoảng trống an toàn trước những phản biện tiềm tàng. Việc sử dụng các trạng từ như perhaps hay động từ seem giúp các nhận định khoa học trở nên khách quan, tinh tế và mang tính xây dựng.

Trong khi đó, việc các tác giả Việt Nam sử dụng tỷ lệ tình thái năng động (DyM) và tình thái đạo nghĩa (DeM) cao hơn thường bắt nguồn từ thói quen tập trung mô tả khả năng thực hiện của đối tượng nghiên cứu hoặc đưa ra những khuyến nghị mang tính áp đặt bổn phận trực tiếp (sử dụng các từ như must, should, have to). Ngoài ra, sự phụ thuộc quá mức vào các động từ khuyết thiếu cơ bản cho thấy vốn từ vựng học thuật chuyên sâu về rào đón (hedging devices) của người viết học thuật trong nước còn nhiều hạn chế.

Dữ liệu phân tích có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch tần suất chuẩn hóa (FN) giữa các phần chức năng, kết hợp cùng biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu tỷ lệ phần trăm của ba phân nhóm EpM, DeM và DyM. Những đối sánh trực quan này chứng minh rằng phần Kết luận và phần Thảo luận luôn là những không gian học thuật đòi hỏi mật độ tương tác tình thái cao nhất để diễn giải ý nghĩa phát hiện và đề xuất định hướng tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị mang tính hành động cao:

1. Đa dạng hóa các phương tiện cú pháp trong diễn ngôn học thuật: Các tác giả khoa học cần chủ động chuyển dịch từ việc phụ thuộc vào động từ khuyết thiếu sang việc sử dụng linh hoạt các trạng từ, tính từ và động từ chỉ dẫn tình thái. Cần đặt mục tiêu gia tăng tỷ lệ sử dụng các cụm từ vựng tình thái (lexical modality) thêm ít nhất 25% trong các bản thảo nghiên cứu, thay thế các câu khẳng định tuyệt đối bằng những cấu trúc rào đón mềm dẻo.
2. Nâng cao năng lực sử dụng tình thái nhận thức trong phần Thảo luận và Kết luận: Các nhà nghiên cứu cần tập trung rèn luyện kỹ năng điều chỉnh mức độ cam kết của mệnh đề khoa học. Cần tăng cường sử dụng các chỉ tố EpM nhằm nâng chỉ số an toàn học thuật lên khoảng 30%, đặc biệt khi diễn giải các kết quả mới hoặc khái quát hóa dữ liệu thực nghiệm để tránh lỗi áp đặt chủ quan.
3. Cải tiến chương trình đào tạo viết học thuật chuyên sâu: Các trường đại học và cơ sở nghiên cứu đào tạo sau đại học cần tích hợp chuyên đề về ngữ dụng học và phương tiện tình thái vào học phần Viết tiếng Anh học thuật (EAP/ESP). Chương trình nên kéo dài từ 3 đến 6 tháng, tập trung vào việc phân tích ngữ liệu thực tế và thực hành biên tập văn phong bài báo theo chuẩn quốc tế.
4. Xây dựng hệ thống công cụ và cẩm nang hướng dẫn tra cứu ngữ liệu: Các viện ngôn ngữ và ban biên tập tạp chí khoa học trong nước cần phối hợp phát triển một cẩm nang đối sánh ngữ liệu học thuật hoàn thành trước quý 4 năm 2026. Công cụ này sẽ cung cấp danh mục các cấu trúc tình thái chuẩn mực, hỗ trợ người viết tự kiểm tra và tối ưu hóa văn phong trước khi nộp bài cho các tạp chí thuộc hệ thống Scopus và Web of Science.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thực tiễn và chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Các nhà nghiên cứu và tác giả khoa học Việt Nam: Cung cấp bức tranh đối chiếu trực diện giúp người viết nhận diện các lỗi diễn đạt phổ biến, từ đó hiệu chỉnh văn phong bài báo khoa học nhằm đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe của các tạp chí quốc tế hàng đầu.
2. Giảng viên và chuyên gia giảng dạy tiếng Anh học thuật (EAP/ESP): Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm và khung phân loại lý thuyết hoàn chỉnh để thiết kế bài giảng, xây dựng bài tập ngữ pháp chức năng và hướng dẫn học viên viết luận văn, luận án đạt chuẩn.
3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học: Đóng vai trò như một tài liệu mẫu mực về phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ học ngữ liệu (Corpus Linguistics), hướng dẫn quy trình thu thập mẫu, mã hóa dữ liệu và tính toán tần suất chuẩn hóa khoa học.
4. Ban biên tập và phản biện của các tạp chí khoa học trong nước: Cung cấp cơ sở định lượng để xây dựng bộ tiêu chí biên tập ngôn ngữ tiếng Anh, nâng cao chất lượng học thuật và thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế của các ấn phẩm nội địa.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tình thái nhận thức (EpM) lại chiếm tỷ lệ cao nhất trong các bài báo khoa học quốc tế? Tình thái nhận thức chiếm tới 1.118 lượt xuất hiện (58,6%) trong nhóm bài quốc tế vì viết học thuật không chỉ là trình bày dữ liệu mà là quá trình thuyết phục người đọc. EpM cho phép tác giả thể hiện sự cẩn trọng khoa học, đưa ra các phán đoán dựa trên bằng chứng mà không biến chúng thành chân lý tuyệt đối, giúp bảo vệ thể diện của tác giả khi có phản biện trái chiều.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa tác giả Việt Nam và quốc tế khi sử dụng modality là gì? Sự khác biệt cốt lõi nằm ở mức độ đa dạng cú pháp và sự phân bố ngữ nghĩa. Tác giả quốc tế sử dụng nhiều tình thái nhận thức kết hợp vốn từ vựng phong phú (tính từ, trạng từ, động từ chỉ dẫn). Ngược lại, tác giả Việt Nam sử dụng nhiều tình thái năng động và đạo nghĩa hơn, đồng thời phụ thuộc quá mức vào các động từ khuyết thiếu cơ bản như can, could, must.

