Quản lý của ủy ban quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp cmsc đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước

Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo toàn và phát triển… 85 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2024.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Lệ Thúy
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại Doanh Nghiệp: Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện Đến Năm 2030
• Loại tài liệu: Đề Án Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH, HỘP
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT ĐỀ ÁN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Khung nghiên cứu, quy trình và phương pháp nghiên cứu
• 0.4.1. Khung nghiên cứu
• 0.4.2. Quy trình và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu Đề án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CỦA CƠ QUAN ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI SỬ DỤNG VỐN TẠI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1. Doanh nghiệp nhà nước và sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.1. Doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.2. Sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.3. Quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước. Khái niệm và mục tiêu quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.4. Bộ máy quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.5. Nội dung quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp
• 1.1.6. Yếu tố ảnh hưởng tới quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.6.1. Yếu tố thuộc cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước
• 1.1.6.2. Yếu tố thuộc môi trường bên ngoài cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CỦA CMSC ĐỐI VỚI SỬ DỤNG VỐN TẠI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC GIAI ĐOẠN 2018-2023
• 2.1. Khái quát về CMSC
• 2.1.1. Chức năng, nhiệm vụ
• 2.1.2. Tổ chức bộ máy
• 2.1.3. Kết quả hoạt động
• 2.2. Doanh nghiệp nhà nước và sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam
• 2.2.1. Tổng quan về doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam
• 2.2.2. Sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước
• 2.3. Phân tích thực trạng quản lý của CMSC đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2018-2023
• 2.3.1. Thực trạng bộ máy quản lý của CMSC đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước
• 2.3.2. Thực trạng quản lý trong giai đoạn lập kế hoạch sử dụng vốn
• 2.3.3. Thực trạng quản lý trong giai đoạn thực hiện kế hoạch sử dụng vốn
• 2.3.4. Thực trạng kiểm tra việc sử dụng vốn
• 2.3.5. Đánh giá quản lý của CMSC đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2018-2023
• 2.3.5.1. Đánh giá việc thực hiện mục đích và mục tiêu quản lý của CMSC
• 2.3.5.2. Ưu điểm trong công tác quản lý của CMSC
• 2.3.5.3. Hạn chế và nguyên nhân trong quản lý của CMSC
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CỦA CƠ QUAN ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU ĐỐI VỚI SỬ DỤNG VỐN TẠI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC ĐẾN NĂM 2030
• 3.1. Định hướng hoàn thiện quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước đến năm 2030
• 3.1.1. Định hướng của Nhà nước về quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp tại Việt Nam đến năm 2030
• 3.1.2. Phương hướng hoàn thiện quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước đến năm 2030
• 3.2. Một số giải pháp hoàn thiện quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước đến năm 2030
• 3.2.1. Giải pháp về bộ máy quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước
• 3.2.2. Giải pháp về quản lý trong lập kế hoạch sử dụng vốn
• 3.2.3. Giải pháp về quản lý trong giai đoạn thực hiện kế hoạch sử dụng vốn
• 3.2.4. Giải pháp về kiểm tra sử dụng vốn
• 3.2.5. Giải pháp khác
• 3.3. Một số kiến nghị
• 3.3.1. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.3.2. Khuyến nghị với doanh nghiệp nhà nước
• 3.3.3. Kiến nghị khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại Doanh Nghiệp

Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo toàn và phát triển nguồn vốn. Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, góp phần vào ngân sách nhà nước và đảm bảo an sinh xã hội. Việc quản lý hiệu quả nguồn vốn này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra sự ổn định cho thị trường.

1.1. Khái Niệm Về Doanh Nghiệp Nhà Nước

Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế thuộc sở hữu của Nhà nước, có vai trò quan trọng trong việc cung cấp hàng hóa và dịch vụ công. DNNN thường có vốn điều lệ lớn và chịu sự quản lý chặt chẽ từ các cơ quan nhà nước.

1.2. Vai Trò Của Vốn Nhà Nước Trong Doanh Nghiệp

Vốn nhà nước không chỉ giúp DNNN hoạt động hiệu quả mà còn tạo ra quỹ công, giải quyết việc làm và đảm bảo cung cấp dịch vụ công thiết yếu cho xã hội.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại Doanh Nghiệp

Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đối mặt với nhiều thách thức, từ việc thiếu minh bạch trong sử dụng vốn đến sự chậm trễ trong quy trình thẩm định. Những vấn đề này ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của DNNN và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

2.1. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý

Thiếu minh bạch trong quản lý vốn dẫn đến việc sử dụng không hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến uy tín của DNNN.

