phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục; phần nội dung của luận văn đƣợc chia thành 03 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro tài chính của doanh nghiệp. - Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản trị rủi ro tài chính tại Công ty cổ phần Xây dựng số 6 trong giai đoạn 2017-2019. - Chƣơng 3: Một số giải pháp quản trị rủi ro tài chính nhằm phát triển bền vững cho Công ty CP Xây dựng số 6 trong giai đoạn 2020-2025. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản trị rủi ro 1) Rủi ro Theo PGS. Hoàng Đình Phi (2015): Đối với một tổ chức hay doanh nghiệp thì rủi ro đƣợc hiểu là bất kỳ sự kiện hay hành động nào có thể tác động hoặc ngăn cản doanh nghiệp trong việc đạt đƣợc các mục tiêu đã đề ra.
Trong nghiên cứu về rủi ro trong doanh nghiệp, các tác giả thƣờng chia thành 02 trƣờng phái. Pyle (1997) coi rủi ro là tổn thất “Rủi ro gây tổn thất tài chính do sai sót trong quá trình thực hiện giao dịch nhƣ sai lầm trong giải quyết các vấn đề phát sinh, không đáp ứng đƣợc các yêu cầu của hợp đồng và không chuẩn bị hàng đúng thời gian”; RMA (2000) cho rằng “Rủi ro có thể là trực tiếp hoặc gián tiếp do thiếu hoặc sai sót trong quá trình thực hiện, nhân sự hoặc do các tác động từ bên ngoài” hoặc Doerig (2000) “Rủi ro có tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh do hậu quả của việc quản lý không phù hợp hoặc không đầy đủ hoặc do tác động của các yếu tố bên ngoài”. King (2001) định nghĩa “rủi ro là thƣớc đo mối liên hệ giữa hoạt động kinh doanh và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp”. Medova Kyriocou (2001) đƣa ra khái niệm “Rủi ro là hậu quả của một hành động ngẫu nhiên xảy ra”.
McDonnell (2002) viết “Rủi ro xuất phát từ hệ thống, quá trình và con ngƣời bao gồm việc lên kế hoạch, nhân sự, công nghệ thông tin, kế toán, kiểm toán và hệ thống quản lý và quy định”. Hay nhƣ Karow (2002) chỉ ra “Rủi ro xuất hiện là do sai lầm trong hệ thống thông tin, quá trình kinh doanh hoặc kiểm soát kém các nhân tố trong và ngoài doanh nghiệp”. Ở Việt Nam, những tác giả theo trƣờng phái này nhƣ Nguyễn Hữu Thân (1990) cho rằng “rủi ro là sự bất trắc gây ra mất mát, thiệt hại”; Nguyễn Anh Tuấn (2006) định nghĩa “rủi 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ro là những sự kiện bất lợi, bất ngờ đã xảy ra gây tổn thất cho con ngƣời”; hay nhƣ Đào Thị Bích Hòa, Doãn Kế Bôn và Nguyễn Quốc Thịnh (2009) đã nêu ra 3 thuộc tính của rủi ro là: (1) sự kiện bất ngờ đã xảy ra, (2) những sự cố gây ra tổn thất và (3) sự kiện ngoài mong đợi. Một trƣờng phái khác là trung hòa, coi rủi ro là yếu tố có thể đƣợc hoặc mất và chúng ta cũng có thể đo lƣờng, đánh giá, kiểm soát đƣợc rủi ro.
Học giả ngƣời Mỹ Frank Knight (1921) cho rằng “rủi ro là sự bất trắc có thể đo lƣờng đƣợc, đó là việc xuất hiện các biến cố không mong đợi. Khi xuất hiện rủi ro, ngƣời ta sẽ không thể đo lƣờng chính xác mức độ tổn hại của nó nhƣng họ cũng đánh giá đƣợc ở một mức độ tƣơng đối”. Marilu Hurt Mc Carty (1982) thuộc Viện Khoa học kỹ thuật Georgia (Mỹ) cho rằng “Rủi ro là một tình trạng trong đó các biến cố xảy ra trong tƣơng lai có thể xác định đƣợc”. Pritchard (2001) cho rằng “rủi ro là kết quả của sự không chắc chắn xảy ra có ảnh hƣởng tích cực hoặc tiêu cực đến mục tiêu đề ra”.