Phần nào trong bài báo nghiên cứu có mật độ sử dụng tình thái cao nhất và thấp nhất? Phần Kết luận ghi nhận mật độ tình thái cao nhất (khoảng 22 đến 25 chỉ tố/1.000 từ) do yêu cầu khái quát phát hiện và đề xuất kiến nghị tương lai. Phần Phương pháp nghiên cứu có mật độ thấp nhất (chỉ khoảng 7 đến 9 chỉ tố/1.000 từ) vì phần này thuần túy mô tả các quy trình, đối tượng và công cụ thực tế mang tính xác thực cao.

Nghiên cứu đã sử dụng cỡ mẫu và phương pháp xử lý dữ liệu như thế nào để đảm bảo tính chuẩn xác? Luận văn khảo sát 30 bài báo toàn văn được chọn lọc kỹ lưỡng với tổng dung lượng 194.796 từ từ hai tạp chí chuyên ngành uy tín trong giai đoạn 2017 - 2019. Toàn bộ dữ liệu được chuẩn hóa theo công thức tần suất trên 1.000 từ chạy (FN), đảm bảo triệt tiêu hoàn toàn sự sai lệch do chênh lệch độ dài giữa các bài viết.

Làm cách nào để tác giả Việt Nam cải thiện kỹ năng sử dụng phương tiện tình thái khi viết bài báo quốc tế? Tác giả cần chủ động thay thế các động từ khuyết thiếu bằng các trạng từ chỉ mức độ chắc chắn (presumably, arguably), tính từ đánh giá (tentative, feasible), và các động từ lập luận (imply, postulate). Đồng thời, cần thường xuyên đọc và phân tích văn phong của các bài báo trên những tạp chí thuộc danh mục ISI/Scopus để hình thành phản xạ rào đón học thuật tự nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 3.053 chỉ tố tình thái trên ngữ liệu 194.796 từ, làm sáng tỏ sự khác biệt rõ rệt về tần suất chuẩn hóa và thói quen diễn ngôn giữa hai nhóm tác giả.
• Tác giả quốc tế vượt trội trong việc sử dụng tình thái nhận thức (EpM chiếm 58,6%) và sở hữu kho ngữ vựng cú pháp đa dạng, trong khi tác giả Việt Nam có xu hướng dùng nhiều tình thái năng động (DyM) và phụ thuộc vào động từ khuyết thiếu.
• Cả hai phân nhóm đều thể hiện quy luật phân bố tương đồng qua các phần chức năng, với mật độ chỉ tố cao nhất ở phần Kết luận và thấp nhất ở phần Phương pháp nghiên cứu.
• Công trình đóng góp nền tảng lý thuyết vững chắc và cung cấp những giải pháp can thiệp cụ thể nhằm nâng cao năng lực viết học thuật cho các nhà nghiên cứu trong nước.
• Kế hoạch tiếp theo cần tập trung mở rộng mô hình phân tích ngữ liệu sang các phân ngành khoa học xã hội khác và xây dựng các khóa tập huấn chuyên sâu trong giai đoạn 2026-2027.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học quan tâm hãy tham khảo chi tiết toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Diệu Minh để ứng dụng hiệu quả khung phân tích phương tiện tình thái vào quá trình công bố quốc tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING QUY NHON UNIVERSITY NGUYỄN THỊ DIỆU MINH MODALITY IN LINGUISTICS RESEARCH ARTICLES: A COMPARISON OF INTERNATIONAL AND VIETNAMESE ENGLISH-MEDIUM JOURNALS MASTER THESIS IN ENGLISH BINH DINH – 2020 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING QUY NHON UNIVERSITY NGUYỄN THỊ DIỆU MINH MODALITY IN LINGUISTICS RESEARCH ARTICLES: A COMPARISON OF INTERNATIONAL AND VIETNAMESE ENGLISH-MEDIUM JOURNALS Field English Linguistics Code 8220201 Supervisor: Assoc. Tôn Nữ Mỹ Nhật STATEMENT OF AUTHORSHIP I certify that the research entitled Modality in Linguistics Research Articles: A Comparison of International and Vietnamese English- medium Journals is my own work. I further declare that this paper has not been submitted, either in part or in full, for the award of any other degree or diploma, and it contains no material previously published or written by other persons where due acknowledgement is not made in the paper. Quy Nhon, 2020 ACKNOWLEDGEMENTS The completion of this graduation thesis is the result of not only my own efforts but also other assistance of organizations and individuals to whom I would like to express my deepest gratitude.

