đặt vấn đề, tự giải quyết vấn đề. Đó là những hoạt động có tác dụng rèn luyện, phát triển tư duy logic đồng thời cũng là một dấu hiệu biểu đạt mức độ của sự phát triển trí tuệ. Sự cần thiết của việc rèn luyện năng lực tự chủ, tự học trong dạy đọc hiểu truyện ngắn Vợ nhặt thông qua việc sử dụng phiếu học tập Sự bùng nổ của tri thức, sự phát triển của thời đại đặt ra một yêu cầu hết sức cấp bách cho nền giáo dục nước nhà là phải hiện đại hóa nội dung và phương pháp dạy học, trong đó chú trọng phát triển năng lực tự học của học sinh. Bộ môn Ngữ văn cũng không nằm ngoài quy luật đó.
Thực tế cho thấy dạy đọc hiểu tác phẩm văn học là thao tác rất quan trọng để giúp học sinh phát triển các kỹ năng tự chiếm lĩnh, khám phá tri thức của tác phẩm. Điều này đòi hỏi người giáo viên cần phải thay đổi phương pháp dạy học tốt nhất để giúp kích thích khả năng ham học hỏi, say mê nghiên cứu, hình thành ở học sinh những kỹ năng tự học nhằm rút ngắn thời gian học tập trên lớp mà vẫn đạt hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của giáo dục và thời đại. Kiến thức tác phẩm văn học trong nhà trường mặc dù rất nhiều, phong phú nhưng được trình bày thông qua những luận điểm, những nhận định vừa mang tính khái quát, vừa mang tính cụ thể theo các đề mục lớn nhỏ một cách chặt chẽ, thống nhất và khoa học. Điều này hoàn toàn phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THPT.
Ở độ tuổi này các em đã có sự hoàn thiện về thể chất lẫn tinh thần, đã có tư duy lí luận, biết phân tích, đánh giá, phê phán, tranh luận. Đây là điều kiện thuận lợi để học sinh lĩnh hội kiến thức, tổng hợp, khái quát hóa vấn đề. bằng chính năng lực của mình. Vì thế việc nâng cao năng lực tự học cho học sinh là một sự lựa chọn tối ưu nhất trong hành trình nâng cao hiệu quả dạy học mà người giáo viên đang kiếm tìm.
Vợ nhặt được coi là kiệt tác trong sự nghiệp sáng tác của Kim Lân, cũng là một truyện ngắn xuất sắc của văn xuôi Việt Nam hiện đại. Để làm nổi bật chủ đề của truyện, nhà văn Kim Lân đã đặt nhân vật vào tình huống oái oăm, éo le: Tràng và Thị gặp nhau trong hoàn cảnh “oái oăm” - khi cái chết đang bủa vây con người, Thị được Tràng mời ăn trong lúc đói, được rủ về nhà trong khi đang lang thang kiếm sống. Còn cụ Tứ - mẹ của Tràng thì đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi trong nhà mình xuất hiện một người đàn bà lạ. Từ các tình huống đoc, các nhân vật bộc lộ hết bản chất, tính cách của mình.
Cũng nhờ vậy mà ta hiểu hết những thay đổi của một con người trong hoàn cảnh sống của họ. Đặc biệt nhà văn chú ý tới hành động của nhân vật, hành động đó đúng với tâm lí con người khi đói người ta nghĩ đến cái ăn và được sống. Với các tình tiết đó trong tác phẩm, để học sinh phát huy năng lực tự học, tự chủ thì việc giáo viên giao trước nội dung tìm hiểu bài học thông qua hệ thống phiếu học tập để học sinh tự tìm hiểu, nghiên cứu và hoàn thiện các nội dung trên phiếu là vô cùng cần thiết để phát huy năng lực tự khám phá tri thức của bản thân. Cơ sở thực tiễn 2.
Mục đích khảo sát 8 Thông qua việc khảo sát để hiểu rõ thực tế cảm thụ tiếp nhận văn học. Tình hình sử dụng phương tiện kỹ thuật hiện đại vào dạy học, nhu cầu của giáo viên và học sinh về việc đổi mới phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng dạy học nhằm phát triển năng lực tự học, tự chủ cho học sinh thông qua việc sử dụng phiếu học tập trong dạy học truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân nói riêng và các tác phẩm văn học nói chung. Tư liệu khảo sát - Khảo sát quá trình dạy học của GV và quá trình học tập của HS. - Tìm hiểu các bài soạn của GV THPT về bài học Vợ nhặt của Kim Lân.
Phương pháp khảo sát - Trao đổi với giáo viên để tìm hiểu thêm về tình hình dạy học văn bản Vợ nhặt của Kim Lân ở trường THPT theo PPDH truyền thống và PPDH mới. - Tìm hiểu một số bài làm của học sinh về sáng tác của Kim Lân. - Tổng hợp các tài liệu lí luận có liên quan. Quá trình khảo sát và kết quả khảo sát 2.
Thực trạng về việc sử dụng phiếu học tập tại trường THPT hiện nay Trong quá trình đổi mới phương pháp, hình thức, kĩ thuật dạy học hiện nay, việc hình thành và phát triển các năng lực học văn cho học sinh trong các giờ học luôn được chú ý. Phiếu học tập có vai trò quan trọng trong đổi mới phương pháp, phương tiện dạy học nhằm “rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người họđảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự ngiên cứu của học sinh” như Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII đã khẳng định. Phiếu học tập cũng được sử dụng khá phổ biến ở nhiều trường, nhiều địa phương và nhiều bộ môn khác nhau. Tuy nhiên, tại đơn vị công tác, hầu hết GV không sử dụng phiếu học tập để giảng dạy đặc biệt là GV môn Ngữ văn.
