Hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng tmđt ở việt nam

Bài viết phân tích công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh thương mại điện tử tại Việt Nam, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Trịnh Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thị Diệu Huyền
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Cải Thiện Quản Lý Thuế Hoạt Động Kinh Doanh Thương Mại Điện Tử Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan nghiên cứu
• 0.3. Tình hình nghiên cứu quốc tế
• 0.4. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 0.5. Khoảng trống đề tài
• 0.6. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.7. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH SỬ DỤNG TMĐT
• 1.1. Tổng quan về TMĐT
• 1.2. Khái niệm TMĐT
• 1.3. Lịch sử hình thành và phát triển TMĐT
• 1.4. Đặc điểm TMĐT
• 1.5. Phân loại TMĐT
• 1.6. Sự khác biệt giữa TMĐT và TMTT
• 1.7. Quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT
• 1.8. Khái niệm, đặc điểm quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT
• 1.9. Nguyên tắc quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT
• 1.10. Nội dung quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT
• 1.11. Nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH SỬ DỤNG TMĐT TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan về tình hình phát triển TMĐT tại Việt Nam
• 2.2. Tình hình phát triển chung
• 2.3. Tình hình tham gia hoạt động kinh doanh TMĐT của các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 2.4. Hình thức kinh doanh TMĐT chủ yếu tại Việt Nam
• 2.5. Thực trạng quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT tại Việt Nam
• 2.6. Quy định pháp lý về quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT tại Việt Nam
• 2.7. Đánh giá công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT tại Việt Nam
• 2.8. Những kết quả đạt được
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CẢI THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH SỬ DỤNG TMĐT
• 3.1. Định hướng quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT tại Việt Nam
• 3.2. Xu hướng phát triển của thị trường TMĐT tại Việt Nam
• 3.3. Định hướng trong công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT tại Việt Nam
• 3.4. Giải pháp cải thiện công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT tại Việt Nam
• 3.4.1. Hoàn thiện cơ sở pháp lý về thuế TMĐT
• 3.4.2. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng quản lý thông tin dữ liệu NNT có hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT
• 3.4.3. Đẩy mạnh ứng dụng CNTT vào công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT
• 3.4.4. Một số khuyến nghị
• 3.4.4.1. Đối với Chính phủ
• 3.4.4.2. Đối với Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế
• 3.4.4.3. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: KHẢO SÁT DOANH NGHIỆP VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ TMĐT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cải Thiện Quản Lý Thuế Hoạt Động Kinh Doanh Thương Mại Điện Tử Tại Việt Nam

Cải thiện quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ. Sự gia tăng nhanh chóng của các giao dịch TMĐT đã tạo ra nhiều thách thức cho cơ quan quản lý thuế. Việc áp dụng các chính sách thuế phù hợp sẽ giúp đảm bảo công bằng trong kinh doanh và tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước.

1.1. Khái Niệm Về Quản Lý Thuế Trong TMĐT

Quản lý thuế trong TMĐT bao gồm các hoạt động liên quan đến việc thu thuế từ các giao dịch diễn ra trên nền tảng trực tuyến. Điều này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các hình thức giao dịch và cách thức hoạt động của các doanh nghiệp trong lĩnh vực này.

1.2. Tình Hình Phát Triển TMĐT Tại Việt Nam

Việt Nam đã chứng kiến sự bùng nổ của TMĐT trong những năm gần đây, với hàng triệu người tiêu dùng tham gia vào các giao dịch trực tuyến. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích cho người tiêu dùng mà còn đặt ra nhiều thách thức cho công tác quản lý thuế.

II. Những Thách Thức Trong Quản Lý Thuế Hoạt Động Kinh Doanh TMĐT

Quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự khác biệt giữa TMĐT và thương mại truyền thống (TMTT) đã tạo ra những khó khăn trong việc áp dụng các quy định thuế hiện hành. Ngoài ra, việc theo dõi và kiểm soát các giao dịch trực tuyến cũng gặp nhiều trở ngại.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Theo Dõi Giao Dịch

Việc theo dõi các giao dịch TMĐT là một thách thức lớn do tính chất ẩn danh và không có địa chỉ cố định của các giao dịch này. Điều này khiến cho việc xác định người nộp thuế trở nên khó khăn.

2.2. Thiếu Cơ Sở Pháp Lý Rõ Ràng

Hệ thống pháp luật hiện hành chưa hoàn thiện để điều chỉnh các hoạt động TMĐT, dẫn đến việc nhiều doanh nghiệp có thể lách luật và không thực hiện nghĩa vụ thuế.

III. Phương Pháp Cải Thiện Quản Lý Thuế Đối Với TMĐT

Để cải thiện công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT, cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Việc hoàn thiện cơ sở pháp lý và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin là những giải pháp quan trọng.

3.1. Hoàn Thiện Cơ Sở Pháp Lý Về Thuế TMĐT

Cần xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp lý liên quan đến thuế TMĐT để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc thu thuế từ các giao dịch trực tuyến.

