Chương 1. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về quản lý vốn ngân sách nhà nước trong lĩnh vực hạ tầng giao thông. Phương pháp nghiên cứu. Thực trạng quản lý vốn ngân sách nhà nước trong lĩnh vực hạ tầng giao thông tại tỉnh Hà Giang giai đoạn 2006 - 2013.
Định hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý vốn ngân sách nhà nước trong lĩnh vực hạ tầng giao thông tại tỉnh Hà Giang đến năm 2020. 4 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC TRONG LĨNH VỰC HẠ TẦNG GIAO THÔNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn 1. Nội dung chủ yếu của một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Quản lý nguồn vốn đầu tƣ từ NSNN là hoạt động quan trọng, có tác động lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của Quốc gia cũng nhƣ của mỗi địa phƣơng.
Vì vậy, xung quanh vấn đề này đã có khá nhiều công trình nghiên cứu, trong đó những công trình có liên quan trực tiếp đến đề tài luận văn có thể kể đến là: * Nhóm những bài nghiên cứu về hiệu quả quản lý nguồn vốn đầu tƣ phát triển từ NSNN nói chung: - “Nâng cao hiệu quả đầu tư sử dụng nguồn vốn Nhà Nước” của Bùi Quang Vinh, đăng trên Tạp chí Cộng sản điện tử, địa chỉ http://www. Bài viết đã đặt ra cách tiếp cận toàn diện và bao quát để xem xét, đánh giá về hiệu quả kinh tế - xã hội của đầu tƣ sử dụng nguồn vốn nhà nƣớc. Nêu ra các vấn đề nhƣ tình hình sử dụng nguồn vốn nhà nƣớc, hiệu quả đầu tƣ nguồn vốn nhà nƣớc, định hƣớng giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tƣ sử dụng vốn nhà nƣớc, để thực hiện tái cấu trúc đầu tƣ, với trọng tâm là tái cấu trúc đầu tƣ sử dụng nguồn vốn nhà nƣớc, một trong những nhiệm vụ then chốt là cần nâng cao hiệu quả đầu tƣ sử dụng nguồn vốn nhà nƣớc bằng những biện pháp đồng bộ. - “Thất thoát lãng phí vốn nhà nước trong đầu tư xây dựng công trình ở Việt Nam”của tác giả Bùi Ngọc Sơn, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trƣờng Đại 5 z học Kinh tế - Đại học quốc gia Hà Nội, năm 2006.
Luận văn đã lý giải những căn nguyên tồn tại và đặc trƣng vốn có về vấn nạn thất thoát, lãng phí vốn trong đầu tƣ xây dựng công trình đã tồn tại nhiều năm ở Việt Nam. Đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí vốn trong đầu tƣ xây dựng công trình. Đề tài bổ sung về mặt lý luận về sự tăng cƣờng vận dụng các thể chế chính sách của Nhà nƣớc, góp phần hạn chế những thất thoát, lãng phí không đáng cótrong đầu tƣ xây dựng ở nƣớc ta. - “Nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển từ nguồn vốn ngân sách nhà nước ở Việt Nam” của tác giả Bùi Mạnh Cƣờng, Luận án tiến sĩ Kinh tế chính trị, tại Trƣờng Đại học kinh tế, ĐHQGHN, thực hiện năm 2012.
Luận án đã làm rõ những vấn đề về cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đầu tƣ phát triển từ nguồn vốn ngân sách Nhà nƣớc; Xây dựng hệ thống chỉ tiêu và phƣơng pháp đánh giá hiệu quả đầu tƣ phát triển từ nguồn vốn ngân sách Nhà nƣớc. Sử dụng hệ thống chỉ tiêu và phƣơng pháp đánh giá hiệu quả đầu tƣ phát triển từ nguồn vốn ngân sách Nhà nƣớc để đánh giá hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội ở Việt Nam giai đoạn 2005-2010. Đề xuất định hƣớng, hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tƣ phát triển từ nguồn vốn ngân sách Nhà nƣớc ở Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc đến năm 2020. - "Quản lý vốn đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN của Thành Phố Hà Nội" của tác giả Lê Toàn Thắng, Luận văn thạc sĩ Kinh tế chính trị - Trung tâm đào tạo bồi dƣỡng giảng viên lý luận chính trị, ĐHQGHN, năm 2012.
Luận văn đã hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nƣớc của Thành phố Hà Nội. Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nƣớc của Thành phố Hà Nội. Đề xuất phƣơng hƣớng, giải pháp quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách Nhà nƣớc của Thành phố Hà Nội. 6 z * Nhóm những bài nghiên cứu về hệ thống kết cấu hạ tầng và quản lý vốn đầu tƣ từ NSNN cho phát triển kết cấu hạ tầng và hạ tầng giao thông: - “Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước cho đầu tư kết cấu hạ tầng” của Nguyễn Thanh Bình, đăng trên Tạp chí Tài chính điện tử, truy cập từ địa chỉ: http://www.
Bài viết nêu ra việc sử dụng nguồn vốn nhà nƣớc vào đầu tƣ kết cấu hạ tầng đã đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự tăng trƣởng kinh tế trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, vấn đề là ở chỗ hiệu quả sử dụng vốn thấp, không những lãng phí các nguồn lực lớn của đất nƣớc, mà còn gây mất cân đối vĩ mô nghiêm trọng, lạm phát cao kéo dài. Nêu ra các vấn đề nhƣ hiệu quả đầu tƣ nguồn vốn nhà nƣớc, những mặt hạn chế, tình hình sử dụng nguồn vốn nhà nƣớc, giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. - “Những giải pháp chủ yếu sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức trong các công trình giao thông Việt Nam”, của tác giả Nguyễn Quang Vinh, Luận văn thạc sỹ, tại Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2012.
