Phần mở đầu bài luận có những thông tin gì? Thông điệp của bài viết được thể hiện như thế nào? Những yếu tố nào tạo nên sức thuyết phục của bài viết? Những lời kể về các trải nghiệm cá nhân của tác giả đóng vai trò gì trong bài viết? Giọng điệu của tác giả trong bài viết là gì? Giọng 11 điệu đó được tạo nên bằng cách nào?. Đồng thời nhấn mạnh một số nội dung cơ bản như: - Cách xác định mục đích/thông điệp chính của văn bản: Dựa vào nhan đề bài viết (gạch chân những từ ngữ chứa đựng nội dung của vấn đề), các luận điểm chính, quan điểm, mong muốn của người viết ở phần nêu vấn đề. - Cách xác định hệ thống luận điểm của văn bản cần căn cứ vào hình thức trình bày: nhan đề, mục đích viết văn bản, hoàn cảnh sử dụng, các box gợi dẫn bên phải trang của SGK, đọc kĩ văn bản để xác định sự liên kết giữa các luận điểm. - Dựa vào hoàn cảnh, tình huống sử dụng, mục đích viết, bài luận về bản thân sẽ có các dạng: + Viết bài luận về bản thân để chia sẻ trải nghiệm, kinh nghiệm, giá trị sống và suy ngẫm về cuộc đời của bản thân với mọi người.
+ Viết bài luận về bản thân để tự giới thiệu về bản thân khi xin việc làm, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức, câu lạc bộ… 2. Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động tìm hiểu quy trình tiến hành hoạt động viết Sau khi đã nắm được bố cục, kết cấu của một bài tự luận về bản thân (trên cơ sở tìm hiểu bài viết tham khảo), việc tìm hiểu quy trình tiến hành hoạt động viết là rất quan trọng. Khi học sinh nắm được quy trình tiến hành hoạt động viết một bài luận về bản thân sẽ giúp các em chủ động, tự tin khi thực hiện hoạt động viết, qua đó góp phần hình thành và phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận cho các em. Ở giải pháp này chúng tôi hướng đến mục tiêu: Giúp HS hiểu được các giai đoạn và nắm bắt được các yêu cầu cụ thể của từng giai đoạn viết một bài tự luận về bản thân.
Thành thạo quy trình, xây dựng được chiến lược cụ thể để viết một bài luận về bản thân. Sáng tạo trong cách tổng hợp các vấn đề. Cách thức tiến hành: Chúng tôi chú trọng việc xây dựng, thiết kế các hoạt động trên lớp để đạt được mục tiêu bài học. GV cho HS phân tích quy trình các bước để viết một bài luận về bản thân, nêu rõ các yêu cầu của từng công đoạn.
- Bước 1: GV nêu câu hỏi phát vấn, HS nghiên cứu SGK để trả lời: Hãy nêu quy trình viết một bài luận về bản thân, chỉ ra những điểm cần lưu ý trong mỗi bước thực hiện? - Bước 2: HS nghiên cứu kĩ SGK và trả lời câu hỏi. - Bước 3: Sau khi đã nêu được các bước tiến hành hoạt động viết, GV hướng dẫn HS lập dàn ý chi tiết cho 2 trường hợp viết bài luận về bản thân bằng cách chia nhóm: + Nhóm 1,2: Lập dàn ý cho dạng bài luận về bản thân để chia sẻ trải nghiệm, kinh nghiệm, giá trị sống và suy ngẫm về cuộc đời của bản thân với mọi người (Suy ngẫm của bản thân với quan niệm sống hạnh phúc: Hạnh phúc khi được sống 12 là chính mình, Hạnh phúc là được yêu thương và trao đi yêu thương… Châm ngôn sống của tôi…). + Nhóm 3, 4: Lập dàn ý cho dạng bài luận về bản thân