CHƯƠNG 1 NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Tín dụng ngân hàng 1.1 Khái niệm tín dụng ngân hàng TDNH là mối quan hệ tín dụng giữa một bên là ngân hàng với một bên là các chủ thể khác trong nền kinh tế, trong đó ngân hàng đóng vai trò vừa là người đi vay vừa là người cho vay, hay nói cách khác, ngân hàng là một trung gian tài chính luân chuyển vốn từ nơi tạm thừa vốn sang nơi thiếu. Giá (lãi suất) của khoản vay do ngân hàng ấn định cho khách hàng vay là mức lợi tức mà khách hàng phải trả trong suốt khoản thời gian tồn tại của khoản vay. Chủ thể tham gia trong quan hệ TDNH là ngân hàng, doanh nghiệp và hộ dân cư. Đối tượng được sử dụng trong quan hệ tín dụng là tiền, do đó, nó không chịu sự giới hạn theo hàng hoá, vận động đa phương đa chiều.
Đây chính là ưu điểm nổi bật và là đặc điểm khác biệt giữa TDNH với các loại hình tín dụng khác.2 Các hình thức tín dụng ngân hàng Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại rất đa dạng và phong phú với nhiều hình thức khác nhau. Việc áp dụng từng loại tín dụng tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế của đối tượng sử dụng vốn nhằm sử dụng và quản lý tín dụng có hiệu quả, phù hợp với sự vận động cũng như đặc điểm kinh tế khác nhau của đối tượng tín dụng. Có nhiều hình thức tín dụng , tuy nhiên trên thực tế, người ta thường căn cứ theo các tiêu thức sau: 1.1 Căn cứ theo thời hạn Theo căn cứ này tín dụng được chia làm 3 loại - Tín dụng ngắn hạn là loại tín dụng có thời hạn dưới 12 tháng và được sử dụng để bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. Nguyễn Thị Anh Đào CQ50/15.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính 4 Khóa Luận Tốt Nghiệp - Tín dụng trung hạn là loại tín dụng có thời hạn từ trên 12 tháng đến 60 tháng.
Loại tín dụng này chủ yếu được sử dụng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh. - Tín dụng dài hạn là loại tín dụng có thời hạn trên 60 tháng. Tín dụng dài hạn được dùng để cấp vốn cho đầu tư xây dựng các xí nghiệp mới, các công trình thuộc cơ sở hạ tầng, cải tiến và mở rộng sản xuất, đầu tư chiều sâu để nâng cao năng suất lao động và tạo vị thế cho các ngành công nghiệp then chốt và khả năng hợp tác chuyên ngành và đa ngành, đồng thời góp phần đổi mới nền kinh tế quốc dân.2 Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn, tín dụng được chia thành: - Tín dụng tiêu dùng là loại tín dụng đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cá nhân như mua sắm nhà cửa, phương tiện đi lại, các hàng hóa tiêu dùng khác. Loại tín dụng này đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của cá nhân, hộ gia đình.Tín dụng tiêu dùng ngày càng có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội.Thứ nhất, tín dụng tiêu dùng góp phần không nhỏ vào thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triền thông qua việc kích thích tiêu dùng sản phẩm.
Thứ hai, tín dụng tiêu dùng là công cụ quan trọng góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của dân cư và từ tác động này, tín dụng tiêu dùng tác động tích cực đến quá trình sản xuất, kinh doanh. - Tín dụng phục vụ sản xuất kinh doanh là loại tín dụng cấp cho các chủ thể kinh tế để tiến hành sản xuất lưu thông hàng hóa. Loại tín dụng này đáp ứng nhu cầu kinh doanh của các doanh nghiệp, cá nhân.Với loại cho vay này điều kiện quan trọng nhất mà ngân hàng sẽ quan tâm là tính hiệu quả của phương án kinh doanh vì đây chính là yếu tố tạo nguồn trả nợ cho ngân hàng.3 Căn cứ theo hình thức đảm bảo Căn cứ vào hình thức đảm bảo, tín dụng được chia thành: - Tín dụng có đảm bảo bằng tài sản là loại tín dụng mà khi cho vay đòi hỏi người vay vốn phải có tài sản cầm cố, thế chấp hoặc bảo lãnh của người thứ ba. Đối Nguyễn Thị Anh Đào CQ50/15.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính 5 Khóa Luận Tốt Nghiệp với các khách hàng không có uy tín cao đối với ngân hàng, khi vay đòi hỏi phải có bảo đảm.