3.2. Tăng Cường Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế sẽ giúp cải thiện khả năng theo dõi và kiểm soát các giao dịch TMĐT, từ đó nâng cao hiệu quả công tác quản lý.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Thuế Đối Với TMĐT

Các ứng dụng thực tiễn trong quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu thực hiện nghĩa vụ thuế một cách nghiêm túc hơn, nhờ vào sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan thuế.

4.1. Kết Quả Từ Các Cuộc Thanh Tra

Các cuộc thanh tra thuế đã giúp phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp vi phạm, từ đó nâng cao ý thức chấp hành nghĩa vụ thuế của các doanh nghiệp.

4.2. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Lực

Đào tạo nhân lực cho cán bộ thuế về các vấn đề liên quan đến TMĐT là cần thiết để nâng cao năng lực quản lý và đáp ứng kịp thời các thách thức mới.

V. Kết Luận Về Cải Thiện Quản Lý Thuế TMĐT Tại Việt Nam

Cải thiện quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT tại Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc hoàn thiện cơ sở pháp lý, ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao năng lực quản lý sẽ giúp tăng cường hiệu quả công tác thu thuế trong lĩnh vực này.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Thuế TMĐT

Trong tương lai, việc quản lý thuế đối với TMĐT sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn khi mà số lượng giao dịch trực tuyến tiếp tục gia tăng.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Chính Phủ

Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích các doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế, đồng thời hoàn thiện hệ thống pháp luật để phù hợp với thực tiễn TMĐT.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự phát triển nhanh chóng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng hạ tầng Internet và công nghệ thông tin đã thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình kinh tế số. Hoạt động thương mại điện tử (TMĐT) đã khắc phục nhiều rào cản về không gian, thời gian và phương thức thanh toán so với thương mại truyền thống (TMTT). Theo số liệu thống kê năm 2023 từ Datareportal, Việt Nam có gần 78 triệu người sử dụng Internet (chiếm 79,1% dân số), trong đó có gần 60 triệu người tham gia các hoạt động giao dịch TMĐT. Sự bùng nổ của các mô hình giao dịch trực tuyến như B2B, B2C, C2C, các sàn giao dịch TMĐT (Shopee, Lazada, Tiki...), mạng xã hội (Facebook, TikTok...) và các dịch vụ xuyên biên giới đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý nhà nước, đặc biệt là công tác quản lý thuế do tính chất vô hình, phi biên giới và sự phức tạp trong việc kiểm soát dòng tiền và nhận diện người nộp thuế (NNT).

Khóa luận xác định mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu cách thức thực hiện và thực tiễn công tác quản lý của cơ quan thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT tại Việt Nam; từ đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT tại Việt Nam.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thuế nói chung và quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT nói riêng.
   • Phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT tại Việt Nam trong giai đoạn 2018–2022.
   • Đề xuất các nhóm giải pháp và khuyến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế TMĐT tại Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận về quản lý thuế đối với hoạt động TMĐT và thực trạng công tác quản lý thuế của cơ quan thuế đối với hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Hệ thống cơ quan Thuế tại Việt Nam, tập trung phân tích số liệu toàn ngành và các địa bàn trọng điểm (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2018–2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực quốc tế và quy định pháp luật trong nước:

• Khái niệm và khung lý thuyết về TMĐT: Tác giả tổng hợp các định nghĩa của Wikipedia, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, cùng Nghị định số 52/2013/NĐ-CP của Chính phủ.
• Khung quản lý thuế TMĐT của OECD: Vận dụng các báo cáo của Ủy ban Tài chính CFA thuộc OECD (1998, 2001, 2014) về 5 nguyên tắc quản lý thuế TMĐT (Trung lập, Hiệu quả, Chắc chắn và đơn giản, Hiệu lực và công bằng, Linh hoạt) cùng 3 nội dung quản lý trọng tâm: Dịch vụ người nộp thuế; Nhận dạng, thông tin và quản lý hành chính thuế; Thu thuế và kiểm soát thu thuế.
• Hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh: Luật Giao dịch điện tử số 51/2005/QH11; Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14; Luật Thương mại 2005; Luật Thuế GTGT, TNDN, TNCN; Nghị định số 57/2006/NĐ-CP; Nghị định số 27/2007/NĐ-CP; Nghị định số 35/2007/NĐ-CP; Nghị định số 52/2013/NĐ-CP; Nghị định số 85/2021/NĐ-CP; Thông tư số 180/2010/TT-BTC và Thông tư số 92/2015/TT-BTC.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp thống kê dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các báo cáo định kỳ của Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Sách trắng TMĐT của Bộ Công Thương (2022), Báo cáo chỉ số TMĐT của VECOM (2022), báo cáo thị trường của Datareportal (2023) và Metric (2022).
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích định tính kết hợp định lượng, so sánh chuỗi số liệu qua các năm từ 2018 đến 2022 để làm rõ những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân trong công tác quản lý thuế TMĐT.
• Phương pháp khảo sát định lượng (dữ liệu sơ cấp): Tiến hành khảo sát trực tuyến qua Google Form đối với các doanh nghiệp kinh doanh TMĐT. Thang đo Likert 5 mức độ (từ 1 - Rất không đồng ý đến 5 - Hoàn toàn đồng ý) được sử dụng để đo lường mức độ đồng thuận của doanh nghiệp về các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế. Quy mô mẫu thu về là 225 phiếu; sau khi sàng lọc và loại bỏ các phiếu không hợp lệ, tác giả đưa vào phân tích 190 phiếu đạt yêu cầu.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH SỬ DỤNG TMĐT