2.2. Quy Trình Thẩm Định Rườm Rà

Quy trình thẩm định phức tạp và kéo dài làm chậm tiến độ triển khai các dự án đầu tư, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Vốn Nhà Nước Đến Năm 2030

Để nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, cần có những giải pháp đồng bộ và cụ thể. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào cải cách bộ máy quản lý mà còn cần cải thiện quy trình lập kế hoạch và kiểm tra sử dụng vốn.

3.1. Đổi Mới Bộ Máy Quản Lý

Cần đổi mới phương thức hoạt động của cơ quan quản lý vốn, bổ sung nhân lực có chuyên môn cao để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

3.2. Cải Cách Quy Trình Lập Kế Hoạch

Cải cách quy trình lập kế hoạch sử dụng vốn để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả, từ đó nâng cao năng lực lập kế hoạch của doanh nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Vốn Nhà Nước

Việc áp dụng các giải pháp quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã có sự tăng trưởng về doanh thu và lợi nhuận, đồng thời đóng góp nhiều hơn vào ngân sách nhà nước.

4.1. Kết Quả Từ Các Dự Án Đầu Tư

Nhiều dự án đầu tư đã được triển khai thành công, tạo ra giá trị gia tăng cho doanh nghiệp và xã hội.

4.2. Tăng Cường Đóng Góp Vào Ngân Sách Nhà Nước

Doanh thu và lợi nhuận của DNNN đã tăng lên đáng kể, góp phần quan trọng vào ngân sách nhà nước và phát triển kinh tế.

V. Kết Luận Về Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại Doanh Nghiệp

Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp là một nhiệm vụ quan trọng, cần được thực hiện một cách hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững. Các giải pháp đề xuất sẽ giúp cải thiện tình hình hiện tại và hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn cho DNNN.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Vốn Nhà Nước

Tương lai của quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các giải pháp đổi mới và cải cách.

5.2. Định Hướng Phát Triển Đến Năm 2030

Định hướng phát triển đến năm 2030 cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và đảm bảo tính bền vững trong hoạt động của DNNN.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí then chốt trong nền kinh tế quốc dân, nắm giữ nguồn lực kinh tế đặc biệt lớn với 7% tổng tài sản và 10% vốn chủ sở hữu của toàn bộ doanh nghiệp trên thị trường. Trong giai đoạn 2018-2023, khối doanh nghiệp này đóng góp tới 25,78% tổng vốn sản xuất kinh doanh, 23,4% giá trị tài sản cố định cùng đầu tư tài chính dài hạn, tạo ra 28% tổng thu ngân sách nhà nước và thu hút 0,7 triệu lao động, tương đương 7,3% lực lượng lao động toàn khu vực doanh nghiệp.

Vấn đề quản lý và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn nhà nước tại doanh nghiệp đóng vai trò sống còn nhằm bảo toàn, phát triển nguồn lực công. Sự ra đời của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp (CMSC) theo Nghị định số 131/2018/NĐ-CP ngày 29/9/2018 là bước chuyển dịch mang tính đột phá nhằm tách bạch triệt để chức năng đại diện chủ sở hữu vốn với chức năng quản lý hành chính nhà nước.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu tập trung vào ba nội dung cốt lõi: hệ thống hóa khung lý thuyết về quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước; phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng công tác quản lý của CMSC đối với 12 tập đoàn, tổng công ty do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ giai đoạn 2018-2023; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị khả thi đến năm 2030.

Phạm vi nghiên cứu bao trùm toàn bộ hoạt động của Công ty mẹ thuộc 12 tập đoàn, tổng công ty 100% vốn nhà nước do CMSC đại diện chủ sở hữu, sử dụng chuỗi dữ liệu thứ cấp từ năm 2018 đến năm 2023 và khảo sát sơ cấp chuyên sâu trong tháng 4 năm 2024. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị danh mục tài sản hợp nhất hơn 2.122 nghìn tỷ đồng và vốn chủ sở hữu vượt 915.362 tỷ đồng của các tập đoàn kinh tế trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của Lý thuyết người đại diện (Agency Theory) và Lý thuyết quản trị công mới (New Public Management). Trong mối quan hệ quản trị vốn nhà nước, Nhà nước đóng vai trò là bên ủy thác, trong khi cơ quan đại diện chủ sở hữu và ban lãnh đạo doanh nghiệp là bên nhận ủy thác. Khoảng cách thông tin và sự bất cân xứng về lợi ích đặt ra yêu cầu phải thiết lập cơ chế giám sát, phân cấp và giải trình chặt chẽ để hạn chế tối đa rủi ro suy giảm giá trị vốn công.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng các khái niệm cốt lõi theo hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam:

