ĐẶT VẤN ĐỀ I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Tƣ vấn tâm lý cho học sinh là một lĩnh vực ứng dụng của tham vấn tâm lý trong trƣờng học nhằm mục đích trợ giúp về tâm lý, chăm sóc sức khỏe tinh thần, giáo dục tính cách cho HS. Những năm gần đây, hoạt động TVTL trong trƣờng học đƣợc nhà trƣờng cũng nhƣ các cán bộ giáo viên quan tâm. Bộ GD & ĐT đã có thông tƣ chỉ đạo về hƣớng dẫn thực hiện công tác TVTL cho HS trong trƣờng phổ thông.
Xã hội ngày nay đã và đang trên đà phát triển kéo theo nhiều vấn đề nảy sinh ngày càng phức tạp hơn, điều đó đã ảnh hƣởng đến tâm lý và hệ thống giá trị của nhiều tầng lớp, trong đó có lứa tuổi HS. Bên cạnh đó, hoạt động giáo dục và dạy học trong các nhà trƣờng hiện nay có nhiều đổi mới về nội dung chƣơng tr nh, phƣơng pháp giảng dạy và học tập cũng tạo nên sức ép rất lớn tới các em HS. Do đó, nhiều HS gặp khó khăn về tâm lý, tinh thần trong học tập cũng nhƣ trong cuộc sống. Đó là, nhiều HS rơi vào t nh trạng căng thẳng, dồn nén lo âu, rụt rè, nhút nhát, nổi loạn xu, thậm chí có biểu hiện rối loạn tâm lý.
Tại trƣờng THPT Nghi Lộc 3, hoạt động TVTL học đƣờng đã đƣợc Ban giám hiệu, GVCN quan tâm. Sở GD&ĐT Nghệ An đã có văn bản chỉ đạo đến các nhà trƣờng để tổ chức các hoạt động TVTL cho học sinh. Tuy nhiên, hoạt động tƣ vấn chủ yếu vẫn là kiêm nhiệm của cán bộ y tế và GVCN các lớp. Đội ngũ tƣ vấn viên này chƣa đƣợc tập huấn, bồi dƣỡng bài bản, còn thiếu hụt nhiều về kiến thức và kỹ năng tham vấn.
Nên hoạt động TVTL cho HS chƣa mang lại hiệu quả nhƣ mong đợi. Thực tế hiện tại, nhu cầu TVTL trong trƣờng học ngày càng cao, các vấn đề tâm lí của HS diễn biến ngày càng phức tạp, vì vậy nếu giáo GVCN thiếu kỹ năng tham vấn, đơn độc trong hoạt động TVTL th không đáp ứng nhu cầu TVTL của học sinh, ảnh hƣởng không nhỏ đến sức khỏe tinh thần của HS, chất lƣợng giáo dục của nhà trƣờng. Trƣờng THPT Nghi Lộc 3 có rất nhiều học sinh sống ở vùng ven biển, hoặc bố mẹ đều đi lao động ở nƣớc ngoài nên đời sống văn hóa, tinh thần còn hạn chế. Các em rất ngại chia sẻ trực tiếp với giáo viên, tƣ vấn viên chuyên trách TVTL những trạng thái cảm xúc, suy nghĩ, khúc mắc, bất ổn trong tâm lý của bản thân.
Nguyên nhân do khoảng cách về vị trí, mức độ thân quen, e ngại lộ thông tin các nhân. Một số HS t m đến bạn học để chia sẻ, tâm sự và nhờ bạn tham vấn. Tuy nhiên, bạn học là những ngƣời chƣa có đủ trải nghiệm trong cuộc sống, chƣa có kỹ năng tƣ vấn, tham vấn tâm lý nên không thể đƣa ra những lời khuyên đúng đắn, tích cực, thậm chí còn không thể giữ bí mật và có thể gây ra những hậu quả không mong muốn. Để góp phần tháo gỡ những khó khăn trong công tác TVTL cho HS, nâng cao chất lƣợng TVTL cho HS và cũng nhằm đáp ứng mục tiêu dạy học hiện đại, bản thân tôi không ngừng học hỏi, tìm kiếm, thể nghiệm và bƣớc đầu có những kết quả đáng ghi nhận.
