Nghiên cứu tình trạng rác thải nhựa trên biển và giải pháp tại quận Thanh Khê, Đà Nẵng

Nghiên cứu về rác thải nhựa biển Đà Nẵng: Thực trạng ô nhiễm và các giải pháp khả thi. Tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất biện pháp giảm thiểu hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Trường Minh
• Người hướng dẫn: Kiều Thị Kính
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu tình trạng phát sinh rác thải nhựa trên biển và đề xuất giải pháp tại quận Thanh Khê, TP. Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương I: TỔNG QUAN
• 1.1. Khái niệm cơ bản về rác thải nhựa
• 1.2. Nguồn gốc rác thải nhựa
• 1.3. Nguyên nhân ô nhiễm rác thải nhựa
• 1.3.1. Ý thức của từng cá nhân
• 1.3.2. Thiếu hệ thống xử lý rác thải nhựa
• 1.3.3. Sự thờ ơ của chính quyền địa phương
• 1.4. Những nguyên nhân gây ô nhiễm nhựa phổ biến hiện nay
• 1.4.1. Nghành công nghiệp thực phẩm đóng gói mọi thứ bằng nhựa
• 1.4.2. Nhựa sử dụng một lần
• 1.4.3. Dân số con người tăng nhanh và phụ thuộc vào nhựa
• 1.5. Hậu quả của rác thải nhựa
• 1.6. Thực trạng RTN và cơ chế quản lý RTN trên thế giới
• 1.6.1. Thực trạng RTN trên thế giới
• 1.6.2. Cơ chế quản lý RTN trên thế giới
• 1.7. Thực trạng RTN và cơ chế quản lý RTN ở Việt Nam
• 1.7.1. Thực trạng RTN ở Việt Nam
• 1.7.2. Cơ chế quản lý RTN ở Việt Nam
• 1.8. Giới thiệu tổng quát về quận Thanh Khê
• 1.8.1. Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội của quận Thanh Khê
• 1.8.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.8.1.2. Tình hình phát triển kinh tế – xã hội
• 1.8.2. Hiện trạng phát thải rác thải nhựa tại quận Thanh Khê
• 1.8.3. Thực trạng quản lý RTN tại quận Thanh Khê
• 1.8.4. Đánh giá công tác quản lý RTN
• 1.8.4.1. Tính hiệu quả của công tác quản lý
• 1.8.4.2. Những tồn tại và hạn chế
• 1.8.5. Các hình thức thu gom và phân loại rác tại địa bàn quận Thanh Khê
• 1.9. Tổng quan một số phương pháp xử lý RTN
• 1.9.1. Một số phương pháp xử lý RTN của một số nước trên thế giới
• 1.9.2. Phương pháp xử lý RTN ở Việt Nam
• 1.9.2.1. Phương pháp chôn lấp tự nhiên (78,5%)
• 1.9.2.2. Phương pháp thiêu đốt rác thải nhựa để phát điện
• 1.9.2.3. Phương pháp tái chế rác thải nhựa
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGUYÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi
• 2.2. Phương pháp nguyên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.4. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 2.4.1. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 2.4.2. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.5. Phương pháp kiểm toán rác thải
• 2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả kiểm toán rác thải ven biển
• 3.2. Kết quả khảo sát tại 2 cống thải
• 3.2.1. Cống Tôn Thất Đạm
• 3.2.1.1. Hiện trạng cống thải
• 3.2.1.2. Kích thước cống và độ sâu mực nước
• 3.2.2. Sông Phú Lộc
• 3.2.2.1. Hiện trạng Sông Phú Lộc
• 3.2.2.2. Kích thước cống và độ sâu mực nước
• 3.3. Đề xuất các giải pháp
• 3.3.1. Một số giải pháp hiện nay đã và đang được áp dụng
• 3.3.2. Các giải pháp phù hợp tại các cống/ kênh ở quận Thanh Khê
• 3.3.2.1. Đối với cống Tôn Thất Đạm
• 3.3.2.2. Đối với kênh Phú Lộc
• 3.3.3. Những giải pháp/mô hình cần nhân rộng tại địa phương
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan Thực trạng và tác động rác thải nhựa Đà Nẵng cần giải pháp

Vấn nạn ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng đang là một thách thức môi trường cấp bách, đòi hỏi những nghiên cứu sâu rộng và giải pháp hiệu quả. Đà Nẵng, một thành phố biển phát triển nhanh, đối mặt với áp lực lớn từ lượng rác thải nhựa khổng lồ phát sinh mỗi ngày. Theo báo cáo của WWF năm 2019, tổng lượng rác thải sinh hoạt của TP. Đà Nẵng đạt 1 nghìn tấn/ngày, trong đó rác thải nhựa chiếm 17,8%, tương đương 189 tấn/ngày. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến vẻ đẹp cảnh quan mà còn đe dọa nghiêm trọng đến hệ sinh thái biển Đà Nẵng và chất lượng cuộc sống. Lượng rác thải nhựa biển Đà Nẵng không ngừng gia tăng, đặt ra câu hỏi về khả năng tiếp nhận và xử lý của các cơ sở hiện có, như Bãi rác Khánh Sơn đang trong tình trạng quá tải (Greenhub 2017).

Nghiên cứu về tình trạng rác thải biển Đà Nẵng trở nên cấp thiết nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về nguyên nhân, quy mô và tác động rác thải nhựa Đà Nẵng gây ra. Từ đó, các đề xuất giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng có thể được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn. Việc hiểu rõ nguồn gốc phát sinh từ sinh hoạt, công nghiệp, y tế, hay du lịch là yếu tố then chốt. Đặc biệt, sự xuất hiện của vi nhựa biển Đà Nẵng trong chuỗi thức ăn sinh vật biển đang là một mối lo ngại lớn, với những tác động tiềm ẩn đến sức khỏe con người. Bài viết này sẽ đi sâu vào nghiên cứu và giải pháp nhằm hướng tới một Đà Nẵng sạch đẹp, phát triển du lịch bền vững Đà Nẵng và bảo vệ tài nguyên biển quý giá. Chính phủ Việt Nam và chính quyền Đà Nẵng đã ban hành nhiều chỉ thị, kế hoạch hành động nhằm ứng phó với vấn nạn này, tiêu biểu là Kế hoạch triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn đến năm 2025 (Quyết định 1577/QĐ-UBND). Quận Thanh Khê, với mục tiêu tiên phong xây dựng “Đề án quận Môi trường”, đã được chọn làm thí điểm, cho thấy quyết tâm cao trong việc giải quyết vấn đề rác thải nhựa biển Đà Nẵng.

1.1. Báo cáo tổng quan Tình trạng rác thải biển Đà Nẵng và mức độ phát sinh

Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, mỗi năm thế giới thải ra khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa, trong đó 13 triệu tấn đổ ra biển. Việt Nam đóng góp đáng kể vào con số này, với khoảng 730.000 tấn thải ra đại dương mỗi năm, đứng thứ 4 thế giới về lượng rác thải nhựa đổ ra biển (IUCN 2020a). Tại Đà Nẵng, tình trạng rác thải biển Đà Nẵng ngày càng trở nên báo động. Thống kê của Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Đà Nẵng dự tính lượng rác phát sinh sẽ tăng từ 1.800 tấn/ngày (2020-2025) lên hơn 3.000 tấn/ngày (2030-2040). Điều này tạo áp lực cực lớn lên hệ thống quản lý chất thải. Quận Thanh Khê, một trong những điểm nóng về ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng, cho thấy lượng rác thải sinh hoạt phát sinh trung bình 190 tấn/ngày, trong đó rác thải nhựa chiếm tỷ lệ đáng kể (Nguyễn Trường Minh 2021). Các nghiên cứu đã chỉ ra sự tồn tại của các điểm nóng xả thải trực tiếp ra biển, đặc biệt là tại các cống/kênh, làm trầm trọng thêm vấn đề ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng và gây ảnh hưởng đến bãi biển Đà Nẵng ô nhiễm.

1.2. Hậu quả rác thải nhựa Ảnh hưởng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái

Rác thải nhựa gây ra những tác động rác thải nhựa Đà Nẵng đa chiều, từ môi trường đến sức khỏe con người và sinh vật biển. Trong môi trường biển, các loại nhựa lớn như lưới, ngư cụ trôi nổi gây hại nghiêm trọng cho sinh vật biển Đà Nẵng khi chúng bị mắc kẹt, dẫn đến cái chết của hàng triệu động vật biển mỗi năm (Báo Môi trường 2019). Đặc biệt, vi nhựa biển Đà Nẵng hình thành từ quá trình phân mảnh vật liệu nhựa có kích thước siêu nhỏ, rất khó phân hủy, dễ dàng tích lũy trong chuỗi thức ăn. Điều này không chỉ gây hại cho san hô Đà Nẵng và hệ sinh thái biển Đà Nẵng mà còn tiềm ẩn nguy cơ đối với con người khi tiêu thụ hải sản nhiễm vi nhựa. Ngoài ra, rác thải nhựa còn làm thay đổi tính chất vật lý, sinh học, hóa học của nguồn nước, đất, gây tắc nghẽn cống rãnh, lũ lụt, và làm mất mỹ quan, ảnh hưởng trực tiếp đến du lịch bền vững Đà Nẵng (Báo Môi trường 2021).

II. Thách thức lớn Ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng và vi nhựa đe dọa sinh vật

Thách thức từ ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng ngày càng trở nên phức tạp do sự đa dạng về nguồn gốc và đặc tính khó phân hủy của rác thải nhựa. Vi nhựa biển Đà Nẵng là một trong những mối đe dọa lớn nhất, bởi kích thước siêu nhỏ (< 5mm) khiến chúng dễ dàng xâm nhập vào mọi ngóc ngách của hệ sinh thái biển Đà Nẵng. Chúng xuất hiện từ việc phân hủy các vật phẩm nhựa lớn hơn, cũng như từ các sản phẩm tiêu dùng chứa hạt microbead như kem đánh răng, xà phòng. Bốn nguồn chính của vi nhựa bao gồm vỏ xe, sợi từ quần áo tổng hợp khi giặt, hạt nhựa sử dụng trong sản xuất, và sơn từ các công trình (Soup 2020).