Một trong những định nghĩa về rủi ro đƣợc sử dụng rộng rãi đƣợc tổ chức tiêu chuẩn thế giới đƣa ra trong bộ tiêu chuẩn ISO 310000 (2009), theo đó, “rủi ro là tác động của những điều không chắc chắn đến mục tiêu của tổ chức”. Ở Việt Nam, tác giả theo trƣờng phái này có Lữ Bá Văn (2007) coi “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lƣờng đƣợc. Rủi ro vừa mang tính tích cực vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang tới tổn thất, mất mát, nguy hiểm.
cho con ngƣời nhƣng cũng có thể mang đến những cơ hội”. Hay Nguyễn Bích Thủy (2013) với quan điểm “Rủi ro xảy ra khách quan và gắn liền với tổn thất. Song, kết quả tác động của rủi ro không phải lúc nào cũng xấu, mà con ngƣời bằng nhận thức của mình về thế giới khách quan, có thể biến rủi ro thành cơ may cho doanh nghiệp”. Trong luận văn này, tác giả ủng hộ quan điểm của trƣờng phái trung hòa, coi “Rủi ro là những sự kiện ngoài mong đợi và gắn liền với tổn thất”.
Tuy nhiên, tác giả cũng đồng ý rằng, con ngƣời, bằng nhận thức của mình có thể 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đo lƣờng, đánh giá và kiểm soát để biến rủi ro thành cơ may cho doanh nghiệp. Cũng theo tác giả Hoàng Đình Phi (2015), rủi ro có thể phân thành những loại nhƣ sau: - Phân loại theo lĩnh vực: + Chính trị, chính sách, luật pháp, kinh tế, văn hóa, kinh doanh, tài chính, ngân hàng… + Các rủi ro từ môi trƣờng thiên nhiên… - Phân loại theo cấp độ: Rủi ro mức độ từ thấp đến cao. + Có thể phân loại và thể hiện theo màu sắc: từ màu vàng đến màu cam và màu đỏ. Thang màu sử dụng: Trung bình (màu vàng); Cao (màu cam); Rất cao (màu đỏ) + Có thể đánh giá theo thang điểm từ thấp đến cao: 1-10 - Phân loại theo các chức năng quản trị của tổ chức hay doanh nghiệp: + Các rủi ro về chiến lƣợc, nguồn nhân lực, tài chính, công nghệ, sản xuất, marketing, bán hàng… + Các rủi ro từ nội bộ, các rủi ro từ ngành công nghiệp, từ môi trƣờng bên ngoài… 2) Rủi ro tài chính Rủi ro tài chính là bất kỳ dạng rủi ro nào liên quan đến tài chính, bao gồm các giao dịch tài chính và cả khoản vay công ty của ngƣời khác mà có nguy cơ vỡ nợ.