để xin việc làm, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức, câu lạc bộ… (Viết bài luận về bản thân để xin ứng tuyển vào vị trí Trưởng ban truyền thông của “Dự án áo ấm cho em” ở trường THPT A, viết bài luận về bản thân để xin ứng tuyển vào vị trí “thuyết minh trò chơi dân gian” do ban tổ chức lễ hội “Văn hóa dân gian” cho khách du lịch quốc tế ở Tỉnh B tuyển, viết bài luận về bản thân để xin cấp học bổng cho học sinh có khả năng và say mê nghiên cứu khoa học của trường THPT C, viết bài luận về bản thân để ứng tuyển tham gia vị trí trưởng ban truyền thông cho Dự án Bản anh hùng ca thành cổ Quảng Trị…). - Bước 4: GV chuẩn hóa các kiến thức (Bằng sơ đồ trực quan) * Chuẩn bị viết: + Phác thảo ý tưởng: Huy động trải nghiệm (Trải nghiệm nào trong cuộc sống là đáng nhớ và có ý nghĩa nhất với bản thân? Trải nghiệm đó giúp nhận ra điều gì về bản thân và cuộc sống? Bản thân đã thay đổi như thế nào sau trải nghiệm đó?), suy nghĩ về bản thân (Quan niệm sống của bản thân, giá trị bản thân muốn theo đuổi, thế mạnh và điểm yếu của bản thân…), hình dung về tương lai (bản thân sẽ như thế nào? Sẽ làm được gì?).
+ Chọn ý tưởng, xác định chủ đề cho bài viết theo tình huống, hoàn cảnh sử dụng, mục đích viết bài luận: Bài viết chia sẻ trải nghiệm, kinh nghiệm, giá trị sống và suy ngẫm về cuộc đời của bản thân với mọi người: Chủ đề bài viết thường được cô đọng thành một thông điệp ngắn, thể hiện rõ quan điểm, góc nhìn, phát hiện của riêng người viết về bản thân và cuộc sống (ví dụ: Triết lí của tôi về một cuộc sống hạnh phúc, hãy luôn là chính mình…). Bài viết tự giới thiệu về bản thân để xin việc làm, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức, câu lạc bộ: Xác định người đọc duyệt hồ sơ (trong đó có bài luận) và nguyện vọng của bản thân khi viết bài luận này. Suy nghĩ về những phẩm chất, năng lực mà bản thân có thể xứng đáng được người đọc duyệt đáp ứng nguyện vọng của bản thân. Có thể có những cam kết mà bạn muốn gửi đến người đọc duyệt hồ sơ nếu nguyện vọng của bản thân được đáp ứng.
* Tìm ý, lập dàn ý: Bài luận về bản thân là kiểu bài có cấu trúc linh hoạt, uyển chuyển. Tuy nhiên, sau khi đã chọn được ý tưởng, xác định chủ đề cho bài viết dựa vào mục đích viết bài luận, tình huống, hoàn cảnh sử dụng bài luận, cần xác định những ý cơ bản và sắp xếp các nội dung theo một trật tự nhất định. Bài viết chia sẻ trải nghiệm, kinh nghiệm, giá trị sống và suy ngẫm về cuộc đời của bản thân với mọi người thường có ba phần với cấu trúc như sau: 13 - Mở bài: Nêu thông điệp chính của bài viết (chọn cách nêu ấn tượng, có thể đưa ra quan điểm của bản thân…). - Thân bài: + Trình bày thông điệp chính của văn bản.
+ Trình bày những sự kiện có thật mà bản thân đã trải nghiệm: theo một trật tự nhất định (theo thời gian, theo mạch suy ngẫm), sử dụng yếu tố tự sự để nói về những trải nghiệm của bản thân. + Thể hiện tình cảm, cảm xúc của người viết về những trải nghiệm. + Suy ngẫm, bàn luận về trải nghiệm. + Suy nghĩ, đúc rút về cuộc sống từ những trải nghiệm.
