Quản Lý Thuế Nhằm Thúc Đẩy Tuân Thủ Thuế Của Doanh Nghiệp Tại Việt Nam

Khám phá cách quản lý thuế hiệu quả để thúc đẩy tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại Việt Nam, nâng cao trách nhiệm và phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Cẩm Giang
• Người hướng dẫn: Lê Thị Diệu Huyền
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Quản Lý Thuế Nhằm Thúc Đẩy Tuân Thủ Thuế Của Doanh Nghiệp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nghiên cứu về tuân thủ thuế
• 1.2. Nghiên cứu về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tính tuân thủ thuế của doanh nghiệp
• 1.3. Tổng hợp các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng
• 1.4. Kết quả kế thừa và khoảng trống nghiên cứu
• 1.4.1. Kết quả kế thừa từ các công trình nghiên cứu trước đây
• 1.4.2. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.5. Các câu hỏi nghiên cứu trong luận án
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TUÂN THỦ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THUẾ
• 2.1. Cơ sở lý luận về tuân thủ thuế
• 2.1.1. Khái niệm về thuế
• 2.1.2. Khái niệm tuân thủ thuế
• 2.1.3. Phân loại tuân thủ thuế
• 2.1.4. Các tiêu chí đánh giá tuân thủ thuế của doanh nghiệp
• 2.2. Cơ sở lý luận về quản lý thuế
• 2.2.1. Một số khái niệm về quản lý thuế
• 2.2.2. Mục tiêu của quản lý thuế
• 2.2.3. Nguyên tắc của quản lý thuế
• 2.2.4. Nội ung cơ ản củ quản l thuế
• 2.3. Các nhân tố ảnh hƣởng đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp
• 2.3.1. Nhóm nhân tố liên quan đến quản lý thuế
• 2.3.2. Nhóm yếu tố về đối tượng nộp thuế
• 2.3.3. Nhóm nhân tố liên quan đến đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.4. Mô hình lý thuyết
• 2.4.1. Mô hình tuân thủ của Grabosky và Braithwaite
• 2.4.2. Mô hình lý thuyết hành động hợp lý
• 2.4.3. Mô hình lý thuyết về chấp nhận công nghệ
• 2.4.4. Mô hình tuân thủ thuế của Fischer
• 2.4.5. Mô hình khung sƣờn dốc trơn trƣợt về tuân thủ thuế
• 2.5. Kinh nghiệm quốc tế về tăng cƣờng hoạt động quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế
• 2.5.1. Kinh nghiệm quản lý thuế củ cơ qu n thuế Úc
• 2.5.2. Kinh nghiệm quản lý thuế củ cơ qu n thuế Anh
• 2.5.3. Kinh nghiệm quản lý thuế củ cơ qu n thuế Canada
• 2.5.4. Kinh nghiệm quản lý thuế củ cơ qu n thuế Singapore
• 2.5.5. Kinh nghiệm quản lý thuế của cơ qu n thuế Malaysia
• 2.6. Bài học kinh nghiệm về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ tại Việt Nam
• 2.7. KẾT LUẬN CHƢƠNG 2
• 3. CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG TUÂN THỦ THUẾ VÀ QUẢN LÝ THUẾ TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn 2016 – 2022
• 3.2. Tình hình thu ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2016 – 2022
• 3.3. Thực trạng bộ máy quản lý thuế ở Việt Nam
• 3.4. Quá trình đổi mới phương thức quản lý thuế hiện đại ở Việt Nam
• 3.5. Thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp ở Việt Nam
• 3.5.1. Thực trạng về doanh nghiệp ở Việt Nam giai đoạn 2016 – 2022
• 3.5.2. Thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp Việt Nam
• 3.6. Thực trạng quản lý thuế đối với doanh nghiệp ở Việt Nam
• 3.6.1. Thực trạng hoạt động tuyên truyền và hỗ trợ thuế
• 3.6.2. Thực trạng hoạt động quản l đăng k thuế
• 3.6.3. Thực trạng quản lý kê khai thuế
• 3.6.4. Thực trạng hoạt động quản lý nộp thuế
• 3.6.5. Thực trạng quản lý hoàn thuế
• 3.6.6. Thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế
• 3.6.7. Thực trạng quản lý nợ thuế và cƣỡng chế thuế
• 3.6.8. Thực trạng quản lý tình hình thực hiện hóa đơn điện tử
• 3.7. Đánh giá thực trạng quản lý thuế đối với doanh nghiệp tại Việt Nam
• 3.7.1. Kết quả đạt được
• 3.8. KẾT LUẬN CHƢƠNG 3
• 4. CHƢƠNG 4: NGHIÊN CỨU MỨC ĐỘ ẢNH HƢỞNG CỦA QUẢN LÝ THUẾ ĐẾN TUÂN THỦ THUẾ CỦA DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu
• 4.1.1. Phương pháp nghiên cứu
• 4.1.2. Quy trình nghiên cứu
• 4.2. Thiết kế mô hình nghiên cứu
• 4.2.1. Thiết kế nội dung nghiên cứu định tính
• 4.2.2. Kết quả nghiên cứu định tính
• 4.2.3. Mô hình nghiên cứu định lƣợng
• 4.2.4. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 4.2.5. Giả thuyết nghiên cứu
• 4.2.6. Phƣơng pháp kiểm định mô hình
• 4.3. Kết quả phân tích định lƣợng
• 4.3.1. Kết quả kiểm định chất lƣợng củ th ng đo
• 4.3.2. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.3.3. Phân tích hồi quy đ iến
• 4.3.4. Kết quả hồi quy
• 4.3.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƢƠNG 5: GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ THUẾ NHẰM THÚC ĐẨY TUÂN THỦ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 5.1. Định hƣớng về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế ở Việt Nam
• 5.1.1. Định hƣớng chung về cải cách quản lý thuế
• 5.1.2. Định hƣớng về mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế ở Việt Nam
• 5.2. Cơ sở để xây dựng giải pháp tăng cƣờng hoạt động quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp ở Việt Nam
• 5.3. Một số giải pháp nhằm tăng cƣờng quản lý thuế để đẩy mạnh tuân thủ của doanh nghiệp ở Việt Nam
• 5.3.1. Về hoàn thiện hệ thống cơ sở pháp lý
• 5.3.2. Về hoàn thiện các thủ tục đăng k thuế, kê khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế
• 5.3.3. Về tăng cƣờng các nội dung trong công tác quản lý thuế
• 5.3.4. Về xây dựng cơ sở dữ liệu ngƣời nộp thuế
• 5.3.5. Đẩy mạnh hệ thống giám sát và đảm bảo an toàn bảo mật thông tin của ngành Thuế
• 5.3.6. Tiếp tục hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá rủi ro tuân thủ
• 5.3.7. Sắp xếp lại cơ cấu tổ chức và phát triển nhân lực ngành Thuế
• 5.3.8. Về tăng cƣờng ứng dụng công nghệ thông tin trong chuyển đổi số, hƣớng tới số hóa ngành Thuế
• 5.3.9. Tăng cƣờng quản lý thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài trƣớc tác động củ Thuế tối thiểu toàn cầu
• 5.3.10. Tăng cƣờng công tác quản lý thuế đối với doanh nghiệp kinh o nh thƣơng mại điện tử
• 5.4. Đối với cơ qu n nhà nƣớc thuộc Bộ, ban ngành có liên quan
• 5.4.1. Tăng cƣờng phối hợp giữ cơ qu n thuế vối các cơ qu n nhà nƣớc nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế
• 5.5. Đối với đại lý thuế, tổ chức cung cấp dịch vụ số, hiệp hội doanh nghiệp
• 5.5.1. Tăng cƣờng vai trò điều phối củ đại lý thuế, tổ chức cung cấp dịch vụ số và hiệp hội DN
• 5.6. Đối với doanh nghiệp
• 5.6.1. Nâng cao trình độ CNTT của doanh nghiệp về thuế điện tử
• 5.7. KẾT LUẬN CHƢƠNG 5
• DANH MỤC KÝ HIỆU TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, HÌNH, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Thuế Doanh Nghiệp Thách Thức Triển Vọng

Quản lý thuế hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước (NSNN) ổn định và bền vững. Tại Việt Nam, việc quản lý thuế đối với các doanh nghiệp (DN) đóng vai trò quan trọng, chiếm phần lớn trong tổng thu NSNN. Tuy nhiên, việc tuân thủ thuế của DN vẫn còn nhiều hạn chế, gây thất thu cho ngân sách và tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh. Do đó, việc tăng cường quản lý thuế và nâng cao tuân thủ thuế doanh nghiệp là một yêu cầu cấp thiết. Bài viết này sẽ đi sâu vào thực trạng, thách thức và giải pháp để thúc đẩy tuân thủ pháp luật thuế tại Việt Nam, đồng thời khai thác các kinh nghiệm quốc tế trong lĩnh vực này.

1.1. Vai Trò Của Thuế Trong Ngân Sách Nhà Nước

Thuế là nguồn thu chủ yếu của NSNN, đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết kinh tế vĩ mô và đảm bảo công bằng xã hội. Theo số liệu của Bộ Tài chính, thu nội địa chiếm tỷ trọng ngày càng cao trong tổng thu NSNN, từ 64.7% năm 2016 lên 82.1% năm 2022. Điều này cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu thu, giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn thu từ dầu thô và xuất nhập khẩu. Luật thuế Việt Nam cần được hoàn thiện để phù hợp với bối cảnh kinh tế mới, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho DN phát triển và đóng góp vào NSNN. Các khoản thu từ thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đóng góp phần lớn vào ngân sách.

1.2. Thực Trạng Tuân Thủ Thuế Doanh Nghiệp Tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều nỗ lực cải cách, tình trạng tuân thủ thuế của DN tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều DN vẫn tìm cách gian lận, trốn thuế thông qua các hành vi như kê khai không trung thực, chuyển giá, hoặc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp. Theo Báo cáo của Tổng Cục Thuế, số vụ vi phạm pháp luật thuế bị phát hiện và xử lý ngày càng tăng, cho thấy mức độ phức tạp và tinh vi của các hành vi trốn thuế. Việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế và tăng cường kiểm tra, giám sát là cần thiết để giảm thiểu tình trạng này.

II. Vấn Đề Nổi Cộm Rủi Ro Về Thuế Thất Thu Ngân Sách

Thất thu ngân sách do rủi ro về thuế là một vấn đề nhức nhối, ảnh hưởng đến khả năng đầu tư phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Các hành vi trốn thuế, gian lận thuế, và lợi dụng kẽ hở của chính sách thuế doanh nghiệp gây ra những thiệt hại lớn cho NSNN. Bên cạnh đó, hệ thống quản lý thuế còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế số. Việc cải thiện hệ thống quản lý, giảm thiểu rủi ro về thuế và tăng cường thu ngân sách là mục tiêu quan trọng hàng đầu.

2.1. Các Hình Thức Gian Lận Thuế Phổ Biến Của Doanh Nghiệp

Các hình thức gian lận thuế phổ biến bao gồm: khai sai lệch doanh thu, chi phí, lợi nhuận; sử dụng hóa đơn bất hợp pháp; chuyển giá; trốn thuế thuế nhà thầu, thuế xuất nhập khẩu. Các hành vi này không chỉ gây thất thu cho NSNN mà còn tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, gây bất bình đẳng giữa các DN. Ngành thuế cần tăng cường thanh tra thuế và kiểm tra thuế để phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa xử phạt vi phạm thuế để răn đe.

2.2. Bất Cập Trong Quy Trình Kê Khai Nộp Thuế Hiện Hành

Quy trình kê khai thuế và thủ tục nộp thuế hiện hành còn nhiều thủ tục rườm rà, gây khó khăn cho DN. Hệ thống công nghệ thông tin chưa được đồng bộ và tích hợp đầy đủ, gây ra sự chậm trễ và sai sót trong quá trình xử lý dữ liệu. Việc cải cách quy trình kê khai thuế và thủ tục nộp thuế, ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa là cần thiết để giảm thiểu chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

2.3. Ảnh Hưởng Của Chuyển Giá Đến Nguồn Thu Ngân Sách

Chuyển giá là một trong những vấn đề nhức nhối trong lĩnh vực thuế, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Chuyển giá là hành vi thao túng giá giao dịch giữa các công ty con trong cùng một tập đoàn đa quốc gia để giảm thiểu nghĩa vụ thuế. Hiện tượng này gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước, tạo ra sự bất bình đẳng trong cạnh tranh, và làm xói mòn cơ sở thuế của quốc gia. Cơ quan thuế cần tăng cường kiểm soát hoạt động chuyển giá thông qua việc xây dựng các quy định, hướng dẫn cụ thể và nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ thuế.

III. Giải Pháp Quản Lý Thuế Hiệu Quả Bí Quyết Tăng Tuân Thủ

Để tăng cường tuân thủ thuế bền vững, cần có một hệ thống giải pháp quản lý thuế toàn diện và đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện luật thuế Việt Nam, cải cách quy trình kê khai thuế, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực của cán bộ thuế, và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế. Áp dụng các phương pháp tối ưu hóa thuế hợp pháp cho doanh nghiệp.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật Thuế Cập Nhật Thông Tư Nghị Định

Hệ thống pháp luật thuế cần được hoàn thiện, đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng, và phù hợp với thực tiễn. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật thuế còn chồng chéo, mâu thuẫn, hoặc chưa phù hợp. Cần thường xuyên cập nhật thông tư thuế và nghị định về thuế để đảm bảo tính kịp thời và hiệu lực của pháp luật thuế. Công bố và phổ biến kịp thời các văn bản quy phạm pháp luật về thuế đến người dân và doanh nghiệp.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Chuyển Đổi Số Trong Quản Lý Thuế

Ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý thuế là xu hướng tất yếu trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0. Cần xây dựng hệ thống thông tin quản lý thuế tích hợp, đồng bộ, và kết nối với các hệ thống thông tin khác. Cần triển khai hóa đơn điện tử, kê khai thuế điện tử, nộp thuế điện tử, và hoàn thuế điện tử. Sử dụng phần mềm quản lý thuế hiện đại để tăng cường hiệu quả quản lý.

3.3. Tăng Cường Tuyên Truyền Hỗ Trợ Nâng Cao Nhận Thức Về Thuế

Công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế. Cần đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, hỗ trợ, từ tổ chức hội nghị, hội thảo, đến phát tờ rơi, tờ gấp, và sử dụng các kênh truyền thông trực tuyến. Cần xây dựng đội ngũ cán bộ thuế có trình độ chuyên môn cao, kỹ năng giao tiếp tốt, và tận tình hỗ trợ người nộp thuế. Tư vấn về dịch vụ kế toán thuế cho doanh nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kinh Nghiệm Quản Lý Thuế Từ Các Nước

Nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm quốc tế về quản lý thuế là một cách hiệu quả để nâng cao hiệu quả quản lý thuế tại Việt Nam. Các nước như Úc, Anh, Canada, Singapore, Malaysia đã có nhiều thành công trong việc xây dựng hệ thống quản lý thuế hiệu quả và nâng cao tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Cần phân tích và áp dụng các bài học kinh nghiệm phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Nghiên cứu biên bản thanh tra thuế ở các nước tiên tiến.

4.1. Bài Học Từ Úc Mô Hình Tuân Thủ Tự Nguyện Của Cơ Quan Thuế

Cơ quan thuế Úc (ATO) đã xây dựng một mô hình tuân thủ tự nguyện hiệu quả, dựa trên việc tăng cường quan hệ đối tác với người nộp thuế, cung cấp thông tin và hỗ trợ đầy đủ, và áp dụng các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm. ATO cũng chú trọng đến việc ứng dụng công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu để phát hiện và ngăn chặn các hành vi trốn thuế.

4.2. Kinh Nghiệm Từ Singapore Quản Lý Rủi Ro Về Thuế Chặt Chẽ

Cơ quan thuế Singapore (IRAS) đã xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro về thuế chặt chẽ, dựa trên việc đánh giá rủi ro, phân loại rủi ro, và áp dụng các biện pháp kiểm soát rủi ro phù hợp. IRAS cũng chú trọng đến việc nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ thuế và sử dụng công nghệ thông tin để tăng cường hiệu quả quản lý.

V. Kết Luận Triển Vọng Quản Lý Thuế Trong Kỷ Nguyên Số

Quản lý thuế và tăng cường tuân thủ thuế doanh nghiệp là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực và phối hợp của tất cả các bên liên quan. Trong kỷ nguyên số, việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý thuế. Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật thuế, cải cách quy trình kê khai thuế, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, nâng cao năng lực của cán bộ thuế, và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế. Tư vấn đại lý thuế giúp doanh nghiệp.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Thuế Hướng Tới Tự Động Hóa

Tương lai của quản lý thuế sẽ hướng tới tự động hóa, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn (Big Data) để phát hiện và ngăn chặn các hành vi trốn thuế, gian lận thuế. Cần xây dựng một hệ thống quản lý thuế thông minh, có khả năng tự động phát hiện các rủi ro về thuế, tự động kiểm tra, giám sát, và tự động đưa ra các quyết định xử lý.

