phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản trị đào tạo tại trƣờng đại học Chƣơng 2: Phân tích thực trạng quản trị đào tạo hệ đại học chính qui tại trƣờng Đại học Lao động – Xã hội Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện quản trị đào tạo hệ đại học chính qui tại trƣờng Đại học Lao động – Xã hội CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ ĐÀO TẠO HỆ ĐẠI HỌC CHÍNH QUY TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC 1. Đặc điểm quản trị trƣờng đại học 1. Bản chất của quản trị trường đại học Theo Jan Figel (2008), trong môi trƣờng đại học, quản trị đƣợc xem nhƣ sự thi hành theo các hình thức khác nhau hoặc thông thƣờng của ngƣời cầm quyền dựa trên luật, chính sách và quy tắc mà nó phù hợp với quyền và trách nhiệm của các bên liên quan mật thiết khác nhau, bao gồm những luật lệ mà họ chịu ảnh hƣởng. Nói cách khác, quản trị bao gồm “cơ cấu tổ chức giúp trƣờng đại học theo đuổi các mục đích, mục tiêu và chính sách theo cách thức kết hợp và liên kết chặt chẽ” để trả lời cho câu hỏi “Ai là ngƣời chỉ huy và đâu là nguồn lực chính đáng để ra quyết định quản trị đối với các bên liên quan mật thiết khác nhau?”.
Kaplin và Barbara A. Lee (2007), trong môi trƣờng đại học, “Quản trị” có thể hiểu là những cấu trúc và quy trình mà qua đó các cơ sở và hệ thống giáo dục đại học đƣợc điều hành trong các hoạt động hàng ngày cũng nhƣ là trong việc đƣa ra các chính sách có ảnh hƣởng lớn. Quản trị bao gồm (1) Cơ cấu tổ chức của các trƣờng đại học; (2) Thể hiện và chỉ định quyền lực ra quyết định trong phạm vi cơ cấu tổ chức; (3) Các quy trình mà qua đó các quyết định đƣợc đƣa ra; và (4) những quy trình mà qua đó, cũng nhƣ từ các diễn đàn trong phạm vi của nó, các quyết định đƣợc thử thách. Quản trị đại học có thể đƣợc chia thành 2 loại: quản trị nội bộ và quản trị bên ngoài.
“Quản trị nội bộ” có thể hiểu là những cấu trúc và quy trình mà dựa vào đó, một tổ chức có thể tự chủ. “Quản trị bên ngoài” đƣợc hiểu là những cấu trúc và quy trình mà dựa vào đó, các thực thể bên ngoài có vai trò trong việc quản trị các công việc của tổ chức.TS Nguyễn Đông Phong (2013), „Quản trị trƣờng đại học là quá trình xây dựng và tập hợp các quy tắc, hệ thống nhằm quản lý và kiểm soát toàn bộ hoạt động của một trƣờng đại học. Nhà quản trị đại học chịu trách nhiệm trƣớc nhà trƣờng, cộng đồng và ngƣời học về sự tin cậy, tính thích ứng và hiệu quả chi phí quản lý thông qua việc phân chia trách nhiệm, nguồn lực và kiểm soát tính hiệu lực và hiệu quả. Quản trị đại học là những phƣơng cách để những ngƣời có thẩm quyền lãnh đạo hƣớng dẫn và giám sát các mục tiêu và giá trị của nhà trƣờng thông qua các chính sách và quy trình thực hiện”.
TS Đoàn Thị Thu Hà (2011), quản trị tổ chức là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra các nguồn lực và hoạt động của tổ chức nhằm đạt đƣợc mục đích của tổ chức với kết quả và hiệu quả cao trong điều kiện môi trƣờng luôn biến động. Trên thực tế, trƣờng đại học là một tổ chức, mặc dù có những tính chất đặc thù riêng có so với các tổ chức khác trong xã hội, nhƣng về cơ bản hoạt động quản trị giữa các tổ chức có những nguyên tắc tƣơng đồng. Vì vậy, có thể hiểu quản trị trƣờng đại học là những cấu trúc và quy trình mà dựa vào đó quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra các nguồn lực và hoạt động của trƣờng đƣợc thực hiện nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đề ra với kết quả và hiệu quả cao. Đặc điểm quản trị trường đại học Trong hoạt động quản trị trƣờng đại học, lúc nào cũng tồn tại hai chủ thể: Chủ thể quản trị và đối tƣợng quản trị.