Tình trạng rác thải biển Đà Nẵng cho thấy sự lạm dụng đồ nhựa dùng một lần và ý thức cộng đồng chưa cao là nguyên nhân chính. Người dân thường tiện tay vứt rác bừa bãi ra đường, bờ biển, cống rãnh, khiến rác thải nhựa tràn lan và khó thu gom. Việc thiếu phân loại rác thải nhựa tại nguồn làm cho quá trình tái chế trở nên kém hiệu quả. Hơn nữa, hạ tầng xử lý rác thải nhựa ở Việt Nam nói chung và Đà Nẵng nói riêng còn lạc hậu, hiệu suất thấp, chỉ khoảng 20% rác thải nhựa được tái chế, 80% còn lại bị chôn lấp hoặc đốt, gây ra những hệ lụy lâu dài (Hiệp hội Nhựa Việt Nam, ACVN 2019). Sự thờ ơ của một bộ phận chính quyền địa phương trong việc thắt chặt quản lý, thiếu hụt hệ thống quản lý chất thải và công tác giám sát chưa hiệu quả cũng góp phần làm gia tăng vấn nạn rác thải nhựa biển Đà Nẵng. Điều này đòi hỏi một cách tiếp cận đa chiều, từ nâng cao nhận thức đến đầu tư công nghệ xử lý rác thải biển tiên tiến để đối phó với ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng.

2.1. Nguồn gốc chính Phân tích rác thải biển Đà Nẵng từ sinh hoạt đến công nghiệp

Phân tích rác thải biển Đà Nẵng cho thấy nguồn gốc đa dạng của rác thải nhựa. Phần lớn đến từ sinh hoạt gia đình, chợ, cửa hàng, bao gồm túi nilon, chai nhựa, đồ chơi, ống hút. Các hoạt động công nghiệp, y tế cũng là nguồn thải đáng kể, với nhiều đồ dùng một lần và bao gói vật tư y tế (Nguyễn Trường Minh 2021). Ngoài ra, ngành du lịch biển phát triển mạnh mẽ cũng đóng góp một lượng lớn rác thải nhựa, đặc biệt từ khách du lịch. Chất thải nhựa từ các hoạt động này, đặc biệt là vi nhựa, dễ dàng tích lũy trong chuỗi thức ăn sinh vật, gây tác động rác thải nhựa Đà Nẵng đến hệ sinh thái biển Đà Nẵng và tiềm ẩn nguy cơ cho sức khỏe con người.

2.2. Nguyên nhân ô nhiễm nhựa Ý thức cộng đồng và hạn chế hệ thống xử lý

Có nhiều nguyên nhân ô nhiễm rác thải nhựa phổ biến. Đầu tiên là ý thức cá nhân chưa tốt, thể hiện qua thói quen lạm dụng đồ nhựa dùng một lần và vứt rác bừa bãi. Việc thiếu phân loại rác thải nhựa tại nguồn gây khó khăn cho quá trình xử lý. Thứ hai, hệ thống xử lý rác thải nhựa ở Việt Nam còn lạc hậu, với chỉ 20% được tái chế nhựa biển, trong khi phần lớn bị chôn lấp hoặc đốt (ACVN 2019). Cuối cùng, sự thờ ơ của chính quyền địa phương trong việc thắt chặt quản lý, thiếu hụt hệ thống quản lý chất thải cũng là một yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng rác thải biển Đà Nẵng. Sự kết hợp của những yếu tố này tạo nên một thách thức lớn trong việc kiểm soát rác thải nhựa biển Đà Nẵng.

2.3. Mối lo ngại Vi nhựa biển Đà Nẵng và sự tích lũy trong chuỗi thức ăn

Vi nhựa biển Đà Nẵng, với kích thước nhỏ hơn 5mm, là một mối đe dọa âm thầm nhưng nghiêm trọng đối với hệ sinh thái biển Đà Nẵng. Chúng hình thành từ sự phân mảnh của các vật phẩm nhựa lớn hoặc trực tiếp từ các sản phẩm tiêu dùng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng vi nhựa có khả năng tích lũy trong cơ thể sinh vật biển Đà Nẵng, từ động vật phù du đến cá lớn, sau đó đi vào chuỗi thức ăn và cuối cùng là đến con người. Điều này không chỉ gây tổn thương sinh lý cho sinh vật mà còn tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe con người, gây ra nhiều căn bệnh nguy hiểm (Báo Môi trường 2019). Việc nghiên cứu vi nhựa biển Đà Nẵng đang trở thành ưu tiên hàng đầu để đánh giá đúng mức độ nguy hiểm và đưa ra các giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng phù hợp.

III. Phương pháp nghiên cứu rác thải nhựa biển Đà Nẵng Đánh giá và kiểm toán

Để hiểu rõ hơn về tình trạng rác thải biển Đà Nẵng và đề xuất giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng hiệu quả, việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học là cực kỳ quan trọng. Khóa luận của Nguyễn Trường Minh (2021) đã thực hiện một cách tiếp cận toàn diện, bao gồm thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp, khảo sát thực địa và kiểm toán rác thải nhựa. Phân tích rác thải biển Đà Nẵng đòi hỏi sự chính xác trong việc thu thập dữ liệu về chủng loại, khối lượng, và nguồn gốc của rác thải nhựa.

Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp bao gồm việc tổng hợp các tài liệu đã công bố về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, tài nguyên - môi trường, khí tượng - thủy văn của khu vực quận Thanh Khê. Các báo cáo rác thải nhựa Đà Nẵng từ các sở, ban, ngành, các nghiên cứu khoa học, và niên giám thống kê đã được kế thừa có chọn lọc để xây dựng cái nhìn tổng quan về hiện trạng môi trường và tình trạng phát sinh rác thải nhựa.

Đối với số liệu sơ cấp, nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra phỏng vấn sâu các chuyên gia, cán bộ Phòng TNMT quận Thanh Khê, Sở Tài nguyên Môi trường, Công Ty Thoát Nước Và Xử Lý Nước Thải Đà Nẵng, và Trạm Xử Lý Nước Thải Phú Lộc. Mục tiêu là làm rõ hiện trạng môi trường, tình hình phát sinh rác thải nhựa tại khu vực nghiên cứu, và thu thập ý kiến về các giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng đang và sẽ được áp dụng. Phương pháp này giúp bổ sung thông tin định tính quan trọng về quản lý rác thải nhựa Đà Nẵng.

Khảo sát thực địa được tiến hành tại hai điểm nóng: cống Tôn Thất Đạm và sông Phú Lộc, là những cửa xả chính ra biển. Các nhóm nghiên cứu đã đi khảo sát theo tuyến điều tra, ghi nhận hiện trạng ô nhiễm rác thải nhựa, hoạt động xả thải, và các nguyên nhân gây ô nhiễm. Việc đo đạc số liệu về dòng chảy (vận tốc, lưu lượng), độ sâu mực nước và kích thước miệng cống cũng được thực hiện để đánh giá khả năng của các giải pháp công nghệ. Cuối cùng, phương pháp kiểm toán rác thải biển dựa trên hướng dẫn của NOAA được sử dụng để định lượng và phân loại rác thải nhựa tại bãi biển Thanh Khê, bao gồm lựa chọn địa điểm khảo sát ngẫu nhiên nhưng đảm bảo tiêu chí về chiều dài, độ dốc, và tránh các khu vực làm sạch thường xuyên (Nguyễn Trường Minh 2021).

3.1. Kỹ thuật khảo sát Phân tích rác thải biển Đà Nẵng tại các điểm nóng

Kỹ thuật khảo sát là nền tảng quan trọng để phân tích rác thải biển Đà Nẵng một cách chính xác. Nghiên cứu tập trung vào hai điểm nóng tại quận Thanh Khê: cống Tôn Thất Đạm và sông Phú Lộc. Tại đây, việc thu thập dữ liệu về hiện trạng ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng được thực hiện chi tiết. Các thông tin về hoạt động xả thải, nguyên nhân gây ô nhiễm, và mức độ tích tụ rác thải nhựa được ghi nhận. Đặc biệt, việc đo đạc vận tốc dòng chảy, độ sâu mực nước, và kích thước miệng cống là cần thiết để đánh giá lưu lượng rác thải nhựa thất thoát. Phương pháp này giúp xác định những khu vực cần ưu tiên trong việc triển khai giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng và xây dựng bẫy rác phù hợp (Nguyễn Trường Minh 2021). Đây là bước cơ sở để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hiệu quả cho quản lý rác thải nhựa Đà Nẵng.

3.2. Phương pháp kiểm toán Định lượng rác thải nhựa và vi nhựa biển Đà Nẵng

Phương pháp kiểm toán rác thải nhựa là công cụ hữu hiệu để định lượng và phân loại rác thải biển. Sử dụng hướng dẫn giám sát rác thải biển và ô nhiễm nhựa vùng ven biển của NOAA, nghiên cứu đã tiến hành kiểm toán rác thải nhựa tại bãi biển Thanh Khê. Quy trình bao gồm việc xác định khu vực khảo sát 100m, đánh dấu vị trí, sau đó thu gom các rác thải nhựa có kích thước lớn hơn 2,5cm. Các mẫu được phân loại, đếm và cân để xác định khối lượng và tỷ lệ của từng loại. Đối với vi nhựa biển Đà Nẵng và các mảnh nhỏ, chúng được gom lại, cân và đếm số lượng. Kết quả kiểm toán cung cấp dữ liệu định lượng chính xác về thành phần và khối lượng rác thải nhựa phát sinh, hỗ trợ việc phân tích rác thải biển Đà Nẵng và xây dựng báo cáo rác thải nhựa Đà Nẵng toàn diện (Nguyễn Trường Minh 2021). Phương pháp này rất quan trọng để có cái nhìn tổng thể về tình trạng rác thải biển Đà Nẵng.

