Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Đổi mới phương pháp dạy học hóa học Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy được tính hăng hái, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; xây dựng phương pháp tự học, kỹ năng thực hành, vận dụng những gì có được. học, và ảnh hưởng đến cảm xúc, để mang lại cho học sinh niềm vui và hứng thú học tập. Tuy nhiên, cho đến nay phương pháp dạy học ở các trường phổ thông vẫn chưa có nhiều đổi mới, phương pháp phổ biến vẫn là phương pháp dạy học thông báo kiến thức sách vở định sẵn và phương pháp học tập thụ động.
Mặc dù hiện nay ngày càng có nhiều tiết dạy hay theo hướng tổ chức các hoạt động cho học sinh trong nhà trường của giáo viên dạy giỏi, nhưng những tiết dạy này thường được tiến hành trong các kỳ thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp tỉnh, tự lực, tự cường, nhưng bức tranh tổng thể vẫn là “thầy đọc trò chép” hay những lời giải thích diễn ra hàng ngày, xen kẽ với những câu hỏi - đáp, tái hiện, biểu diễn trực quan và minh họa. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên như: công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên chưa tối ưu, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học còn thiếu thốn, nhưng nguyên nhân sâu xa đã hạn chế sự phát triển của các phương pháp dạy học tích cực.Về phía học sinh thiếu động lực học tập thích cuộc sống hưởng thụ, không có nghị lực, không có khát vọng trong học tập. Hậu quả là HS ngày càng thụ động, lười học mặc dầu nhà trường liên tục phát động thi đua tiết học tốt, tuần học tốt, các tiêu chí đánh giá từng tiết học, kêu gọi phát huy tính tích cực chủ động để trở thành người lao động sáng tạo làm chủ đất nước. Trong công cuộc đổi mới đất nước theo cơ chế thị trường, hội nhập khu vực và thế giới, chúng ta đang tiến tới xây dựng xã hội tri thức phát triển.
Xã hội tri thức là một hình thái kinh tế - xã hội trong đó tri thức trở thành nhân tố quyết định nền kinh tế hiện đại, các quá trình và quan hệ sản xuất cũng như các nguyên tắc tổ chức của chúng ta. Xã hội tri thức có những đặc điểm cơ bản như: - Tri thức là yếu tố then chốt của lực lượng kiến tạo XH hiện đại, của lực lượng sản xuất và tăng trưởng kinh tế. - Thông tin và kiến thức gia tăng nhanh chóng, dẫn đến kiến thức lỗi thời nhanh chóng - Việc trao đổi thông tin và kiến thức được hỗ trợ bởi công nghệ thông tin và mang tính toàn cầu. - Chuyển đổi cơ cấu xã hội theo hướng đa dạng và linh hoạt.
- Tổ chức và tính chất của lao động nghề nghiệp đã thay đổi. Nhân viên phải liên tục học hỏi để thích ứng với kiến thức và công nghệ mới. 5 - Con người là nhân tố cốt lõi của xã hội tri thức và là cơ quan chính của công cuộc xây dựng xã hội. - Đối với mỗi cá nhân, tri thức là cơ sở để xác định địa vị xã hội, khả năng hành động, vai trò và ảnh hưởng xã hội.
Giáo dục đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển con người và do đó trong sự phát triển. Vì vậy, xã hội tri thức là một xã hội toàn cầu hóa, và trình độ học vấn trở thành một yếu tố của cạnh tranh quốc tế. Với sự phát triển nhanh chóng của tri thức, mâu thuẫn cơ bản mà giáo dục cần giải quyết là: tri thức phát triển nhanh và thời gian đào tạo có hạn. Giáo dục cần bồi dưỡng con người thích ứng với yêu cầu của thị trường lao động, của nghề nghiệp và cuộc sống, có khả năng hội nhập quốc tế và cạnh tranh, nhất là các phẩm chất sau: cơ động; sáng tạo và giàu sức sống; tự lực và tinh thần trách nhiệm; khả năng làm việc hợp tác; năng lực; khả năng học tập suốt đời.
Từ những thực trạng trên, việc đổi mới dạy là một vấn đề hế sức cấp bách trong bối cành thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018. Một số phương pháp dạy học tích cực Thực hiện dạy học tích cực không có nghĩa là từ bỏ các phương pháp truyền thống mà là biết kết hợp, kết hợp hợp lý các phương pháp tích cực với các phương pháp truyền thống, kế thừa và phát triển các phương pháp dạy học mới. Dạy học đặt và giải quyết vấn đề Dạy học nêu vấn đề - ơrixtic không chỉ hạn chế ở phạm trù PPDH mà việc áp dụng tiếp cận này đòi hỏi phải cải tạo cả nội dung và cách tổ chức dạy và học trong mối liên hệ thống nhất, dạy học nêu vấn đề- ơrixtic có khả năng xâm nhập vào hầu hết các PPDH khác và làm cho tính chất của chúng trở nên tích cực hơn. Giáo viên đặt ra trước học sinh một loạt những bài toán nhận thức có chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái phaỉ tìm(vấn đề khoa học).
