Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn khoa học tự nhiên ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực khoa học của học sinh. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn khoa học tự nhiên ở các trường trung học cơ sở thuộc thành phố Bắc Ninh theo hướng phát triển năng lực khoa học của học sinh. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn khoa học tự nhiên ở các trường trung học cơ sở thuộc thành phố Bắc Ninh theo hướng phát triển năng lực khoa học của học sinh. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC KHOA HỌC CỦA HỌC SINH 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Trong những năm gần đây, việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào dạy học đã trở thành một xu hướng quan trọng trong giáo dục ở Việt Nam. Nghiên cứu về CNTT trong dạy học không chỉ tập trung vào việc cải thiện phương pháp giảng dạy mà còn nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Trước đó, trên thế giới, xu hướng này đã trở thành nội dung được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.
Trên thế giới, tại các nước có nền giáo dục phát triển như: Anh, Singapo, Mỹ đã có rất nhiều chính sách đổi mới giáo dục được xây dựng trên nền tảng ứng dụng CNTT và QL ứng dụng CNTT một cách hiệu quả vào trong dạy học. - Ở Anh, Chương trình Microelectrics Education Program được thực hiện vào năm 1980. Mục đích của chương trình là làm thế nào để máy tính có thể sử dụng ở các trường học tại Anh. - Ở Singapo, giáo dục của đất nước này là một trong những nền giáo dục được ứng dụng CNTT tiên tiến bậc nhất thế giới.
Singapo đã tập trung thực hiện kế hoạch tích hợp công nghệ vào giáo dục từ năm 1997. - Ở Mỹ, việc ứng dụng CNTT trong dạy học đã không còn xa lạ và được sự ủng hộ của xã hội. Chính phủ nước này cũng có rất nhiều chính sách trợ giúp và mang lại hiệu quả rất cao về chất lượng giáo dục. Kế hoạch công nghệ giáo dục quốc gia 2010 (gọi tắt là NETP) kêu gọi chuyển đổi mang tính cách mạng.
Nó thúc đẩy hệ thống giáo dục ở tất cả các cấp. Kế hoạch nhận ra rằng công nghệ là cốt lõi của hầu hết mọi khía cạnh trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Lubin đã nghiên cứu: “ICT-Supported Innovations in Smal Countries and Developing Regions” (Ian A. Cuốn sách này nói về nhu cầu, hỗ trợ CNTT trong đổi mới giáo dục ở các nước nhỏ và khu vực đang phát triển.
CNTT được sử dụng cho dạy và học ngoài nhà trường. Tác giả còn đưa ra các biện pháp giải quyết thách thức trong giáo dục về đổi mới trên nền tảng ứng dụng CNTT ở các nước đang phát triển. Hai tác giả Leavitt và Whisler, đã nhận xét: "Công nghệ mới này chưa có một tên gọi chính thức. Chúng ta sẽ đặt tên cho nó là CNTT" [7].
Vào cuối thập niên 70 của thế kỷ XX, một số nước trên thế giới bắt đầu áp dụng Công nghệ Thông tin (CNTT) như một công cụ để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với sự lan rộng của việc ứng dụng CNTT, nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước phát triển, đã xây dựng các chiến lược nhằm đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT. Một phần quan trọng của chiến lược này là đưa kiến thức về tin học vào giảng dạy tại các trường học. Theo tài liệu tổng hợp của UNESCO và các nguồn thông tin khác, hầu hết các quốc gia đã tích cực đưa kiến thức về Tin học và các kỹ năng cơ bản của CNTT vào chương trình giảng dạy ở các trường phổ thông, đặc biệt là từ cấp Trung học cơ sở, với nhiều hình thức tổ chức dạy học khác nhau.
Cụ thể: - Môn Tin học tại nhiều bang của Hoa Kỳ và Úc, được xem là một môn học có ý nghĩa bắt buộc và là môn học độc lập dành cho tất cả học sinh. - Đối với các nước như Pháp, Đức, Trung Quốc, Ấn Độ…. thì tin học là một môn học riêng biệt nhưng thay vì bắt buộc cho mọi học sinh thì HS có quyền lựa chọn học hay không học. “Ứng dụng CNTT vào tiến trình giảng dạy và học tập nói chung và đào tạo ngoại ngữ nói riêng đã phát triển sâu rộng ở các nước trong khu vực và thế giới.
