SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đề tài: “PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH THÔNG QUA MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT NGHI LỘC LĨNH VỰC: ĐỊA LÍ 0 SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT NGHI LỘC 4 ======***===== SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đề tài: “PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH THÔNG QUA MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 10 Ở TRƯỜNG THPT NGHI LỘC LĨNH VỰC: ĐỊA LÍ Nhóm tác giả: Bùi Thị Hồng Nguyên - SĐT 0397365922 Võ Thị Loan - SĐT 0368102199 Năm học: 2023 – 2024 --------------- -------------- 1 MỤC LỤC PHẦN I. Lý do chọn đề tài1. Mục tiêu, ý nghĩa của đề tài. Đối tượng nghiên cứu.
Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới của đề tài.
Các khái niệm trong đề tài. Sự cần thiết phải phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh THPT. Dạy học phát triển năng lực trong môn Địa lí. CƠ SỞ THỰC TIỄN.
Đặc điểm chương trình sách giáo khoa Địa lí lớp 10 THPT 2018. Thực trạng dạy học theo định hướng phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác trong dạy học môn Địa lí ở các trường THPT. Thực trạng ứng dụng các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học môn Địa lí ở các trường THPT. Thực trạng dạy học theo định hướng phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác, ứng dụng các phương pháp dạy học tích cực ở trường THPT Nghi Lộc 4.
MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH THÔNG QUA MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 10 Ở TRƯỜNG THPT NGHI LỘC 4. Phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác thông qua phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học Địa lí 10. Phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh thông qua phương pháp đóng vai trong dạy học Địa lí 10. Phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh thông qua phương pháp dạy học dự án trong dạy học Địa lí 10.
Kết quả đạt được. Ý nghĩa của việc áp dụng đề tài. Phạm vi ứng dụng của đề tài. Mức độ vận dụng.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 42 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 43 3 DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT BGH : Ban giám hiệu CNTT : Công nghệ thông tin BGD&ĐT : Bộ giáo dục và đào tạo GDPT : Giáo dục phổ thông GV : Giáo viên HS : HS HT : Hợp tác NC : Nghiên cứu NL : Năng lực NLGT Năng lực giao tếp NLHT : Năng lực hợp tác KT-XH : Kinh tế- xã hội PPDH : Phương pháp dạy học THPT : Trung học phổ thông SGK : Sách giáo khoa 4 PHẦN I. Lý do chọn đề tài Đổi mới lớn nhất của nền giáo dục Việt Nam những năm gần đây là việc tập trung phát triển năng lực cho người học.
Thay vì việc đặt trọng tâm vào việc “học sinh sẽ học những gì”, thì đặt trọng tâm vào việc “học sinh sẽ làm được những gì”. Sự đổi mới đó cho thấy giáo dục không chỉ cung cấp kiến thức mà còn góp phần hình thành những kĩ năng, thái độ, những năng lực cần thiết để người học trở thành người lao động có hiệu quả trong tương lai. Xuất phát từ mục tiêu đổi mới đó nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận hình thành và phát triển năng lực người học nhằm tạo ra những con người được phát triển hài hòa về thể chất lẫn tinh thần, có những phẩm chất tốt đẹp và những năng lực chung làm nền tảng cho sự phát triển toàn diện của mỗi cá nhân. Để đảm bảo được điều đó phải chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh.
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực. Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”.
Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học. Điều này cho thấy việc hình thành và phát triển năng lực cho học sinh được xác định là một trong những yếu tố cơ bản nhất của việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay của đất nước ta. Chính những quan điểm, định hướng nêu trên đã tạo điều kiện tiền đề, cơ sở, môi trường pháp lý đồng thời xác định nhiệm vụ trọng tâm, cơ bản nhất của việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực người học. Hiện nay việc dạy và học Địa lí theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THPT nói chung và trường THPT Nghi Lộc 4 nói riêng còn gặp nhiều bất cập, một số giáo viên dạy học còn ngại đổi mới, trình độ công nghệ thông tin còn hạn chế nên vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lý thuyết, phần lớn học sinh còn thụ động trong việc học tập, khả năng sáng tạo và năng lực vận dụng tri thức đã học để giải quyết các tình huống mà thực tiễn cuộc sống đặt ra còn hạn chế.