First of all, I am sincerely grateful to my supervisor, Assoc. Ton Nu My Nhat, for the thoughtful guidance, critical comments and precious advice that she spared for me. Without her endless patience and constant encouragement during the process of conducting this study, the work would never have been completed. Secondly, my warmest thanks go to the Department of Foreign Languages for generously supporting me and giving me permission to embark on this project.

Last but not least, I would like to take this opportunity to thank my beloved family and friends, who have always believed in me and given me strength to overcome all the troubles I encountered during the fulfillment of this research. ABTRACT The present paper sets out to investigate the similarities and differences in the employment of modality in Linguistics research papers across two subsets, the internationally established journals and the non-scopus-indexed English-medium journals published in Vietnam. To provide an in-depth description, a compilation of 30 Linguistics research papers over a three-year time span from 2017 to 2019 was selected from English for Specific Purposes and VNU Journal of Foreign Studies to form the data set. The corpus was then closely investigated in terms of the frequency of modality tokens, the semantic and syntactic features of modality in the entire articles as well as the modality distribution across sections.

The findings indicate a small disproportion in the frequency between two groups of authors. Comparatively, the Vietnamese researchers are found to use more deontic and dynamic modality markers whereas the international writers tend to opt for epistemic modality; the articles by the international authors also present a wider range of expressions though those by the Vietnamese reveal a predominance of modal verbs. The examination of modality distribution across sections suggests the same sequence for both subsets, which starts from Conclusion to Results and Discussion, Literature review, Introduction and ends with Method, with Conclusion being the section with the highest frequency, and Method being the lowest. Additionally, articles in the international subset have a higher number of modality tokens and normalized frequency in each section than those written by Vietnamese authors.

It is expected that issues unfolded from this study could theoretically contribute to a better understanding of modality in research papers in general and in those in the discipline of Linguistics in particular; practically, the thesis is also hoped to promote the Vietnamese researchers in their endeavor to join the international academic community. TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF AUTHORSHIP ACKNOWLEDGEMENTS ABTRACT LIST OF ABBREVIATIONS LIST OF TABLES LIST OF FIGURES CHAPTER 1: INTRODUCTION. Aim and Objectives. Scope of the Study.

Significance of the Study. Organization of the Study. 4 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW. Definition of Modality.

Classification of Modality. 22 CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY. Identification of Modality Markers. Calculation of Occurrence Frequencies.

34 CHAPTER 4: RESULTS AND DISCUSSION. The Use of Modality in the Entire RAs in Two Subsets. The Distribution of Modality across Sections in RAs in Two Subsets. Modality Use in the Entire RAs.

Modality Distribution across Sections .