CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG THPT TỈNH ĐIỆN BIÊN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Việc ứng dụng ICT trong dạy học là xu hướng tất yếu của các trường học trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Ứng dụng ICT trong dạy học đang tiếp tục được triển khai trong các nhà trường ở mọi cấp học của hệ thống giáo dục. Trong khi thông tin và quá trình tiếp cận với thông tin được rút ngắn và phát triển theo hàm số mũ thì các trường học có thể có nhiều con đường khác nhau giúp giáo viên chuyền tải kiến thức đến học sinh trong một khoảng thời gian ngắn nhất và hiệu quả nhất.
Bên cạnh sự phát triển của ICT, việc giảng dạy ngôn ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng cũng được coi trọng trong các nhà trường. Trước xu hướng này, các trường học chuyển sang hướng khuyến khích việc “học cách học” đối với học sinh: Ví dụ, giúp học sinh đạt được những kiến thức và kỹ năng để tự tìm kiếm kiến thức theo nhu cầu của bản thân, giúp cho người học có thể tiếp tục học tập trong suốt cuộc đời. Điều này có thể làm được một cách hiệu quả với sự trợ giúp của ICT. Người ta cho rằng nếu sử dụng các công cụ ICT một cách hợp lý và có kĩ năng sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh sẽ giúp người học mở rộng các con đường tiếp cận giáo dục, tăng cường bổ trợ giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục dưới nhiều hình thức mà một trong số đó là việc giúp quá trình dạy và học trở nên năng động, hấp dẫn, giúp học sinh dễ dàng liên hệ với thực tiễn cuộc sống.
Tuy nhiên, mức độ sử dụng ICT trong các lớp học và ở các cơ sở giáo dục là khác nhau tùy theo điều kiện của từng trường. Hiệu quả sử dụng ICT ở mỗi trường phụ thuộc vào chất lượng của công tác quản lí của các lãnh đạo nhà trường và các cấp lãnh đạo giáo dục. Đã và đang có nhiều công trình nghiên cứu về ứng dụng ICT trong dạy học nói chung và trong dạy học môn 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tiếng Anh nói riêng cũng như công tác quản lí việc ứng dụng ICT vào môn học này. Trên thế giới Dạy học môn Tiếng Anh tập trung phát triển ở người học bốn kỹ năng cơ bản: nghe, nói, đọc, viết.
Phát triển bốn kĩ năng được gắn liền với việc cung cấp cho người học kiến thức về các nền văn hoá đa dạng và phong phú trên thế giới và hình thành ở các em những phẩm chất, tình cảm đối với những con người và đất nước khác nhau, đồng thời biết tự hào, yêu quý và tôn trọng nền văn hoá và ngôn ngữ của dân tộc mình (Lindner, 2014). Mức độ thành thạo các kĩ năng gắn liền với việc luyện tập và sử dụng tiếng Anh, thuận lợi nhất là trong những môi trường sử dụng tiếng Anh như môi trường bản xứ, câu lạc bộ tiếng Anh hay ở các sự kiện, các sinh hoạt nơi có sự hiện diện của người bản ngữ bắt buộc những người tham gia phải sử dụng tiếng Anh. Kĩ năng tiếng Anh sẽ phát triển tốt hơn nhờ việc sử dụng các phương tiện ICT như qua phim ảnh hay các videoclips tiếng Anh, các chương trình phát thanh bằng tiếng Anh. Trung tâm EDOCERE, 2011, đưa ra chỉ dẫn dạy học tiếng Anh cho giáo viên chỉ rõ: + Dạy tiếng Anh phải bắt đầu từ việc dạy văn hóa của những dân tộc nói tiếng Anh, giúp người học hiểu được hồn của các câu chuyện và các tác phẩm văn học.
+ Dạy tiếng Anh là dạy một môn học: Dạy học sinh các kiến thức và cách thể hiện các kiến thức, tình cảm một cách chính xác, phát triển tư duy cho các em, giúp các em tư duy thấu đáo những gì các em học được. + Dạy học tiếng Anh cần có các cách thức đo kết quả học tập tiếng Anh. + Dạy tiếng Anh chú trọng phát triển cho học sinh các kĩ năng viết và ngữ pháp. Tư liệu này cũng chỉ ra rằng, các tư liệu văn học của các tác giả Mĩ và Anh rất phong phú để phát triển ngôn ngữ nhưng chứa đựng rất nhiều thành ngữ, tiếng lóng …điều đó đòi hỏi giáo viên phải thấu hiểu trước khi chuyển 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tải cho học sinh.
Những tư liệu này có sẵn trên các website và giáo viên cũng như học sinh có thể đọc trực tiếp hay tải xuống để sử dụng. + Dạy tiếng Anh hiệu quả đòi hỏi phải có giao tiếp cá nhân và cá nhân hóa người học. Những lời khuyên dành cho giáo viên được đưa ra là: giáo viên nên xác định rõ mục tiêu bài học; chú trọng dạy học sinh kĩ năng viết và ngữ pháp, thể hiện rõ ý tưởng của mình; dạy học sinh thông qua hình ảnh và luyện tập; sử dụng các tác phẩm văn học của tác giả nổi tiếng, cá nhân hóa người học; khuyến khích tạo động lực cho học sinh; có đơn vị đo và đánh giá kết quả học tập của học sinh một cách chính xác. Như vậy, tư liệu chỉ dẫn này đã đưa ra những biện pháp giúp GV dạy tốt tiếng Anh nhưng nó phù hợp cho việc dạy tiếng Anh ở những nước dạy tiếng Anh hơn là ở những nước không nói tiếng Anh như Việt Nam.
Bởi vì ở những nước nói tiếng Anh, học sinh nói tiếng Anh và nghe tiếng Anh trong môi trường tiếng Anh còn ở Việt Nam do thiếu môi trường tiếng Anh nên học sinh cần được phát triển cả 4 kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết. Tuy nhiên, những chỉ dẫn này cũng chỉ ra việc cá nhân hóa và trực quan hóa việc dạy học, luyện tập tiếng Anh và điều này có thể làm được một cách dễ dàng nhờ ICT. ICT đã trở thành một phương tiện không thể thiếu cho việc dạy và học nói chung, dạy và hoc tiếng Anh cho mọi trình độ nói riêng. Nhiều công trình nghiên cứu về ứng dụng các phương tiện ICT trong dạy học như ứng dụng các trò chơi điện tử, các tương tác âm thanh và hình ảnh, ứng dụng các loại mobi (điện thoại di động, ipad…) youtube, phim ảnh trong dạy học, các phần mềm dạy học… Theo một nghiên cứu gần đây của trường Đại học Kĩ thuật Massachusetts thì các trò chơi nếu phát triển đúng và ứng dụng đúng vào chương trình học thì giúp học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập và giúp giáo viên làm cho quá trình học trở nên nhẹ nhàng, gắn với thực tiễn cuộc sống.
Nhiều phần mềm giảng dạy tiếng Anh được nghiên cứu và sử dụng và có sẵn trên các website: 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ATutor E-Learning System - ocad.ca; full version free software, english teaching software; english language teaching software. Các phần mềm dạy tiếng Anh cho phép người dạy và người học sử dụng một cách hiệu quả các phương pháp dạy và học bộ môn này. Theo nghiên cứu của Project Tomorrow (2010) thì có 3 yếu tố cần thiết sau để ICT được sử dụng có hiệu quả trong dạy học: Yếu tố cần thiết 1: Học tập dựa trên tính chất xã hội: giáo viên là người trợ giúp, giúp học sinh tìm kiếm thông tin và tạo các nhóm làm việc hợp tác. Học sinh sẽ kiến tạo việc học tập của mình dựa trên kinh nghiệm của bản thân, kết quả nghiên cứu khoa học và hợp tác sử dụng các công cụ để vượt qua các khó khăn và rào cản.
Yếu tố cần thiết 2: Học tập mọi lúc, mọi nơi: Học sinh có thể học bất kì nơi nào, bất kì đâu. Học sinh sử dụng các thiết bị mobi (điện thoại di động, Smart Phones và MP3) để cá nhân hóa việc học tập của các em như tìm kiếm thông tin hay các cuốn sách giáo khoa trên mạng, hợp tác với các học sinh khác để ghi chép bài học, ghi âm các bài giảng, quay video các bài trình bày…chơi các trò chơi giáo dục, nhận các nhắc nhở, làm bài tập, chia sẻ thông tin…Sử dụng ICT đạt mục đích kép: nâng cao hiệu quả giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh. Yếu tố cần thiết 3: Học sinh và giáo viên có nhiều các kinh nghiệm học tập sử dụng các công cụ kĩ thuật số: sự sẵn có các phương tiện ICT và việc sử dụng có hiệu quả các nguồn ICT là một phần không thể thiếu của chương trình và các hoạt động dạy học trong lớp học: dạy học cá biệt hóa, sử dụng các công cụ video, podcast, các mạng xã hội. Nghiên cứu này cũng chỉ ra những cản trở chủ yếu của việc ứng dụng ICT trong dạy học như: Không đủ phương tiện ICT, thiếu kĩ năng sử dụng ICT và thiếu hiểu biết và không hỗ trợ các hình thức học tập ngoài lớp học… Như vậy, để ứng dụng ICT trong dạy học, giáo viên cần có kĩ năng ICT, nhà trường cần có các giải pháp khuyến khích giáo viên và tạo môi 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trường ICT trong trường học.
Môi trường này được Parnership for 21c skills, (2013) xác định gồm môi trường cơ sở vật chất ICT và các hoạt động tương tác con người và phương tiện, con người với con người. Để có đủ các điều kiện và môi trường cho giáo viên ứng dụng ICT trong dạy học nói chung và trong dạy học môn tiếng Anh cần có sự quản lí tốt việc ứng dụng này. Nghiên cứu của các nhà khoa học cho rằng, quản lí ứng dụng ICT trong dạy học môn tiếng Anh cần tạo ra các thay đổi về động cơ, cách thức học tập và giảng dạy của người học và người dạy, đem lại cho người học niềm vui, hứng thú, có nhu cầu học tập cao. Hiệu trưởng cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, kĩ năng sử dụng ICT cho giáo viên và học sinh để họ có thể khai thác thông tin như kỹ năng sử dụng máy tính, các phần mềm hay các công cụ ICT để giảng dạy tiếng Anh (EStrategy Framework, 2010).
Một nghiên cứu khác của McKay (2002) về dạy tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ 2 ở các nước đưa ra yêu cầu rằng, để các nước này dạy tốt tiếng Anh cần có kế hoạch giảng dạy tiếng Anh gắn với nhu cầu, mục tiêu quốc gia, nhu cầu của xã hội và người học, có sự đầu tư về cơ sở vật chất, giáo viên và có sự đánh giá tác động cũng như kết quả của việc dạy tiếng Anh.