Học sinh tiếp nhận mâu thuẫn của bài toán ơrixtic như mâu thuẫn của nội tâm mình và được đặt vào tình huống có vấn đề. Trong quá trình giải và bằng cách giải bài toán nhận thức (giải quyết vấn đề) mà học sinh lĩnh hội một cách tự giác và tích cực cả kiến thức, cả cách giải và do đó có được niềm vui sướng của sự phát minh sáng tạo(eureka). Dạy học hợp tác Là PPDH trong đó học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên làm việc phối hợp với nhau theo những nhóm nhỏ để hoàn thành mục đích chung của nhóm đã được đặt ra để sự phối hợp trong học tập hợp tác theo nhóm nhỏ thật sự mang lại hiệu quả, các thành viên phải làm việc trong những tổ với những đặc trưng tương tự nhau về tâm lí và phối hợp hành động để thực hiện mục đích chung. Dạy học trực quan Phương pháp dạy học trực quan là một phương pháp học sử dụng trực quan, trực quan là nguyên tắc cơ bản của lý luận giúp học sinh có thể hình thành khái niệm dựa trên cơ sở trực tiếp quan sát các vật, đồ dùng qua minh họa bằng tranh, ảnh, video.
Đồ dùng đó chính là chỗ dựa giúp học sinh hiểu bản chất của kiến thức, là một phương tiện giúp các em hình thành khái niệm, nắm vững được các quy luật của sự phát triển xã hội. Để có những tiết học trực quan bổ ích cũng như hiệu quả, tạo hứng thú cho các em học sinh, giáo viên cần quan tâm tới quy trình thực hiện. Bước đầu tiên, các giáo viên cần chuẩn bị hình ảnh, video, băng đĩa, phim về chủ đề bài học. Các hình ảnh, video cần được xem xét kỹ lưỡng để không chứa các nội dung phản cảm, không đúng văn hóa.
Bước tiếp theo các giáo viên treo các tranh ảnh, đồ dùng minh họa, các vật dụng thí nghiệm hay những thiết bị sau đó, giáo viên cần đưa ra định hướng quan sát cho học sinh. Trình bày chi tiết các nội dung trong bản đồ, sơ đồ và hình ảnh, với video cần chi tiết rõ nét hơn. Với các dụng cụ thí nghiệm giáo viên tiến hành thí nghiệm và trình chiếu phim ảnh cho học sinh quan sát. Giáo viên yêu cầu một vài học sinh trình bày lại nội dung bức hình, nội dung đoạn video hay cách thức tiến hành thí nghiệm.
Từ đó các em học được những gì. Giáo viên soạn sẵn những câu hỏi nhằm giúp các em học sinh vận dụng những gì được thấy được xem để trả lời. từ đó hiểu và nắm bài rõ hơn. Có rất nhiều phương pháp dạy học trực quan và tùy vào mục đích ta chia các loại ra làm: Căn cứ theo mức độ tổ chức quan sát ta có thể chia ra là quan sát có sự bố trí, sắp xếp của giáo viên hoặc quan sát tự nhiên.
Căn cứ theo cách thức quan sát ta chia làm quan sát gián tiếp và quan sát trực tiếp Căn cứ theo phạm vi quan sát ta chia làm quan sát các khía cạnh và quan sát toàn diện. Căn cứ theo thời gian ta chia quan sát dài hạn và ngắn hạn. Vai trò của hóa học trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo ở trường trung học phổ thông Hóa học có vai trò quan trọng trong sản xuất, đời sống, xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Hóa học có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông.
Việc xác định mục tiêu đào tạo của bộ môn hóa học có vai trò quyết định đến chất lượng dạy học bộ môn. Để xác định đúng mục tiêu của môn hóa học, 7 chúng ta phải bắt đầu từ con đường xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, mục tiêu giáo dục Việt Nam, mục tiêu trường phổ thông trong thời kỳ mới, đặc điểm của khoa học hóa học. Mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để hình thành nhân cách Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trau dồi tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh đi học liên thông hoặc đi làm. đời sống, tham gia dựng nước và giữ nước.
Mục tiêu chung của giáo dục trung học cơ sở là củng cố và phát triển những thành tựu của giáo dục tiểu học, tiếp tục hình thành nền tảng nhân cách Việt Nam xã hội chủ nghĩa cho HS, giáo dục phổ thông, giáo dục cơ bản, có kiến thức kỹ thuật và dạy nghề cần thiết, có khả năng tiếp tục trung học phổ thông, trung học phổ thông chuyên, học môn Thủ công hoặc bước vào cuộc sống lao động. Sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở, học sinh có các năng lực chủ yếu sau: khả năng thích ứng với những thay đổi của thực tiễn, tự chủ trong công việc và cuộc sống, hòa nhập với môi trường nghề nghiệp; khả năng hành động dựa trên nền tảng kiến thức nghĩa là học để làm trên cơ sở hiểu biết; khả năng hành động, hiểu biết Sống chan hòa với gia đình, tập thể và cộng đồng, khả năng tự học, tức là ham học hỏi, thích tiếp thu, tìm tòi cái mới. điều, biết cách tự học và luôn học hỏi. Là một trong những bộ môn trọng điểm ở các trường trung học cơ sở và đại học, hóa học đảm nhận ba nhiệm vụ chính trong đào tạo nguồn nhân lực: - Đào tạo nghề hóa học đặc biệt phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là ngành hóa học quốc gia.