Có chăng khi hội giảng cấp trường hoặc cấp tỉnh thì mới có một vài giáo viên đã sử dụng nhưng thiết kế không đúng với yêu cầu của phiếu học tập và sử dụng chưa đúng quy trình. Phiếu học tập không phải là phương tiện dạy học mới mẻ, duy nhất nhưng thực tiễn tại trường tôi đang công tác việc sử dụng phiếu học tập trong hoạt động dạy học chưa được sử dụng rộng rãi và chưa có hiệu quả. Thực trạng tổ chức hoạt động dạy học bằng phiếu học tập trong môn Ngữ văn ở trường THPT hiện nay a. Thực trạng về phía giáo viên Trước những định hướng đổi mới của Đảng, nhà nước và của ngành về dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh; cơ bản giáo viên trường THPT Nam Đàn I nói chung và giáo viên Ngữ văn nói riêng đã có tinh thần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích 9 cực của các em.
Tuy nhiên sự quan tâm đổi mới chưa nhiều, chưa thực sự đi vào chiều sâu; đôi khi còn qua loa, hình thức. Việc thực hiện tiết dạy của giáo viên vẫn còn theo hình thức cũ: nặng về lý thuyết, thiếu đi tính hấp dẫn, lôi cuốn học sinh ngay từ hoạt động vào bài; giáo viên còn xem nhẹ hoạt động khởi động mà chủ yếu dành thời gian cho việc tìm hiểu kiến thức mới dẫn đến việc học sinh chưa có hứng thú ngay từ đầu giờ học. Một tiết dạy thu hút được sự chú ý, kích thích được sự tò mò tìm hiểu của học sinh phải xuất phát ngay từ hoạt động khởi động. Tuy nhiên trên thực tế, cá nhân tôi (ở các năm học trước) và hầu hết giáo viên khi thiết kế kế hoạch dạy học thường chỉ làm theo hình thức giới thiệu qua một chút để vào bài, như vậy sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian dành cho hoạt động khai thác kiến thức mới, không lo lắng nhiều về vấn đề thiếu thời gian, cháy giáo án… do đó tiết học tương đối khô khan, thiên về lý thuyết và giảng mà thiếu đi sự hợp tác tích cực của học sinh; ngay từ bước vào bài học sinh đã có tâm lý thụ động chờ giáo viên dẫn dắt nội dung và truyền thụ một chiều, từ đó sẽ khó tạo tâm lý để các em sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ một cách tích cực ở các hoạt động tiếp theo của bài học.
Để làm cơ sở cho đề tài tôi đã khảo sát các giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn lớp 11 tại đơn vị. Kết quả khảo sát giáo viên như sau: Số giáo viên được khảo sát: 3 giáo viên dạy Ngữ văn khối 11 ở trường THPT Nam Đàn I (không bao gồm tác giả đề tài). Số GV khảo Tỉ lệ STT Nội dung khảo sát sát % 1 Thực hiện thiết kế và sử dụng PHT 3 100 Có Không 3 100 2 Mục tiêu của việc sử dụng PHT 3 100 Kiểm tra kiến thức của học sinh 0 0 Tạo ra hứng thú và phát huy tính chủ động, tích cực 3 100 cho học sinh. Tạo ra “tình huống có vấn đề” để hướng dẫn HS tiếp 0 0 cận nội dung bài học 3 Hình thức thiết kế và sử dụng PHT thường dùng 3 100 Không thiết kế PHT sẵn 0 0 Thiết kế sẵn PHT 3 100 10 Khác 0 0 4 Nguời thực hiện PHT 3 100 Giáo viên 0 0 Học sinh 0 0 Giáo viên và học sinh 3 100 5 Mức độ thu hút HS khi tham gia hoàn thiện PHT 3 100 Mức độ cao 2 75 Mức độ trung bình 1 25 Mức độ thấp 0 0 6 Hiệu quả của việc sử dụng PHT trong dạy học 3 100 Hiệu quả cao 2 75 Hiệu quả trung bình 1 25 Hiệu quả thấp 0 0 Bảng 1.1: Khảo sát hoạt động khởi động của giáo viên Nhận xét: các giáo viên Ngữ văn giảng dạy lớp 11 tại đơn vị có thực hiện việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy môn Ngữ văn đều tập trung vào mục đích Tạo ra hứng thú và phát huy tính chủ động, tích cực cho học sinh.
100% GV đều thiết kế sẵn phiếu học tập khi dạy học. Mức độ thu hút HS ;khi tham gia hoàn thiện PHT ở mức độ cao là 75%, mức độ trung bình là 25%. Khi thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy học có 75 % GV đánh giá giờ học đạt hiệu quả cao, có 25 % GV đánh giá hiệu quả trung bình. Như vậy, thông qua đánh giá của giáo viên với việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong dạy Ngữ văn hiện nay thì việc sử dụng phiếu học tập trong giờ học là vô cùng cần thiết để tăng hiệu quả trong dạy và học.
Thực trạng về phía học sinh Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu, tôi nhận thấy vai trò của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, phát huy tính sáng tạo của học sinh đặc biệt là việc thiết kế và sử dụng phiếu học tập trong các giờ học là rất quan trọng, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, tính chủ động tích cực, đồng thời khiến bài học sinh động, hấp dẫn và lôi cuốn hơn.