Chủ thể quản trị trƣờng đại học chính là Hiệu trƣởng/ Ban giám hiệu, đóng vai trò là tác nhân tạo ra các tác động quản trị nhằm dẫn dắt đối tƣợng quản trị là các hoạt động của trƣờng đại học đi đến mục tiêu cuối cùng. Đối tƣợng quản trị trong quản trị trƣờng đại học thì rất đa dạng. Mặc dù về cơ bản, quản trị trƣờng đại học tƣơng tự nhƣ quản trị các tổ chức khác trong xã hội, nhƣng vẫn có một số khác biệt cơ bản. Theo định nghĩa, trƣờng Đại học là một cơ sở giáo dục đƣợc Nhà nƣớc, các tổ chức xã hội, cá nhân hoặc nhóm cá nhân thành lập với sứ mạng đào tạo, nghiên cứu khoa học, truyền bá kiến thức, chuyển giao công nghệ và trên hết là phục vụ sự phát triển của xã hội và công động.
Theo ý kiến của các học giả trong nƣớc và trên thế giới, trƣờng đại học là một tổ chức phức tạp nhất trong tất cả các loại hình tổ chức trên thế giới bởi nó là sự kết hợp của rất nhiều loại hình tổ chức khác nhau nhƣ các tổ chức chính trị nhà nƣớc, công ty, tập đoàn, bệnh viện, công sở… Vì vậy, khác với công ty/ tập đoàn kinh doanh mà đối tƣợng phục vụ của nó chủ yếu là khách hàng, trƣờng đại học phục vụ và có liên quan mật thiết với rất nhiều nhóm đối tác liên đới từ chính phủ, các tổ chức xã hội /nghề nghiệp, giới công nghiệp, cán bộ nhà trƣờng, cộng đồng, sinh viên, phụ huynh, công an phƣờng,… Quản trị trƣờng đại học chịu ảnh hƣởng rất lớn bởi các quy định của nhà nƣớc. Ở Việt Nam cũng nhƣ nhiều nƣớc trên thế giới hiện nay, thông qua các chính sách, đạo luật, đặc biệt, các tổ chức công lập hiện nay hoạt động chủ yếu dựa trên ngân sách nhà nƣớc, chủ trƣờng, đƣờng lối của nhà nƣớc, khả năng quản lý, lãnh đạo của Chính phủ có vai trò cực kỳ quan trọng đối với đối với sự phát triển của ngành giáo dục đại học, từng trƣờng đại học và từng hệ đại học. Chính vì vậy, trong quá trình quản trị trƣờng đại học, với sự thay đổi thƣờng xuyên của hệ thống luật pháp đặt ra yêu cầu nhà quản trị trƣờng đại học luôn phải cập nhật thông tin, đồng thời đƣa ra những quyết định quản trị hiệu quả nhƣng phù hợp về mặt pháp lý. Cũng vì vậy, rất nhiều quyết định của ban quản trị nhà trƣờng phải dựa trên cơ sở luật pháp cho phép, hơn là tự do lựa chọn những phƣơng án tối ƣu nhất đối với tổ chức.
Công tác quản trị trƣờng đại học có thể phân chia theo phân cấp quản trị hoặc theo chức năng. Khi phân chia theo cấp quản trị, gồm có quản trị cấp cao, quản trị trung gian và quản trị cơ sở. Quản trị cấp cao có vai trò quản trị chung tất cả các hoạt động của nhà trƣờng ngƣời quản trị ở cấp này gọi là nhà quản trị cấp cao nhất. Ở các nƣớc trên thế giới, hội đồng trƣờng đóng vai trò này.