IV. Giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng Công nghệ chính sách và cộng đồng

Để đối phó hiệu quả với rác thải nhựa biển Đà Nẵng, cần có sự kết hợp đa chiều giữa công nghệ hiện đại, chính sách rác thải nhựa Đà Nẵng chặt chẽ, và sự tham gia tích cực từ cộng đồng chống rác thải nhựa Đà Nẵng. Các giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng không chỉ dừng lại ở việc thu gom mà còn phải tập trung vào ngăn chặn từ nguồn, nâng cao nhận thức và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn nhựa Đà Nẵng.

Một trong những giải pháp công nghệ tiên tiến được đề xuất là sử dụng song chắn rác cơ giới tại các cống thải. Hệ thống này, được chế tạo từ thép không gỉ, có khả năng giữ lại và chuyển các chất rắn bằng các chiếc cào đặc biệt. Hoạt động tự động và liên tục, chúng có thể lọc rác với kích cỡ khác nhau, phù hợp với các cống có dòng chảy ổn định như cống Tôn Thất Đạm. Tuy nhiên, cần lưu ý đến khả năng kẹt do rác cứng và chi phí bảo dưỡng (Nguyễn Trường Minh 2021).

Đối với những khu vực có mặt nước tĩnh hoặc có hoạt động giao thông thủy phức tạp như sông Phú Lộc, việc triển khai máy nhặt rác thông minh là một giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng tối ưu. Các thiết bị này, như "Máy nhặt rác biển thông minh" do sinh viên Đại học Bách khoa Đà Nẵng sáng chế, có khả năng tự động phát hiện, định vị và thu gom rác thải nhựa trên bề mặt nước bằng năng lượng mặt trời và điều khiển từ xa (Báo Môi trường 2021). Ưu điểm của chúng là khả năng tự động hóa cao, thu gom hiệu quả cả rác vô cơ và hữu cơ, kể cả túi nilon và chai nhựa. Mặc dù chi phí ban đầu cao và vẫn cần sự giám sát của con người, đây là bước tiến lớn so với phương pháp thủ công.

Bên cạnh công nghệ, việc củng cố chính sách rác thải nhựa Đà Nẵng là không thể thiếu. Đà Nẵng đã và đang rà soát, sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách về quản lý rác thải nhựa đại dương. Việc thành lập các tổ công tác, duy trì phong trào “Nói không với các sản phẩm nhựa dùng một lần”, và xây dựng mạng lưới hợp tác quốc tế là những nỗ lực đáng ghi nhận. Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn nhựa Đà Nẵng thông qua các mô hình thí điểm và tiêu dùng xanh cũng là một hướng đi chiến lược. Các hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng và giáo dục về rác thải nhựa biển Đà Nẵng ở mọi cấp độ cũng được đẩy mạnh để thay đổi hành vi và trách nhiệm của mỗi cá nhân, doanh nghiệp (Báo cáo chuyên đề/URENCO 2018).

4.1. Cách áp dụng Công nghệ xử lý rác thải biển tại cống và kênh

Việc áp dụng công nghệ xử lý rác thải biển cần được điều chỉnh linh hoạt theo đặc điểm từng khu vực. Đối với các cống thoát nước như cống Tôn Thất Đạm, nơi dòng chảy ổn định, việc lắp đặt hệ thống song chắn rác cơ giới là phù hợp nhất. Hệ thống này giúp thu gom triệt để các loại rác 'mềm' như túi nilon, chai nhựa, mảnh nhựa nhỏ trước khi chúng đổ ra biển (Nguyễn Trường Minh 2021). Tại cửa sông Phú Lộc, với mặt nước tĩnh, dòng chảy yếu và hoạt động tàu thuyền thường xuyên, việc sử dụng máy nhặt rác thông minh trên mặt nước sẽ hiệu quả hơn. Các thiết bị này có thể tự động thu gom rác thải nhựa trôi nổi, giảm thiểu sức lao động thủ công và tối ưu hóa hiệu suất làm sạch (Báo Môi trường 2021). Cả hai giải pháp đều hướng đến mục tiêu giảm lượng rác thải nhựa biển Đà Nẵng từ nguồn thải trên đất liền.

4.2. Chính sách rác thải nhựa Đà Nẵng Hoàn thiện khung pháp lý và khuyến khích

Chính sách rác thải nhựa Đà Nẵng đóng vai trò then chốt trong việc định hướng và thúc đẩy các hoạt động quản lý rác thải nhựa Đà Nẵng. Thành phố đã ban hành nhiều văn bản quan trọng như Quyết định 1577/QĐ-UBND về phân loại chất thải rắn tại nguồn. Các sáng kiến như thành lập Tổ công tác về quản lý rác thải nhựa, phát động phong trào “Nói không với sản phẩm nhựa dùng một lần” và xây dựng mạng lưới hợp tác quốc tế thể hiện quyết tâm cao. Việc triển khai thí điểm mô hình kinh tế tuần hoàn nhựa Đà Nẵng và thúc đẩy tiêu dùng xanh cũng là những định hướng chiến lược. Hơn nữa, việc lồng ghép chủ đề ô nhiễm rác thải nhựa vào giáo dục, truyền thông và nâng cao trách nhiệm doanh nghiệp thông qua thiết kế xanh, nhãn sinh thái đang từng bước hình thành một khung pháp lý và xã hội toàn diện để giải quyết vấn nạn rác thải nhựa biển Đà Nẵng (Báo cáo chuyên đề/URENCO 2018).

4.3. Vai trò cộng đồng Thúc đẩy cộng đồng chống rác thải nhựa Đà Nẵng và ý thức

Sự tham gia của cộng đồng chống rác thải nhựa Đà Nẵng là yếu tố không thể thiếu để đạt được hiệu quả bền vững. Các hoạt động tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi đối với sản phẩm nhựa dùng một lần và rác thải nhựa biển Đà Nẵng đang được đẩy mạnh. Các ngày kỷ niệm vì môi trường như Ngày Môi trường Thế giới, Giờ Trái Đất được tận dụng để lồng ghép các chủ đề về rác thải nhựa (Báo cáo chuyên đề/URENCO 2018). Ngoài ra, việc tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn cho cán bộ, cư dân ven biển, và ngư dân giúp nâng cao tinh thần trách nhiệm. Các mô hình sáng tạo như “Đổi rác thải nhựa lấy nhu yếu phẩm” đã và đang thu hút đông đảo người dân tham gia, giúp hình thành thói quen phân loại rác tại nguồn và khuyến khích sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường. Những sáng kiến này không chỉ giảm thiểu rác thải nhựa biển Đà Nẵng mà còn góp phần xây dựng du lịch bền vững Đà Nẵng.

V. Kết quả thực tiễn Hiệu quả quản lý rác thải nhựa Đà Nẵng và mô hình

Các nỗ lực trong quản lý rác thải nhựa Đà Nẵng đã bước đầu mang lại những kết quả đáng khích lệ, thể hiện qua sự chuyển biến trong nhận thức cộng đồng và triển khai các dự án cụ thể. Nguồn lực đầu tư cho môi trường tăng dần qua các năm, từ 955 triệu đồng (2011) lên 23.868 triệu đồng (2019), chiếm 2,8% tổng chi ngân sách quận. Bên cạnh đó, các dự án quốc tế như “Đại dương không nhựa” của USAID và “Quản lý chất thải rắn” của JICA đã hỗ trợ đáng kể (URENCO 2019).

Nhiều điểm nóng về môi trường đã được xử lý, điển hình là ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng tại sông Phú Lộc với việc nâng cấp Trạm Xử lý nước thải Phú Lộc. Công tác xây dựng trường đạt chuẩn “Trường học xanh” và chợ đạt tiêu chí “Chợ an toàn thực phẩm” cũng nhận được sự quan tâm đầu tư từ quận. Đội ngũ cán bộ chuyên trách về quản lý môi trường được tăng cường chuyên môn, nghiệp vụ. Việc phân cấp quản lý môi trường, đấu thầu dịch vụ công ích vệ sinh môi trường, và thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp được thực hiện đúng tiến độ và đảm bảo chất lượng. Đến nay, 8/10 phường đã đạt tiêu chí “Phường thân thiện môi trường”, cho thấy hiệu quả của các định hướng dài hạn.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận và các hội đoàn thể đã tham gia tích cực với nhiều cách làm hay và mô hình hiệu quả, góp phần giải quyết các vấn đề môi trường phát sinh tại địa phương. Các hoạt động ra quân làm sạch môi trường Ngày Chủ nhật xanh – sạch – đẹp, đăng ký tuyến đường tự quản đã thu hút sự tham gia rộng rãi. Công tác kiểm tra bảo vệ môi trường tại các cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ được tiến hành định kỳ hàng năm, từng bước chấn chỉnh và hướng dẫn các tổ chức, cá nhân chấp hành đúng quy định. Thanh Khê cũng là địa phương đầu tiên triển khai sử dụng túi nilon thân thiện môi trường tại các chợ, hướng đến mục tiêu giảm thiểu phát thải túi nilon khó phân hủy (Báo điện tử/ Bộ Tài nguyên và Môi trường 2020).

Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tại và hạn chế. Quận Thanh Khê, với mật độ dân số đông và nhiều khu đô thị cũ, các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, vẫn đối mặt với thách thức lớn về ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng. Một số điểm nóng về môi trường chưa được xử lý dứt điểm, và công tác quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường ở nhiều địa phương còn chưa hiệu quả. Bất cập trong quản lý chất thải rắn đô thị, thiếu điểm tập kết rác, nhân lực và phương tiện chưa đảm bảo, cùng với mức giá dịch vụ thu gom thấp, vẫn là những rào cản. Tình trạng ô nhiễm các hồ đầm vẫn phát sinh, và nhiều khu đất trống dễ trở thành điểm phát sinh ô nhiễm (Tạp chí điện tử/Tòa án nhân dân 2021). Những hạn chế này đòi hỏi các giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng toàn diện và quyết liệt hơn trong tương lai.

5.1. Mô hình thành công Bài học từ cộng đồng chống rác thải nhựa Đà Nẵng

Các mô hình "Đổi rác thải nhựa lấy nhu yếu phẩm" đã trở thành điển hình thành công trong việc khuyến khích cộng đồng chống rác thải nhựa Đà Nẵng. Tại các buổi cuối tuần, người dân mang rác thải nhựa đã phân loại đến đổi lấy xì dầu, nước rửa chén, gạo hoặc dụng cụ học tập. Mặc dù giá trị quy đổi không cao, hoạt động này đã khuấy động phong trào, nâng cao nhận thức và hình thành thói quen phân loại rác tại nguồn. Số rác thải nhựa thu gom được sau đó được bán phế liệu để gây quỹ cho các đợt tiếp theo. Ngoài ra, nhiều cá nhân đã có sáng kiến sử dụng ống hút sậy, bao bì mì gói làm túi xách, hay ly giấy thay thế đồ nhựa dùng một lần. Những cách làm này không chỉ giảm thiểu rác thải nhựa biển Đà Nẵng mà còn lan tỏa tinh thần bảo vệ môi trường trong cộng đồng (Nguyễn Trường Minh 2021). Đây là minh chứng rõ ràng cho việc sự tham gia của cộng đồng chống rác thải nhựa Đà Nẵng có thể tạo ra thay đổi lớn.

5.2. Hạn chế và thách thức Cải thiện quản lý rác thải nhựa Đà Nẵng

Mặc dù đã có những thành công, quản lý rác thải nhựa Đà Nẵng vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Mật độ dân số đông, nhiều khu đô thị cũ, và các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ nằm xen kẽ trong khu dân cư gây khó khăn cho việc kiểm soát ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng. Một số điểm nóng về môi trường vẫn chưa được xử lý dứt điểm, và công tác quản lý nhà nước còn chạy theo sự vụ, thiếu tính phòng ngừa. Hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm còn thấp, chưa đủ sức răn đe (Tạp chí điện tử/Tòa án nhân dân 2021). Bất cập trong quản lý chất thải rắn đô thị, thiếu điểm tập kết, nhân lực và phương tiện thu gom chưa đảm bảo, cùng với mức giá dịch vụ thấp, đang cản trở việc hiện đại hóa. Để khắc phục, cần có những giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng căn cơ hơn, tăng cường giám sát, xử phạt nghiêm minh và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ môi trường. Việc này là chìa khóa để cải thiện tình trạng rác thải biển Đà Nẵng.

VI. Tương lai bền vững Hướng đi cho kinh tế tuần hoàn nhựa Đà Nẵng và biển sạch

Hướng tới một tương lai bền vững, kinh tế tuần hoàn nhựa Đà Nẵng nổi lên như một giải pháp giảm thiểu rác thải nhựa Đà Nẵng mang tính chiến lược, không chỉ giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng mà còn tạo ra giá trị kinh tế. Mô hình này tập trung vào việc thiết kế lại sản phẩm, kéo dài vòng đời sử dụng, và tái chế nhựa biển một cách tối đa, giảm thiểu lượng rác thải nhựa thất thoát ra môi trường. Việc nhân rộng các biện pháp sạch, thân thiện môi trường và phát triển công nghệ xử lý rác thải biển tiên tiến là yếu tố then chốt. Sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng chống rác thải nhựa Đà Nẵng sẽ định hình tương lai của thành phố biển này.

Đà Nẵng cần tiếp tục nghiên cứu và học tập kinh nghiệm từ các quốc gia tiên tiến trong quản lý chất thải rắn, đặc biệt là những nước thành công trong tái chế nhựa biển và xử lý rác thải nhựa như Thụy Điển hay Nhật Bản. Thụy Điển đã biến rác thải thành tài nguyên năng lượng, thậm chí phải nhập khẩu rác để xử lý, trong khi Nhật Bản nổi tiếng với công nghệ đốt rác hiệu quả và phân loại rác triệt để (Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM 2018). Áo và Bỉ cũng có những công nghệ sinh học và hệ thống quản lý rác tiên tiến từ khâu thiết kế sản phẩm.

Việc xây dựng các chính sách rác thải nhựa Đà Nẵng đồng bộ và được người dân ủng hộ là yếu tố quyết định. Cần cân nhắc ban hành các chính sách khuyến khích sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc chuyển đổi sang sản xuất bền vững, và tăng cường tái chế. Đồng thời, việc áp dụng các chế tài xử phạt nghiêm minh đối với hành vi xả thải bừa bãi, kết hợp với việc lắp đặt camera an ninh tại các điểm nóng, sẽ góp phần nâng cao ý thức tuân thủ. Truyền thông mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội cũng giúp thông tin tiếp cận rộng rãi hơn đến người dân, đặc biệt là về những tác động rác thải nhựa Đà Nẵng gây ra.

Trong tương lai, việc biến các bãi biển trở thành không gian không rác thải, phát triển du lịch bền vững Đà Nẵng dựa trên nền tảng môi trường sạch, và bảo vệ hệ sinh thái biển Đà Nẵng khỏi sự tấn công của vi nhựa biển Đà Nẵng sẽ là mục tiêu hàng đầu. Điều này đòi hỏi sự đầu tư liên tục vào nghiên cứu và giải pháp, đặc biệt là trong việc dự báo và cảnh báo tình trạng rác thải biển Đà Nẵng, cũng như phát triển các sáng kiến cộng đồng (Nguyễn Trường Minh 2021). Với những nỗ lực này, Đà Nẵng có thể trở thành hình mẫu về thành phố biển xanh, sạch, đẹp, nơi rác thải nhựa biển Đà Nẵng được kiểm soát hiệu quả.

6.1. Hướng phát triển Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn nhựa Đà Nẵng và tái chế nhựa biển

Kinh tế tuần hoàn nhựa Đà Nẵng là định hướng quan trọng để giải quyết vấn đề rác thải nhựa. Thay vì mô hình tuyến tính "sản xuất – tiêu thụ – vứt bỏ", kinh tế tuần hoàn tập trung vào việc giữ vật liệu nhựa trong vòng lặp càng lâu càng tốt thông qua tái sử dụng, tái chế nhựa biển và phục hồi năng lượng. Đà Nẵng cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ xử lý rác thải biển và tái chế tiên tiến, biến rác thải nhựa thành nguyên liệu thô cho các ngành công nghiệp khác. Các chính sách ưu đãi, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển sản phẩm thay thế nhựa dùng một lần sẽ là động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi này. Việc xây dựng các trung tâm tái chế nhựa biển hiệu quả, có khả năng xử lý đa dạng chủng loại rác thải nhựa, bao gồm cả vi nhựa biển Đà Nẵng, là cần thiết để đạt được mục tiêu kinh tế tuần hoàn nhựa Đà Nẵng.

6.2. Kiến nghị chính sách Nâng cao hiệu quả quản lý rác thải nhựa Đà Nẵng

Để nâng cao hiệu quả quản lý rác thải nhựa Đà Nẵng, cần có những kiến nghị chính sách cụ thể và quyết liệt. Đầu tiên, hoàn thiện khung pháp lý về rác thải nhựa theo hướng thắt chặt quy định, tăng cường chế tài xử phạt và khuyến khích các sáng kiến xanh. Thứ hai, đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng thu gom, phân loại tại nguồn và công nghệ xử lý rác thải biển tiên tiến. Thứ ba, đẩy mạnh truyền thông và giáo dục cộng đồng để thay đổi nhận thức, đặc biệt là tại các khu dân cư ven biển và ngư dân. Thứ tư, thiết lập hệ thống quan trắc và báo cáo rác thải nhựa Đà Nẵng minh bạch, định kỳ để đánh giá hiệu quả các giải pháp. Cuối cùng, tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia thành công trong việc kiểm soát ô nhiễm nhựa biển Đà Nẵng, nhằm xây dựng chính sách rác thải nhựa Đà Nẵng toàn diện và bền vững.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Ô nhiễm rác thải nhựa (RTN) tại các hệ sinh thái biển đang là một trong những thách thức môi trường nghiêm trọng nhất toàn cầu. Theo báo cáo từ Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) và Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF), mỗi năm thế giới phát sinh khoảng 300 triệu tấn rác thải nhựa, trong đó có khoảng 8 đến 13 triệu tấn thất thoát trực tiếp ra các đại dương. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có lượng xả thải rác nhựa ra biển lớn trên thế giới, với ước tính khoảng 1,8 triệu tấn RTN phát sinh trên đất liền mỗi năm và gần 730.000 tấn rò rỉ ra môi trường biển.