• Doanh nghiệp nhà nước: Tổ chức kinh tế do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết theo quy định tại Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, trong đó trọng tâm đề tài là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
• Cơ quan đại diện chủ sở hữu: Cơ quan, tổ chức được Chính phủ giao thực hiện quyền, trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu nhà nước theo Luật số 69/2014/QH13.
• Sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước: Quá trình phân bổ, điều hành và tối ưu hóa các nguồn lực tài chính gắn với chu trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát nhằm mục tiêu bảo toàn, sinh lời bền vững.
• Mô hình cơ quan đại diện chủ sở hữu tập trung: Mô hình được áp dụng tại các nền kinh tế phát triển như SASAC (Trung Quốc), Temasek (Singapore) nhằm thống nhất một đầu mối quản lý tài sản nhà nước chuyên trách và chuyên nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp định tính chuyên sâu. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm các báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo giám sát tài chính định kỳ, báo cáo tổng kết 05 năm thành lập CMSC giai đoạn 2018-2023 cùng các văn bản quy phạm pháp luật liên quan như Luật số 69/2014/QH13, Nghị định số 131/2018/NĐ-CP và Quyết định số 394/QĐ-UBQLV.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích (purposive sampling) với cỡ mẫu gồm 10 cán bộ lãnh đạo quản lý cấp cao, tiến hành phỏng vấn sâu bán cấu trúc vào tháng 4 năm 2024. Cụ thể, mẫu khảo sát bao gồm:

• 05 Vụ trưởng phụ trách 05 Vụ quản lý vốn trực tiếp tại CMSC: Vụ Năng lượng, Vụ Công nghiệp, Vụ Công nghệ và Hạ tầng, Vụ Nông nghiệp và Vụ Tổng hợp nhằm thu thập đánh giá nội bộ về tổ chức bộ máy và năng lực giám sát.
• 05 Trưởng ban Quản lý vốn, Đầu tư, Kế hoạch tại 05 tập đoàn, tổng công ty quy mô lớn đại diện cho 12 đơn vị nghiên cứu, bao gồm: Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Viễn thông MobiFone.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích hệ thống kết hợp so sánh, đối chiếu chuỗi số liệu tài chính giai đoạn 2018-2023 là nhằm lượng hóa chính xác hiệu quả vận hành vốn, trong khi phương pháp phỏng vấn chuyên sâu giúp làm sáng tỏ những rào cản vô hình, điểm nghẽn quy trình thủ tục mà các báo cáo định lượng chưa phản ánh hết. Timeline nghiên cứu được thực hiện từ bước thiết lập khung lý thuyết, thu thập dữ liệu thứ cấp, triển khai khảo sát thực địa đến tổng hợp đề xuất các giải pháp áp dụng cho giai đoạn 2024-2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô quản trị vốn của CMSC là cực kỳ lớn nhưng bộ máy nhân lực lại rất mỏng. Tính đến năm 2023, 12 tập đoàn, tổng công ty 100% vốn nhà nước do CMSC đại diện chủ sở hữu nắm giữ tổng tài sản hợp nhất hơn 2.122 nghìn tỷ đồng và vốn chủ sở hữu hợp nhất đạt 915.362 tỷ đồng. Doanh thu hợp nhất năm 2018 của khối này đạt 991.705 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế đạt 90.857 tỷ đồng và nộp ngân sách nhà nước 157.763 tỷ đồng. Tuy nhiên, toàn bộ cơ cấu nhân sự của CMSC năm 2023 chỉ có 113 người, trong đó tổng nhân lực trực tiếp tại 05 Vụ quản lý vốn chỉ vỏn vẹn 55 người. Bình quân mỗi cán bộ tại các Vụ chuyên môn phải chịu trách nhiệm giám sát khối tài sản lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng tại nhiều doanh nghiệp đa ngành phức tạp.