- Kết bài: Nhắc lại những điểm chính trong bài viết, rút ra bài học, kêu gọi hành động, gợi mở suy nghĩ cho người đọc. Bài viết tự giới thiệu về bản thân để xin việc làm, xin học bổng, ứng tuyển vào một vị trí trong các tổ chức, câu lạc bộ… thường có ba phần với cấu trúc như sau: - Mở bài: + Nêu vấn đề của bài viết: mong muốn ứng tuyển, xin việc, … + Khả năng đáp ứng tốt các yêu cầu của bản thân. - Thân bài: + Giới thiệu khái quát về bản thân: Tên, học vấn, vị trí, mong muốn hiện tại. + Năng lực thực hiện (điểm mạnh): năng lực tổ chức, kĩ năng truyền thông, yêu thích, hiểu biết về lịch sử, thơ văn… + Có thể nêu một số điểm yếu cần khắc phục và có thể khắc phục của bản thân.
+ Khả năng đảm bảo vị trí, điều bản thân có thể đóng góp cho tổ chức: kinh nghiệm điều hành, kỹ năng công nghệ thông tin, viết bài truyền thông đa phương thức; kỹ năng xử lý hình ảnh, âm thanh; xây dựng kế hoạch truyền thông… + Ý tưởng cải thiện, phát triển các yêu cầu của tổ chức/dự án/trường. + Cam kết thực hiện các yêu cầu: Sẵn sàng dành thời gian, tâm huyết để tham gia Lưu ý: Gắn kết các thông tin với các trải nghiệm kinh nghiệm của cá nhân. Dùng yếu tố miêu tả, tự sự, biểu cảm, phương tiện đa phương thức hỗ trợ. - Kết bài: + Nhắc lại những điểm chính trong bài viết.
+ Khẳng định nguyện vọng, khả năng hoàn thành công việc. + Cảm ơn về sự quan tâm và xét duyệt. 14 * Viết - Bám sát dàn ý đã lập. - Có thể điều chỉnh nội dung và trình tự sắp xếp cho hợp lí.
- Lựa chọn điểm nhìn, giọng điệu, cách trình bày thể hiện rõ nét cá tính, phong cách người viết và gây ấn tượng với người đọc. Hình dung bản thân đang đối thoại với độc giả, suy nghĩ về cảm xúc mà mình muốn chuyển tải để lựa chọn văn phong phù hợp: + Bay bổng hay giản dị + Nghiêm trang hay hài hước + Chú trọng tính logic hay ưu tiên cho tình cảm… - Chọn lọc các sự việc, trải nghiệm thực sự đích đáng, đắt giá, giàu sức thuyết phục. - Sử dụng các yếu tố miêu tả, tự sự, biểu cảm để tác động mạnh mẽ đến tưởng tượng, cảm xúc của người đọc. - Có thể sử dụng linh hoạt các biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ, … Để gia tăng sức hấp dẫn của bài viết.
* Chỉnh sửa hoàn thiện Đọc lại bài viết, đối chiếu với yêu cầu của kiểu bài và dàn ý đã lập để chỉnh sửa, hoàn thiện bài viết theo các tiêu chí sau: - Bài viết đã thể hiện rõ quan điểm, phát hiện riêng của bản thân về cuộc sống. Bài viết đã thể hiện được ưu điểm, nhược điểm và khả năng của bản thân trong việc đảm nhận vị trí, trách nhiệm… - Qua bài viết, người đọc có thể hình dung ra cụ thể câu chuyện của người viết. - Bài viết đã được tổ chức một cách chặt chẽ, mạch lạc. - Bài viết đảm bảo tuân thủ các quy định về chính tả, không mắc lỗi dùng từ và đặt câu.
Rèn luyện kĩ năng viết bài luận về bản thân qua hoạt động thực hành viết Sau khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu quy trình tiến hành viết bài luận về bản thân, chúng tôi tổ chức cho học sinh thực hành viết bài.