Khóa luận tốt nghiệp về quản lý thuế từ hoạt động thương mại điện tử và giải pháp cho Việt Nam

Luận văn tốt nghiệp luật học nghiên cứu tốt nghiệp pháp luật về quản lý thuế từ hoạt động thương mại điện tử kinh nghiệm quốc tế và giải, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Nguyên Thị Hà
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thu Trang
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Quản Lý Thuế Từ Thương Mại Điện Tử: Kinh Nghiệm Quốc Tế Và Giải Pháp Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về hoạt động thương mại điện tử
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm về hoạt động thương mại điện tử
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm của pháp luật quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử
• 1.4. Cấu trúc pháp luật quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam
• 2.2. Quy định và đăng ký thuế đối với hoạt động thương mại điện tử
• 2.3. Quy định về kê khai thuế, nộp thuế đối với hoạt động thương mại điện tử
• 2.4. Quy định về đối tượng thực hiện kê khai thuế, nộp thuế đối với hoạt động thương mại điện tử
• 2.5. Quy định về căn cứ tính thuế trong hoạt động thương mại điện tử
• 2.6. Quy định về thanh tra kiểm tra trong lĩnh vực thương mại điện tử
• 2.7. Xử lý vi phạm pháp luật về thuế trong lĩnh vực thương mại điện tử
• 2.8. Thực trạng pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử tại một số quốc gia trên thế giới
• 2.8.1. Một số quốc gia thuộc khu vực EU
• 2.8.2. Trung Quốc
• 2.9. Đánh giá pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam
• 3.3. Một số kiến nghị nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quản lý thuế từ thương mại điện tử

Quản lý thuế từ thương mại điện tử (TMĐT) là một lĩnh vực đang trở nên ngày càng quan trọng trong bối cảnh phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và sự gia tăng các giao dịch thương mại trực tuyến. Quản lý thuế hiệu quả không chỉ giúp tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng cho tất cả các doanh nghiệp. Các chính sách thuế hiện hành cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn hoạt động của TMĐT, nhằm bảo đảm tính công bằng và hiệu quả trong việc thu thuế từ các giao dịch trực tuyến. Theo báo cáo của OECD, việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý thuế có thể giúp cải thiện đáng kể hiệu quả thu thuế từ TMĐT.

1.1. Đặc điểm của thương mại điện tử

TMĐT có những đặc điểm riêng biệt so với các hình thức thương mại truyền thống. Đầu tiên, TMĐT không bị giới hạn bởi không gian địa lý, cho phép người tiêu dùng và doanh nghiệp kết nối và giao dịch trên toàn cầu. Thứ hai, TMĐT thường diễn ra qua các nền tảng trực tuyến, nơi mà thông tin về sản phẩm và dịch vụ được cung cấp một cách nhanh chóng và dễ dàng. Cuối cùng, TMĐT phụ thuộc vào công nghệ thông tin, điều này tạo ra cả cơ hội và thách thức cho quản lý thuế. Các mô hình thương mại điện tử như B2B, B2C, C2C, và C2B đều có những cách tiếp cận khác nhau trong việc áp dụng pháp luật thuế. Chính vì vậy, việc xây dựng một khung pháp lý phù hợp cho TMĐT là rất cần thiết.

II. Kinh nghiệm quốc tế trong quản lý thuế từ thương mại điện tử

Nhiều quốc gia trên thế giới đã triển khai các giải pháp khác nhau để quản lý thuế từ TMĐT. Một trong những kinh nghiệm đáng chú ý là việc áp dụng thuế giá trị gia tăng (VAT) cho các giao dịch TMĐT. Các nước như EU, Úc, và Canada đã xây dựng các quy định rõ ràng về trách nhiệm thu thuế đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực TMĐT. Chính sách thuế cần linh hoạt để có thể áp dụng cho các mô hình TMĐT đa dạng và phức tạp. Bên cạnh đó, việc sử dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế cũng đã được nhiều quốc gia áp dụng để theo dõi và quản lý các giao dịch một cách hiệu quả hơn. Điều này cho phép các cơ quan thuế nắm bắt được thông tin kịp thời và chính xác hơn, từ đó nâng cao hiệu quả thu thuế.

2.1. Các mô hình thuế áp dụng tại một số quốc gia

Nhiều quốc gia đã áp dụng các mô hình thuế khác nhau cho TMĐT. Ví dụ, EU đã ban hành chỉ thị về VAT cho TMĐT, yêu cầu các doanh nghiệp nước ngoài phải đăng ký và nộp thuế nếu họ cung cấp hàng hóa hoặc dịch vụ cho người tiêu dùng trong EU. Úc cũng đã áp dụng quy định tương tự, yêu cầu các doanh nghiệp nước ngoài phải thu thuế VAT từ người tiêu dùng Úc. Những mô hình này không chỉ giúp tăng cường nguồn thu cho ngân sách mà còn tạo ra sự công bằng trong cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài. Thách thức quản lý thuế trong TMĐT là việc xác định địa điểm cung cấp dịch vụ và hàng hóa, điều này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các quốc gia để đảm bảo việc thu thuế hiệu quả.