5.2. Thúc Đẩy Tuân Thủ Thuế Vai Trò Của Doanh Nghiệp

Doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tuân thủ thuế. Doanh nghiệp cần nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội, tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật thuế, và chủ động tham gia vào quá trình xây dựng chính sách thuế. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý thuế hiệu quả, đảm bảo tính chính xác và trung thực của thông tin kế toán và thuế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Cẩm Giang tại Học viện Ngân hàng (Hà Nội, năm 2024), thuộc chuyên ngành Tài chính ngân hàng (mã số: 9340201), dưới sự hướng dẫn khoa học của Lê Thị Diệu Huyền và Nguyễn Thị Thanh Hoài.

Về tính cấp thiết, thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước (NSNN). Trong cơ cấu thu NSNN giai đoạn 2016–2022, tỷ trọng thu nội địa đã tăng từ 64,7% năm 2016 lên 82,1% năm 2022. Số thu do ngành Thuế quản lý năm 2022 đạt 1.700 tỉ đồng, tăng 45,12% so với năm 2016. Doanh nghiệp (DN) đóng vai trò nòng cốt khi đóng góp hơn 3/4 tổng thu NSNN; trong đó, doanh nghiệp ngoài nhà nước chiếm 65%, doanh nghiệp nhà nước chiếm 20%, và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chiếm 15%. Nhóm doanh nghiệp quy mô lớn tuy chiếm chưa tới 1% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động nhưng đóng góp khoảng 25% tổng số thu nội địa.

Tuy nhiên, tính tuân thủ thuế của khu vực doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Các hành vi gian lận như để ngoài sổ sách kế toán, tạo lập giao dịch mua bán giả mạo, ghi giá bán thấp hơn thực tế, hạch toán sai quy định hoặc cố tình kê khai lỗ diễn biến phức tạp. Tỷ lệ nợ thuế trên tổng thu NSNN dù giảm từ 8,3% năm 2016 xuống hơn 6% năm 2022 nhưng số nợ chây ì khó thu có xu hướng tăng. Trong khi đó, các công trình trong và ngoài nước trước đây chủ yếu nghiên cứu hành vi tuân thủ của cá nhân hoặc tiếp cận trên phạm vi hẹp (cấp tỉnh, thành phố), chưa xem xét đồng thời tác động của hoạt động quản lý thuế và các nhân tố công nghệ đối với doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc. Từ thực tế này, tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu cần giải quyết là đánh giá toàn diện ảnh hưởng của quản lý thuế và các nhân tố liên quan đến tính tuân thủ thuế của doanh nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số và áp dụng thuế điện tử.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là phân tích, đánh giá mức độ ảnh hưởng của hoạt động quản lý thuế đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy tính tuân thủ thuế của doanh nghiệp ở Việt Nam gắn với bối cảnh triển khai thuế điện tử và chuyển đổi số ngành Thuế.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Tổng hợp, hệ thống hóa, phát triển và bổ sung cơ sở lý luận về tuân thủ thuế (khái niệm, nội dung, tiêu thức đánh giá) và các nhân tố ảnh hưởng đến tính tuân thủ thuế của người nộp thuế (NNT).
2. Phân tích, đánh giá thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp và thực trạng công tác quản lý thuế hướng đến nâng cao tính tuân thủ giai đoạn 2016–2022; đánh giá mức độ ảnh hưởng của quản lý thuế đến tính tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại Việt Nam.
3. Đề xuất các khuyến nghị và hàm ý chính sách liên quan đến các giải pháp tăng cường quản lý thuế nhằm thúc đẩy tính tuân thủ thuế của doanh nghiệp ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số.