Một trong những thành công đó là TVTL cho HS gián tiếp qua mạng xã hội; tƣ vấn, hỗ trợ, trang bị kiến thức kĩ năng tham vấn cho đội ngũ cán bộ lớp trong hoạt động TVTL cho bạn học; đồng hành cùng phụ huynh 1 học sinh trong hoạt động chăm sóc sức khỏe tinh thần cho con trong việc hỗ trợ tƣ vấn với PH “Kĩ năng TVTL cho con”…. Các giải pháp ấy đã đem lại nhiều trạng thái tâm lí tích cực, khỏe mạnh và mang lại “Vitamin hạnh phúc” cho ngƣời học, ngƣời dạy. Vì những lí do trên, với kinh nghiệm thực tế của công tác chủ nhiệm tại đơn vị, kết hợp với những hiểu biết về tâm lí lứa tuổi học đƣờng, trong khuôn khổ sáng kiến này, tôi trao đổi cùng quý đồng nghiệp đề tài “Một số giải pháp nâng cao chất lượng tư vấn tâm lý cho học sinh trong công tác chủ nhiệm ở trường THPT Nghi Lộc 3”. Đề tài này đã đƣợc bản thân tôi và một số đồng nghiệp áp dụng có hiệu quả trong quá trình làm công tác chủ nhiệm lớp, đƣợc sự kiểm nghiệm của tổ chuyên môn, hội đồng khoa học nhà trƣờng.
Tôi hi vọng góp phần nhỏ bé vào công cuộc đổi mới mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động TVTL cho HS ở THPT Nghi Lộc 3, đề tài đề xuất một số giải pháp TVTL cho GVCN trong hoạt động TVTL cho HS lớp chủ nhiệm. Từ đó, góp phần nâng cao chất lƣợng hoạt động TVTL, đáp ứng tốt nhu cầu đƣợc TVTL của HS và đáp ứng đổi mới giáo dục, đào tạo con ngƣời toàn diện. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU Khách thể nghiên cứu Quá trình hoạt động TVTL học đƣờng ở các lớp đã từng chủ nhiệm.
Trọng tâm là lớp 12D3 và HS trƣờng THPT Nghi Lộc 3 năm học 2023-2024. Ngoài ra còn có tập thể quý phụ huynh lớp 12D3, các giáo viên làm công tác chủ nhiệm của trƣờng THPT Nghi Lộc 3 năm học 2023-2024. Đối tƣợng nghiên cứu Nghiên cứu các đặc điểm tâm lý, các quy luật tâm lý của việc dạy học và giáo dục, nghiên cứu cơ sở tâm lý của quá tr nh lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, các phẩm chất trí tuệ và nhân cách ngƣời học. Đồng thời, tâm lý học sƣ phạm cũng nghiên cứu các yếu tố tâm lý về phía ngƣời làm công tác giáo dục, những vấn đề tâm lý của mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh cũng nhƣ quan hệ qua lại giữa học sinh với nhau.
Ngoài ra, việc nắm đƣợc nội dung tâm lý, cơ sở tâm lý của quá trình dạy học và giáo dục tâm lý học lứa tuổi…nhằm tạo thuận lợi cho việc xác định nguyên tắc, hệ thống phƣơng pháp, biện pháp tiến hành điều khiển quá trình dạy học, giáo dục, hình thành và phát triển trí tuệ, nhân cách ngƣời học tới mức cao nhất, đem lại hiệu quả trong dạy học và giáo dục. TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI Giáo viên khi đƣợc giao chủ nhiệm lớp đều ý thức rõ vai trò, trách nhiệm của mình với học sinh và nhà trƣờng, nhƣng trƣớc sự phát triển của công nghệ thông tin, nhiều giáo viên còn ngại đổi mới, tƣ vấn tâm lý cho học sinh còn theo phƣơng pháp cũ, giữ khoảng cách với các em nên công tác tham vấn tâm lý còn gặp khó khăn. Để bắt kịp với giáo dục hiện đại, hiểu rõ tâm lí học sinh, đƣợc các em tin tƣởng chia sẻ những khó khăn, vƣớng mắc về tâm lý trong học tập và đời sống, chúng tôi đã xâm nhập vào thế giới tâm lý của các em, tháo gỡ những băn khoăn vƣớng mắc, bất ổn trong tâm lý, cũng nhƣ khích lệ động viên kịp thời với các giải pháp, phƣơng pháp tƣ vấn hiện đại: ứng dụng mạng xã hội; sử dụng phƣơng pháp đảo ngƣợc trong quy tr nh tƣ vấn tâm lý; kết nối và chia sẻ hỗ trợ phụ huynh về các kĩ năng tƣ vấn tâm lý, chăm sóc sức khỏe tinh thần cho con… Đề tài đã chỉ ra các giải pháp cụ thể, sát thực về việc tƣ vấn tâm lý cho học sinh trong công tác chủ nhiệm. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI - Rèn luyện và nâng cao nghiệp vụ sƣ phạm, kĩ năng tƣ vấn tâm lý cho giáo viên trong công tác chủ nhiệm.
- Chăm sóc đời sống tâm lý tinh thần khỏe mạnh, tích cực cho học sinh, từ đó góp phần nâng cao chất lƣợng tƣ vấn tâm lý cho học sinh cũng nhƣ chất lƣợng giáo dục của nhà trƣờng. 3 PHẦN 2: NỘI DUNG I. CƠ SỞ CỦA ĐỀ TÀI 1. Tƣ vấn tâm lý cho học sinh trong trƣờng phổ thông Tƣ vấn tâm lý cho học sinh phổ thông đƣợc ngành Giáo dục và Đào tạo quan tâm từ hơn 10 năm qua.
Công tác TVTL giúp HS giải quyết khó khăn, vƣớng mắc, giải tỏa căng thẳng tâm lý, cảm xúc. Mỗi GV đều có vai trò quan trọng trong việc thực hiện thành công nhiệm vụ TVTL, đặc biệt là GVCN. Chính vì vậy, GVCN đã và đang rèn luyện cho bản thân một số kỹ năng TVTL cơ bản sau: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xử lí thông tin, kỹ năng thấu hiểu học sinh, kỹ năng phối hợp các lực lƣợng trong và ngoài nhà trƣờng, kỹ năng hỗ trợ tìm kiếm giải pháp, kỹ năng đánh giá. GVCN thực hiện tốt công tác TVTL cho HS sẽ góp phần hoàn thiện nhân cách của các em và nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện cho nhà trƣờng.
Theo thông tƣ số 31/2017/TT- BGD&ĐT ngày 18 tháng 12 năm 2017, Hướng dẫn thực hiện công tác TVTL cho học sinh trong trường Phổ thông thì TVTL cho học sinh “là sự hỗ trợ tâm lý, giúp học sinh nâng cao nhận thức về bản thân, hoàn cảnh gia đ nh, mối quan hệ xã hội, từ đó tăng cảm xúc tích cực, tự đƣa ra quyết định trong t nh huống khó khăn HS gặp phải khi học tại nhà trƣờng”. Tham vấn tâm lý cho HS là sự tƣơng tác, trợ giúp tâm lý, can thiệp (khi cần thiết) của cán bộ, GV tƣ vấn đối với HS khi gặp phải những t nh huống khó khăn trong học tập, hoàn cảnh gia đ nh, mối quan hệ với ngƣời khác hoặc nhận thức bản thân, từ đó tăng cảm xúc tích cực, tự lựa chọn và thực hiện quyết định trong t nh huống đó. Nhƣ vậy, công tác TVTL cho HS là hỗ trợ, giúp đỡ, định hƣớng cho HS trƣớc những khó khăn về tâm lý, tinh thần. Tƣ vấn là để chăm sóc sức khỏe tinh thần, định hƣớng phát triển những cảm xúc tích cực, điều tiết, tránh những hành vi tiêu cực, lệch chuẩn.
Tƣ vấn hỗ trợ tâm lý là để học sinh vƣợt qua mọi khó khăn tinh thần khi đang ngồi trên ghế nhà trƣờng nhƣ áp lực thi cử, bối rối lựa chọn nghề, khủng hoảng cảm xúc tuổi dậy th , lo âu sợ hãi trƣớc vấn nạn học đƣờng… TVTL góp phần giúp học sinh phát triển toàn diện về phẩm chất và các năng lực. Từ đó, góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục của nhà trƣờng. Một số hình thức hỗ trợ, TVTL trong nhà trƣờng phổ thông Trong hoạt động giáo dục, nhà trƣờng luôn đặt nhiệm vụ giáo dục toàn diện cho HS. Bên cạnh giáo dục các phẩm chất năng lực, th còn chăm sóc sức khỏe tinh thần qua rất nhiều h nh thức TVTL.