Sự bảo đảm này là căn cứ pháp lý để ngân hàng có thêm nguồn thứ hai, bổ sung cho nguồn thu nợ thứ nhất thiếu chắc chắn. Vì vậy, tín dụng có đảm bảo bằng tài sản thường có đặc điểm là rủi ro ngân hàng tương đối thấp. - Tín dụng không đảm bảo bằng tài sản là loại tín dụng không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của người thứ ba, mà việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng. Vì vây, tín dụng không đảm bảo bằng tài sản có khách hàng tín dụng chủ yếu là khách hàng có uy tín, thân quen của khách hàng, rủi ro cao.4 Căn cứ theo hình thức cấp tín dụng Căn cứ vào hình thức cấp tín dụng, tín dụng được chia thành 5 loại - Cho vay là một hình thức cấp tín dụng theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào một mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
- Cho thuê tài chính là một hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê tài sản trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê. Bên cho thuê cam kết mua máy móc thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê được hai bên thỏa thuận. Đối tượng của cho thuê tài chính là tài sản mà người cho thuê vẫn nắm giữ quyền sở hữu, người đi thuê chỉ có quyền sử dụng tài sản thuê và có trách nhiệm định kỳ thanh toán tiền thuê theo thỏa thuận. Thời hạn cho thuê thường chiếm phần lớn thời gian hoạt động tài sản, trong thời gian đi thuê, người thuê không được hủy ngang hợp đồng.
- Chiết khấu , tái chiết khấu là việc mà ngân hàng mua( hoặc mua lại) các giấy tờ có giá ngắn hạn còn thời hạn hiệu lực của khách hàng. Đối tượng chiết khấu: các giấy tờ có giá ngắn hạn hoặc thời hạn còn lại là ngắn như thương phiếu, séc, trái phiếu chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương. - Bao thanh toán là hình thức cấp tín dụng của tổ chức tín dụng cho bên bán hàng hoặc bên mua hàng thông qua việc mua lại có bảo lưu quyền truy đòi các Nguyễn Thị Anh Đào CQ50/15.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính 6 Khóa Luận Tốt Nghiệp khoản phải thu hoặc các khoản phải trả phát sinh từ việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo hợp đồng mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ. - Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên bảo lãnh cam kết bằng văn bản với bên nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho bên được bảo lãnh khi bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh, bên được bảo lãnh phải nhận nợ và hoàn trả cho bên bảo lãnh theo thỏa thuận.3 Vai trò tín dụng ngân hàng Tín dụng có vai trò rất quan trọng không chỉ đối với ngân hàng thương mại, doanh nghiệp mà thậm chí cả với nền kinh tế.
Các doanh nghiệp không đủ vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh; các ngân hàng thương mại không thể tăng thêm thu nhập, doanh số hoạt động, mở rộng thị phần; nền kinh tế không thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa vào nguồn vốn tự có. Nhận thức được tầm quan trọng đó, các chủ thể kinh doanh trong xã hội luôn tìm mọi cách để gia tăng nguồn vốn của mình, đặc biệt đối với các ngân hàng thương mại. Thứ nhất, tín dụng đáp ứng nhu cầu vốn để duy trì quá trình tái sản xuất đồng thời góp phần đầu tư vào phát triển kinh tế. Nhu cầu vốn trong hoạt động sản xuất kinh doanh luôn là vấn đề quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp, bên cạnh đó quan hệ mua bán chịu luôn tồn tại trên thị trường, do đó hoạt động tín dụng đã góp phần vào quá trình luân chuyển vốn trong nền kinh tế được diễn ra nhanh hơn, giúp cho người cần vốn có thể tìm được vốn nhanh hơn, hiệu quả hơn để có thể duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh được liên tục và giúp cho người thừa vốn có thể bảo quản an toàn, đồng thời kinh doanh kiếm lời.
Trong lĩnh vực sản xuất hàng hoá, tín dụng là một trong những nguồn hình thành vốn cho doanh nghiệp, đã góp phần động viên vật tư hàng hoá đi vào sản xuất, thúc đẩy ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để đẩy nhanh quá trình tái sản xuất xã hội. Nguyễn Thị Anh Đào CQ50/15.08 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính 7 Khóa Luận Tốt Nghiệp Thứ hai, tín dụng ngân hàng góp phần lưu thông tiền tệ, hàng hóa, điều tiết thị trường, kiểm soát giá trị đồng tiền và thúc đẩy quá trình mở rộng giao lưu kinh tế giữa các nước. Tín dụng đã tham gia trực tiếp vào quá trình luân chuyển hàng hoá và luân chuyển tiền tệ tạo điều kiện phát triển nền kinh tế, đặc biệt những ngành kinh tế trọng điểm trong mỗi giai đoạn phát triển kinh tế. Hoạt động tín dụng luôn chịu sự chi phối trực tiếp của chính sách phát triển kinh tế của Chính phủ, vì vậy đã góp phần vào việc đẩy nhanh quá trình lưu chuyển tiền tệ trong nền kinh tế thị trường, hạn chế thấp nhất sự ứ đọng vốn trong quá trình sản xuất kinh doanh, đẩy nhanh vòng quay của vốn.
Tín dụng ngày nay là một công cụ để giúp đỡ các doanh nghiệp trong nước có đủ năng lực để tham gia vào thị trường thế giới như tài trợ việc mua bán chịu hàng hóa, mở rộng sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm cho phù hợp với yêu cầu về quy mô và chất lượng của thị trường thế giới.