CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI GIAO DỊCH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1. Khái quát về thương mại điện tử 1. Sự hình thành và phát triển của internet Internet là mạng liên kết các mạng máy tính với nhau. Mặc dù mới thực sự phổ biến từ những năm 1990, internet đã có lịch sử hình thành từ khá lâu.
Internet được bắt đầu từ năm1957: Đây là thời kỳ chiến tranh lạnh giữa các nước thuộc khối xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa đang diễn ra hết sức gay gắt. Ở Mỹ các khoản đầu tư dành cho quân sự là rất lớn. Năm 1957 Mỹ đã hình thành nên một cơ quan nghiên cứu phát triển ARPA (Advanced Research Project Agency), dưới sự quản lý của Bộ Quốc phòng DoD (Department of Defence), để phối hợp nghiên cứu khoa học và công nghệ ứng dụng vào lĩnh vực quân sự Đến năm 1962: J. Licklider đưa ra ý tưởng kết nối các máy tính với nhau, ý tưởng liên kết các mạng thông tin với nhau đã có từ khoảng năm 1945 khi khả năng hủy diệt của bom nguyên tử đe dọa xóa sổ những trung tâm liên lạc quân sự, việc liên kết các trung tâm với nhau theo mô hình liên mạng sẽ giảm khả năng mất liên lạc toàn bộ các mạng khi một trung tâm bị tấn công.
Năm 1965: Mạng gửi các dữ liệu đã được chia nhỏ thành từng packet, đi theo các tuyến đường khác nhau và kết hợp lại tại điểm đến (Donald Dovies); Lawrence G. Roberts đã kết nối một máy tính ở Massachussetts với một máy tính khác ở California qua đường dây điện thoại. Năm 1967: Lawrence G Roberts tiếp tục đề xuất ý tưởng mạng ARPANet (Advanced Research Project Agency Network) tại một hội nghị ở Michigan; Công nghệ chuyển gói tin - packet switching technology đem lại lợi ích to lớn khi nhiều máy tính có thể chia sẻ thông tin với nhau; Phát triển mạng máy tính thử nghiệm của Bộ quốc phòng Mỹ theo ý tưởng ARPANet. Năm 1969: Mạng này được đưa vào hoạt động và là tiền thân của Internet; Internet - liên mạng bắt đầu xuất hiện khi nhiều mạng máy tính được kết nối với nhau.
Luan van 4 Năm 1972: Thư điện tử bắt đầu được sử dụng (Ray Tomlinson) Năm 1973: ARPANet lần đầu tiên được kết nối ra nước ngoài, tới trường đại học London. Năm 1984: Giao thức chuyển gói tin TCP/IP (Transmission Control Protocol và Internet Protocol) trở thành giao thức chuẩn của Internet; hệ thống các tên miền DNS (Domain Name System) ra đời để phân biệt các máy chủ; được chia thành sáu loại chính bao gồm .edu -(education) cho lĩnh vực giáo dục, .gov - (government) thuộc chính phủ, .mil - (miltary) cho lĩnh vực quân sự, (vietnam12h.com) - (commercial) cho lĩnh vực thương mại, .org - (organization) cho các tổ chức, .net - (network resources) cho các mạng. Năm 1990: ARPANET ngừng hoạt động, Internet chuyển sang giai đoạn mới, mọi người đều có thể sử dụng, các doanh nghiệp bắt đầu sử dụng Internet vào mục đich thương mại Năm 1991: Ngôn ngữ đánh dấu siêu văn bản HTML (HyperText Markup Language) ra đời cùng với giao thức truyền siêu văn bản HTTP (HyperText Transfer Protocol), Internet đã thực sự trở thành công cụ đắc lực với hàng loạt các dịch vụ mới. World Wide Web (WWW) ra đời, đem lại cho người dùng khả năng tham chiếu từ một văn bản đến nhiều văn bản khác, chuyển từ cơ sở dữ liệu này sang cơ sở dữ liệu khác với hình thức hấp dẫn và nội dung phong phú.
WWW chính là hệ thống các thông điệp dữ liệu được tạo ra, truyền tải, truy cập, chia sẻ. thông qua Internet. Internet và Web là công cụ quan trọng nhất của TMĐT, giúp cho TMĐT phát triển và hoạt động hiệu quả. Mạng Internet được sử dụng rộng rãi từ năm 1994, Công ty Netsscape tung ra các phần mềm ứng dụng để khai thác thông tin trên Internet vào tháng 5 năm 1995.
Công ty IBM giới thiệu các mô hình kinh doanh điện tử năm 1997. Dịch vụ Internet bắt đầu được cung cấp tại Việt Nam chính thức từ năm 1997 mở ra cơ hội hình thành và phát triển thương mại điện tử. Năm 2003, thương mại điện tử chính thức được giảng dạy ở một số trường đại học tại Việt Nam. Luan van 5 Ngày nay việc sử dụng internet để ứng dụng và cuộc sống hàng ngày là không thể thiếu được.
Một quốc gia nếu ứng dụng thành công những ứng dụng công nghệ vào cuộc sống sẽ khiến cho đất nước ngày một thịnh vượng hơn. Người dân sẽ có mức sống, thu nhập cao hơn. Số người sử dụng Internet toàn cầu đã tăng gấp mười lần từ năm 1999-2013. Số lượng người dùng internet đạt số lượng 1 tỷ vào 2005, tăng lên 2 tỷ người dùng internet vào năm 2010, tăng lên 3 tỷ người trong năm 2014 và đến năm 2018 đạt được 3,9 tỷ người, tương đương một nửa dân số toàn cầu.
Theo một thống kê khác từ We are social vào đầu 2018, 20 năm sau khi Internet chính thức xuất hiện, Việt Nam đã có 64 triệu người kết nối mạng trực tuyến và chiếm khoảng 67% dân số, đứng thứ 12 thế giới. Sự hình thành và phát triển của Thương mại điện tử 1. Khái niệm thương mại điện tử Hiện nay, với sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của internet, thương mại điện tử đã xuất hiện và trở thành xu hướng của thế giới. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có khái niệm chính thức về TMĐT.
Với mỗi cách tiếp cận khác nhau, TMĐT sẽ được hiểu ở góc độ khác nhau. Thông thường, khái niệm TMĐT được xem xét trên hai phương diện sau: Theo nghĩa hẹp: TMĐT là việc mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử, nhất là qua internet và các mạng viễn thông khác. Theo cách hiểu này, có một số quan điểm đưa ra về TMĐT như sau: - Theo diễn đàn đối thoại xuyên Đại Tây dương năm 1997: “TMĐT là các giao dịch thương mại về hàng hóa và dịch vụ được thực hiện thông qua các phương tiện điện tử”. - Theo Ủy ban Thương mại điện tử của diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC): "Thương mại điện tử là công việc kinh doanh được tiến hành thông qua truyền thông số liệu và công nghệ tin học kỹ thuật số".
Luan van 6 Theo nghĩa rộng: TMĐT là việc sử dụng các phương pháp điện tử để làm thương mại. Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WTO): "Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng Internet". Theo Hội nghị Liên Hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCITAD) năm 1998: “TMĐT bao gồm việc sản xuất, phân phối, marketing, bán hay giao hàng hóa và dịch vụ bằng phương pháp điện tử”. Với cách hiểu này, phạm vi hoạt động của TMĐT rất rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực hoạt động kinh tế, trong đó hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ chỉ là một phạm vi rất nhỏ trong TMĐT.
Nhìn chung, cho dù có nhiều cách hiểu khác nhau về TMĐT, nhưng cơ bản đều thống nhất quan điểm: TMĐT là toàn bộ chu trình và các hoạt động kinh doanh của các tổ chức, cá nhân được thực hiện một phần hoặc toàn bộ thông qua các phương tiện điện tử. TMĐT là tất cả các phương pháp tiến hành kinh doanh bằng điện tử mà trong đó internet đóng một vai trò cơ bản và công nghệ thông tin được coi là điều kiện tiên quyết. Sự hình thành và phát triển của Thương mại điện tử Trong vài thập kỷ gần đây, toàn cầu hóa kinh tế đã trở thành một xu thế khách quan. Toàn cầu hóa kinh tế đã thúc đẩy sự phát triển các hoạt động thương mại và đầu tư, sự trao đổi thông tin và các vấn đề quản lý trên phạm vi toàn thế giới.
Khuynh hướng thị trường hóa các nền kinh tế cùng với sự phát triển các hoạt động thương mại, đầu tư, hình thành các khu vực mậu dịch tự do, các liên minh kinh tế, tài chính,. khiến cho nền kinh tế thế giới càng tăng tính cạnh tranh. Sự phát triển các hoạt động thương mại và đầu tư và sự gia tăng sức ép cạnh tranh trong nền kinh tế quốc tế đã khiến các doanh nghiệp, các quốc gia phải luôn chú trọng tới tính hiệu quả, tăng cường năng lực cạnh tranh, phải luôn tận dụng mọi cơ hội, luôn đổi mới và vận dụng tối đa các thành tựu công nghệ. Chính vì lẽ đó, TMĐT, với các lợi thế đặc biệt về tiết kiệm thời gian và sự giảm chi phí, tăng cường khả năng tiếp cận và mở rộng thị trường, đã phát triển với Luan van 7 tốc độ rất nhanh, được hầu hết các doanh nghiệp, các quốc gia lưu tâm và từng bước tiếp cận.
Nếu như sự cạnh tranh là điều bắt buộc, là một thách thức đối với các quốc gia, các doanh nghiệp trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, thì quá trình toàn cầu hóa cũng mở ra nhiều cơ hội mở rộng thị trường. Khả năng mở rộng thị trường cũng là một yếu tố sâu xa thúc đẩy sự hình thành và phát triển TMĐT - do không gian thị trường mở rộng nên cần có những loại hình kinh doanh mới làm giảm sự ngăn cách về không gian - TMĐT đã đáp ứmg được điều đó. Tuy xuất hiện muộn nhưng TMĐT đã khẳng định vị thế bởi sự hấp dẫn và phát triển nhanh chóng cả về dung lượng, phạm vi và đối tượng. Số lượng người dùng Internet tăng lên nhanh chóng, tính đến hết năm 2018, số lượng người dùng internet trên toàn cầu, chiếm 51,2% dân số toàn cầu.
4500 4000 3500 3000 2500 2000 Số lượng người dùng internet trên thế giới 1500 (triệu người) 1000 500 0 Năm 2008 Năm 2003 Năm 2004 Năm 2005 Năm 2006 Năm 2007 Năm 2009 Năm 2010 Năm 2011 Năm 2012 Năm 2013 Năm 2014 Năm 2015 Năm 2016 Năm 2017 Năm 2018 Hình 1.1 Số lượng người dùng Internet trên toàn cầu mỗi năm kể từ năm 2003 – 2018 Nguồn: https://internetvietnam.ne) Thị trường TMĐT ngày càng phát triển mạnh mẽ, không chỉ về số lượng người dùng và còn tăng cả về khối lượng giao dịch. Năm 2001 doanh thu từ TMĐT trên toàn cầu đạt trên 300 tỷ USD, đến năm 2015 còn số này tăng lên 1.592 tỷ USD, chiếm 7,3% trong tổng doanh thu thị trường bán lẻ toàn cầu và dự báo đến năm 2021 doanh số TMĐT toàn cầu sẽ đạt 4. Luan van 8 5000 4479 4500 3879 4000 3500 3305 3000 2774 2500 2197 Doanh số TMĐT trên toàn 1888 cầu 2000 1592 1500 1000 500 0 Năm Năm Năm Năm Năm Năm Năm 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 Hình 1.