Tác giả đã làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về ODA, sử dụng ODA trong các công trình giao thông, đánh giá tình hình sử dụng ODA và đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm sử dụng hiệu quả ODA trong phát triển công trình giao thông ỏ Việt Nam thời gian tới. - “Giao thông vận tải Việt Nam: tình hình hiện tại – so sánh với các nước và định hướng đến năm 2020” của tác giả Đào Đình Bình, đăng trên Tạp chí Giao thông vận tải, số 9 năm 2005. Trong bài viết này, tác giả đã nêu chủ trƣơng của Đảng về công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đất nƣớc đối với ngành giao thông vận tải, đánh giá những thành tựu phát triển giao thông vận tải của Việt Nam so sánh với các nƣớc công nghiệp, trên cơ sở đó xây dựng một số tiêu chí của ngành GTVT Việt Nam tiếp cận với tiêu chuẩn của các nƣớc công nghiệp. 7 z - “Phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Thơ, Luận văn thạc sỹ Kinh tế chính trị, Trƣờng Đại học kinh tế - ĐHQG Hà Nội, năm 2008.
Luận văn đã làm rõ những vấn đề về cơ sở lý luận và những kinh nghiệm quốc tế về phát triển hệ thống KCHTGT, nêu ra những thực trạng KCHTGT ở Việt Nam và những vấn đề cần đặt ra đối với sự phát triển KCHTGT đƣờng bộ trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đề xuất những quan điểm, định hƣớng và hệ thống giải pháp nâng cao chất lƣợng KCHTGT của đất nƣớc đến năm 2020. Ngoài ra, còn nhiều công trình khác nghiên cứu về lĩnh vực Quản lý vốn ngân sách nhà nƣớc trong lĩnh vực hạ tầng giao thông cũng nhƣ các lĩnh vực liên quan khác. Tuy nhiên, chƣa có công trình nghiên cứu hay bài viết nào nghiên cứu về Quản lý vốn ngân sách nhà nƣớc trong lĩnh vực hạ tầng giao thông tại tỉnh Hà Giang, đề tài này không trùng tên và nội dung với những công trình nghiên cứu khoa học và các bài viết đã công bố.
Một số vấn đề cần được luận văn tiếp tục bổ sung, làm rõ Các công trình nghiên cứu nêu trên là những tƣ liệu quý để tác giả kế thừa trong việc nghiên cứu đề tài. Ở tỉnh Hà Giang, đã có một số công trình chủ yếu là các đề án, quy hoạch nghiên cứu liên quan đến quản lý vốn ngân sách nhà nƣớc, nhƣ trong Quy hoạch phát triển Giao thông vận tải tỉnh Hà Giang, từng ngành cũng có quy hoạch riêng của mình về từng lĩnh vực: điện, nƣớc, giao thông, thuỷ lợi… Tuy nhiên, chƣa có công trình nào nghiên cứu có hệ thống về quản lý vốn Ngân sách Nhà nƣớc trong lĩnh vực hạ tầng giao thông của tỉnh Hà Giang. Trong luận văn của mình, tôi sẽ trình bày lại một cách hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý vốn Ngân sách Nhà nƣớc trong lĩnh vực hạ tầng giao thông tại tỉnh Hà Giang. Trên cơ sở số liệu thu thập đƣợc từ các báo 8 z cáo, các tài liệu nghiên cứu trƣớc đó.
Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý vốn Ngân sách Nhà nƣớc của tỉnh Hà Giang. Đề xuất phƣơng hƣớng, giải pháp quản lý vốn Ngân sách Nhà nƣớc trong lĩnh vực hạ tầng giao thông của tỉnh Hà Giang. Hơn nữa, các công trình trên chủ yếu mới tiếp cận đối tƣợng nghiên cứu hoặc là trên khía cạnh kỹ thuật, hoặc là trên khía cạnh kinh tế chính trị. Đề tài này sẽ tiến hành nghiên cứu đối tƣợng với cách tiếp cận của khoa học quản lý.
Cơ sở lý luận về quản lý vốn ngân sách nhà nƣớc trong lĩnh vực hạ tầng giao thông 1. Khái luận về hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông 1. Khái niệm và các bộ phận hợp thành của hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông a) Khái niệm Kết cấu hạ tầng giao thông là một bộ phận quan trọng của cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội, bao gồm cơ sở hạ tầng đƣờng bộ, đƣờng thủy, đƣờng sắt, đƣờng hàng không phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân và dịch vụ lƣu thông, vận chuyển hàng hóa cho các thành phần kinh tế nhằm phát triển sản xuất và phục vụ giao lƣu kinh tế chính trị, văn hóa xã hội của cả tỉnh, từ trung tâm tỉnh, thành phố cho đến các huyện, phƣờng, xã, thôn bản. Hệ thống này nhằm đảm bảo cho các phƣơng tiện giao thông qua lại.
Hệ thống giao thông bao gồm: kết cấu hạ tầng giao thông, phƣơng tiện vận tải và ngƣời sử dụng. Nhƣ vậy, kết cấu hạ tầng giao thông chỉ là một bộ phận của hệ thống giao thông. Giao thông không chỉ là sự di chuyển của ngƣời dân và hàng hóa của họ, mà còn là các phƣơng tiện để cung cấp đầu vào sản xuất và các dịch vụ hỗ trợ cho khu vực của các thành phần kinh tế quốc doanh và tƣ nhân.