III. Giải pháp cho Việt Nam trong quản lý thuế từ thương mại điện tử

Việt Nam cần có những giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật thuế đối với TMĐT. Đầu tiên, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ cho TMĐT, bao gồm quy định về đăng ký thuế, kê khai thuế và nộp thuế cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này. Thứ hai, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế, giúp cơ quan thuế có thể theo dõi và quản lý các giao dịch TMĐT một cách hiệu quả hơn. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người tiêu dùng về nghĩa vụ thuế trong TMĐT cũng rất quan trọng, nhằm tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và bền vững.

3.1. Đề xuất hoàn thiện pháp luật quản lý thuế

Để hoàn thiện pháp luật thuế cho TMĐT, Việt Nam cần tham khảo các kinh nghiệm quốc tế và áp dụng linh hoạt vào thực tiễn. Cần xây dựng các quy định pháp lý rõ ràng về trách nhiệm thu thuế đối với các doanh nghiệp nước ngoài cung cấp dịch vụ cho người tiêu dùng Việt Nam. Ngoài ra, cần phát triển hệ thống thông tin quản lý thuế hiện đại, giúp cơ quan thuế có thể theo dõi và quản lý các giao dịch một cách hiệu quả. Việc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quản lý thuế cũng rất cần thiết để đảm bảo việc thu thuế từ TMĐT được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự bùng nổ của thương mại điện tử (TMĐT) trên phạm vi toàn cầu đã làm thay đổi căn bản phương thức kinh doanh truyền thống. Tại Việt Nam, theo số liệu khảo sát từ Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), TMĐT duy trì tốc độ tăng trưởng quý I/2023 trên 22% so với cùng kỳ và dự báo quy mô cả năm đạt trên 20 tỷ USD. Báo cáo của tổ chức Kepios ghi nhận năm 2022 Việt Nam có 72 triệu người tiêu dùng kỹ thuật số (chiếm 73% dân số), trong đó 52 triệu người tham gia mua sắm trực tuyến với tổng chi tiêu đạt 12,4 tỷ USD (tăng 35,4% so với năm 2021).

Sự phát triển nhanh chóng của các mô hình kinh doanh số, đặc biệt là các giao dịch xuyên biên giới và giao dịch trên không gian mạng, đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý thuế. Thực trạng thất thu ngân sách nhà nước (NSNN), tình trạng cá nhân và tổ chức kinh doanh không đăng ký thuế, chia nhỏ doanh thu hoặc ẩn danh trên mạng xã hội đòi hỏi hệ thống pháp luật quản lý thuế phải được hoàn thiện đồng bộ.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định gồm ba nhiệm vụ cụ thể:

1. Làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật hiện hành về quản lý thuế TMĐT tại Việt Nam và khảo sát kinh nghiệm lập pháp tại một số quốc gia/khu vực trên thế giới.
3. Đề xuất các quan điểm, định hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT tại Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu là quá trình thực hiện các quy định pháp luật quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu về không gian bao gồm lãnh thổ Việt Nam và mở rộng khảo sát kinh nghiệm tại Liên minh Châu Âu (EU), Trung Quốc, Hàn Quốc. Phạm vi nghiên cứu về thời gian khai thác các dữ liệu thống kê từ năm 2011 đến năm 2022 (trọng tâm giai đoạn 2016–2020), từ đó đưa ra các đề xuất hoàn thiện pháp luật theo lộ trình 5–10 năm tính từ thời điểm quý IV/2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng lý luận pháp lý chuyên ngành luật học, kết hợp khung hướng dẫn quản trị thuế quốc tế và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực định:

• Khái niệm và đặc trưng TMĐT dựa trên tiếp cận của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Luật mẫu về TMĐT năm 1996 của Ủy ban Liên Hợp Quốc về Luật Thương mại Quốc tế (UNCITRAL) và Nghị định số 52/2013/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam.
• Khái niệm quản lý thuế và pháp luật quản lý thuế được tiếp cận theo nghĩa hẹp, căn cứ theo Giáo trình Khoa học Quản lý (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2002), Giáo trình Quản lý Hành chính Nhà nước (Học viện Hành chính Quốc gia, 1998) và Giáo trình Quản lý Thuế (Học viện Tài chính, 2010).
• Cấu trúc pháp luật quản lý thuế TMĐT dựa trên các trụ cột khuyến nghị của OECD tại Hội nghị Ottawa (1998), Báo cáo năm 2001 của Ủy ban Các vấn đề Tài chính (CFA) và Báo cáo tháng 3/2019 của OECD về vai trò của nền tảng số trong thu thuế giá trị gia tăng (GTGT).
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam áp dụng gồm: Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14; Nghị định số 126/2020/NĐ-CP; Nghị định số 91/2022/NĐ-CP; Nghị định số 125/2020/NĐ-CP; Thông tư số 105/2020/TT-BTC; Thông tư số 80/2021/TT-BTC; Thông tư số 40/2021/TT-BTC; Thông tư số 103/2014/TT-BTC; Luật Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) năm 2007 (sửa đổi, bổ sung); và Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng bao gồm: phương pháp phân tích, phương pháp liệt kê, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê và phương pháp so sánh luật học. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các công trình nghiên cứu đã công bố (luận án của TS. Phạm Nữ Mai Anh năm 2019, luận văn của ThS. Đặng Vân Anh năm 2021, đề tài cấp Bộ của TS. Nguyễn Quang Tiến năm 2016), các bài báo khoa học, báo cáo chuyên đề của Tổng cục Thuế, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và các tổ chức quốc tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Một số vấn đề lý luận về hoạt động thương mại điện tử và pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử

Chương I tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về TMĐT và pháp luật quản lý thuế đối với hoạt động này. Về mặt bản chất, TMĐT được xác định là tổng hợp các hoạt động thương mại được thực hiện trên nền tảng công nghệ thông tin có kết nối mạng Internet. Tác giả phân tích 4 đặc trưng cốt lõi của TMĐT:

1. Không diễn ra trên môi trường vật lý, văn bản giấy tờ được thay thế hoàn toàn bằng dữ liệu điện tử, tạo ra thị trường phi biên giới.
2. Phụ thuộc chặt chẽ vào hạ tầng công nghệ và trình độ công nghệ thông tin của chủ thể tham gia.
3. Phụ thuộc vào mức độ số hóa của nền kinh tế (từ mức cơ bản như email/website đến tích hợp toàn diện giải pháp TMĐT).
4. Tốc độ giao dịch diễn ra tức thời nhờ ứng dụng công nghệ thông tin.

Về phân loại, khóa luận làm rõ 5 mô hình TMĐT chính gồm: Doanh nghiệp với Doanh nghiệp (B2B - dẫn chứng các nền tảng như 1688.com, DHgate.com); Doanh nghiệp với Người tiêu dùng (B2C - theo số liệu của Liên Hợp Quốc năm 2021, tỷ trọng doanh số bán lẻ TMĐT tăng từ 16% lên 19% năm 2020, doanh thu B2C của 13 công ty hàng đầu đạt 2,9 nghìn tỷ USD); Người tiêu dùng với Người tiêu dùng (C2C); Doanh nghiệp với Cơ quan nhà nước (B2G); và Cơ quan nhà nước với Người lao động (G2E).

Đối với lý luận về pháp luật quản lý thuế TMĐT, tác giả xác định đây là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thu, nộp thuế giữa cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền với người nộp thuế và các bên liên quan. Đặc điểm của pháp luật quản lý thuế TMĐT thể hiện ở: đối tượng điều chỉnh là các giao dịch số hóa phức tạp có ứng dụng chuỗi công nghệ (Blockchain, IoT, Big Data, AI); tính chất nhạy cảm đòi hỏi cân bằng giữa quản lý và khuyến khích phát triển; và phụ thuộc lớn vào mức độ hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật của cơ quan thuế.

Cấu trúc pháp luật quản lý thuế TMĐT được xây dựng dựa trên khung định hướng của OECD bao gồm các trụ cột: phát triển dịch vụ hỗ trợ người nộp thuế điện tử; định danh và thu thập thông tin quản lý; cơ chế kiểm soát và cưỡng chế thu thuế; quy trình đăng ký thuế trực tuyến thuận tiện; giải pháp xác thực đối tượng giao dịch (thông qua địa chỉ IP, tài khoản thanh toán, dữ liệu sinh trắc học); và cơ chế kiểm toán, trao đổi thông tin người nộp thuế xuyên biên giới giữa cơ quan thuế các quốc gia.

Chương II: Thực trạng pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử tại một số quốc gia trên thế giới và Việt Nam

Chương II phân tích chi tiết thực trạng các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý thuế TMĐT tại Việt Nam và kinh nghiệm lập pháp quốc tế.

Tại Việt Nam, khung pháp lý được điều chỉnh qua nhiều văn bản:

• Đăng ký thuế: Điều 17, Điều 30 đến Điều 41 Luật Quản lý thuế 2019 và Thông tư 105/2020/TT-BTC quy định nghĩa vụ bắt buộc sử dụng mã số thuế. Điểm mới quan trọng là quy định nhà cung cấp nước ngoài (NCCNN) không có cơ sở thường trú tại Việt Nam phải trực tiếp hoặc ủy quyền đăng ký, khai thuế, nộp thuế. Khoản 2 Điều 33 Luật Quản lý thuế 2019 ấn định thời hạn đăng ký thuế trực tiếp là 10 ngày làm việc kể từ ngày phát sinh nghĩa vụ.
• Kê khai, nộp thuế: Điều 4 Thông tư 40/2021/TT-BTC xác định cá nhân, hộ kinh doanh có doanh thu trên 100 triệu đồng/năm thuộc diện chịu thuế GTGT và thuế TNCN. Điểm c Khoản 5 Điều 7 Nghị định 126/2020/NĐ-CP quy định tổ chức hợp tác kinh doanh với cá nhân có trách nhiệm khai thuế và nộp thay thuế cho cá nhân. Theo Thông tư 40/2021/TT-BTC, sàn giao dịch TMĐT có trách nhiệm cung cấp thông tin và kê khai, nộp thuế thay cho cá nhân kinh doanh trên sàn dựa trên dòng tiền thu nhận (kể cả hình thức COD).
• Quản lý nhà cung cấp nước ngoài: Thông tư 80/2021/TT-BTC (Chương IX) và Cổng thông tin điện tử dành cho NCCNN (vận hành từ ngày 21/3/2022) ghi nhận kết quả: có 36 NCCNN đăng ký, kê khai và nộp thuế qua cổng. Trong đó, 6 NCCNN lớn (Meta, Google, Microsoft, TikTok, Netflix, Apple) chiếm 90% thị phần dịch vụ TMĐT xuyên biên giới đã nộp hàng trăm tỷ đồng (riêng Meta nộp 16,8 triệu EUR, TikTok nộp 81,7 tỷ VNĐ).
• Thanh tra, kiểm tra và cung cấp dữ liệu: Nghị định 91/2022/NĐ-CP quy định sàn TMĐT cung cấp thông tin định kỳ hàng quý qua Cổng Thông tin TMĐT của Tổng cục Thuế (vận hành từ ngày 15/12/2022). Đến nay đã có 334 sàn gửi dữ liệu. Số liệu cung cấp cho thấy: Quý IV/2022 có 159.218 cá nhân và 31.882 tổ chức kinh doanh trên sàn với 507 triệu lượt giao dịch, tổng giá trị 15.272 tỷ đồng; Quý I/2023 có 64.327 cá nhân và 22.840 tổ chức với 9 tỷ lượt giao dịch, tổng giá trị 11.478 tỷ đồng.
• Xử lý vi phạm: Điều 6, các Điều 141–146 Luật Quản lý thuế 2019 và Nghị định 125/2020/NĐ-CP điều chỉnh vi phạm hành chính. Điều 76 và Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 xử lý tội trốn thuế với cá nhân (phạt tiền đến 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù đến 7 năm) và pháp nhân thương mại (có thể bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn).

Đối với kinh nghiệm quốc tế, tác giả tổng hợp thực trạng lập pháp của ba thị trường lớn:

Quốc gia / Khu vực	Khung pháp lý trọng tâm	Cơ chế quản lý thuế TMĐT đặc thù
Liên minh Châu Âu (EU)	Quy định thuế GTGT (VAT) TMĐT mới (áp dụng từ 01/7/2021)	- Bãi bỏ miễn thuế VAT đối với hàng nhập khẩu có giá trị dưới 22 EUR. - Vận hành hệ thống Cơ quan một cửa VAT (OSS) và Cơ quan một cửa nhập khẩu (IOSS) cho gói hàng dưới 150 EUR. - Nền tảng TMĐT chịu trách nhiệm pháp lý về thuế VAT chưa thanh toán của người bán (áp dụng tại Đức, Anh).
Trung Quốc	Luật Thương mại điện tử năm 2018 (hiệu lực 01/01/2019); Thông tư Cai Guan Shui [2016] số 18	- Điều 10 yêu cầu đăng ký thành viên thị trường; Điều 11 quy định nghĩa vụ nộp thuế của nhà kinh doanh TMĐT. - Phân loại hai sắc thuế: Thuế bưu kiện (thuế bưu chính mức 15%, 25%, 50% từ 01/11/2018) và Thuế tổng hợp cho TMĐT xuyên biên giới (thuế hải quan CD, thuế tiêu thụ CT, thuế GTGT nhập khẩu). - Kết nối dữ liệu thời gian thực giữa nền tảng TMĐT (Tmall Global, JD Worldwide...) với Hải quan Trung Quốc.
Hàn Quốc	Đạo luật Thuế GTGT; quy định hiệu lực từ 01/7/2022 và 01/7/2023	- Áp thuế GTGT 10% đối với nhà cung cấp dịch vụ số nước ngoài từ ngày 01/7/2023. - Nhà cung cấp nước ngoài phải lưu trữ dữ liệu giao dịch trong 5 năm (từ 01/7/2022). - Thành lập Trung tâm chống trốn thuế công nghệ cao thuộc Cục Thuế vùng Seoul để điều tra, rà soát giao dịch B2C, C2C và đối chiếu tài khoản ngân hàng với hành vi bán lẻ trực tuyến.

Chương III: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam

Trên cơ sở đánh giá thực trạng và bài học quốc tế, Chương III đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi:

1. Định hướng hoàn thiện: Xây dựng khung pháp luật tiệm cận các nguyên tắc của OECD; bảo đảm sự công bằng giữa kinh doanh trực tiếp và kinh doanh trực tuyến; hiện đại hóa công tác quản lý trên nền tảng số; thúc đẩy sự phối hợp liên ngành.
2. Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật:
   • Nghiên cứu sửa đổi, điều chỉnh mức ngưỡng doanh thu chịu thuế GTGT và TNCN 100 triệu đồng/năm cho phù hợp với biến động kinh tế thực tế, tránh bỏ sót đối tượng kinh doanh quy mô nhỏ nhưng có số lượng giao dịch lớn.
   • Hoàn thiện chế định pháp lý ràng buộc trách nhiệm bắt buộc của các sàn TMĐT trong việc khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho người bán hàng trên sàn.
   • Bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính và chế tài đối với hành vi che giấu doanh thu, mượn tài khoản hoặc phân tán dòng tiền qua các ví điện tử, tài khoản mạng xã hội.
   • Hoàn thiện quy định về định danh người nộp thuế thông qua việc đồng bộ hóa mã số thuế với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (Căn cước công dân/Định danh điện tử).
3. Kiến nghị nâng cao hiệu quả thực thi:
   • Nâng cấp và mở rộng năng lực xử lý dữ liệu lớn của Cổng thông tin TMĐT và Cổng thông tin dành cho NCCNN.
   • Tăng cường phối hợp chia sẻ dữ liệu liên ngành giữa Cơ quan Thuế với Hải quan, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và Bộ Công Thương để kiểm soát dòng tiền và dòng hàng hóa.
   • Thành lập các đơn vị chuyên trách chống trốn thuế công nghệ cao (học hỏi mô hình của Cục Thuế vùng Seoul - Hàn Quốc) với đội ngũ cán bộ vừa am hiểu pháp luật thuế vừa có trình độ chuyên môn sâu về công nghệ thông tin.
   • Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong việc trao đổi thông tin người nộp thuế xuyên biên giới theo các hiệp định đa phương.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp toàn diện hệ thống lý luận và thực tiễn pháp lý về quản lý thuế TMĐT tại Việt Nam trong giai đoạn 2011–2023. Các kết quả cụ thể bao gồm:

• Phân tích chi tiết số liệu triển khai thực tế của ngành thuế Việt Nam: vận hành Cổng NCCNN thu hút 36 tập đoàn công nghệ lớn tham gia; vận hành Cổng thông tin TMĐT thu thập dữ liệu từ 334 sàn với quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng giao dịch mỗi quý.
• Làm rõ các bất cập trong quy định hiện hành, đặc biệt là ngưỡng doanh thu 100 triệu đồng/năm, tính phức tạp trong kiểm soát giao dịch qua mạng xã hội, và lỗ hổng trong việc truy thu đối với các tổ chức nước ngoài chưa có pháp nhân tại Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và giải pháp tổ chức thực hiện bám sát thực tiễn Việt Nam và tương thích với thông lệ quốc tế (OECD, EU, Trung Quốc, Hàn Quốc).

So với các công trình nghiên cứu trước đây (như luận án năm 2019 của TS. Phạm Nữ Mai Anh và luận văn năm 2021 của ThS. Đặng Vân Anh chủ yếu tiếp cận dưới góc độ khoa học kinh tế, quản trị hành chính; hay đề tài cấp Bộ năm 2016 của TS. Nguyễn Quang Tiến tập trung vào chính sách vĩ mô), khóa luận này đi sâu phân tích trực tiếp dưới góc độ luật học thực định, tập trung vào kỹ thuật lập pháp, chế định trách nhiệm pháp lý và các quy phạm điều chỉnh thủ tục thuế đối với từng chủ thể trong nền kinh tế số.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của khóa luận nằm ở phạm vi số liệu thống kê thực tế chủ yếu tập trung trong giai đoạn 2011–2022 (trọng tâm 2016–2020) và các quý đầu năm 2023. Do tốc độ biến đổi nhanh chóng của các hình thức kinh doanh mới (như phát trực tiếp - livestream bán hàng, tiếp thị liên kết xuyên biên giới), khóa luận chưa thể bao quát toàn bộ các phát sinh thương mại phức tạp vừa xuất hiện trên thực tế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng đánh giá hiệu quả thi hành của Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử khi tích hợp toàn diện Căn cước công dân vào mã số thuế cá nhân, cũng như kiểm nghiệm tính khả thi của mô hình bộ phận chống trốn thuế công nghệ cao trong giai đoạn 5–10 năm tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh thuộc các chuyên ngành Luật học, Luật Kinh tế, Quản lý Thuế, Tài chính công và Thương mại điện tử.
• Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế) trong quá trình nghiên cứu, rà soát và sửa đổi Luật Quản lý thuế, Luật Thuế GTGT và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Nội dung đáng tham khảo nhất là bức tranh tổng hợp quy định pháp luật điều chỉnh trách nhiệm sàn TMĐT, nhà cung cấp nước ngoài tại Việt Nam và bảng phân tích kinh nghiệm quản trị thuế số hóa của EU, Trung Quốc, Hàn Quốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Các nhà cung cấp dịch vụ số nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam đã thực hiện nghĩa vụ thuế như thế nào qua Cổng thông tin điện tử?
Từ khi Tổng cục Thuế vận hành Cổng thông tin điện tử dành cho NCCNN (ngày 21/3/2022) theo Thông tư 80/2021/TT-BTC, đã có 36 nhà cung cấp nước ngoài đăng ký, kê khai và nộp thuế trực tuyến. Trong đó, 6 tập đoàn công nghệ lớn (Meta, Google, Microsoft, TikTok, Netflix, Apple) chiếm 90% thị phần dịch vụ TMĐT xuyên biên giới tại Việt Nam đã thực hiện nộp thuế, tiêu biểu Meta nộp 16,8 triệu EUR và TikTok nộp 81,7 tỷ VNĐ.

