ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài Chương Trình Tổng Thể của Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định: Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh; tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hoá, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới. Chương trình nêu rõ về các phẩm chất chủ yếu như: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm. Trong các phẩm chất thì nhân ái được xem là phẩm chất quan trọng là cơ sở không thể thiếu để xây dựng một xã hội văn minh, nhân đạo; là sợi dây bền chắc, thiêng liêng kết nối con người.
Lòng nhân ái là một phẩm chất tốt đẹp, cao quý, cần phải được bồi đắp, gìn giữ. Đồng thời đây cũng là một trong những tiêu chí, thước đo để đánh giá đạo đức và là nền tảng hình thành nhân cách của con người. Một con người có lòng nhân ái là phải biết yêu thương, quan tâm, chăm sóc những người thân yêu nhất của mình và những người xung quanh. Phẩm chất nhân ái đã trở thành nét đẹp truyền thống Việt Nam với tinh thần “thương người như thể thương thân”, “lá lành đùm lá rách”,.Lòng nhân ái cũng là yếu tố cốt lõi để tạo nên một cuộc sống hạnh phúc, một xã hội phát triển.
Lòng nhân ái giúp cho con người xích lại gần nhau hơn, gắn kết bền chặt với nhau hơn.Giáo dục lòng nhân ái cho học sinh là một nhiệm vụ chính trị quan trọng của các trường trung học. Trải nghiệm sáng tạo là xu hướng, phương pháp học mới đã thu hút rất nhiều sự quan tâm của những người làm giáo dục. Mô hình học tập từ trải nghiệm ngày càng được nhân rộng và thu hút sự tham gia của nhiều người do tính hiệu quả mà nó đem lại. Học tập trải nghiệm là một quá trình xã hội bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học.
Hai hoạt động này được liên hệ bằng vốn hiểu biết và kinh nghiệm cụ thể của người học, trên cơ sở đó, giáo viên hệ thống hóa những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, đáp ứng mục tiêu dạy học. Để thực hiện tốt hoạt động trải nghiệm sáng tạo cần gắn thực tiễn nhà trường với xã hội, hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh đáp ứng những yêu cầu đổi mới giáo dục theo định hướng mà bộ giáo dục đề ra cũng như đáp ứng kì vọng của những người dân vào nền giáo dục của đất nước. Khi cả thế giới bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, thời của kết nối vạn vật, của người máy., con người đứng trước cơ hội được thụ hưởng những tiện ích vượt trội, những văn minh mới mẻ, nhưng cũng phải đối mặt với những thử thách ghê gớm: Nạn thất nghiệp, ô nhiễm môi trường, dịch bệnh. Trước sự phụ thuộc lẫn 4 nhau giữa các nền kinh tế ngày càng lớn, con người lại càng phải cần đến nhau hơn, để đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ, san sẻ và cùng vượt khó, cùng đi tới tương lai.
Tôi nhận thấy rằng học sinh trường THPT Kỳ Sơn đa phần là con em dân tộc thiểu số, bản chất thật thà, lương thiện, luôn sẵn lòng giúp đỡ mọi người.Tuy nhiên do môi trường học tập có nhiều dân tộc khác nhau , hoàn cảnh sống cũng như phong tục tập quán khác nhau nên các em còn có lối sống và học tập theo nhóm, theo dân tộc còn mang tính cục bộ chưa có sự gắn kết yêu thương, giúp đỡ và san sẻ giữa các dân tộc. Chưa dũng cảm đứng lên bảo vệ lẽ phải, chưa thực sự biết cảm thông, chia sẻ, độ lượng. Thiếu sự mạnh dạn trong các hoạt động vì cộng đồng.Vì thế tôi chọn đề tài “Một số giải phát nhằm pháp triển phẩm chất nhân ái thông qua hoạt động trải nghệm sáng tạo cho học sinh trường THPT Kỳ Sơn” Để các em học sinh giữa các dân tộc gắn kết yêu thương, hiểu và chia sẻ cảm thông giúp đỡ nhau hơn để tạo nên một khối đại đoàn kết trong nhà trường. Mục đích nghiên cứu Đề tài: “Một số giải pháp nhằm phát triển phẩm chất nhân ái thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trường THPT Kỳ Sơn” tập trung vào việc: - Tìm ra các hoạt động phát triển phẩm chất nhân ái cho học sinh trường THPT Kỳ Sơn.
- Đề ra những hoạt động trải nghiệm sáng tạo khơi gợi phẩm chất tốt đẹp vốn có của HS nhằm phát huy phẩm chất nhân ái cho các em. - Thông qua đề tài, tôi muốn đóng góp một giải pháp nhỏ góp phần nâng cao chất lượng các hoạt động giáo dục nhằm phát triển các phẩm chất cần thiết cho học sinh. Phạm vi nghiên cứu Đề tài được tiến hành nghiên cứu tại trường THPT Kỳ Sơn và các xã thuộc địa bàn huyện Kỳ Sơn địa bàn có học sinh học tập tại trường. Nhiệm vụ nghiên cứu - Xác định cơ sở lý luận và thực tiễn.