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về TMĐT và quản lý thuế đối với TMĐT:

• Đặc điểm và phân loại TMĐT: TMĐT có đặc trưng không giới hạn khoảng cách, thời gian và vị trí địa lý. Về mặt phân loại, TMĐT được chia theo 8 nhóm hình thức giao dịch (hàng hóa thông thường, dịch vụ lưu trữ/tên miền, trò chơi trực tuyến, ứng dụng phần mềm/nội dung số, tiền điện tử/tiền ảo, quảng cáo trực tuyến, kết nối trực tuyến, bán hàng qua mạng xã hội); theo công nghệ kết nối (Mobile Commerce, mạng 3G/4G/5G); và theo chủ thể tham gia (B2B, B2C, B2G, C2G, C2C, G2G).
• So sánh TMĐT và TMTT: Tác giả chỉ ra 8 điểm khác biệt cơ bản giữa TMĐT và TMTT nhằm làm rõ tính đặc thù trong công tác quản lý thuế:

Tiêu chí so sánh	Thương mại truyền thống (TMTT)	Thương mại điện tử (TMĐT)
Bản chất hoạt động	Giới hạn trong địa điểm cụ thể; đòi hỏi tiếp xúc trực tiếp giữa người mua và người bán.	Thực hiện qua phương tiện điện tử; không cần gặp gỡ trực tiếp; tìm hiểu thông tin qua Internet.
Phạm vi giao dịch	Phụ thuộc vào thời gian mở cửa và vị trí địa lý của cửa hàng.	Phạm vi toàn cầu, không biên giới; giao dịch liên tục 24/7.
Chủ thể tham gia	Chủ yếu gồm 2 bên: Người mua và Người bán.	Ít nhất 3 bên: Người mua, Người bán và Bên thứ ba (nhà cung cấp mạng, trung gian thanh toán...).
Thông tin giao dịch	Đàm phán trực tiếp trước khi ký kết văn bản giấy.	Đàm phán, giao kết hợp đồng và xác nhận giao dịch qua môi trường điện tử.
Vốn và chi phí	Đòi hỏi chi phí lớn cho mặt bằng, kho bãi, nhân công trực tiếp.	Tiết giảm chi phí mặt bằng và vận hành; tập trung chi phí xây dựng hạ tầng số/website.
Sản phẩm giao dịch	Chủ yếu là hàng hóa và dịch vụ hữu hình.	Hàng hóa hữu hình và các sản phẩm số, dịch vụ số (dữ liệu, video, phần mềm...).
Phương thức thanh toán	Thanh toán chủ yếu bằng tiền mặt.	Ưu tiên thanh toán không dùng tiền mặt (tiền điện tử, ngân hàng số, ví điện tử).
An ninh thương mại	Nguy cơ mất an toàn thông tin thấp, bảo đảm bí mật truyền thống.	Nguy cơ an ninh mạng phức tạp (tin tặc tấn công, rò rỉ dữ liệu cá nhân).

• Nội dung và nguyên tắc quản lý thuế TMĐT: Quản lý thuế TMĐT bao gồm: (1) Quản lý thông tin NNT (nhóm bán hàng, nhóm mua hàng, nhóm cung cấp hạ tầng kỹ thuật); (2) Quản lý căn cứ tính thuế (doanh thu, chi phí, hóa đơn điện tử, chữ ký số); (3) Quản lý thu, nộp thuế (khai nộp điện tử, thanh tra, kiểm tra trên cơ sở phân tích rủi ro, quản lý nợ thuế).
• Nhân tố ảnh hưởng: Bao gồm nhóm nhân tố chủ quan (hệ thống chính sách pháp luật, bộ máy quản lý, trình độ chuyên môn và đạo đức cán bộ thuế, sự phối hợp liên ngành, mức độ ứng dụng CNTT) và nhóm nhân tố khách quan (ý thức tuân thủ của NNT, tiến trình hội nhập quốc tế, xu thế phát triển thị trường TMĐT).

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH SỬ DỤNG TMĐT TẠI VIỆT NAM

Chương 2 phản ánh bức tranh thực tiễn về thị trường TMĐT và công tác quản lý thuế giai đoạn 2018–2022:

• Tình hình thị trường và doanh nghiệp TMĐT: Theo VECOM (2022), cơ cấu loại hình doanh nghiệp tham gia TMĐT gồm 90% doanh nghiệp ngoài nhà nước, 6% doanh nghiệp FDI và 4% doanh nghiệp nhà nước; quy mô chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa dưới 300 lao động. Tỷ lệ doanh nghiệp sở hữu website duy trì ổn định qua các năm: 44% (2018), 42% (2019), 43% (2020) và 42% (2021). Tỷ lệ doanh nghiệp kinh doanh qua mạng xã hội tăng trưởng nhanh từ 36% (2018), 39% (2019), 41% (2020) lên 57% vào năm 2021. Trên thị trường sàn TMĐT, Shopee chiếm khoảng 73% tổng doanh thu các sàn (~91 nghìn tỷ đồng), theo sau là Lazada (~26 nghìn tỷ đồng).
• Các hình thức TMĐT chủ yếu: Quảng cáo trực tuyến (chủ yếu qua Google, Facebook; phát sinh vướng mắc về thuế nhà thầu do doanh nghiệp nước ngoài chưa lập pháp nhân tại Việt Nam); Kinh doanh sản phẩm số (game, ứng dụng, sách điện tử... chịu thuế GTGT và TNDN nhưng khó chứng minh doanh thu nếu NNT không chủ động khai báo); Dịch vụ trực tuyến (đặt phòng, vận tải, du lịch trực tuyến).
• Quy định pháp lý: Khung khổ pháp lý được hoàn thiện dần qua Luật Giao dịch điện tử 2005, Nghị định 52/2013/NĐ-CP, Nghị định 85/2021/NĐ-CP. Đặc biệt, Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 lần đầu tiên quy định rõ nghĩa vụ trực tiếp hoặc ủy quyền đăng ký, kê khai, nộp thuế của các nhà cung cấp nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam thông qua Cổng thông tin điện tử (Etax).
• Thực trạng thanh tra, kiểm tra toàn ngành: Bộ máy quản lý thuế toàn quốc gồm 17 đơn vị thuộc Tổng cục Thuế, 63 Cục Thuế tỉnh/thành phố và 413 Chi cục Thuế.

Năm	Số cuộc thanh tra, kiểm tra (cuộc)	Số lượng hồ sơ được kiểm tra (hồ sơ)
2020	83.979	804.590
2021	66.449	943.725
2022	78.607	875.720

Năm 2021, do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, số cuộc thanh tra trực tiếp giảm còn 66.449 cuộc (bằng ~80% năm 2020), nhưng số lượng hồ sơ kiểm tra gián tiếp tại bàn đạt 943.725 hồ sơ (tăng 17,29%). Năm 2022, toàn ngành thực hiện 78.607 cuộc thanh kiểm tra, đạt 113% kế hoạch và tăng 18% so với năm 2021. Riêng Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh chiếm trên 40% tổng số cuộc thanh tra, kiểm tra toàn ngành năm 2022.

• Thực tế quản lý tại Cục Thuế TP. Hà Nội: Năm 2021, cơ quan đã phân loại đối tượng TMĐT theo 5 nhóm quản lý. Tổng số thuế thu được từ hoạt động TMĐT trên địa bàn đạt hơn 110 tỷ đồng (từ nguồn doanh thu quản lý hơn 14 nghìn tỷ đồng). Cơ cấu số thu gồm: Nhóm cung cấp dịch vụ trực tuyến cho tổ chức nước ngoài chiếm 83% (>900 đối tượng); Nhóm kinh doanh bán hàng trực tuyến chiếm 11% (>32.000 cơ sở kinh doanh); các nhóm còn lại chiếm 6%. Ứng dụng CNTT giúp Cục Thuế TP. Hà Nội phát hiện hơn 7.400 doanh nghiệp dừng hoạt động hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, và nhận diện 106 doanh nghiệp có sai lệch giữa doanh thu kê khai và dữ liệu hóa đơn điện tử.

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CẢI THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH SỬ DỤNG TMĐT

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hành thu:

• Định hướng phát triển: Bám sát xu thế tăng trưởng của kinh tế số; hiện đại hóa toàn diện công tác quản lý thuế dựa trên nền tảng công nghệ; chuyển đổi phương thức quản lý từ kiểm tra thủ công sang phân tích rủi ro tự động; đảm bảo nguyên tắc bình đẳng giữa TMĐT và TMTT.
• Các nhóm giải pháp cụ thể:
  1. Hoàn thiện cơ sở pháp lý về thuế TMĐT: Bổ sung, đồng bộ hóa các quy định hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế 2019; quy định cụ thể trách nhiệm pháp lý của sàn TMĐT trong việc kê khai, khấu trừ và nộp thuế thay cho người bán; siết chặt cơ chế quản lý nhà thầu nước ngoài.
  2. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng quản lý thông tin dữ liệu NNT: Xây dựng kho cơ sở dữ liệu lớn tích hợp; thiết lập cơ chế kết nối và chia sẻ thông tin định kỳ, tự động giữa cơ quan thuế với Bộ Công Thương, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an và các đơn vị vận chuyển/logistics.
  3. Đẩy mạnh ứng dụng CNTT vào công tác quản lý thuế: Tự động hóa quy trình phân tích rủi ro hồ sơ khai thuế; nâng cấp Cổng thông tin điện tử dành cho nhà cung cấp nước ngoài (Etax); triển khai hệ thống đối soát dữ liệu hóa đơn điện tử và kiểm soát thanh toán trực tuyến.
• Một số khuyến nghị:
  • Đối với Chính phủ: Hoàn thiện thể chế quản lý thống nhất các giao dịch xuyên biên giới và tiền tệ số; chỉ đạo các bộ, ngành chia sẻ dữ liệu dùng chung.
  • Đối với Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế: Tăng cường đào tạo chuyên sâu về CNTT, nghiệp vụ điều tra thuế số cho đội ngũ cán bộ thanh tra; hoàn thiện hệ sinh thái quản lý thuế số.
  • Đối với Ngân hàng Nhà nước: Tăng cường kiểm soát các dòng tiền thanh toán xuyên biên giới; phối hợp cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng và giao dịch qua trung gian thanh toán phục vụ công tác chống thất thu thuế.

---

Kết quả và đóng góp

• Kết quả chính: Khóa luận đã hệ thống hóa các chỉ tiêu thực tế về công tác thanh tra, kiểm tra của ngành Thuế giai đoạn 2020–2022 (với 78.607 cuộc thanh kiểm tra đạt 113% kế hoạch năm 2022) và mô hình phân loại 5 nhóm đối tượng quản lý TMĐT tại Cục Thuế TP. Hà Nội năm 2021 (thu được hơn 110 tỷ đồng tiền thuế, trong đó nhóm dịch vụ trực tuyến nước ngoài chiếm 83%).
• Giải pháp/kiến nghị đề xuất: Tác giả đã xây dựng 3 nhóm giải pháp trọng tâm (hoàn thiện pháp lý, phát triển hạ tầng cơ sở dữ liệu NNT, tăng cường ứng dụng CNTT) và 3 nhóm khuyến nghị tương ứng cho Chính phủ, Bộ Tài chính/Tổng cục Thuế và Ngân hàng Nhà nước.
• Đóng góp so với nghiên cứu trước: Khóa luận đã cập nhật số liệu thực tiễn quản lý thuế sau đại dịch Covid-19 và phân tích các cơ chế mới theo Luật Quản lý thuế 2019 (như vận hành Cổng thông tin điện tử Etax dành cho nhà cung cấp nước ngoài); đồng thời bổ sung dữ liệu sơ cấp từ 190 phiếu khảo sát doanh nghiệp TMĐT để đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi số liệu thực nghiệm của đề tài chỉ tập trung giới hạn trong giai đoạn 2018–2022. Mẫu khảo sát sơ cấp (190 phiếu hợp lệ) chủ yếu phân bổ ở nhóm doanh nghiệp, chưa bao quát được hết các đối tượng hộ kinh doanh cá thể nhỏ lẻ bán hàng tự do trên các nền tảng mạng xã hội cá nhân.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả thực tế của Cổng Etax và cơ chế sàn TMĐT khai thuế thay sau một thời gian áp dụng dài hơn; mở rộng nghiên cứu sang việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) trong việc tự động đối soát dòng tiền và hóa đơn điện tử phục vụ quản lý thuế TMĐT.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên cao học thuộc các ngành Tài chính - Ngân hàng, Thuế, Quản lý kinh tế, Luật kinh tế và Thương mại điện tử; đồng thời hỗ trợ cán bộ nghiệp vụ ngành Thuế và các nhà nghiên cứu chính sách tài khóa.
• Phần nội dung có giá trị tham khảo cao: Bảng đối chiếu 8 tiêu chí khác biệt giữa TMĐT và TMTT (Chương 1); hệ thống hóa chuỗi số liệu thanh tra, kiểm tra thuế toàn quốc giai đoạn 2020–2022; và quy trình phân loại 5 nhóm đối tượng quản lý thuế TMĐT thực tế tại địa bàn Hà Nội (Chương 2).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu và phạm vi thời gian nghiên cứu của khóa luận là gì?
Khóa luận tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng công tác quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh TMĐT tại Việt Nam trong giai đoạn 2018–2022, từ đó đề xuất 3 nhóm giải pháp và khuyến nghị liên ngành nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế.

2. Tác giả đã thu thập và xử lý dữ liệu khảo sát sơ cấp như thế nào?
Tác giả đã thực hiện khảo sát trực tuyến qua Google Form đối với các doanh nghiệp kinh doanh TMĐT bằng thang đo Likert 5 mức độ. Trong tổng số 225 phiếu thu về, có 190 phiếu đạt yêu cầu hợp lệ được lựa chọn để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế.