2. Quy định ngưỡng doanh thu tính thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh TMĐT tại Việt Nam có điểm gì bất cập theo phân tích của tác giả?
Theo Điều 4 Thông tư 40/2021/TT-BTC, hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu trong năm dương lịch từ 100 triệu đồng trở xuống không phải nộp thuế GTGT và TNCN. Bất cập phát sinh khi nhiều cá nhân kinh doanh trên mạng xã hội cố tình chia nhỏ doanh thu thành nhiều tài khoản khác nhau hoặc che giấu doanh thu, gây khó khăn lớn cho cơ quan thuế trong việc xác định chính xác tổng doanh thu thực tế để quản lý và truy thu.

3. Cơ quan thuế Việt Nam thu thập dữ liệu từ các sàn TMĐT thông qua cơ chế nào và kết quả ghi nhận ra sao?
Căn cứ Nghị định 91/2022/NĐ-CP, các sàn giao dịch TMĐT có trách nhiệm cung cấp thông tin định kỳ hàng quý qua Cổng Thông tin TMĐT của Tổng cục Thuế (vận hành từ ngày 15/12/2022). Kết quả đã có 334 sàn gửi dữ liệu; ghi nhận Quý IV/2022 có 159.218 cá nhân và 31.882 tổ chức kinh doanh với 507 triệu lượt giao dịch (giá trị 15.272 tỷ đồng); Quý I/2023 ghi nhận 64.327 cá nhân và 22.840 tổ chức với 9 tỷ lượt giao dịch (giá trị 11.478 tỷ đồng).

4. Liên minh Châu Âu (EU) đã áp dụng biện pháp gì từ ngày 01/7/2021 để quản lý thuế GTGT đối với hàng hóa TMĐT nhập khẩu?
Từ ngày 01/7/2021, EU đã chính thức xóa bỏ quy định miễn thuế GTGT đối với hàng hóa nhập khẩu có giá trị không vượt quá 22 EUR, đồng thời triển khai hệ thống Cơ quan một cửa VAT (OSS) và Cơ quan một cửa nhập khẩu (IOSS) cho hàng hóa dưới 150 EUR nhằm bảo đảm công bằng với hàng hóa nội khối và chống thất thu thuế.

5. Mô hình chống trốn thuế TMĐT của Hàn Quốc có cơ chế tổ chức đặc thù nào được khóa luận đề xuất Việt Nam tham khảo?
Cơ quan thuế Hàn Quốc đã thành lập Trung tâm chống trốn thuế công nghệ cao thuộc Cục Thuế vùng Seoul, tập hợp đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao về nghiệp vụ thuế kết hợp chuyên gia công nghệ thông tin. Trung tâm này chuyên trách điều tra các giao dịch B2C, C2C phức tạp, kiểm tra tài khoản và đối chiếu đặt hàng ngẫu nhiên để phát hiện hành vi gian lận doanh thu trực tuyến.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hà đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và đánh giá sâu sắc thực trạng pháp luật quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử tại Việt Nam trong mối tương quan với kinh nghiệm quốc tế tại EU, Trung Quốc và Hàn Quốc. Trên cơ sở phân tích các dữ liệu thực tế từ Tổng cục Thuế và thực tiễn thi hành các văn bản pháp luật như Luật Quản lý thuế 2019, Thông tư 80/2021/TT-BTC, Thông tư 40/2021/TT-BTC, công trình đã chỉ rõ những khoảng trống pháp lý và rào cản kỹ thuật hiện hữu. Các nhóm giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi được đề xuất có giá trị khoa học và giá trị ứng dụng thiết thực, góp phần hỗ trợ công tác quản lý nguồn thu ngân sách nhà nước trong bối cảnh nền kinh tế số tiếp tục phát triển mạnh mẽ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương IHI: số kiến nghị hoàn thiện pháp lật về quản lý thuế hoạt động thương mại điện từ ở Việt Nam. NỘI DUNG CHUONG I MOT SỐ VAN DE LY LUẬN VỀ HOẠT ĐỌNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ. PHAPLUAT VE QUAN LY THUẾ DOI VỚI HOAT ĐỌNG THƯƠNG MẠI DIENTU 11. Một số vẫn đề lý luận về hoạt ng thương mại điện từ LLL.

Khái gm, đặc điểm về hoạt động thuơng mại điện từ 111 Ehẩtmôm thương mai dientic Sura đời và phát iển ci TMĐT là xu hướng tất yêu của thể gói bởi du cầu ao dich trong thương mái ngày cảng lớn và những tiên ichkhông thể phố nhận từ công cụ kết nốt toàn cầu ừnrilarnet, các aễt bị mang điện tờ khác. Hiện may, thương sei điện từ trở thành công cụ phương tiện không thể thiêu để các thương nhân, người tif ding trao đổi mua bán hàng hoá Tại đấy các thương nhân bán gi thiệu, trưng bay, tip thí sản phim, dịch vụ của mình thông qua việc đăng tit các Hình én video clip về chính sin phim, dịch vụ cũa mình Khi người iu ding có nh cầu mua, sở dung sin phim dich vụ thi chi cén thao tác truy cập tin tấết bị didn từ lá đã có thể tim kiểm, mus sắm sản phẩm, dich va Hiên nay, có ất nhiễu quan dim đơn ra về TMĐT, trong đó có một sốkhái niệm. ve TMĐT cụthể nhờ seu “Theo tổ chức Thương mai thể gói (WTO): "Thương mại điện là việc sốn xuất tiếp th, bán hoặc phân phối sănphắm hàng hoá va dich vụ thông qua các phương én điên tứ. ‘Theo Uj ban Thương mai điện từ của TỔ chức Hợp tác kinh té chấu Á.