Thông thƣờng nó đƣợc hiểu là chỉ bao gồm rủi ro mất mát, có nghĩa là tiềm năng của sự mất mát tài chính và sự không chắc chắn về mức độ của nó. Ở một khía cạnh khác rủi ro tài chính là rủi ro phát sinh từ việc thay đổi lãi suất, tỷ giá, giá cả hàng hóa, chứng khoán và thực hiện các quyết định tài chính làm thay đổi lợi nhuận của doanh nghiệp. Tác động của rủi ro tài chính tới doanh nghiệp: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Tác động của rủi ro tới lợi nhuận của doanh nghiệp. - Tác động của rủi ro tới dòng tiền và khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
- Tác động của rủi ro tới khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. - Tác động của rủi ro tới tốc độ tăng trƣởng của doanh nghiệp. - Tác động của rủi ro tới giá trị của doanh nghiệp. Trƣớc khi đƣa ra phƣơng án giải quyết rủi ro tài chính, doanh nghiệp cần nhận diện những loại rủi ro gián tiếp hoặc trực tiếp ảnh hƣởng đến tài chính của doanh nghiệp, có thể kể đến 17 rủi ro tài chính nhƣ: - Rủi ro pháp lý: Bao gồm các hành vi vi phạm pháp luật nhƣ khai khống giá trị tài sản để vay vốn, trốn thuế bằng cách che giấu lợi nhuận, báo cáo tài chính không trung thực… - Rủi ro tín dụng: Bao gồm các hành vi chậm trả nợ ngân hàng dẫn đến bị chuyển nhóm nợ, nợ xấu nên bị ngân hàng phạt lãi trả chậm hoặc không cho vay … - Rủi ro thanh khoản: Do quản lý dòng tiền kém nên xảy ra thiếu hụt tiền mặt để thanh toán nợ đến hạn hoặc chi trả cho các hoạt động quan trọng và khẩn cấp của doanh nghiệp… - Rủi ro nợ xấu: Không thu hồi đƣợc công nợ, bị khách hàng chây ì, lừa đảo, chiếm dụng vốn… - Rủi ro mua hàng: Doanh nghiệp tạm ứng trƣớc tiền nhƣng nhà thầu, nhà cung cấp không giao hàng, hoặc giao hàng sai chất lƣợng, số lƣợng… - Rủi ro thất thoát: Khâu quản lý không chặt chẽ làm hao phí nguyên vật liệu, bị nhân viên gian lận, tham ô, ăn cắp… - Rủi ro đầu tƣ và quản lý đầu tƣ: Nhận định sai làm khiến cho đầu tƣ không hiệu quả, gây thua lỗ; quản lý đầu tƣ kém, gây thất thoát… - Rủi ro hợp đồng: Công tác kiểm soát hợp đồng sơ hở gây bất lợi về mặt nghiệm thu, thanh toán hay xảy ra tranh chấp… - Rủi ro giao dịch: Xảy ra nhầm lẫn, sai sót trong giao dịch tài chính, gây 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thiệt hại cho doanh nghiệp… - Rủi ro lãi suất: Doanh nghiệp vay tiền với lãi suất thả nổi, khi chính sách thay đổi khiến cho lãi suất ngân hang tăng cao bất thƣờng… - Rủi ro tỷ giá: Tỷ giá ngoại tệ biến động mạnh (đô la Mỹ, nhân dân tệ…) gây thiệt hại lớn cho nhiều doanh nghiệp vay ngoại tệ hoặc thanh toán đơn hàng bằng ngoại tệ… - Rủi ro hệ thống quản lý tài chính.
- Rủi ro kiểm toán: Bị xuất toán khi kiểm toán, công bố thông tin bất lợi gây ảnh hƣởng đến uy tín doanh nghiệp… - Rủi ro giá cổ phiếu: Cổ phiếu bị đẩy giá, ép giá bất thƣờng ảnh hƣởng đến tiềm lực tài chính, gây nguy cơ bị thâu tóm… - Rủi ro hoạch định tài chính: Công tác hoạch định, tính toán dòng tiền sai, gây thiệt hại… - Rủi ro báo cáo quản trị: Báo cáo số liệu sai, thiếu trung thực dẫn đến ra quyết định sai… - Rủi ro chiến lƣợc: Lựa chọn chiến lƣợc phát triển, đầu tƣ sai lầm, gây hậu quả nghiêm trọng… 1. Quản trị rủi ro tài chính Theo tác giả Hoàng Đình Phi (2015), Quản trị rủi ro của tổ chức và doanh nghiệp là các quy trình mà ở đó những ngƣời có trách nhiệm tiến hành mọi hoạt động và sử dụng mọi công cụ có thể để nghiên cứu, dự báo, hoạch định và thực thi các chiến lƣợc và các kế hoạch để phòng ngừa các rủi ro và ứng phó với các khủng hoảng để đảm bảo duy trì đƣợc khả năng cạnh tranh bền vững hay sự phát triển bền vững của tổ chức hay doanh nghiệp. Quản trị rủi ro tài chính là thiết lập một quy trình nhằm xác định, đánh giá và kiểm soát các rủi ro tài chính cũng nhƣ tác động của rủi ro đó tới mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp.