Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC TẬP LÂM SÀNG CỦA HỌC VIÊN ĐIỀU DƯỠNG TẠI BỆNH VIỆN NHÂN DÂN GIA ĐỊNH 1. Các khái niệm cơ bản Khái niệm lâm sàng: Lâm sàng (clinique) là thuật ngữ y học dùng để chỉ hành động thăm, khám, điều trị cho bệnh nhân trực tiếp tại giường bệnh qua đó xác định phác đồ chăm sóc và chữa trị cho bệnh nhân. Nói cách khác, lâm sàng là nơi thực hành y khoa và là nơi để quan sát và điều trị người bệnh. Vì vậy, nó có nhiều điểm khác so với hoạt động của các ngành khoa học, nhất là khoa học lý thuyết.
Lâm sàng là một mắt khâu quan trọng trong quá trình khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân. Vì vậy, nó là khâu vừa dễ vừa khó. Dễ là vì nó không đòi hỏi máy móc, thiết bị cồng kềnh và ai cũng có thể dựa vào các lý thuyết đã học, kinh nghiệm bản thân đã tích lũy để thực hiện lâm sàng. Khó là vì trên thực tế, mỗi bệnh nhân là một cá thể riêng biệt, có cuộc sống, tính cách, bệnh tình khác nhau; do đó, điều dưỡng cần tiến hành lâm sàng theo phương cách khác nhau.
Thực tập lâm sàng là quá trình vận dụng kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng trong việc thực hiện kỹ thuật chuyên ngành, điều trị, chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân. Thực hành là khái niệm rèn luyện, củng cố tay nghề của người học trong quá trình đào tạo, thành thục hành nghề nhằm giúp học viên có những kỹ năng cơ bản, cần thiết của nghề được đào tạo; đồng thời là quá trình người học đem áp dụng kiến thức đã học vào thực tế khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe bệnh nhân. Thực hành có thể tiến hành ngay sau bài học lý thuyết hoặc có thể tách ra thành một môn học riêng, tiến hành vào một thời gian nhất định. Vì 16 vậy, trong giáo trình đào tạo, các nhà biên soạn thường tách nội dung giáo trình thành 2 phần: phần lý thuyết và phần thực hành.
Học viên sau khi học xong phần lý thuyết thì thực hành, vận dụng lý thuyết vào thực tế công việc. Vì vậy, thực chất của thực hành là nhằm củng cố lý thuyết để sau này vận dụng tốt nhất lý thuyết đó trong khám, chữa trị, chăm sóc sức khỏe bệnh nhân. Thực hành diễn ra thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình đào tạo. Về mặt nội dung, thực hành là quá trình bắt buộc, chứa đựng trong nó hầu hết các nội dung, từ kiến thức về đại cương đến các kiến thức về chuyên ngành, về nghiệp vụ nghề.
Điều này có điểm giống và khác với thực tập. Bởi lẽ, thực tập cũng hàm chứa nội dung thực hành, nhưng chưa thật rõ khuynh hướng nghề nghiệp mà chủ yếu nhằm tăng cường kỹ năng của chuyên ngành được đào tạo, vận dụng các kiến thức lý thuyết để giải quyết vấn đề cụ thể mà môn học đặt ra. Về mặt nội dung, thực tập không gắn với các kiến thức về đại cương mà gắn liền với các phần kiến thức thuộc chuyên ngành, chuyên môn được đào tạo. Trong quá trình thực tập, kỹ năng trở nên thuần thục, dần dần trở thành kỹ xảo.
Thông thường, thực hành hướng đến rèn dũa tay nghề tại các phòng thực hành của Nhà trường trên mô hình “người” nhất định, còn thực tập là rèn luyện tay nghề trên thực tế tại các cơ sở hoạt động chuyên ngành (bệnh viện, cơ sở y tế), tiến hành thao tác trên người bệnh. Vì vậy, thực tập lâm sàng được định nghĩa là một mô hình thực tập có liên quan đến các hoạt động đã hoàn thành trong sự hiện diện của bệnh nhân và với sự hợp tác chặt chẽ giữa bệnh nhân và điều dưỡng. Công tác thực hành là việc tổ chức triển khai nội dung học tập sau khi đã hoàn thành phần lý thuyết. Còn công tác thực tập là tổ chức thực hiện tất cả nội dung lý thuyết liên quan, kế hoạch thực tập (chỉ tiêu thực tập, số lượng học viên, giáo viên, giảng viên hướng dẫn trong thời gian và địa điểm nhất định).
Công tác thực hành là bước chuẩn bị cho việc thực tập ở bệnh viện được thuận lợi và đạt hiệu quả. 17 Quy trình là những quy định, hướng dẫn chi tiết về một công việc nào đó có hệ thống, giúp tổ chức và mỗi người thực hiện công việc theo một trình tự thống nhất, chặt chẽ. Nói cách khác, quy trình là một trình tự có tổ chức các hoạt động để hoàn thành công việc nào đó và nó được xác định là một bản lộ trình, yêu cầu các thành viên tham gia phải tuân theo từng bước một, rất nghiêm ngặt với vai trò và trách nhiệm cao, được xác định rõ ràng cho tổ chức và từng thành viên. Muốn quản lý, thực hiện tốt công việc thì nhất thiết khi xây dựng quy trình, mọi người cần tuân tuân thủ các bước sau: - Hình dung và liệt kê đầy đủ các bước thực hiện tuần tự công việc đó.