Hiện nay, mối quan tâm của các nhà nghiên cứu và các nhà giáo dục không còn là có nên giới thiệu và ứng dụng CNTT vào quá trình đào tạo hay không, mà là làm thế nào để nâng cao hiệu quả học tập của học sinh thông qua việc ứng dụng các thành tựu mới của CNTT” [13]. Ở nước ta việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ngày càng trở 8 nên cần thiết và cũng có nhiều nghiên cứu về vấn đề này: Tác giả Nguyễn Thị Bích Nguyệt (2021) cho rằng ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực giáo dục là việc áp dụng, sử dụng kết hợp những phát minh, những thành tựu của công nghệ vào hoạt động giảng dạy để cải tiến phương pháp, hình thức và công cụ giảng dạy và học tập. Các vai trò của CNTT trong dạy học được tác giả xác định gồm: - Thứ nhất, ứng dụng công nghệ vào giảng dạy có vai trò thúc đẩy giáo dục mở, giúp hoạt động giáo dục đạt hiệu quả cao hơn - Thứ hai, Người dạy và học có thể thu thập, tổng hợp, lưu trữ được lượng kiến thức phong phú và đa dạng, được cập nhật thường xuyên một cách dễ dàng. - Thứ ba là mang lại sự tiện lợi bởi không gian và thời gian học tập nghiên cứu linh động - Thứ tư là vai trò trong việc thúc đẩy phát triển năng lực cá nhân - Thứ năm là vai trò trong việc nghiên cứu, chuyển giao KHCN - Thư sáu, hoàn thành tốt yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực, thích ứng linh hoạt với thị trường lao động trong tương lai.
Cũng chỉ ra các lí do nêu lên sự cần thiết trong việc ứng dụng CNTT trong các hoạt động dạy học, Nguyễn Thị Thanh Thảo (2022) cho rằng: - Đảm bảo cho việc thực hiện giáo dục mở đạt hiệu quả hơn khi ứng dụng CNTT. - Giúp cho việc tổng hợp, thu thập hay quá trình lưu trữ thông tin của người dạy trở nên dễ dàng, đa dạng và hiệu quả. - Mang lại sự tiện lợi bởi không gian và thời gian học tập nghiên cứu linh động - Công nghệ thông tin là giải pháp hữu ích để đảm bảo chất lượng dạy và học của nền giáo dục trong thời kỳ dịch bệnh - Giúp thích ứng một cách nhanh chóng đối với các yêu cầu ngày càng cao đối với nhân lực có chất lượng [14] Nguyễn Thị Thanh Huyền (2023) đã cho rằng sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học đã làm thay đổi cách thức làm việc, học tập, nghiên cứu của nhiều người. Một trong những yêu cầu quan trọng trong giai đoạn CNTT bùng 9 nổ là cải thiện cho HS kỹ năng giải quyết vấn đề thông qua quá trình dạy và học có ứng dụng CNTT.
Đồng thời xác định một số giải pháp: Ứng dụng công nghệ góp phần định hướng người học nhận biết các tình huống có vấn đề; Thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin, người học sẽ phân tích thông tin thu nhận được, các vấn đề và đề xuất các giả thuyết, biện pháp giải quyết vấn đề; Ứng dụng công nghệ thông tin, cụ thể hơn là sự hỗ trợ của mạng Internet để tạo điều kiện khám phá, gây ra hứng thú, kích thích sự tò mò say mê khoa học và tích cực tham gia của người học vào quá trình giải quyết vấn đề. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở trường trung học cơ sở Quản lý hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạy học tại các trường trung học cơ sở là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập. Nhiều nghiên cứu đã đề xuất các khung quản lý ứng dụng CNTT, nhấn mạnh các yếu tố như chính sách, cơ sở hạ tầng, đào tạo giáo viên và sự tham gia của học sinh. Việc đào tạo giáo viên về kỹ năng CNTT được xem là yếu tố then chốt, không chỉ nâng cao khả năng sử dụng công nghệ mà còn giúp họ tích hợp CNTT vào giảng dạy một cách hiệu quả.
Bên cạnh đó, việc xây dựng và thực thi các chính sách liên quan đến ứng dụng CNTT, bao gồm quy định về bảo mật thông tin và quyền lợi của học sinh, là rất cần thiết để tạo ra môi trường học tập an toàn. Nguyễn Hải Dũng (2016) đã đề xuất 7 biện pháp quản lý hiệu quả thông qua việc khảo sát thực trạng ứng dụng CNTT trong dạy học tại các trường THCS huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị gồm: Nâng cao nhận thức về ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học cho đội ngũ giáo viên và học sinh; Bồi dưỡng kiến thức và nâng cao năng lực ứng dụng CNTT cho đội ngũ GV và HS; Thúc đẩy việc ứng dụng CNTT trong học tập của học sinh; Huy động nguồn vốn, đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị, hạ tầng CNTT; Hoàn thiện cơ chế về ứng dụng CNTT trong dạy học; Đảm bảo các điều kiện hỗ trợ ứng dụng CNTT trong dạy học [5]. Nghiên cứu của tác giả Phạm Thị Lệ Hằng (2018) đã đi sâu vào việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong giảng dạy và điều hành tại các 10 trường Trung học cơ sở (THCS) ở thành phố Hà Nội. Nền tảng lý thuyết của nghiên cứu tập trung vào việc làm rõ vai trò, tầm quan trọng và các phương pháp sử dụng CNTT trong giáo dục.
Bên cạnh đó, tác giả cũng đi khảo sát thực trạng hiện tại qua việc thu thập dữ liệu và phân tích mức độ ứng dụng CNTT ở các trường THCS của Hà Nội [9].