3. Cục Thuế TP. Hà Nội phân loại đối tượng TMĐT thành những nhóm nào và nhóm nào chiếm tỷ trọng số thu cao nhất năm 2021?
Cục Thuế TP. Hà Nội phân loại thành 5 nhóm: (1) Cung cấp dịch vụ trực tuyến cho tổ chức nước ngoài; (2) Bán hàng trực tuyến; (3) Cho thuê nhà trực tuyến; (4) Chi trả thanh toán dịch vụ cho nhà thầu nước ngoài; (5) Doanh nghiệp điều hành sàn TMĐT. Trong đó, nhóm cung cấp dịch vụ trực tuyến cho tổ chức nước ngoài chiếm tỷ trọng thu lớn nhất với 83% tổng số thu từ TMĐT của đơn vị.

4. Số lượng các cuộc thanh tra, kiểm tra của ngành Thuế giai đoạn 2020–2022 biến động như thế nào?
Năm 2020 toàn ngành thực hiện 83.979 cuộc; năm 2021 giảm xuống còn 66.449 cuộc do dịch bệnh (nhưng số hồ sơ kiểm tra gián tiếp tăng lên 943.725 hồ sơ); năm 2022 tăng lên 78.607 cuộc, đạt 113% kế hoạch năm và tăng 18% so với năm 2021.

5. Cơ cấu thị phần doanh nghiệp tham gia TMĐT tại Việt Nam theo báo cáo của VECOM (2022) được phân bổ ra sao?
Thị phần doanh nghiệp tham gia TMĐT gồm 90% là doanh nghiệp tư nhân ngoài nhà nước, 6% là doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và 4% là doanh nghiệp nhà nước; phần lớn có quy mô nhỏ và vừa dưới 300 lao động.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trịnh Thị Phương Thảo đã hệ thống hóa toàn diện khung lý luận quản lý thuế TMĐT theo chuẩn mực OECD và pháp luật Việt Nam, đồng thời phản ánh chi tiết thực trạng thanh tra, kiểm tra của ngành Thuế giai đoạn 2018–2022. Đề tài kết hợp phân tích số liệu thứ cấp của Bộ Tài chính với kết quả khảo sát 190 doanh nghiệp TMĐT nhằm chỉ ra những vướng mắc về quản lý dòng tiền, dữ liệu hóa đơn điện tử và kiểm soát giao dịch xuyên biên giới. Các nhóm giải pháp hoàn thiện cơ sở pháp lý, xây dựng kho dữ liệu dùng chung và tăng cường kiểm soát qua hệ thống ngân hàng mang tính ứng dụng thực tiễn cao cho tiến trình hiện đại hóa ngành Thuế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KINH DOANH SỬ DỤNG TMĐT 1. Tổng quan về TMĐT 1. Khái niệm TMĐT Trong nền kinh tế dưới sự tác động mạnh mẽ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, cùng với sự cải tiến các phương tiện điện tử và nền tảng điện tử, hoạt động kinh doanh TMĐT ngày càng phát triển, khiến TMĐT trở thành một lĩnh vực kinh tế quan trọng của hầu hết các quốc gia, trong đó có Việt Nam. Hiện nay, có rất nhiều quan điểm đưa ra về TMĐT có thể đề cập đến như sau: Theo Từ điển bách khoa toàn thư mở Wikipedia, TMĐT (e-commerce hay EC) là công cụ quan trọng cho thương mại quốc tế, là sự hướng tới của thế giới trong thế kỷ 21.

Cụ thể, TMĐT được hiểu là “chuyển tiền điện tử, quản lý chuỗi dây chuyền cung ứng, tiếp thị Internet, trao đổi dữ liệu điện tử EDI, hệ thống quản lý hàng tồn kho, hệ thống tự động thu thập dữ liệu” dựa trên một số công nghệ như mạng viễn thông, hệ thống Internet, mạng lưới máy tính. “TMĐT thường sử dụng mạng toàn cầu Word Wide Web để thực hiện ít nhất một khâu trong chu trình giao dịch.” Theo Tổ chức thương mại thế giới WTO định nghĩa: “TMĐT là việc sản xuất, tiếp thị, bán hàng hoặc phân phối sản phẩm hàng hóa và dịch vụ được mua bán và thanh toán thông qua các phương tiện điện tử, nhưng được giao nhận một cách hữu hình bao gồm sản phẩm cũng như những thông tin số hóa thông qua mạng Internet”. Theo Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế của Liên Hợp quốc (OECD), có hai quan điểm về TMĐT được đưa ra như sau: - Theo nghĩa hẹp, TMĐT chỉ giới hạn trong môi trường Internet, được hiểu sơ bộ là các giao dịch mua bán hàng hóa và dịch vụ trên mạng Internet. Theo cách tiếp cận này, các giao dịch TMĐT bao gồm các đơn hàng được tiếp nhận hoặc được đặt thông qua bất kỳ ứng dụng nào trên nền tảng Internet, ngoại trừ các đơn hàng qua điện thoại, fax hay email.