Ở Việt Nam, trong điều lệ trƣờng đại học, Bộ GD&ĐT quy định hội đồng trƣờng đối với các trƣờng đại học công lập là tổ chức chịu trách nhiệm quyết định về phƣơng hƣớng hoạt động của nhà trƣờng, huy động và giám sát việc sử dụng các nguồn lực dành cho nhà trƣờng, gắn nhà trƣờng với cộng đồng và xã hội, đảm bảo thực hiện mục tiêu giáo dục. Tuy nhiên, đến nay có rất ít các trƣờng đại học đã thành lập hội đồng trƣờng, và các hội đồng trƣờng đƣợc thành lập đó cũng không có nhiều vai trò nhƣ hoạch định chiến lƣợc, lựa chọn ban giám hiệu,… thậm chí ở nhiều trƣờng, hội đồng trƣờng do hiệu trƣởng trƣờng lựa chọn ra. Vì vậy, có thể xem ban quản trị cấp cao đối với trƣờng đại học ở Việt Nam chính là ban giám hiệu nhà trƣờng. Cấp quản trị thứ hai là cấp quản trị trung gian, đứng trên những nhà quản trị cấp cơ sở và dƣới các nhà quản trị cấp cao.
Với cƣơng vị này, họ vừa quản trị các nhà quản trị cấp cơ sở thuộc quyền vừa đồng thời điều khiển các nhân viên khác. Ở trƣờng đại học, có thể xem họ là những trƣởng của những đơn vị trực thuộc trƣờng mà trong đơn vị đó còn có các bộ phận trực thuộc. Cấp quản trị thấp nhất là cấp quản trị cấp cơ sở, là những nhà quản trị ở cấp bậc cuối cùng trong hệ thống cấp bậc của quản trị trong cùng tổ chức. Ngƣời quản trị cấp này ở trƣờng đại học là những trƣởng phòng, trƣởng bộ môn, trƣởng bộ phận … những ngƣời không còn cấp quản trị nào bên dƣới.
Phân chia theo chức năng, quản trị nhà trƣờng gồm có: Quản trị nhân sự, quản trị tài chính - kế toán, quản trị đào tạo, quản trị marketing, … gắn với các hoạt động chức năng của nhà trƣờng. Sự cần thiết của quản trị trường đại học đối với sự phát triển của nhà trường Quản trị cần thiết đối với mọi lĩnh vực hoạt động và mọi tổ chức trong xã hội, không chỉ riêng trƣờng đại học. Có thể thấy đƣợc điều này qua vai trò của quản trị đối với các trƣờng đại học: Giúp trường đại học thích nghi được với sự thay đổi của môi trường. Điều kiện môi trƣờng pháp lý, kinh tế - xã hội mà các trƣờng đại học gặp phải luôn biến đổi, những biến đổi này tạo ra các cơ hội mới và những nguy cơ khó lƣờng.
Quản trị giúp trƣờng đại học thích nghi đƣợc với môi trƣờng, nắm bắt tốt hơn các cơ hội, tận dụng hết các cơ hội và giảm bớt tác động tiêu cực của các nguy cơ liên quan đến điều kiện môi trƣờng thông qua các hoạt động nhằm đảm bảo nhà trƣờng hoạt động và ra quyết định với cơ sở là các thông tin chính xác về môi trƣờng. Bên cạnh đó, xã hội luôn kỳ vọng các trƣờng đại học có thể cung cấp nguồn nhân lực với kiến thức chuyên môn và kỹ năng tốt, thái độ làm việc chuyên nghiệp, có đạo đức công việc,…Việc quản trị tốt giúp trƣờng đại học thiết kế đƣợc những CTĐT, chuẩn bị đƣợc cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực,… để đáp ứng sự thay đổi trong nhu cầu, đòi hỏi về nhân lực của xã hội theo cách thức phù hợp và hiệu quả nhất. Nâng cao chất lượng lập kế hoạch đào tạo của trường đại học.