Thái Bình Dương (APEC): "Thương mai điện tit liên quan dén các giao dịch thương mai trao di hàng hoá và dich vụ giữa các nhôm (cá nhận) mang tinh đến từ chỉ yêu thông qua các hệ thông có nền tăng chưa trên Internet”? “Theo tổ chức Hợp tác và pháp tiển inh tổ OECD, từ góc đô hep có dum ra dich efi: "Giao dich Thương mai din từ là việc mua, bản hàng hoá và äch vụ được hễn WO, Hlectronic commerce say cpa: ps hme srginghddbtuite_shàgts chế chic trợ cp lần cuôingờ 01102013 "APEC. Defonton E-Commerce, ¢ip tat ep /lmaieec-erghnsglechigƠ/019932- Shobst Commerce 1003 eal uy cip lin cuôinghy 01/10/2023 "hành thông qua Internet Giao dich Thương mai độn từ theo các tiếp cân này bao gn sác dom hàng được nhận hoặc dat qua bắt kỳ ứng dưng nào trên nén ting internet trong các giao dich ne đồng loattrirede đơn hàng qua độn thoi, [at hạy ema” “Theo Luật mẫu về Thương mại điện từ của UF banliên hop quốc và Luật thương, mại quốc tổ, 1996 (UNCTRIAL). "Thương mat điện tr là vide trao đối thông Em thương mại thông qua các phương tên độn tí; khong cn phẩt mra gy bắt cit công oan née cũa toờn bộ quả trình giao dich Tai Việt Nam, trong ngĩ dich cổ 5220123/NĐ-CP ngày 16/05/2013 vé TMĐT có đã cập đến TMT. “Hoat động Hương mai độn tila việc hiến hành mộtphẫn hoäc toàn bộ guy trình cũa hoạt đồng thương mai bằng phương tiên độn tế có kết nỗ với xrợng Internet mang viễn thông de đông hoặc các mang mở khác" ‘Theo Luân án tên đ cũa tác gã Pham Nữ Mai Anhy "Thương mại điện tila các hoạt động thương mi được thực hiện trên các nễn ting công nghệ thông tn có két nd Internet, bằng các áp mg các phương tiên độn từ nhằm tực hận trao đã thông tin giao dich thương mat giữn các bên trong quan hệ mua bản.

Hoạt đồng Hương mai én tí ngoài việc cing ứng các hàng hoá, dich vụ hương mai thông thường còn báo gin cung ứng các sản phẫm cũa công nghệ số nh dich vụ số, san phẩm số. tài nguyên số"t Có thể thấy, khá nêm vé thương mai điện từ có thể được tiếp cân dưới nhiễu góc đồ khác nhmạ tuy nhiên điểm clang của khái niệm này đều cho rằng TMĐT là hot động thương mai được tục hận dựa tiên méi trường Internet. Theo tác gã có thé iểu “Hoat đồng TMBT là tỗng hợp các hoạt đồng mua bắn, trao đỗ; thị, quảng. sáo sản phẩm, dich vụ được các bên trong giao dich thưc hiện Hhông qua mang internet các hoạt động thương mai này sẽ đẫ ra trên thi bị đện từ một cách để ling hi có mang Internet kt nd" L112 Baetrimg ofa tươngmai độnhc Host động TMĐT có diy đủ các dic diém của host động thương mai thông thường hy nhiên cũng có những đặc thù riêng: + Phạm NG Mái Anh (2020) Quân Để adi vr hoe đângương mes didn tid Hệt Nam, in itis antl cluyinagith Ti dunly Nginhing, Hoc Viên TH Chih, Hà Nội 37 “Thử nhất hoạt động TMĐT không difn ra tiên môi truờng vật lý được thể liên aqua các vin bin giao địch trên gly nlar hoạt đông thương mai thông thường Thay vào đó, tit cf các vin bin đều co thi thể hién bing các dỡ liệu tin học, các băng gi âm, hay các phương tiện điện tir khác.