8 - Theo nghĩa rộng, “TMĐT gồm các giao dịch thương mại liên quan đến các tổ chức và cá nhân dựa trên việc sử dụng các phương tiện điện tử, công nghệ xử lý và truyền đi các thông tin đã được số hóa. Hoạt động đặt hàng và bán những hàng hóa, dịch vụ và thanh toán có thể được thực hiện thông qua mạng truyền thông (trực tuyến) và không thông qua mạng (ngoại tuyến).” Theo quy định của pháp luật Việt Nam trong nghị định số 52/2013/NĐ-CP về TMĐT do Chính phủ ban hành ngày 16/05/2013 đã đề cập đến TMĐT như sau: “Hoạt động TMĐT là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông di dộng hoặc các mạng mở khác.” Tóm lại, TMĐT có thể hiểu là các hoạt động thương mại được thực hiện trên nền tảng CNTT có kết nối Internet, không đòi hỏi các chủ thể phải tiến hành trao đổi, đàm phán trực tiếp bao gồm các hoạt động cung cấp hàng hóa, dịch vụ thông thường, dịch vụ số, tài nguyên số, sản phẩm số như: hội nghị trực tuyển, tài liệu điện tử, vé điện tử, phần mềm và trò chơi điện tử…nhằm mục đích tạo ra giá trị gia tăng và phát sinh lợi nhuận cho các chủ thể thực hiện. Lịch sử hình thành và phát triển TMĐT Trong thời đại kỷ nguyên kỹ thuật số, sự phát triển mạnh mẽ của TMĐT đã và đang làm thay đổi các phương thức kinh doanh một cách toàn diện. TMĐT bắt đầu từ rất sớm, gắn liền với sự ra đời của mạng Internet đầu tiên tại Mỹ vào năm 1969 mang tên Arpanet (Advanced Research Projects Agency Network).

Cùng thời gian đó, CompuServe – nhà cung cấp dịch vụ thương mại trực tuyến lớn đầu tiên của Mỹ được sáng lập, chủ yếu chia sẻ tin tức và dữ liệu thông qua hệ thống kết nối mạng Internet và email. Đầu những năm 1970, sự ra đời của công nghệ chuyển tiền điện tử (Electronic Fund Transfer - EFT) và trao đổi dữ liệu điện tử (Electronic Data Transfer - EDT) đã cho phép doanh nghiệp, cá nhân trao đổi văn bản, dữ liệu như hợp đồng điện tử, đơn đặt hàng, HĐĐT sang hình thức giao dịch trực tuyến thông qua mạng Internet, mạng viễn thông và có phạm vi toàn cầu. Cùng với sự ra đời của thẻ tín 9 dụng, máy rút tiền tự động và giao dịch ngân hàng qua điện thoại vào những năm 1980, TMĐT được hình thành một cách sơ khai. Hoạt động kinh doanh sử dụng TMĐT chính thức bùng nổ với sự ra đời của mạng lưới toàn cầu (Word Wide Web) vào năm 1990.

Đánh dấu cho bước đột phá này là sự ra đời của trang điện tử Amazon.com với giá trị lên tới hàng triệu đô la Mỹ (1995) và trang đấu giá Ebay vào năm 1996. Năm 1997, tên miền thương mại (.com) đã thay thế cho tên miền giáo dục (.edu) và trở thành tên miền được sử dụng nhiều nhất trên thế giới. Các nhà đầu tư, doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng bị thu hút mạnh mẽ bởi TMĐT. Đến cuối năm 2020, nhiều doanh nghiệp tại châu Âu và Mỹ đã xây dựng các website của riêng mình.

Tại Việt Nam, đến cuối tháng 10/2022, số lượng tên miền (.vn) đang đạt mức 564. Sự ra đời và phát triển của mạng Internet cũng góp phần thúc đẩy, tạo điều kiện cho sự phát triển mạnh mẽ của TMĐT trên nền tảng di động. Đầu thập niên 80 của thế kỷ 20, mạng thông tin di động 1G (First generation wireless network) ra đời, cung cấp dịch vụ nghe gọi di động đầu tiên sử dụng kết nối analog. Thế hệ kết nối mạng 2G (Second generation wireless network) sử dụng tín hiệu kỹ thuật số được sử dụng tại Phần Lan năm 1991 với tính năng bổ sung là tin nhắn.

Tiên tiến hơn là hệ thống mạng thông tin di động 3G (Third generation wireless network) cho phép người dùng trao đổi nhiều dữ liệu như tin nhắn, âm thanh, hình ảnh, video… với tốc độ cao. Năm 2012, hệ thống mạng 4G ra đời và được chuẩn hóa. Đến năm 2020, mạng 5G được phát triển và dự báo sẽ đáp ứng được hầu hết nu cầu của người dùng. Đặc điểm TMĐT TMĐT là việc tiến hành các hoạt động thương mại bằng các phương tiện điện tử.

