Chương I: Một số vấn đề lý luận về tiền mã hóa Chương II: Các quy định pháp luật về thuế đối với các giao dịch liên quan đến tiền mã hóa của một số quốc gia trên thế giới Chương III: Thực trạng pháp luật về tiền mã hóa và thuế đối với tiền mã hóa ở Việt Nam hiện nay Chương IV: Một số giải pháp kiến nghị về khung pháp lý cho tiền mã hóa nói chung và lĩnh vực thuế đối với tiền mã hóa cho Việt Nam. MỘT SỐ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIỀN MÃ HÓA 1. Nguồn gốc và sự phát triển của tiền mã hóa Ngày nay, tiền mã hóa đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, ít ai biết rằng nguồn gốc của tiền mã hóa là một cuộc hành trình lịch sử đầy thú vị.
Hãy cùng tìm hiểu về nguồn gốc và sự phát triển của tiền mã hóa qua các mốc thời gian quan trọng. Mốc thời gian đầu tiên mà ta nên nhắc đến là năm 2009, khi một người hay một nhóm người mang tên Satoshi Nakamoto (tên này chỉ là một bút danh) đã công bố một bài báo về một đề xuất mới gọi là "Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System." Bài báo này đã mở ra cánh cửa cho sự ra đời của tiền mã hóa đầu tiên trên thế giới - Bitcoin. Satoshi Nakamoto cũng đã phát triển phần mềm mã nguồn mở cho Bitcoin, tạo ra khối đầu tiên và thực hiện giao dịch Bitcoin đầu tiên ( Nguồn: Sagona-Stophel, Katherine. “Bitcoin 101 white paper”.
Tiếp theo, từ năm 2009 đến 2013, Bitcoin đã tiếp tục phát triển và thu hút được sự quan tâm ngày càng lớn từ cộng đồng toàn cầu. Nhiều người đã bắt đầu chấp nhận Bitcoin như một hình thức thanh toán và sử dụng nó trong giao dịch mua bán. Giá trị của Bitcoin cũng tăng lên đáng kể trong giai đoạn này, thu hút sự chú ý từ các nhà đầu tư và người dùng trên toàn cầu. Một mốc thời gian quan trọng tiếp theo là năm 2014, khi Ethereum được giới thiệu.
Ethereum không chỉ là một đồng tiền mã hóa mới, mà còn mang đến một nền tảng phát triển ứng dụng phi tập trung (decentralized application platform) thông qua các hợp đồng thông minh (smart contracts). Điều này mở ra cánh cửa cho việc xây dựng các ứng dụng phi tập trung trên blockchain và phát triển cộng đồng dựa trên Ethereum (Trần Thanh Tùng, 2022). 17 Tiếp tục từ giai đoạn 2015 đến 2017, tiền mã hóa đã tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Giá trị của Bitcoin và Ethereum tiếp tục tăng lên mức chưa từng có, thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư và người dùng trên toàn cầu.
Điều này góp phần khơi nguồn cho một sự tăng trưởng về số lượng tiền mã hóa và các dự án mới trong lĩnh vực này. Năm 2017 cũng chứng kiến sự bùng nổ của công nghệ blockchain và tiền mã hóa. ICO trở thành một phương thức gọi vốn phổ biến, cho phép các dự án tiền mã hóa thu hút vốn từ cộng đồng bằng cách phân phối các token cho các nhà đầu tư. Điều này mở ra cánh cửa cho sự sáng tạo và khởi nghiệp trong lĩnh vực tiền mã hóa, tạo điều kiện cho nhiều dự án mới được triển khai.