- Đánh số thứ tự công việc ưu tiên tùy theo tầm quan trọng. - Tham chiếu với mỗi công việc để chỉ rõ người phối hợp và những tài liệu cần thiết. Xác định rõ người chịu trách nhiệm chính và người chịu trách nhiệm phụ, những người có liên quan cần phối hợp. Đánh giá (evaluation) là đưa ra nhận định tổng quát về một vấn đề cụ thể dựa trên các dữ kiện đo lường được qua các kỳ kiểm tra/lượng giá (assessement) thông qua việc xem xét tính quá trình và kết thúc bằng cách đối chiếu, so sánh kết quả thực hiện với những tiêu chuẩn đã được xác định trước đó.
Nói cách khác, đánh giá là một hoạt động nhằm nhận định, xác nhận giá trị thực tế về mức độ hoàn thành nhiệm vụ, chất lượng, hiệu quả công việc; trình độ, sự phát triển, những kinh nghiệm được hình thành ở thời điểm hiện tại đang xem xét so với mục tiêu hay những chuẩn mực đã được xác lập trước đó. Đánh giá đúng là việc đưa ra những kết luận, nhận định, phán xét chuẩn xác về trình độ học viên thông qua kết quả họ thực hiện. Muốn đánh giá kết quả thực tập lâm sàng của học viên một cách chính xác, khách quan, trung thực, việc đầu tiên là phải kiểm tra, soát xét lại các kiến thức cơ bản của học viên, sau đó tiến hành đo lường cẩn trọng, chi tiết để thu thập những thông tin cần thiết, trên cơ sở đó đưa ra quyết định phù hợp. 18 Do vậy, kiểm tra và đánh giá kết quả thực tập lâm sàng của học viên là hai khâu có quan hệ chặt chẽ với nhau.
Kiểm tra nhằm cung cấp thông tin để đánh giá và đánh giá thông qua kết quả kiểm tra để phân loại, xếp đúng người, đúng việc, phù hợp với sở trường, sở đoản mà họ vốn có, giúp công tác khám, chăm sóc sức khỏe bệnh nhân tốt hơn. Vì vậy, trong đánh giá học viên thực tập lâm sàng nên sử dụng nhiều phương pháp và hình thức khác nhau nhằm tăng độ tin cậy và chính xác với từng căn bệnh của người bệnh. Kiểm tra, đánh giá là một bộ phận hợp thành của quá trình giáo dục đào tạo. Nó là khâu cuối cùng, đồng thời là khởi đầu cho một chu trình khép kín tiếp theo với chất lượng cao hơn.
Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện được các mục tiêu trong chương trình giáo dục đào tạo; trong đó có việc thực hành lâm sàng của học viên. Kiểm tra, đánh giá có vai trò quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng đào tạo nói chung, đào tạo tay nghề của điều dưỡng, hộ sinh nói riêng. Kết quả của kiểm tra, đánh giá là cơ sở để điều chỉnh hoạt động dạy - học và quản lý giáo dục. Nếu kiểm tra, đánh giá sai, tất yếu sẽ dẫn đến nhận định sai về chất lượng đào tạo, gây tác hại lớn đến việc sử dụng nguồn nhân lực.
Kiểm tra, đánh giá đúng, chính xác, khách quan sẽ giúp người học tự tin, hăng say làm việc, nâng cao năng lực sáng tạo trong học tập và hành nghề. Hơn thế nữa, kiểm tra, đánh giá có tác dụng thúc đẩy quá trình học tập không ngừng phát triển. Qua kết quả kiểm tra, học viên tự đánh giá mức độ đạt được của bản thân, để từ đó, có phương pháp điều chỉnh thái độ, hành vi cho phù hợp; tự mình ôn tập, củng cố, bổ sung những kiến thức thiếu hụt nhằm củng cố, phát triển, hoàn thiện học vấn bằng phương pháp tự học với việc mài sắc tư duy, thu nạp, bổ sung lượng kiến thức cần có cho công việc của mình. 19 Từ kết quả kiểm tra, đánh giá, mỗi giáo viên, giảng viên sẽ tự đánh giá quá trình giảng dạy và nghiên cứu khoa học của mình.
Trên cơ sở đó, không ngừng nâng cao và hoàn thiện bản thân, nhất là quyết tâm nâng cao trình độ học vấn, tay nghề, phương pháp giảng dạy; làm tấm gương để người học noi theo, làm theo. Đó là cơ sở để điều chỉnh hoạt động dạy - học cho phù hợp với tình hình thực tế, nâng cao chất lượng, hiệu quả công việc, uy tín nhà giáo. Đối với các cấp quản lý, kiểm tra, đánh giá là biện pháp hữu hiệu để đánh giá kết quả đào tạo cả về định lượng và định tính; đồng thời là cơ sở để xây dựng đội ngũ giáo viên, giảng viên; đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động dạy - học, v., bảo đảm thực hiện tốt mô hình, mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục, đào tạo. Trong thực hành lâm sàng, kiểm tra, đánh giá học viên thực tập, rất cần sự cẩn thận, công phu, nghiêm túc của giáo viêng, giảng viên.
Đó là cách tốt nhất để giúp họ đạt được mục tiêu, chỉ tiêu, vững chắc tay nghề trong thực hành khám, điều trị, chăm sóc sức khỏe bệnh nhân một cách an toàn, thiết thực, hiệu quả. Quy trình đánh giá thực tập lâm sàng của học viên điều dưỡng 1. Quy định chung Hệ thống đào tạo điều dưỡng ở nước ta bao gồm các trường trung cấp, cao đẳng và đại học, phân bố khá đều ở các tỉnh, thành trong cả nước và Thành phố Hồ Chí Minh. Trong thời kỳ đổi mới, các trường trung cấp, cao đẳng và đại học đều đào tạo điều dưỡng nên số lượng học viên tốt nghiệp, ra trường, hành nghề điều dưỡng ngày càng đông.
Những năm gần đây, các trường đào tạo điều dưỡng ngoài công lập được Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép thành lập, quy mô ngày càng mở rộng.