Tại thành phố Đà Nẵng – đô thị loại I đóng vai trò trung tâm kinh tế biển của miền Trung – áp lực chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) ngày càng gia tăng với tốc độ phát sinh hơn 1.000 tấn/ngày (dự kiến vượt 1.800 tấn/ngày trong giai đoạn 2020–2025). Quận Thanh Khê, với mật độ dân số cao kỷ lục của thành phố ($21.226\text{ người/km}^2$) và chiều dài đường bờ biển $4,3\text{ km}$ tiếp giáp Vịnh Đà Nẵng, đang trở thành điểm nóng về rò rỉ rác thải nhựa đại dương. Hệ thống thoát nước hỗn hợp (nước mưa lẫn nước thải) cùng hoạt động kinh doanh ven biển và ngư nghiệp đã khiến khối lượng lớn nhựa dùng một lần thất thoát qua các cửa xả.

graph LR
    A[Nguồn thải đất liền: Khu dân cư, Chợ, Dịch vụ] -->|Hệ thống cống hỗn hợp| C[Cửa xả cống Tôn Thất Đạm]
    B[Hoạt động ven bờ: Ngư cụ, Khách du lịch] -->|Xả thải trực tiếp| D[Kênh sông Phú Lộc]
    C -->|Thất thoát 6,49 kg/ngày| E[Vịnh Đà Nẵng & Bãi biển Thanh Khê]
    D -->|Thất thoát 8,89 kg/ngày| E
    E -->|Tổng phát sinh RTN 13,44 kg/ngày| F[Ô nhiễm hệ sinh thái biển]

Mục tiêu dự án

1. Kiểm toán định lượng và định tính RTN: Xác định chính xác khối lượng, số lượng và cơ cấu thành phần rác thải nhựa phát sinh trên dải bờ biển Thanh Khê theo chuẩn quốc tế NOAA.
2. Khảo sát thủy văn và dòng thải: Đánh giá lưu lượng, độ sâu và vận tốc dòng chảy tại 2 điểm nóng thoát nước chính ra vịnh Đà Nẵng (Cống xả Tôn Thất Đạm và Sông/Kênh Phú Lộc).
3. Thiết kế hệ sinh thái giải pháp tích hợp: Đề xuất mô hình kỹ thuật kép gồm hệ thống công trình (Song chắn rác cơ giới tự động cho cống ngầm) và phi công trình (Thiết bị vớt rác thông minh tích hợp IoT/AI cho cửa sông tĩnh, kết hợp mô hình kinh tế tuần hoàn đổi rác lấy nhu yếu phẩm).

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Phạm vi không gian: Dải ven biển dài $4,3\text{ km}$ quận Thanh Khê, tập trung vào 02 cửa xả huyết mạch: Cống Tôn Thất Đạm (toạ độ $16^\circ04'12''\text{N}, 108^\circ11'34''\text{E}$) và Cửa sông Phú Lộc ($16^\circ04'38''\text{N}, 108^\circ10'55''\text{E}$).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và quan trắc dữ liệu từ 20/07/2020 đến 30/04/2021.
• Giới hạn kỹ thuật: Nghiên cứu tập trung vào rác thải nhựa vĩ mô (Macroplastics $\ge 2,5\text{ cm}$), không đánh giá sâu chỉ số vi nhựa (Microplastics $< 5\text{ mm}$) trong trầm tích đáy.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Công tác quản lý chất thải rắn tại quận Thanh Khê đã đạt tỷ lệ thu gom $98%$ ($190\text{ tấn/ngày}$), tuy nhiên việc phân loại tại nguồn chưa đồng bộ khiến lượng lớn nhựa dùng một lần ($Single-use\ Plastics - SUP$) theo nước mặt rò rỉ ra biển.

Giải pháp hiện hữu	Ưu điểm	Nhược điểm / Rủi ro kỹ thuật	Hiệu quả ngăn RTN
Thu gom thủ công ven bờ	Chi phí đầu tư thiết bị ban đầu thấp	Tốn nhân công, nguy hiểm khi sóng lớn, tần suất thấp ($1\text{ lần/ngày}$)	$25% - 35%$
Lưới chắn rác tĩnh tại cửa xả	Dễ chế tạo, chi phí rẻ	Thường xuyên tắc nghẽn khi mưa to gây ngập úng đô thị, dễ rách do sóng	$40% - 50%$
Thùng gom rác nổi Seabin	Thu rác liên tục, gom được dầu váng	Bán kính hút nhỏ ($< 3\text{ m}$), dễ hỏng màng lọc, kẹt rác kích thước $> 20\text{ cm}$	$30% - 45%$
Giải pháp đề xuất (Song chắn cơ giới + Robot thông minh)	Tự động hóa hoàn toàn $24/7$, chống nghẽn dòng chảy, quét diện rộng bằng IoT/AI	Vốn đầu tư ban đầu cao hơn, cần bảo trì cơ khí định kỳ	$\mathbf{85% - 95%}$

Ma trận yêu cầu kỹ thuật MoSCoW

• Must have: Khả năng chịu ăn mòn muối biển (Inox SUS304/SUS316), vận hành tự động không làm cản trở thoát lũ dòng chảy ($v \ge 0,45\text{ m/s}$).
• Should have: Tích hợp cảm biến báo mức rác, tự động chuyển tải rác về thùng chứa trên bờ, điều khiển không dây từ xa.
• Could have: Module AI camera nhận diện và phân loại rác tái chế/không tái chế theo thời gian thực.
• Won't have (Giai đoạn 1): Hệ thống tự ép nén rác thủy lực dưới nước.

Thiết kế hệ thống

graph TD
    subgraph "Trạm Cống Tôn Thất Đạm (Dòng chảy hở)"
        A1[Miệng cống đôi 3.5m x 3.5m] --> A2[Song chắn rác Inox nghiêng 60°]
        A2 --> A3[Hệ cào rác dẫn động xích cơ giới]
        A3 --> A4[Máng nghiêng xả rác vào thùng 240L]
    end

    subgraph "Cửa sông Phú Lộc (Vùng nước rộng/Tĩnh)"
        B1[Robot nổi Smart Skimmer WSCA 2.0] --> B2[Camera AI + Cảm biến chất lượng nước]
        B2 --> B3[Băng tải cuốn rác nổi lên khoang 75kg]
        B3 --> B4[Truyền dữ liệu Telemery qua 4G/WiFi về Server]
    end

    A4 --> C[Trạm tập kết & Nhà máy tái chế]
    B4 --> C

Thông số kỹ thuật chi tiết

1. Hệ thống Song chắn rác cơ giới (Mechanical Bar Screen - Cống Tôn Thất Đạm):

   • Vật liệu: Thép không gỉ AISI SUS304 chống ăn mòn Clorua.
   • Kích thước miệng cống: Cống đôi $3,5\text{ m} \times 3,5\text{ m}$, chiều sâu đỉnh vòm $2,0\text{ m}$.
   • Độ nghiêng khung: $60^\circ - 75^\circ$ so với mặt phẳng ngang.
   • Khe hở thanh chắn rác ($Clear\ Spacing$): $b = 10\text{ mm} - 20\text{ mm}$, giữ lại toàn bộ bao bì, chai lọ và mảnh nhựa vỡ $> 2,5\text{ cm}$.
   • Động cơ kéo cào: Motor giảm tốc công suất $1,5\text{ kW}$, IP68, điều khiển qua biến tần và rơ-le đo chênh áp thủy tĩnh.

2. Hệ thống Robot vớt rác thông minh (Smart Aquatic Trash Skimmer - Sông Phú Lộc):

   • Kích thước thân vỏ Catamaran: $140\text{ cm} \times 60\text{ cm} \times 45\text{ cm}$; Khối lượng vỏ: $50\text{ kg}$.
   • Dung tích khoang chứa: Sức chứa $50 - 75\text{ kg}$ rác nổi/lượt vận hành.
   • Hệ thống năng lượng: Pin Lithium LiFePO4 $24\text{V} - 40\text{Ah}$ kết hợp tấm quang điện Solar Monocrystalline $100\text{W}$.
   • Hệ thống nhúng & AI: Vi điều khiển STM32F4/ESP32, Camera AI OpenCV xử lý nhận diện vật thể nổi, định vị GPS NEO-6M, cảm biến đo pH/DO/TDS truyền dữ liệu qua MQTT/HTTP.

Cấu trúc cơ sở dữ liệu giám sát quan trắc rác thải (SQL Schema)

-- Bảng ghi nhận dữ liệu kiểm toán rác thải nhựa
CREATE TABLE PlasticWasteAudit (
    AuditID VARCHAR(36) PRIMARY KEY,
    LocationCode VARCHAR(50) NOT NULL, -- 'TON_THAT_DAM' or 'PHU_LOC'
    AuditDate DATE NOT NULL,
    TransectLength_m DECIMAL(5,2) DEFAULT 100.00,
    TotalWeight_g DECIMAL(10,2) NOT NULL,
    PlasticWeight_g DECIMAL(10,2) NOT NULL,
    PlasticRatio_pct DECIMAL(5,2) GENERATED ALWAYS AS ((PlasticWeight_g / TotalWeight_g) * 100) STORED,
    FlowVelocity_ms DECIMAL(4,2),
    WaterDepth_m DECIMAL(4,2)
);

-- Bảng phân loại chi tiết thành phần polymer
CREATE TABLE PolymerComposition (
    CompositionID INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
    AuditID VARCHAR(36),
    PolymerCategory ENUM('Nylon_Bags', 'SUP_FoodContainers', 'PET', 'HDPE_LDPE_PP', 'PVC', 'Multilayer_Packaging', 'Others'),
    ItemCount INT NOT NULL,
    Weight_g DECIMAL(8,2) NOT NULL,
    FOREIGN KEY (AuditID) REFERENCES PlasticWasteAudit(AuditID) ON DELETE CASCADE
);

Methodology (Phương pháp nghiên cứu)

Nghiên cứu áp dụng quy trình chuẩn hóa gồm 4 giai đoạn logic kết hợp nghiên cứu thực nghiệm và mô hình hóa kỹ thuật:

• Phương pháp thu thập thứ cấp: Thu thập chuỗi số liệu khí tượng thủy văn, bản đồ địa chính hệ thống thoát nước từ Sở Xây dựng và Sở TN&MT TP. Đà Nẵng giai đoạn 2015–2020.
• Phương pháp điều tra phỏng vấn sâu: Tham vấn cán bộ kỹ thuật URENCO Đà Nẵng, Trạm XLNT Phú Lộc và 120 hộ dân ven biển.
• Phương pháp kiểm toán rác thải biển (NOAA Marine Debris Shoreline Survey Method 2012/2019):
  • Thiết lập trắc diện $100\text{ m}$ dọc bờ biển, chia nhỏ thành các ô lưới mặt cắt $60\text{ m}$ từ chân đê kè xuống mép ngấn nước triều kiệt.
  • Thu gom toàn bộ mảnh rác $\ge 2,5\text{ cm}$, tiến hành làm sạch cát bám, cân khối lượng ướt ($g$) bằng cân điện tử độ chính xác $\pm 0,1\text{ g}$, đếm số lượng và phân loại định danh polymer.
• Đo đạc thủy văn hiện trường:
  • Đo vận tốc dòng chảy $v$ ($\text{m/s}$) tại các dải độ sâu $0,2h, 0,6h, 0,8h$ bằng máy đo lưu tốc cánh quạt chuyên dụng.
  • Tính toán lưu lượng nước mặt: $$Q = \int_{0}^{B} v(y) \cdot h(y) , dy \approx \bar{v} \cdot A_{\text{tiết diện}} \quad (\text{m}^3/\text{s})$$

---

Implementation và kết quả

Development process & Thuật toán xử lý dữ liệu kiểm toán

Dữ liệu thô từ các đợt kiểm toán bãi biển và đo đạc cửa xả được xử lý tự động bằng module Python/Pandas để loại bỏ sai số và tính toán độ lệch chuẩn.

import numpy as np
import pandas as pd

def analyze_marine_debris_audit(data_path: str):
    """
    Phân tích số liệu kiểm toán rác thải nhựa ven biển Thanh Khê
    theo tiêu chuẩn NOAA Shoreline Survey Protocol
    """
    df = pd.read_csv(data_path)
    
    # Tính toán khối lượng trung bình và độ lệch chuẩn mẫu
    summary = df.groupby('WasteCategory').agg(
        MeanWeight_g=('Weight_g', 'mean'),
        StdDev_g=('Weight_g', 'std'),
        TotalItems=('Count', 'sum')
    ).reset_index()
    
    # Tính phần trăm tỷ trọng khối lượng
    total_audit_weight = summary['MeanWeight_g'].sum()
    summary['WeightPercent'] = (summary['MeanWeight_g'] / total_audit_weight) * 100
    
    # Tính mật độ rác nhựa trên diện tích bãi biển (100m x 60m = 6000 m2)
    TRANSECT_AREA_M2 = 6000.0
    summary['ItemDensity_per_m2'] = summary['TotalItems'] / TRANSECT_AREA_M2
    
    return summary

# Dữ liệu thực nghiệm bãi biển Thanh Khê (Khảo sát chu kỳ 2020-2021)
audit_results = {
    'WasteCategory': ['Nhựa tổng hợp', 'Chất thải hữu cơ', 'Kim loại', 'Thủy tinh', 'Khác'],
    'Weight_g': [13445.7, 9820.3, 3120.5, 4150.2, 2646.0],
    'Count': [16349, 1204, 312, 185, 420]
}

Testing và validation

1. Khảo sát thủy động lực học tại 2 cửa xả

• Cống Tôn Thất Đạm:
  • Kích thước: Cống hộp đôi $3,5\text{ m} \times 3,5\text{ m}$, mực nước trung bình $h = 0,2\text{ m}$.
  • Vận tốc dòng chảy đo được: $0,30\text{ m/s} - 0,45\text{ m/s}$ (vận tốc trung bình $\bar{v} = 0,35\text{ m/s}$). Dòng chảy liên tục, rất thích hợp để lắp song chắn cơ giới kéo xích mà không sợ sa bồi lắng đọng.
• Cửa sông Phú Lộc:
  • Kênh rộng $B \approx 40\text{ m}$, trắc diện hình lòng chảo, độ sâu từ $1,1\text{ m}$ (hai bên bờ) đến $1,32\text{ m}$ (tâm luồng). Mực nước dâng thêm $0,4 - 0,6\text{ m}$ khi triều cường.
  • Vận tốc dòng chảy: Rất chậm, dao động $0,06\text{ m/s} - 0,10\text{ m/s}$, phụ thuộc lớn vào chu kỳ bán nhật triều. Dòng chảy tĩnh làm rác nhựa trôi nổi ứ đọng kéo dài, cần thiết bị chủ động di chuyển gom rác.

2. Kết quả phân loại cơ cấu rác thải nhựa

pie title Tỷ lệ % khối lượng RTN tại Bãi biển Thanh Khê
    "Túi ni lông (PE)" : 30
    "Nhựa dùng 1 lần (PP/PS)" : 26
    "Nhựa PVC xây dựng" : 17
    "Bao bì nhiều lớp" : 16
    "HDPE / LDPE / PP" : 7
    "PET (Chai nước ngọt)" : 3
    "Bao bì 1 lớp" : 1

Kết quả đạt được

Địa điểm kiểm toán	Tổng lượng RTN thất thoát	Thành phần chiếm ưu thế (#1)	Thành phần đứng thứ hai (#2)	Số lượng mảnh rác
Bãi biển Thanh Khê	$13.445,7 \pm 1002\text{ g/ngày}$ (Chiếm $40,52%$ tổng CTR)	Túi ni lông ($30%$)	Nhựa dùng 1 lần ($26%$)	$16.349 \pm 1035\text{ mảnh/ngày}$
Cống Tôn Thất Đạm	$6.495 \pm 861,83\text{ g/ngày}$	Túi ni lông ($37,7%$)	Bao bì nhiều lớp ($20,38%$)	Tập trung rác màng mỏng sinh hoạt
Cửa Sông Phú Lộc	$8.891 \pm 1270,14\text{ g/ngày}$	Túi ni lông ($36,34%$)	Chai nhựa PET ($16,89%$)	Lẫn nhiều ngư cụ, phao xốp, vỏ hộp xốp

• Toàn bộ $100%$ mục tiêu đề ra ban đầu đã được hoàn thành: Xây dựng bộ chỉ số thực nghiệm đầu tiên về tải lượng thất thoát RTN tại quận Thanh Khê và cung cấp hồ sơ thiết kế kỹ thuật khả thi cho 2 hệ thống thu gom tại nguồn.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Chuyển đổi phương thức kiểm toán rác từ định tính sang định lượng thực nghiệm: Khóa luận đã chuẩn hóa phương pháp NOAA kết hợp đo đạc thủy lực tại hiện trường miền Trung Việt Nam, thiết lập bộ dữ liệu thực tế về tốc độ thất thoát rác màng ($6,49\text{ kg/ngày}$ tại cống Tôn Thất Đạm và $8,89\text{ kg/ngày}$ tại sông Phú Lộc).
2. Thiết kế phân hóa kỹ thuật theo thủy lực học địa phương:
   • Không áp dụng rập khuôn một mô hình cho toàn quận: Đề xuất Song chắn cơ giới tự làm sạch cho cống hộp Tôn Thất Đạm (dòng hở, lưu tốc $0,3 - 0,45\text{ m/s}$) nhằm tận dụng lực đẩy dòng;
   • Đề xuất Robot catamaran thông minh tích hợp IoT cho cửa sông Phú Lộc (dòng chảy tĩnh $< 0,1\text{ m/s}$, mật độ tàu thuyền cao) để tránh cản trở luồng hàng hải của ngư dân.
3. Mô hình hóa kinh tế tuần hoàn cộng đồng: Đề xuất cơ chế đổi rác nhựa lấy nhu yếu phẩm ($1\text{ kg}$ nhựa đổi $1 - 2$ phiếu nhận thực phẩm/gia vị), tạo động lực kinh tế nội tại giúp giảm tới $35%$ lượng túi nilon vứt bừa bãi tại các chợ truyền thống (Chợ Phú Lộc, Chợ Quán Hộ).

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản triển khai thực tế (Real-world Deployment)

• Khu vực cống hộp đô thị: Lắp đặt song chắn cơ giới tại 6 cửa xả dọc đường biển Nguyễn Tất Thành (đoạn qua Xuân Hà, Thanh Khê Tây). Rác tự động cào lên máng và chuyển vào thùng kín $240\text{L}$, công nhân vệ sinh chỉ cần thu gom $1\text{ lần/ngày}$ thay vì nạo vét thủ công nguy hiểm.
• Khu vực mặt nước mở: Triển khai trạm sạc năng lượng mặt trời cho Robot WSCA 2.0 tại Trạm XLNT Phú Lộc. Thiết bị tự động tuần tra mặt nước trong khung giờ $7\text{h} - 10\text{h}$ và $14\text{h} - 17\text{h}$ hàng ngày.

gantt
    title Lộ trình 12 tháng triển khai thực tế tại Quận Thanh Khê
    dateFormat  YYYY-MM-DD
    section Giai đoạn 1: Chuẩn bị & Cấp phép
    Khảo sát địa chất & Cấp phép xây dựng        :a1, 2024-01-01, 60d
    Gia công chế tạo Song chắn Inox 304        :a2, after a1, 45d
    section Giai đoạn 2: Lắp đặt & Pilot
    Lắp đặt song chắn tại Cống Tôn Thất Đạm     :b1, after a2, 30d
    Thử nghiệm Robot WSCA 2.0 trên sông Phú Lộc :b2, after a2, 45d
    section Giai đoạn 3: Vận hành & Chuyển giao
    Tích hợp hệ thống SCADA/IoT giám sát        :c1, after b1, 60d
    Đánh giá hiệu suất & Chuyển giao URENCO     :c2, after c1, 90d

Phân tích Chi phí - Lợi ích (Cost-Benefit Analysis)

• Vốn đầu tư thiết bị (CAPEX):
  • Hệ thống song chắn rác cơ giới: ~180.000.000 VNĐ / cửa xả.
  • Robot vớt rác thông minh WSCA: ~120.000.000 VNĐ / cụm tàu và trạm sạc.
• Chi phí vận hành (OPEX): ~2.500.000 VNĐ/tháng (điện năng, bảo dưỡng xích, thay dầu bôi trơn sinh học).
• Lợi ích kinh tế - môi trường:
  • Tiết kiệm $60%$ chi phí thuê nhân công nạo vét khơi thông cửa cống sau mưa bão.
  • Giảm thiểu hơn $5,6\text{ tấn}$ rác thải nhựa đổ ra vịnh Đà Nẵng mỗi năm, bảo vệ trực tiếp hệ sinh thái rạn san hô Nam Ô và nguồn lợi du lịch bãi biển Nguyễn Tất Thành.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

1. Rác kích thước siêu lớn: Trong các đợt bão lũ lớn, cành cây to hoặc xác phao bè trôi dạt có thể gây kẹt các nan răng cào của song chắn cơ giới nếu không có cảm biến quá tải tự ngắt.
2. Tác động bám bẩn sinh học (Biofouling): Môi trường nước lợ và nước thải tại cửa sông Phú Lộc khiến rong rêu, hàu hà bám nhanh vào cảm biến camera và cánh chân vịt của robot nổi sau 30 ngày vận hành liên tục.

Hướng phát triển tương lai

• Nâng cấp thuật toán AI Vision: Tích hợp mô hình nhận diện YOLOv8 Tiny chạy trực tiếp trên Jetson Nano để phân loại rác giá trị cao (chai PET trắng trong) nhằm hỗ trợ tự động nhặt rác tái chế có mục tiêu.
• Mạng lưới phao ngăn rác thủy lực linh hoạt: Kết hợp phao quây Boom chắn rác bằng vật liệu Composite nổi ở thượng lưu sông Phú Lộc để gom tụ rác về luồng hút cố định của Robot.

---

Đối tượng hưởng lợi

mindmap
  root((Hệ sinh thái hưởng lợi))
    (Sinh viên & Cơ sở đào tạo)
      ["Bộ dữ liệu thực nghiệm chuẩn NOAA"]
      ["Tài liệu tham khảo kỹ thuật quan trắc ven biển"]
    (Kỹ sư môi trường & Doanh nghiệp)
      ["Bản vẽ thiết kế song chắn rác tự động"]
      ["Thiết kế hệ thống IoT Skimmer"]
    (Cơ quan quản lý - UBND Quận/Sở TN&MT)
      ["Cơ sở khoa học ban hành Kế hoạch hành động RTN"]
      ["Tối ưu hóa ngân sách dịch vụ công ích URENCO"]
    (Cộng đồng dân cư ven biển)
      ["Giảm ô nhiễm mùi hôi tại cửa cống"]
      ["Mô hình đổi rác lấy quà cải thiện an sinh"]

• Định lượng giá trị: Cung cấp bộ cơ sở dữ liệu số hoàn chỉnh gồm hơn $16.000$ mẫu rác phân loại cho các viện nghiên cứu biển, đồng thời trực tiếp hỗ trợ chính quyền quận Thanh Khê thực hiện mục tiêu giảm $50%$ rác nhựa rò rỉ ra biển theo Quyết định 1746/QĐ-TTg.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để triển khai hệ thống song chắn rác cơ giới tại cống thoát nước biển là gì?

Cần khảo sát trắc diện hình học miệng xả ($B \times H$), đo đạc vận tốc dòng chảy đạt tối thiểu $0,2\text{ m/s}$ trong điều kiện bình thường để tránh ứ đọng bùn cát. Toàn bộ kết cấu tiếp xúc nước lợ phải sử dụng thép không gỉ SUS304 hoặc SUS316, tủ điện điều khiển đặt trên cao hơn mực nước đỉnh triều lịch sử ($+1,5\text{ m}$) đạt chuẩn chống nước IP66.

2. Thiết bị nhặt rác thông minh hoạt động như thế nào khi gặp thời tiết gió to, sóng lớn?

Robot WSCA được thiết kế thân Catamaran trọng tâm thấp, hoạt động tối ưu trong điều kiện sóng cấp 2 và mặt nước sông tĩnh ($v < 0,2\text{ m/s}$). Khi vận tốc gió vượt cấp 4 hoặc trạm quan trắc báo bão, hệ thống điều khiển tự động kích hoạt chế độ "Return-to-Home" bằng GPS để đưa tàu về bến neo đậu an toàn tại bờ kè.

3. Hệ thống có gây cản trở thoát nước mưa và gây ngập lụt đô thị khi có mưa lớn bất thường không?

Không. Hệ thống song chắn cơ giới được trang bị cảm biến đo chênh lệch mực nước thượng - hạ lưu song chắn. Khi chênh áp vượt ngưỡng an toàn do rác tích tụ hoặc lưu lượng lũ tăng đột biến, hệ thống cào rác sẽ chuyển sang chế độ cưỡng bức tần suất $100%$ hoặc kích hoạt cơ cấu nâng mở tấm chắn để ưu tiên thoát lũ tuyệt đối cho đô thị.

4. Chi phí bảo dưỡng và thay thế linh kiện định kỳ hàng năm là bao nhiêu?

Chi phí bảo dưỡng ước tính khoảng $5% - 8%$ tổng giá trị thiết bị/năm (khoảng $9.000.000 - 15.000.000\text{ VNĐ}$/hệ thống). Các hạng mục bảo dưỡng gồm tra mỡ xích tải chịu nước, vệ sinh mắt đọc cảm biến quang học và thay thế các thanh gạt cao su mài mòn.

5. Thời gian thu hồi vốn và hiệu quả kinh tế - xã hội của giải pháp được tính toán ra sao?

Dự án mang tính chất công ích bảo vệ môi trường, thời gian hoàn vốn xã hội (SROI - Social Return on Investment) ước tính $2,5 - 3\text{ năm}$ thông qua việc cắt giảm chi phí nạo vét cống rãnh thủ công, bảo vệ cảnh quan du lịch Vịnh Đà Nẵng và nguồn thu từ việc thu hồi hàng tấn hạt nhựa PET/HDPE tái sinh mỗi năm.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Trường Minh đã làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về phát sinh và thất thoát rác thải nhựa tại vùng ven biển quận Thanh Khê, TP. Đà Nẵng với những đóng góp then chốt:

• Xác lập bộ dữ liệu thực địa chuẩn xác: Bãi biển Thanh Khê phát sinh trung bình $13,45\text{ kg}$ rác nhựa/ngày ($40,52%$ tổng CTR), cống Tôn Thất Đạm xả thải $6,50\text{ kg}$ RTN/ngày và sông Phú Lộc xả thải $8,89\text{ kg}$ RTN/ngày ra vịnh biển.
• Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật công nghệ kết hợp: Khả thi hóa mô hình Song chắn rác cơ giới tự động cho cống hẹp dòng hở và Robot nổi thông minh IoT cho sông rộng dòng tĩnh.
• Gắn kết chặt chẽ công nghệ kỹ thuật với quản trị xã hội thông qua các mô hình kinh tế tuần hoàn tại cộng đồng.

Đây là cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để Sở Tài nguyên và Môi trường TP. Đà Nẵng cùng UBND quận Thanh Khê nhân rộng lắp đặt thử nghiệm, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng "Thanh Khê – Quận Môi trường" và đóng góp tích cực vào Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: TỔNG QUAN 1. Khái niệm cơ bản về rác thải nhựa Nhựa là một loại vật liệu được điều chế từ các nhóm cao phân tử, cao phân tử được cấu tạo từ những nhóm đơn phân tử nhỏ thông qua phản ứng kết nối. Trạng thái thông thường của nhựa nằm giữa cứng và lỏng, chúng còn được gọi với tên chất dẻo. Được dùng làm vật liệu để sản xuất nhiều loại vật dụng trong đời sống hằng ngày như là: áo mưa, ống dẫn điện.

cho đến những sản phẩm công nghiệp, gắn với đời sống hiện đại của con người. Chúng là những vật liệu có khả năng bị biến dạng khi chịu tác dụng của nhiệt, áp suất và vẫn giữ được sự biến dạng đó khi thôi tác dụng. Rác thải nhựa là cụm từ được sử dụng để chỉ những sản phẩm được làm bằng nhựa, đã qua sử dụng hoặc không được dùng đến và vứt ra ngoài môi trường. Rác thải nhựa gồm có túi nhựa, chai nhựa, cốc nhựa, ống hút nhựa hay các loại đồ chơi, vật dụng bằng nhựa,….những sản phẩm này có đặc điểm chung là thời gian phân hủy lâu có thể lên đến hàng chục năm thậm chí hàng trăm năm (Báo điện tử/ Báo Tài nguyên và môi 2019).

Nguồn gốc rác thải nhựa Rác thải nhựa từ sinh hoạt: Là rác thải nhựa xuất phát chủ yếu từ các khu dân cư, chợ, cửa hàng. Những rác thải nhựa từ sinh hoạt chủ yếu là túi nilon, chai nhựa, đồ chơi, tã bỉm, ống hút, cốc sữa chua, bàn chải đánh răng… Rác thải nhựa từ hoạt động công nghiệp: Là rác thải phát sinh từ hoạt động sản xuất, thi công của các nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp… Rác thải nhựa y tế: Đây là nguồn rác thải nhựa khá lớn hiện nay, do đặc thù của ngành y tế là cần sử dụng rất nhiều đồ dùng 1 lần để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm, bảo đảm an toàn trong khám chữa bệnh. Các loại rác thải nhựa y tế phải kể đến: túi nilon, bao gói đựng vật tư y tế, dụng cụ đóng gói thuốc, găng tay, kim tiêm… Rác thải từ hàng hóa nhập khẩu: Khi nhập khẩu hàng hóa từ nước ngoài, nhất là nhu cầu mua hàng của Trung Quốc tăng cao thì lượng rác thải nhựa từ túi, hộp nhựa đựng đồ tăng lên rất nhanh. Rác vi nhựa: nguồn gốc là từ các vật phẩm nhựa lớn hơn bị vỡ nhỏ ra nhưng chủ yếu từ các mặt hàng tiêu dùng chứa hạt microbead như kem đánh răng, xà phòng, sữa rửa mặt tẩy tế bào chết.

Bốn nguồn chính của chất thải vi nhựa như sau: Vỏ xe: các sợi vi nhựa được tạo ra khi mài mòn trên mặt đường tạo thành các mảnh vụn nhỏ trôi ra sông suối. Quần áo : việc giặt quần áo tổng hợp sẽ tách các mảnh nhựa nhỏ li ti đi qua hệ thống xử lý nước. Các hạt nhựa được sử dụng để sản xuất các vật dụng bằng nhựa: Những hạt nhỏ này được đúc ra từ các vật dụng được nhân tạo theo đường nước. Sơn trên các tòa nhà và vạch kẻ đường: Thời tiết và sự bong tróc dẫn đến hàng tấn các mảnh vụn nhỏ này kết thúc trong nước bề mặt mỗi năm (Soup 2020).

Ngoài ra rác thải nhựa còn có nguồn gốc từ các khu du lịch, dịch vụ, khu vui chơi giải trí hay các cơ quan, trường học… Mặt khác, trong những năm qua, ngành du lịch biển phát triển mạnh mẽ, mỗi năm thu hút hàng trăm triệu lượt khách du lịch trong nước và nước ngoài. Vì vậy, khối lượng chất 3 thải nhựa do khách du lịch thải ra các khu du lịch biển Việt Nam năm 2020, dự báo khoảng hơn 206 nghìn tấn, trong đó gần 40% xả ra biển. Nhiều bãi biển đẹp như Vịnh Hạ Long, tại một số đảo như Cát Bà, Phú Quốc, Côn Đảo, Cù Lao Chàm., đang đứng trước nguy cơ ô nhiễm môi trường, nhất là lượng rác thải nhựa ngày một gia tăng. Đáng lo ngại, chất thải nhựa có kích thước micro (nhỏ, < 5 mm) hình thành trong quá trình sản xuất, hoặc phân mảnh vật liệu nhựa tồn tại dưới dạng vật chất lơ lửng và trong trầm tích đáy biển rất khó phân hủy, dễ dàng được tích lũy trong chuỗi thức ăn sinh vật gây ra những tác động đáng kể tới các hệ sinh thái biển.

Các loại chất thải nhựa có kích thước lớn như lưới, ngư cụ trôi nổi trên biển còn gây hại nghiêm trọng cho các sinh vật biển khi chúng bị mắc kẹt, giảm năng suất đánh bắt thủy sản và gây những tác động đến hệ sinh thái biển khác. Nguyên nhân ô nhiễm rác thải nhựa Nguyên nhân ô nhiễm rác thải nhựa hiện có rất nhiều, trong đó phải kể đến 3 nguyên nhân chính sau: 1. Ý thức của từng cá nhân Nguyên nhân đầu tiên dẫn đến tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa là ý thức của mỗi cá nhân còn chưa tốt, thể hiện ngay từ việc tiêu dùng và xử lý rác thải: Thói quen lạm dụng đồ nhựa sử dụng 1 lần của người dân đang khiến cho lượng rác thải tăng lên theo cấp số nhân. Đồ nhựa dùng 1 lần như cốc, thìa, bát nhựa… rất tiện dụng, giá thành rẻ, dễ tìm mua đang khiến cho nhiều người sử dụng chúng một cách vô tội vạ, không kiểm soát.

Nhiều cá nhân còn vứt rác bừa bãi: Nhiều người thường tiện tay vứt rác ở bất kì đâu như trên đường, bờ biển, cống, rãnh,… khiến cho rác thải tràn lan, khó thu gom, xử lý. Đặc biệt, việc xả rác xuống cống rãnh còn gây tắc nghẽn đường ống, làm ngập lụt đường phố… Chưa có ý thức phân loại rác tại nguồn: Phần lớn người dân hiện nay vẫn thường vứt rác thải nhựa với các loại rác vô cơ khác,… làm cho quá trình phân loại, xử lý rất khó khăn. Thiếu hệ thống xử lý rác thải nhựa Hệ thống xử lý rác thải nhựa chưa hoàn thiện, còn lạc hậu, hiệu quả kém… cũng là lý do khiến cho lượng rác thải nhựa thải ra môi trường tăng nhanh chóng: Hệ thống xử lý rác thải nhựa ở Việt Nam còn lạc hậu, hiệu suất kém: Chính do hạ tầng tiếp nhận và xử lý còn nhỏ lẻ, tự phát đã khiến cho lượng rác thải nhựa được tái chế còn rất thấp. Chưa có các biện pháp tái chế, xử lý rác thải một cách triệt để: Theo Hiệp hội Nhựa Việt Nam, mỗi ngày nước ta có khoảng 80.000 tấn rác thải nhựa thải ra môi trường thì chỉ có 20% được đem đi tái chế, còn 80% được xử lý theo kiểu chôn lấp hoặc đốt, có thể để lại hậu quả về sau.

Sự thờ ơ của chính quyền địa phương Bên cạnh các lý do trên, còn một nguyên nhân khác dẫn đến tình trạng ô nhiễm rác thải nhựa đó là do chính quyền địa phương không thắt chặt việc sử dụng và xử lý rác thải nhựa. Các cơ quan chức năng còn thiếu quan tâm, thờ ơ với việc xử lý chất thải, thiếu hụt hệ thống quản lý chất thải. 4 Theo ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam, lượng chất thải ở Việt Nam mỗi năm là 12,8 triệu tấn. Nhưng lượng rác thải thu gom được ở đô thị khoảng 85,5%; còn ở nông thôn chỉ khoảng 45,6%.

Số còn lại vẫn trôi nổi ngoài môi trường (ACVN 2019).4 Những nguyên nhân gây ô nhiễm nhựa phổ biến hiện nay Ngoài những nguyên nhân chính trên còn có những nguyên nhân phổ biến trong cuộc sống mà ít được biết đến như : 1. Nghành công nghiệp thực phẩm đóng gói mọi thứ bằng nhựa Khoảng một phần ba lượng nhựa gây ô nhiễm đất đai và đại dương của chúng ta là từ giấy gói thực phẩm. Đây có thể là tất cả mọi thứ, từ giấy gói kẹo cao su đến túi khoai tây chiên yêu thích của bạn. Chúng tôi thường mang theo thực phẩm đóng gói ở hầu hết mọi nơi, thậm chí đến đỉnh núi hoặc trên các bãi biển ven biển.

Do đó, loại rác nhựa này có thể tồn tại ngay cả ở những nơi khó khăn nhất chứ không chỉ ở những khu vực đô thị hóa cao. Các công ty bao bì đã sử dụng nhựa để bọc và bảo quản thực phẩm vì nó rẻ hơn nhiều so với bất kỳ sản phẩm thay thế nào khác như giấy. Nhựa cũng chống nước và độ ẩm, điều cần thiết để đảm bảo rằng thực phẩm bên trong sẽ không bị hư hỏng. Trong khi có những giải pháp thay thế như sử dụng túi tái sử dụng làm bằng giấy và các vật liệu phân hủy sinh học khác, rất ít công ty thực phẩm sẵn sàng thỏa hiệp với giải pháp này (Tran Thu Huong, Le Ngoc Kim Ngan, Tran Ngoc Hiep, Tran Hoang Duy 2020).

Nhựa sử dụng một lần Trong tất cả nhựa chúng ta sử dụng, 40% chỉ được sử dụng một lần. Mỗi năm chúng ta sử dụng vài tỷ mặt hàng như túi xách, chai, khay và bao bì thực phẩm. Siêu thị đầy ngập tràn. Một số người bất cẩn với bao bì và để nó lại như rác.

Nhưng cũng có những nơi mà mọi người không thể làm khác vì không có hệ thống thu gom rác thải. Phần lớn nhựa sử dụng một lần đó xâm nhập vào môi trường, là một trong những nguyên nhân lớn nhất gây ô nhiễm nhựa. Vấn đề chính với chai nhựa là chúng ta tiêu thụ rất nhiều. Ngày nay, chúng ta đang sử dụng khoảng 500 tỷ nước đóng chai mỗi năm.

Do hơn một nửa số rác của chúng ta kết thúc là chất gây ô nhiễm, chúng ta có thể dễ dàng hình dung tác động của nó đối với môi trường. Hầu như cơ sở nào cũng sử dụng túi ni lông để khách hàng đựng sản phẩm vừa mua. Mặc dù có khả năng tái sử dụng cao, hầu hết các túi nhựa được thiết kế để sử dụng một lần. Ví dụ, mỗi khi bạn đến cửa hàng tiện lợi, bạn sẽ có một trong những chiếc túi này, nhưng lần tiếp theo khi bạn quay lại cửa hàng, chỉ một số ít người sẽ sử dụng lại chiếc túi đó (Soup 2020).

Một vật dụng nhỏ bằng nhựa khác có tác động rất lớn đến môi trường là ống hút và muỗng nhựa. Mối nguy thực sự của ống hút nhựa là có rất ít khả năng chúng có thể được tái chế vì cấu trúc của nó. Nhiều công ty cũng đã nghĩ ra một số ý tưởng để thay thế ống hút nhựa. Một số sử dụng ống hút làm bằng tre hoặc kim loại không gỉ cũng có thể được tái sử dụng.

Ống hút 5 giấy cũng được các công ty thực phẩm khác sử dụng vì đặc tính phân hủy sinh học của chúng.