Thứ hai, kết quả hoạt động tài chính có sự tăng trưởng nhưng chịu rủi ro biến động lớn và thiếu tính đồng đều giữa các nhóm ngành. Trong khi một số đơn vị đạt hiệu quả cao, giai đoạn 2021-2023 đã ghi nhận lỗ lũy kế tại một số doanh nghiệp trụ cột do ảnh hưởng của dịch bệnh và biến động giá năng lượng toàn cầu. Điển hình, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam ghi nhận lỗ trong năm 2021; Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Tập đoàn Hóa chất Việt Nam gặp khó khăn lớn về dòng tiền trong năm 2022, dẫn đến việc không thể thực hiện phê duyệt phương án phân phối lợi nhuận theo quy định.

Thứ ba, công tác chỉ đạo và tháo gỡ vướng mắc cho các dự án đầu tư trọng điểm đạt kết quả tích cực nhưng tiến độ phê duyệt còn chậm. CMSC đã chủ trì phối hợp xử lý thành công khó khăn cho 10 dự án lớn chậm tiến độ kéo dài nhiều năm với tổng mức đầu tư khoảng 259.000 tỷ đồng, tiêu biểu như Dự án Nhà máy điện Hòa Bình mở rộng, Nhà máy điện Ialy mở rộng, Dự án thành phần 3 Cảng Hàng không Quốc tế Long Thành và Nhà ga T3 Tân Sơn Nhất. Dù vậy, quy trình phê duyệt chủ trương và phương án vốn còn kéo dài; đơn cử như trường hợp SCIC thực hiện quyền mua cổ phần hỗ trợ Tổng công ty Hàng không Việt Nam có chủ trương từ năm 2020 nhưng đến cuối năm 2021 mới hoàn tất giải ngân do phải qua nhiều tầng nấc thẩm định liên bộ.

Thứ tư, công tác lập và thẩm định kế hoạch sử dụng vốn hàng năm theo Quyết định số 394/QĐ-UBQLV đã chuẩn hóa quy trình cho 12/12 đơn vị nhưng tính dự báo thực tiễn còn hạn chế. 100% các Trưởng ban quản lý vốn được phỏng vấn đều cho rằng quy trình thẩm định kéo dài từ tháng 11 năm trước sang quý I năm sau làm lỡ nhiều cơ hội đầu tư kinh doanh của doanh nghiệp khi thị trường biến động mạnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự chồng chéo trong khung khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Mặc dù CMSC được thành lập để thực hiện vai trò cơ quan chuyên trách, nhưng thẩm quyền ra quyết định vẫn phụ thuộc lớn vào sự đồng thuận của các Bộ quản lý ngành theo Luật số 69/2014/QH13 và Luật Đầu tư công. Cơ chế vận hành "bình mới rượu cũ" khiến quy trình thẩm định kế hoạch sản xuất kinh doanh và đầu tư phát triển bị kéo dài qua nhiều vòng hiệp y.

Khi thảo luận kết quả, các số liệu về tăng trưởng nhân lực giai đoạn 2018-2023 (từ 32 người năm 2018 lên 113 người năm 2023) và cơ cấu trình độ học vấn (68 thạc sĩ chiếm 60,18%, 13 tiến sĩ chiếm 11,5%, 32 cử nhân chiếm 28,32%) có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường thể hiện số lượng nhân sự trực tiếp làm công tác quản lý vốn tại 05 Vụ. Bảng đối chiếu kết quả tài chính 12 tập đoàn giai đoạn 2018-2023 minh chứng rõ nét áp lực quản trị khi doanh thu công ty mẹ đạt 575.554 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế công ty mẹ đạt 53.508 tỷ đồng, trong khi biên chế không có sự tăng tương ứng.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế về mô hình SASAC của Trung Quốc hay Temasek của Singapore, mô hình CMSC tại Việt Nam chưa được trao quyền tự chủ đầy đủ trong việc quyết định tăng giảm vốn điều lệ, phê duyệt danh mục dự án khẩn cấp hay áp dụng cơ chế đãi ngộ thị trường để tuyển dụng chuyên gia tài chính xuất sắc từ khu vực tư nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

• Đổi mới, tinh gọn và nâng cao năng lực bộ máy quản lý CMSC: Khẩn trương kiện toàn đủ biên chế lãnh đạo và cán bộ chuyên môn đạt chỉ tiêu 142 người theo Quyết định số 73-QĐ/TW trước năm 2026. Xây dựng cơ chế đặc thù về tuyển dụng chuyên gia, áp dụng thang bảng lương cạnh tranh theo chuẩn thị trường nhằm thu hút nhân sự am hiểu sâu về kỹ thuật ngành và tài chính doanh nghiệp. Chủ thể thực hiện: Ban Lãnh đạo CMSC, Bộ Nội vụ, Ban Tổ chức Trung ương.