Tuy nhiên, sau đó, vào năm 2018, thị trường tiền mã hóa trải qua một giai đoạn giảm giá mạnh, được gọi là "đợt suy thoái của tiền mã hóa". Giá trị của nhiều đồng tiền giảm đáng kể và nhiều dự án không thành công. Điều này đã làm cho người ta thấy rõ hơn về tính không ổn định và rủi ro trong thị trường tiền mã hóa (Trần Thị Xuân Anh, Ngô Thị Hằng, 2020, tr 19). Tiếp tục từ năm 2019 đến nay, tiền mã hóa đã tiếp tục phát triển và có sự tham gia ngày càng rộng rãi của các bên liên quan.
Dưới đây là một số xu hướng và sự phát triển quan trọng trong lĩnh vực này: Một số công ty lớn như Microsoft, PayPal và Tesla đã bắt đầu chấp nhận thanh toán bằng tiền mã hóa, đặc biệt là Bitcoin. Điều này đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc công nhận và chấp nhận tiền mã hóa như một phương tiện thanh toán chính thức. Bên cạnh đó là sự phát triển của DeFi (Decentralized Finance). DeFi là một lĩnh vực mới trong ngành tiền mã hóa, tập trung vào việc xây dựng các dịch vụ tài chính phi tập trung trên blockchain.
Điều này cho phép người dùng tham gia vào các hoạt động tài chính như cho vay, vay mượn, hoán đổi tiền tệ mà không cần thông qua các bên trung gian truyền thống như ngân hàng. DeFi đang trở thành một lĩnh vực đầy tiềm năng và thu hút sự quan tâm đáng kể từ cộng đồng tiền mã hóa (By Kevin BWLast, 2021). Với sự phát triển của tiền mã hóa, các quốc gia và tổ chức quốc tế đã đưa ra quy định và chính sách pháp lý để đảm bảo hoạt động an toàn và bảo vệ người dùng. Một số quốc 18 gia như Mỹ, Nhật Bản và Thụy Sĩ đã đưa ra quy định rõ ràng về tiền mã hóa và ICO.
Điều này giúp tạo ra một môi trường kinh doanh và đầu tư ổn định hơn trong lĩnh vực này. Ngoài Bitcoin và Ethereum, đã có sự ra đời của nhiều đồng tiền mã hóa mới với công nghệ và mục tiêu khác nhau. Ví dụ, đồng tiền Ripple (XRP) tập trung vào việc cung cấp giải pháp thanh toán quốc tế, Litecoin tập trung vào tốc độ giao dịch nhanh hơn, và đồng tiền Binance Coin (BNB) phục vụ cho nền tảng giao dịch. Blockchain không chỉ được sử dụng cho tiền mã hóa mà còn cho nhiều ứng dụng khác.
Các công ty và tổ chức đang nghiên cứu và phát triển công nghệ blockchain để áp dụng vào các lĩnh vực như chuỗi cung ứng, quản lý sổ sách, bầu cử điện tử, và nhiều lĩnh vực khác. Sự phát triển này tạo ra tiềm năng và cơ hội cho sự thay đổi và cải tiến trong nhiều ngành công nghiệp. Các ngân hàng truyền thống đã nhận thức được tiềm năng của công nghệ blockchain và tiền mã hóa. Nhiều ngân hàng đã bắt đầu thử nghiệm và áp dụng công nghệ blockchain để cải thiện các quy trình giao dịch và tăng cường bảo mật.
Một số ngân hàng cũng đang xem xét việc phát triển đồng tiền mã hóa riêng của họ. Ví dụ, TPBank cùng VietinBank, VIB và NAPAS triển khai thử nghiệm thành công giao dịch chuyển tiền liên ngân hàng bằng công nghệ Blockchain. Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ blockchain trong ngành ngân hàng vẫn còn đối mặt với một số thách thức như khó khăn trong việc tích hợp với các hệ thống hiện có, chi phí cao và sự phức tạp của công nghệ này (Trọng Đạt, 2022). Tiền mã hóa đã trở thành một hiện tượng toàn cầu, với sự phát triển và sự tham gia từ các quốc gia trên khắp thế giới.