- Phân tích thực trạng việc phát triển phẩm chất nhân ái thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học trường THPT Kỳ Sơn. - Đề xuất một số giải pháp của giáo viên chủ nhiệm trong việc phát triển phẩm chất nhân ái thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học trường THPT Kỳ Sơn. Đối tượng nghiên cứu Học sinh và giáo viên trường THPT Kỳ Sơn 6. Phương pháp nghiên cứu 5 - Phân tích, tổng hợp, quy nạp: Trên cơ sở phân tích cụ thể mục đích, các bước tiến hành một hoạt động trải nghiệm, điều kiện cụ thể của từng đối tượng học sinh ở địa phương, người viết lựa chọn những phương pháp nổi bật, tối ưu, phù hợp với nhu cầu thực tiễn và tâm lí của các em.
- Nhóm phương pháp lí luận - Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát, điều tra, khảo sát, phân loại tổng kết kinh nghiệm tron giáo dục HS - Nhóm phương pháp hỗ trợ: Bảng biểu thống kê, sơ đồ 7. Tính mới và kết quả đạt được của đề tài Đề tài đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển lòng nhân ái bằng các hoạt động mà ở đó chính bản thân học sinh tự trải nghiệm các hoạt động nhân ái; khám phá, tìm hiểu các không gian bản sắc văn hóa, phong tục tập quán của dân tộc bạn. Việc tham gia các hoạt động phong trào tập thể sẽ giúp các em gắn kết, xích lại gần nhau hơn khơi gợi sự chia sẻ với những hoàn cảnh khó khăn và lan tỏa tình yêu thương với người khác, cùng nhau vươn lên trong học tập. Trước đây giáo viên giáo dục lòng nhân ái sống có trách nhiệm thường là một chiều, một phương pháp thuyết trình, diễn giảng lý thuyết từ giáo viên đến học sinh để học sinh nghe.
Còn trong đề tài này đề xuất các hoạt động thực tế để cho học sinh được tự mình trải nghiệm, cảm nhận và rút ra bài học cho riêng mình. Chính vì vậy, sự tiếp nhận về lòng nhân ái của học sinh diễn ra một cách tự nhiên không ép buộc, miễn cưỡng. Đề tài cũng đề xuất một số nội dung đổi mới trong sinh hoạt lớp để phát triển phẩm chất nhân ái cho học sinh. Những tiết sinh hoạt này vừa phù hợp với đặc điểm tình hình của học sinh vùng cao trong phát triển phẩm chất nhân ái vừa giúp các em phát triển các phẩm chất cần thiết khác như tự tin, giao tiếp tốt.
6 PHẦN 2: NỘI DUNG 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Khái niệm về phẩm chất Theo từ điển Tiếng Việt : Phẩm chất là cái làm nên giá trị của người hay vật, hoặc: Phẩm chất là những yếu tố đạo đức, hành vi ứng xử, niềm tin, tình cảm, giá trị cuộc sống; ý thức pháp luật của con người được hình thành sau một quá trình giáo dục. Theo quan niệm của tác giả Lê Văn Dũng: Phẩm chất không chỉ là những đặc trưng đơn giản sẵn có của sinh lí học mà còn là tổng hòa các yếu tố bên trong.
Phẩm chất là một thước đo giá trị của con người và nó có thể được hình thành và phát triển trong quá trình sống.Không phải ai sinh ra đều có phẩm chất tốt, nhưng mõi người đều có khả năng phát triển phẩm chất tốt của mình. Trung thực, kiên trì, cầu tiến nhân ái,.đều là những đức tính quen thuộc và là những phẩm chất tốt đẹp mà con người hướng đến. Xét theo nghĩa hẹp, phẩm chất là khái niệm sinh lí học chỉ những đặc điểm sẵn có của con người như hệ thần kinh, các giác quan, cơ quan vận động. Đây là những cơ sở tự nhiên để con người tiếp nhận những hiện tượng tâm lí và những thuộc tính tâm lí.
Xét theo nghĩa rộng, phẩm chất chỉ các đặc điểm tâm sinh lí cũng như tính cách,ý chí, hứng thú, tính khí, phong cách của con người. Hay cũng có thể hiểu một cách đơn giản : Phẩm chất là tính chất bên trong của con người, tính chất bên trong có thể xấu hoặc tốt, tuỳ theo sự rèn luyện, định hướng của mỗi người. Là thước đo giá trị của con người, không phải ai sinh ra cũng có phẩm chất như nhau. Những phẩm chất này được xây dựng, rèn luyện và phát triển theo thời gian.
Những phẩm chất học sinh cần có Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 học sinh cần có 5 phẩm chất cốt lõi sau: - Yêu nước: Đây là truyền thống ngàn đời của dân tộc Việt Nam được xây dựng và bồi đắp qua các thời kỳ từ khi ông cha ta dựng nước vàgiữ nước. Tình yêu đất nước được thể hiện qua tình yêu thiên nhiên, di sản, yêu người dân đất nước mình; tự hào và bảo vệ những điều thiêng liêng đó. - Nhân ái: Là biết yêu thương, đùm bọc mọi người; yêu cái đẹp, yêu cái thiện; tôn trọng sự khác biệt; cảm thông, độ lượng và sẵn lòng giúp đỡ người khác. - Chăm chỉ: Đức tính chăm học, chăm làm, hăng say học hỏi và nhiệt tình tham gia công việc chung sẽ giúp các em rèn luyện, phát triển bản thân để đạt được những thành công lớn lao trong tương lai.