• Phân cấp mạnh mẽ quyền quyết định đầu tư cho doanh nghiệp: Sửa đổi, hoàn thiện Luật số 69/2014/QH13 nhằm phân định rõ quyền của Hội đồng thành viên doanh nghiệp đối với các dự án nhóm B và C sử dụng vốn chủ sở hữu, giảm thiểu tối đa các thủ tục chấp thuận chủ trương trung gian. Mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% thời gian thẩm định phê duyệt kế hoạch vốn trước năm 2026. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài chính, CMSC.

• Chuẩn hóa và số hóa toàn diện quy trình lập, phê duyệt kế hoạch vốn: Ban hành quy chế điều chỉnh kế hoạch linh hoạt theo diễn biến thị trường, đẩy mạnh ứng dụng hệ thống quản trị dữ liệu số liên thông giữa CMSC và 12 tập đoàn, tổng công ty. Hoàn thành số hóa 100% quy trình báo cáo tài chính và giám sát dòng vốn trực tuyến trước năm 2025. Chủ thể thực hiện: CMSC, 12 Tập đoàn và Tổng công ty.

• Nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, thanh tra chuyên ngành: Chuyển dịch phương thức kiểm tra từ hậu kiểm đơn thuần sang giám sát dòng tiền và rủi ro thời gian thực. Tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa Vụ Pháp chế, Kiểm soát nội bộ với Thanh tra Chính phủ và Kiểm toán Nhà nước để kiểm toán độc lập định kỳ 100% các dự án trọng điểm có mức đầu tư trên 5.000 tỷ đồng. Chủ thể thực hiện: CMSC, Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Các cán bộ thuộc Văn phòng Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, CMSC có thể sử dụng luận văn làm tài liệu thực chứng giá trị phục vụ việc sửa đổi Luật số 69/2014/QH13 và hoàn thiện các nghị định về quản lý vốn nhà nước.
• Hội đồng thành viên, Ban Tổng giám đốc và Ban Quản lý vốn tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn về quy trình chuẩn hóa hồ sơ lập kế hoạch sản xuất kinh doanh, tháo gỡ điểm nghẽn trong thẩm định dự án đầu tư phát triển và quản trị an toàn tài chính.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công: Luận văn là công trình nghiên cứu hệ thống, cung cấp nguồn dữ liệu phong phú về cơ chế đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tập trung tại Việt Nam giai đoạn 2018-2023.
• Chuyên gia phân tích đầu tư và các tổ chức tài chính: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về sức khỏe tài chính, cơ cấu tài sản và cơ chế vận hành của 12 tập đoàn kinh tế trụ cột nắm giữ hơn 2.122 nghìn tỷ đồng tài sản quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

• Vai trò cốt lõi của CMSC trong việc quản lý vốn tại các doanh nghiệp nhà nước là gì? CMSC đóng vai trò là cơ quan chuyên trách đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại 19 tập đoàn, tổng công ty, chịu trách nhiệm quản lý, giám sát việc sử dụng vốn nhằm mục tiêu bảo toàn và phát triển dòng vốn công, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp thực hiện hiệu quả các cân đối lớn của nền kinh tế.

• Thách thức lớn nhất về nhân lực của CMSC giai đoạn 2018-2023 được nghiên cứu chỉ ra là gì? Thách thức lớn nhất là tỷ lệ nhân lực quá mỏng so với quy mô quản lý. Toàn cơ quan chỉ có 113 người năm 2023, trong đó chỉ có 55 nhân sự trực tiếp quản lý vốn tại 05 Vụ nhưng phải giám sát khối tài sản hợp nhất hơn 2.122 nghìn tỷ đồng tại 12 tập đoàn lớn.

• Nguyên nhân khiến quy trình thẩm định kế hoạch vốn cho doanh nghiệp còn bị kéo dài là gì? Do CMSC phải tuân thủ nhiều quy định pháp luật chuyên ngành chồng chéo và cần xin ý kiến hiệp y từ các Bộ quản lý ngành. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp hoạt động đa ngành phức tạp đòi hỏi thời gian phân tích, đánh giá kỹ thuật chuyên sâu.

• Luận văn đề xuất giải pháp đột phá nào về phân cấp quản lý vốn? Nghiên cứu đề xuất sửa đổi Luật số 69/2014/QH13 để phân cấp triệt để cho Hội đồng thành viên doanh nghiệp tự quyết định các dự án đầu tư nhóm B và nhóm C từ nguồn vốn hợp pháp, giúp rút ngắn ít nhất 30% thời gian phê duyệt.