Trong một số quốc gia, tiền mã hóa đang trở thành một phương tiện thanh toán phổ biến và công cụ đầu tư. Ví dụ, El Salvador đã chấp nhận Bitcoin làm phương tiện thanh toán hợp pháp, mở ra một tiền mã hóa sử dụng như tiền tệ truyền thống. Với sự phát triển của tiền mã hóa, sự quan tâm đến an ninh và bảo mật cũng ngày càng gia tăng. Các công nghệ như chữ ký số, mã hóa và hệ thống bảo mật tiên tiến đang được áp dụng để bảo vệ các giao dịch và ví tiền mã hóa.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức và rủi ro liên quan đến an ninh và bảo mật trong lĩnh vực này. Tiền mã hóa đã trải qua một hành trình phát triển đáng kể từ khi được giới thiệu lần đầu vào năm 2009. Sau một thập kỷ, tiền mã hóa đã phát triển từ một ý tưởng độc đáo 19 thành một phần không thể thiếu của hệ thống tài chính toàn cầu. Điều này đã mở ra cơ hội và thách thức mới đối với cách chúng ta thực hiện giao dịch, lưu trữ và quản lý tài sản.
Khái niệm tiền mã hóa 1. Định nghĩa tiền mã hóa Về nguồn gốc của thuật ngữ này thì nó đã được nhà mật mã học người Mỹ David Chaum phát hành trong một bài báo hội nghị để giải thích về một loại tiền mã hóa và ông đã tạo ra tiền mã hóa Digicash vào năm 1995 dưới trên khái niệm ông đã đưa ra. Để nói về tiền mã hóa thì có rất nhiều nhà phân tích và các tổ chức tài chính, tín dụng đã định nghĩa nó là gì, tuy có một số bất đồng nhất định nhưng có thể nói tiền mã hóa là một loại tài sản ảo tồn tại trên nền tảng kỹ thuật số không được kiểm soát và cũng không được ngân hàng trung ương nào phát hành cũng như quản lý, được giao dịch thông qua các mạng chuyên biệt và không được đảm bảo tính an toàn và uy tín. Vào năm 2012, Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đã định nghĩa tiền mã hóa là "một loại tiền kỹ thuật số, không được kiểm soát (bởi Nhà nước) và thường được kiểm soát và phát hành bởi các nhà phát triển của nó, đồng thời được sử dụng và chấp nhận giữa các thành viên của một cộng đồng ảo cụ thể" (Crypto-assets – trends and implications, 2019).
Định nghĩa của ECB cho tiền mã hóa được đưa ra nhằm xác định và mô tả các đặc điểm chung của các loại tiền mã hóa tồn tại vào thời điểm đó. Định nghĩa này nhấn mạnh rằng tiền mã hóa là một dạng tiền kỹ thuật số, tức là không có hình thức vật chất và tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử. Nó cũng nhấn mạnh tính không được kiểm soát bởi các cơ quan nhà nước và thường do các nhà phát triển tự kiểm soát và phát hành. Điều này đồng nghĩa với việc tiền mã hóa thường không tuân thủ các quy định tài chính truyền thống và không nằm trong phạm vi kiểm soát của các cơ quan chính phủ.
Đồng thời, định nghĩa này cũng nhấn mạnh việc sử dụng và chấp nhận tiền mã hóa giữa các thành viên của một cộng đồng ảo cụ thể. Điều này cho thấy tiền mã hóa thường được sử dụng như một phương tiện thanh toán và giao dịch trong một cộng đồng đặc biệt hoặc một mạng lưới người dùng nhất định. 20 Tuy định nghĩa này đúng vào thời điểm nó được công bố, nhưng cần lưu ý rằng tiền mã hóa và các loại tiền điện tử đã phát triển và thay đổi rất nhiều kể từ đó. Định nghĩa hiện tại có thể không phản ánh toàn bộ sự đa dạng và đặc điểm của các loại tiền mã hóa hiện tại, do sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và xu hướng mới trong lĩnh vực tiền mã hóa.