Do đó, sự phát triển của TMĐT phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông. Không giới hạn khoảng cách: TMĐT là thị trường phi biên giới. Sự phát triển của Internet đã tạo điều kiện cho các chủ thể thực hiện các giao dịch thương mại mà không cần trực tiếp trao đổi, điều này giúp các cơ sở kinh doanh kinh doanh quy mô 10 vừa và nhỏ, các công ty khởi nghiệp có thể mở rộng mạng lưới khách hàng trong và ngoài nước một cách dễ dàng với chi phí cho hoạt động truyền thông được giảm thiểu. Không giới hạn thời gian: các giao dịch hoạt động TMĐT được thực hiện trên toàn cầu thông qua mạng Internet, giúp thúc đẩy, tạo điều kiện đẩy mạnh mức tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ trên toàn thế giới.

Không giới hạn vị trí: chủ doanh nghiệp có thể điều hành doanh nghiệp ở bất kỳ đâu, miễn là có phương tiện điện tử kết nối Internet, giúp giảm chi phí vận hành, chi phí thuê nhân công, quản lý hàng hóa dễ dàng hơn. Phân loại TMĐT Căn cứ theo hình thức giao dịch: TMĐT được chia thành 8 nhóm chính, bao gồm: Nhóm 1: cung cấp hàng hóa và dịch vụ thông thường qua các website, sàn đấu giá trực truyến, sàn giao dịch trực tuyến. Nhóm 2: cung cấp tên miền, không gian lưu trữ website, cung cấp dịch vụ lưu trữ, giải pháp phần mềm. Nhóm 3: cung cấp trò chơi điện tử trực tuyến.

Nhóm 4: cung cấp ứng dụng phần mềm trên các kho ứng dụng: trò chơi, báo điện tử, phim, âm nhạc, truyền hình… Nhóm 5: khai thác, kinh doanh tiền điện tử, tiền ảo. Nhóm 6: cung cấp dịch vụ quảng cáo trực tuyến. Nhóm 7: cung cấp dịch vụ kết nối trực tuyến. Nhóm 8: bán hàng trên các trang MXH: Facebook, Instagram, Tiktok… Căn cứ theo hình thức thực hiện TMĐT: Hoạt động TMĐT có thể được thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau: Thư điện tử (Email), Website bán lẻ, Sàn giao dịch điện tử, Các trang MXH… Căn cứ theo công nghệ kết nối mạng: TMĐT được chia thành nhóm thương mại di động (Mobile Commerce – Sự phân phối hàng hóa TMĐT trực tiếp tới tay người 11 tiêu dùng ở bất cứ đâu thông qua công nghệ không dây”) và TMĐT 3G, 4G, 5G cho phép người dùng trao đổi dữ liệu với chất lượng và tốc độ ngày càng cao.

Căn cứ theo chủ thể tham gia: Đây là tiêu thức phân loại được sử dụng phổ biến trên thế giới. Các chủ thể liên quan tới giao dịch điện tử bao gồm: cá nhân (C), doanh nghiệp (B), chính phủ (G) và người lao động (E). Khi các chủ thể này thực hiện trao đổi sẽ tạo thành các giao dịch: B2B, B2C, B2E, B2G, C2G, C2C, G2G.1: Phân loại TMĐT căn cứ theo chủ thể tham gia STT Giao dịch Nội dung 1 Giao dịch giữa doanh nghiệp với Giao dịch mua bán các sản phẩm hàng doanh nghiệp (B2B) hóa và dịch vụ giữa các doanh nghiệp trong quá trình sản xuất kinh doanh kèm theo các dịch vụ tư vấn, bảo trì, nâng cấp sau bán hàng, thông qua fax và Internet. Hiện nay, khoảng 80% các TMĐT hiện hành áp dụng theo mô hình này.

2 Giao dịch giữa doanh nghiệp với Giao dịch mua bán trực tiếp giữa người người tiêu dùng (B2C) tiêu dùng và các doanh nghiệp thực hiện việc bán lẻ qua mạng thông qua website của doanh nghiệp hoặc sàn giao dịch. 3 Giao dịch giữa doanh nghiệp với Cơ quan chính phủ đóng vai trò là khách cơ quan chính phủ (B2G) hàng, có thể sử dụng Internet để tiến hành mua sắm công, thực hiện các thủ tục hành chính và các thủ tục khác liên quan đến chính phủ: hải quan điện tử, thuế điện tử, mua bán trái phiếu chính phủ,… 12 4 Giao dịch giữa người tiêu dùng Giao dịch cung cấp các thông tin liên (công dân) và cơ quan chính phủ quan đến chính sách, trả lương, trợ cấp, (C2G) giải đáp thắc mắc,… mà cơ quan thuộc chính phủ có thể sử dụng phương thức TMĐT làm phương tiện. 5 Giao dịch giữa người tiêu dùng Giao dịch giữa những người tiêu dùng, và người tiêu dùng (C2C) cho phép người tiêu dùng có thể trao đổi và mua bán trực tiếp với nhau qua các website, MXH… Ngoài ra các cá nhân có thể tự thành lập website của riêng mình để rao bán hàng hóa, đấu giá sản phẩm. Thành công nhất cho mô hình C2C là website Ebay.