• Các dự án trọng điểm nào đã được CMSC hỗ trợ tháo gỡ thành công trong giai đoạn nghiên cứu? CMSC đã phối hợp xử lý vướng mắc cho 10 dự án trọng điểm với tổng vốn đầu tư 259.000 tỷ đồng, tiêu biểu là Dự án Nhà máy điện Hòa Bình mở rộng, Nhà máy điện Ialy mở rộng, Sân bay Long Thành thành phần 3 và Nhà ga T3 Tân Sơn Nhất.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý thuyết và chỉ rõ bản chất của mô hình cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tập trung tại Việt Nam.
• Đánh giá khách quan bức tranh tài chính của 12 tập đoàn lớn nắm giữ 915.362 tỷ đồng vốn chủ sở hữu và hơn 2.122 nghìn tỷ đồng tổng tài sản.
• Nhận diện chính xác 04 nút thắt lớn về thể chế, áp lực nhân sự mỏng (55 cán bộ quản lý vốn), tiến độ thẩm định dự án và cơ chế phân cấp tự chủ.
• Xây dựng hệ thống 04 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với lộ trình hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực bộ máy đến năm 2030.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ công tác sửa đổi Luật số 69/2014/QH13 và tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước.

Về lộ trình tiếp theo, các cơ quan chức năng cần khẩn trương hoàn tất việc sửa đổi khung pháp lý về quản lý vốn công trước năm 2025 và hoàn thành kiện toàn tổ chức bộ máy, số hóa toàn diện hệ thống giám sát vốn trước năm 2026. Quý độc giả, nhà quản lý và các nhà nghiên cứu quan tâm hãy tham khảo toàn văn đề án tốt nghiệp thạc sĩ để nắm bắt đầy đủ các phân tích chuyên sâu và giải pháp chiến lược.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CỦA CƠ QUAN ĐẠI DIỆN CHỦ SỞ HỮU NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI SỬ DỤNG VỐN TẠI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC 1. Doanh nghiệp nhà nước và sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước 1. Doanh nghiệp nhà nước DNNN là tổ chức kinh tế thuộc sở hữu hoàn toàn hoặc một phần của Nhà nước, được tổ chức dưới hình thức pháp lý nhất định để tiến hành các hoạt động kinh doanh hoặc công ích nhằm đạt mục đích lợi nhuận hoặc chính sách kinh tế - xã hội (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2018). Theo đó: - Về vốn điều lệ: DNNN thường là những doanh nghiệp có vốn điều lệ lớn.

- Về vai trò: Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế và Ngân hàng Thế giới năm 2023, DNNN có vai trò: (1) Cung cấp hàng hóa, dịch vụ công; (2) Giải quyết vấn đề việc làm; (3) Hạn chế sự kiểm soát của tư nhân và nước ngoài đối với nền kinh tế; (4) Tạo ra quỹ công; (5) Tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ công. - Về mô hình tổ chức quản lý: Tùy theo phần vốn mà Nhà nước nắm giữ, doanh nghiệp được tổ chức quản lý dưới hình thức công ty TNHH một thành viên hoặc công ty cổ phần. Song, các yếu tố chính trong mô hình quản lý DNNN thường bao gồm: • Cơ quan chủ quản: Là cơ quan đại diện cho quyền sở hữu của Nhà nước tại doanh nghiệp, chịu trách nhiệm quản lý vốn nhà nước và giám sát hoạt động của DNNN, bảo đảm doanh nghiệp tuân thủ các mục tiêu kinh tế - xã hội. • Hội đồng thành viên/Hội đồng quản trị: Là bộ phận có quyền quyết định cao nhất trong doanh nghiệp, chịu trách nhiệm xây dựng và giám sát chiến lược phát triển, phê duyệt các dự án đầu tư lớn và đề ra các kế hoạch hoạt động.

• Ban điều hành (Ban giám đốc): Chịu trách nhiệm quản lý hoạt động hàng ngày của doanh nghiệp, thực hiện các quyết định từ Hội đồng thành viên/hội đồng quản trị và triển khai các chiến lược đã được phê duyệt. • Ban kiểm soát: Có vai trò giám sát hoạt động tài chính và hiệu quả của các quyết định kinh doanh để đảm bảo tính minh bạch và trung thực trong hoạt động của doanh nghiệp. Cơ cấu tổ chức của DNNN thường phải tuân thủ các quy định của pháp luật và có sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan nhà nước nhằm đảm bảo doanh nghiệp hoạt động đúng mục tiêu phát triển và hiệu quả. Sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước 1.