1 Trong khi đó việc dạy học nhằm phát triển năng lực cho học sinh là rất cần thiết vì yêu cầu của xã hội ngày càng cao về năng lực và phẩm chất. Trong đó năng lực giao tiếp và hợp tác là một trong những năng lực cốt lõi cần hình thành và phát triển. Tuy nhiên việc phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trong dạy học Địa lí vẫn chưa được nhiều giáo viên quan tâm đúng mức. Chính vì những lý do trên, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài “Phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh thông qua một số phương pháp dạy học tích cực trong dạy học Địa lí lớp 10 ở trường THPT Nghi Lộc 4 ” làm đề tài nghiên cứu của mình.
Mục tiêu, ý nghĩa của đề tài 2. Mục tiêu của đề tài Nghiên cứu các phương pháp, quy trình tổ chức dạy học Địa lí 10 thông qua một số phương pháp dạy học tích cực với mục tiêu tạo môi trường học tập tương tác tích cực, sáng tạo, tiếp cận với Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018 góp phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho HS. Ý nghĩa của đề tài Việc ứng dụng các phương pháp dạy học tích cực và giảng dạy Địa lí 10 sẽ góp phần chuyển đổi hoạt động giáo dục từ không gian truyền thống sang không gian số thông qua công nghệ mới, thay đổi phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và quản lí quá trình dạy học nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, giảng dạy, giúp phát huy tối đa khả năng tư duy, sáng tạo, phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác để HS trở thành những công dân thông minh toàn cầu. Đối tượng nghiên cứu Đề tài tập trung vào dạy học phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh thông qua một số phương pháp dạy học tích cực trong dạy học Địa lí lớp 10 ở trường THPT Nghi Lộc 4 4.
Giả thuyết khoa học Nếu tổ chức các biện pháp dạy học tích cực vào dạy học Địa lí 10 theo đúng quy trình và đảm bảo các nguyên tắc sư phạm mà đề tài đưa ra sẽ góp phần hình thành và phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho HS 5. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 5. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài về phát triển năng lực hợp tác của học sinh. - Nghiên cứu các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh trong dạy học Địa lí lớp 10 2 5.
Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh thông qua một số phương pháp dạy học tích cực trong dạy học Địa lí lớp 10 - Về không gian: Một số lớp 10 tại trường THPT Nghi lộc 4. - Về thời gian: năm học 2022 – 2023 và 2023 - 2024. Phương pháp nghiên cứu 6. Phương pháp nghiên cứu lý luận Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Sưu tầm, nghiên cứu tài liệu, thu thập thông tin, sách về phương pháp dạy học; nghiên cứu các văn bản, quy định, hướng dẫn… về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh.
Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn sau: - Phương pháp điều tra, khảo sát - Phương pháp thực nghiệm. - Phương pháp quan sát. - Các phương pháp thực hiện để kiểm chứng các thông tin số liệu thu thập được từ các nguồn tài liệu cũng như từ thực tế. Thông qua kết quả thực nghiệm để đưa ra các đề xuất phù hợp với tình hình thực tiễn 7.
Đóng góp mới của đề tài. - Góp phần phần hệ thống hóa và làm rõ các nội dung lý thuyết về dạy học phát triển năng lực và các phương pháp dạy học tích cực - Đề tài đã phân tích, làm rõ thực trạng dạy học phát triển năng lực cho HS, việc ứng dụng các phương pháp dạy học tích cực trong môn Địa lí 10- THPT ở trường THPT Nghi Lộc 4 và trên địa bàn huyện Nghi Lộc. - Đề tài đã đề xuất một số phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh lớp 10: Phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai, phương pháp dự án.