TMĐT cho phép moi người cùng tham ga từ các vữngxa xéi hio ánh din các kim vực đổ thi lớn, tao đều kiện cho tit cả mọi người ở khấp nơi có cơ hôi ngang nhau tham ga vào thi trường geo dịch toàn cầu và không đồi hồi nhất tất hết quan biết nhau, Thi trường TMBT là th trường phi biên gói Điều này thể hiến ở chỗ mọi người ð tit cả các quốc ge trên thể giới không phải dị chuyển tới bất kỳ địa điểm náo ma vẫn có thể tham ga va tin bình geo dich TMDT bing cach uy cập vio website TMĐT hoặc vào các rang mang xã hội ‘Thar bai, hoạt động TMĐT phụ thuộc vào công nghệ và trình độ công nghệ thông tin của người sở ding ĐỂ phát tiến TMĐT cần phải xây dang và không ngìng nâng cao tình độ công nghề thông qua phát triển cơ sở ha ting id thuật của TMĐT chưng mạng máy tinh và khả ning tấp nốt cia meng với các cơ sở đỡ liêu thông tin toàn cầu, Công với cơ sở mang TMBT cin có đội ngõ nhân viên không chi thành theo về công nghề ma côn có kiến thắc và kỹ năng về quân tị kánh doanh nói chang về thương mai nồi ning, “Thử ba, hoạt động TMĐT phụ thuộc mức đô sổ hod. Tuy thuộc vào mức độ số oi của nền nh tế và khả năng hội nhập sổ hoá với nền nh tế toàn cầu ma TMĐT có thể dat được các cấp độ từ thấp din cao. Cập dé thấp nhất là sở ding tas đn ti, din Intemet để tim laém thông tin, din đặt hàng te tuyén và dich vụ trực tuyển đến xây dụng các website cho host đông inh doanh và cuốt cùng là áp đụng các git nhấp toàn điện và TMĐT, “Thử tu hoạt động TMĐT có thể đẫn ra vớ tốc đồ nhanh nhữ áp dụng kỹ thuật số nin tất cf các bước cũa quá trình giao dich đều được tiền bành thông qua mạng máy” tinh Ngôn ngữ cũa công nghệ thông tin cũng cho phép nit ngắn độc dit ci các “vin bẩn" giao dich Các dich vụ phần mém ngày cảng hoàn hão, tốc đô đường tuyển “hanh cho phép rút agin thoi gian soạn hảo, gao tiếp và kỹ két các văn bản giao dich, tin từ Tắt cũ những điều này đã làm cho TMĐT dat được tốc đồ nhanh thất trong các phương thức giao dịch thương mai”, 11. Các mô hình thương mại điện từ Việc phân loại các mô hình TMĐT giúp thuân tiên hơn trong quá tinh quân lý shi nước về TMĐT đồng thời gúp cho các chỗ thể rong hoạt đông TMĐT dễ dang shin điện, lựa chon sở đụng mô bình phủ hop.

Theo đó đơa vào chủ thể them ga "người ta đã phân loại ra các mô tinh sm Thương mai độn tứ giữa doch nghudp với docnhnghiép (Business to Business- 32B) B3 là loại nh gao dịch qua các phương ên đin tử gin DN với DN. Các giao dich B2B chỗ yêu được thực kiện rên các hệ thống ứng dụng TMĐT nh mang gi trị gia tăng VAN, SCM, các sản giao địch TMĐT B2B. Các DN có thể chảo hang tim kiêm DN cũng ing đặt hàng ký kết hop đồng thanh toán qua các hệ thông nảy, Thương nai điện tử B2B dem lạ nhiều lợi ích thất the cho các DN là sự lựa chon tdi tù của nhiễu DN lớn Ví da 1688 com cia AHbdbs, DHgate.com là một trong những nền tăng thương mai điện tử B2B lớn nhất thé gói, đang tích cực khám, phá và sử dụng mô hình phát trực tiếp của B2B! Thương mại đên từ giữa doanh nghập và người tiếu ding Business to Constmer- B2C) iy là loại nh giao dich gữa DN và người tiêu ding qua các phương tận điện ti DN sử dung các phương bên én từ an bàng hoá, dich vụ tới người tiêu ding Neu tiêu dùng thing qua các phương tên đến từ lựa chon đặt hàng thanh toán shin hing ĐỂ tham gia tinh thúc kinh doanh nay, thing thường DN sẽ thết lập Website, binh thánh cơ sở đổ iéu về hãng hoá, dich va iên hành các quy tinh tiếp thí, quống cáo, phân phối trực ấp đến nguội tiêu ding 5 Eên Vie Hai (Cả biển) (2007), Giáo minh Thương mại độn dĩ cân bin Nhì sắt bn Đạ học khi gi in, Ha Nột 9-10 1, Ababa 1608, DErtecơ)lene tolentleleadinpieaimngE23yerteaningeConmsrve For ‘exemple, 1608com, one of the worl slr gest 323 e-commerce Tack plagerms is active explring the 28 Iivestreaning model” MiyunLio Joming tg (Aathar)(2023), Boostinge Commerce 2diĂi vi Itvestecmingin 328 marketplace’ Aperspecieonive streamers competencies”, Joule Business rseuch, Vasonof Record 2 fay 2033 pe fhm cine iret conc oe te bei 0 1487063300526 “Theo các chuyên ga Thương mại và Phát tiễn của Liên Hop Quấc, doanh sổ bán 1é của lãnh vue thương mi điện tờ đã ting lần tử 16% lên 19% vào năm 2020, trong hi doanh ths thương mại BIC của 13 cổng ty hing đầu toàn cầu đạt 29 ngắn i vio năm 2020 (UN, 2021)”. Tử đó cỏ thể thấy tim quan trong BIC trong TMĐT đặc biệt li những năm dai dich Covid 19 bùng phát mala yêu tổ gây căn thở cơ bôi mua bán bảng hoá, dch vụ cho in cả sau đại địch.