Sử dụng vốn tại DNNN Sử dụng vốn tại DNNN là việc doanh nghiệp quản lý, phân bổ và triển khai nguồn vốn để đạt được hiệu quả kinh tế và phát triển bền vững (Bùi Văn Vần, Vũ Văn Ninh, 2023). Khái niệm trên liên quan đến việc tối ưu hóa các nguồn vốn mà Nhà nước cấp hoặc doanh nghiệp huy động từ các nguồn khác nhằm: tăng cường hiệu quả sản xuất và kinh doanh; đảm bảo an toàn tài chính, tránh lãng phí, thất thoát, đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội và tuân thủ quy định của Nhà nước. Việc sử dụng vốn tại DNNN là một quá trình chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch để trình cơ quan đại diện CSH phê duyệt, thông qua đến khâu triển khai thực hiện và phải luôn chịu sự giám sát, kiểm tra của cơ quan đại diện CSH cũng như các cơ quan thanh tra, kiểm tra chuyên ngành để bảo đảm việc sử dụng vốn hiệu quả, đúng quy định. Nội dung sử dụng vốn tại DNNN Trong quá trình sử dụng vốn, doanh nghiệp thực hiện các nội dung công việc sau: Lập kế hoạch sử dụng vốn: “Lập kế hoạch là quá trình xác định các mục tiêu và lựa chọn các phương thức hành động để đạt được mục tiêu” (Nguyễn Thị Ngọc Huyền và các tác giả, 2022).

Đối với các DNNN, việc lập kế hoạch sử dụng vốn là một yêu cầu bắt buộc nhằm mục tiêu bảo toàn và phát triển nguồn vốn Nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp. Kế hoạch sử dụng vốn của DNNN là một trong những nội dung trọng yếu của chiến lược, kế hoạch SXKD và kế hoạch ĐTPT 05 năm) và kế hoạch SXKD hằng năm của doanh nghiệp. Theo đó, khi lập kế hoạch doanh nghiệp sẽ đưa ra: - Các căn cứ để lập kế hoạch: căn cứ pháp lý và căn cứ tình hình thực tiễn (kết quả hoạt động năm trước: thuận lợi, khó khăn, trong đó lượng hóa các yếu tố ảnh hưởng đến việc hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch của năm trước; dự báo tình hình thế giới và trong nước, định hướng phát triển ngành, lĩnh vực và những nhiệm vụ, chỉ tiêu được giao trong năm kế hoạch; những điều kiện bên trong và bên ngoài doanh nghiệp); - Các mục tiêu, nhiệm vụ kế hoạch: Các chỉ tiêu doanh thu, lợi nhuận, nộp Ngân sách nhà nước; các dự án đầu tư sử dụng vốn nhà nước và nguồn lực (vốn, nhân lực, vật lực,.) để thực hiện các dự án đầu tư đó,…; - Các giải pháp thực hiện kế hoạch; 6 - Việc phân công tổ chức thực hiện kế hoạch. Tổ chức thực hiện kế hoạch sử dụng vốn: Trên cơ sở kế hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt, doanh nghiệp sử dụng vốn để bổ sung vốn điều lệ, đầu tư cho công tác SXKD, đầu tư dự án, xây dựng, mua, bán tài sản cố định, thực hiện các dự án đầu tư ra ngoài doanh nghiệp và dự án đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp, thực hiện đầu tư vốn vào các doanh nghiệp khác (góp vốn, tăng giảm vốn góp, chuyển nhượng vốn), thực hiện chế độ tiền lương, tiền thưởng cho người quản lý và người lao động của doanh nghiệp, thực hiện các nhiệm vụ an sinh xã hội, các nhiệm vụ chính trị theo quy định và theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.

Trong quá trình thực hiện kế hoạch đã được phê duyệt, căn cứ thực tế hoạt động, doanh nghiệp có thể báo cáo, đề xuất điều chỉnh một số nội dung kế hoạch (nếu cần). Khi đó, doanh nghiệp sẽ báo cáo về: (1) Tình hình thực hiện kế hoạch đến thời điểm đề xuất điều chỉnh: (2) Lý do, mục tiêu điều chỉnh; (3) Nguyên nhân điều chỉnh (khách quan và chủ quan); (4) Nội dung điều chỉnh và giải pháp thực hiện; (5) Đánh giá hiệu quả, kết quả của việc điều chỉnh các chỉ tiêu kế hoạch. Những quy định, yêu cầu trong quá trình sử dụng vốn tại DNNN Từ khái niệm sử dụng vốn tại DNNN đã nêu tại điểm a mục 1.2 chương này, việc sử dụng vốn tại DNNN liên quan đến việc tối ưu hóa các nguồn vốn của doanh nghiệp. Theo đó, quá trình sử dụng vốn tại DNNN cần đáp ứng các yêu cầu sau: - Tăng cường hiệu quả sản xuất và kinh doanh: DNNN phải sử dụng vốn sao cho tối ưu hóa lợi nhuận và cải thiện năng suất; - Đảm bảo an toàn tài chính: Sử dụng vốn cần đảm bảo an toàn tài chính, tránh rủi ro thất thoát, mất vốn hoặc lãng phí; - Đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội: DNNN không chỉ hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận mà còn phải đáp ứng các nhiệm vụ xã hội, góp phần ổn định và phát triển nền kinh tế quốc dân; - Tuân thủ quy định của Nhà nước: DNNN sử dụng vốn cần tuân thủ quy định của pháp luật về đầu tư, quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp (công khai, minh bạch); Phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển KTXH, quy hoạch phát triển ngành và phù hợp với điều ước quốc tế mà quốc gia đó là thành viên.

Trong quá trình doanh nghiệp sử dụng vốn để đầu tư phát triển, cơ quan đại diện CSH, cơ quan quản lý nhà nước không can thiệp trực tiếp vào hoạt động SXKD của doanh nghiệp, hoạt động quản lý, điều hành của người quản lý doanh nghiệp; đồng thời, 7 cơ quan đại diện CSH quản lý vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp thông qua người đại diện CSH trực tiếp hoặc người đại diện phần vốn nhà nước; bảo đảm doanh nghiệp SXKD theo cơ chế thị trường, bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật (Quốc hội, 2014, Luật 69/2014/QH13). Quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước 1. Khái niệm và mục tiêu quản lý của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với sử dụng vốn tại doanh nghiệp nhà nước 1. Khái niệm về quản lý “Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát các nguồn lực và hoạt động của hệ thống xã hội nhằm đạt được mục đích của hệ thống với hiệu lực và hiệu quả cao một cách bền vững trong điều kiện môi trường luôn biến động” (Nguyễn Thị Ngọc Huyền và các tác giả, 2022).

Quản lý đi theo khái niệm trên là quản lý theo quá trình. Ngoài ra, đi theo giai đoạn quản lý của đối tượng quản lý, quản lý của chủ thể đối với đối tượng quản lý, quản lý bao gồm: (1) quản lý trong giai đoạn xây dựng kế hoạch của đối tượng quản lý; (2) quản lý trong giai đoạn tổ chức thực hiện kế hoạch của đối tượng quản lý; (3) kiểm soát/kiểm tra. Phần dưới đây, quản lý của CSH là tiếp cận theo giai đoạn quản lý của các DNNN. Khái niệm quản lý của cơ quan đại diện CSH “Cơ quan đại diện CSH là cơ quan, tổ chức được Chính phủ giao thực hiện quyền, trách nhiệm của đại diện CSH nhà nước đối với doanh nghiệp do mình quyết định thành lập hoặc được giao quản lý và thực hiện quyền, trách nhiệm đối với phần vốn nhà nước đầu tư tại CTCP, công ty TNHH hai thành viên trở lên” (Quốc hội, 2014, Luật 69/2014/QH13)”.

Cho đến nay, có một số mô hình thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước chủ yếu đã được các quốc gia lựa chọn và vận hành: (i) mô hình phi tập trung được áp dụng ở Braxin, Hàn Quốc,…; (ii) mô hình song trùng được áp dụng ở Cộng hòa Séc, Mexico,… (iii) mô hình tập trung được áp dụng ở Trung Quốc, Indonesia, Singapore, một số nước ở Bắc Âu,. Trên thực tế, mô hình tập trung thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với các DNNN và phần vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp có thể được tổ chức dưới dạng hình thức một tổ chức, cơ quan nhà nước (trường hợp Bộ 8 DNNN ở Indonesia hoặc SASAC ở Trung Quốc và trường hợp cục/vụ thuộc bộ ở các nước Bắc Âu, Đức,…); hoặc dưới hình thức một doanh nghiệp (trường hợp Temasek ở Singapore hoặc Khazanah ở Malaysia,…).