Bốn câu hỏi nghiên cứu của luận án được đánh số cụ thể như sau:

1. Hệ thống hóa quan điểm và cơ sở lý luận về tuân thủ thuế và quản lý thuế. Làm rõ vai trò quan trọng của công tác quản lý thuế đối với đẩy mạnh tính tuân thủ của DN, đặc biệt trong bối cảnh áp dụng thuế điện tử và tiến tới số hóa thông tin ngành Thuế.
2. Thực trạng tuân thủ thuế của DN và thực trạng công tác quản lý thuế trong việc thúc đẩy tuân thủ của DN trong giai đoạn bắt đầu thí điểm hóa đơn điện tử năm 2016 cho đến nay như thế nào? Đánh giá thành tựu và hạn chế của thực trạng trên và tìm ra các nguyên nhân chủ quan và khách quan cho các tồn tại?
3. Kiểm định và đánh giá mức độ tác động của các nhân tố về quản lý thuế đến hành vi tuân thủ thuế của các DN tại Việt Nam. Nhân tố nào trong quản lý thuế có ảnh hưởng đáng kể nhất? Ngoài hoạt động quản lý thuế, có nhân tố nào về công nghệ (mức độ đáp ứng CNTT của DN và trình độ ứng dụng CNTT của CQT) có tác động đến tuân thủ thuế của DN hay không?
4. Dựa trên kết quả thảo luận và đánh giá ở trên, các giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác quản lý thuế hướng tới thúc đẩy tính tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp ở Việt Nam là gì? Các kiến nghị khác được đề xuất nhằm tăng cường tính khả thi của các giải pháp.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đánh giá mức độ ảnh hưởng của quản lý thuế đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp.
• Phạm vi nội dung: Quản lý thuế được tiếp cận theo nghĩa hẹp, tập trung vào cách thức cơ quan thuế tổ chức, điều hành thu nộp đối với doanh nghiệp. Tuân thủ thuế được đánh giá theo 4 khía cạnh của OECD (2004): (i) đăng ký thuế, (ii) kê khai và tính thuế, (iii) báo cáo thông tin và lưu trữ hồ sơ thuế, (iv) nộp thuế đúng quy định. Mô hình nghiên cứu kiểm định tác động của 10 nhóm biến độc lập dựa trên Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp hoạt động trên phạm vi toàn quốc tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp định tính được thu thập từ năm 2016 đến năm 2022 (năm 2016 là mốc thí điểm hóa đơn điện tử). Dữ liệu định lượng khảo sát sơ bộ được thực hiện từ ngày 01/02/2021 đến ngày 01/05/2021; khảo sát chính thức được triển khai từ tháng 06/2022 đến tháng 12/2022. Các giải pháp đề xuất định hướng cho giai đoạn 2025–2030, tầm nhìn đến năm 2040.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây được tác giả tổng thuật theo 3 nhóm lý thuyết chính:

1. Nhóm nghiên cứu dựa trên lý thuyết kinh tế: Tiếp cận theo lý thuyết thỏa dụng của Allingham và Sandmo (1972) cùng Srinivasan (1973), xác định 4 nhân tố quyết định hành vi tuân thủ: thuế suất, thu nhập tính thuế thực tế, xác suất bị kiểm tra thuế và mức xử phạt. Các nghiên cứu thực nghiệm kiểm chứng gồm Baldry (1986), Webley (1991), Pate và Hamilton (1992), Alm và cộng sự (1992), Jackson và Jaouen (1989), Shanmugam (2003), Dubin (2007), Yitzhaki (1974). Quan điểm trái chiều của Sour (2001) cho thấy việc tăng cường xử phạt và kiểm tra quá mức có thể tạo tác động tiêu cực, trong khi việc củng cố niềm tin và chất lượng dịch vụ công sẽ làm gia tăng tuân thủ tự nguyện.
2. Nhóm nghiên cứu dựa trên lý thuyết xã hội, tâm lý và hành vi: Tiêu biểu là Elffers và cộng sự (1987), Tan (1998), Hite (1997), Torgler và cộng sự (2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008), Schmolders (1959), Strumpel (1969). Các tác giả này chỉ ra rằng chuẩn mực xã hội, đạo đức, sự tin tưởng vào cơ quan nhà nước và sự công bằng của hệ thống pháp luật có tác động tích cực đến sự chấp hành nghĩa vụ thuế của người nộp thuế, đồng thời phản bác quan điểm áp đặt cưỡng chế đơn thuần.
3. Nhóm nghiên cứu hỗn hợp và các nhân tố phi kinh tế: Molero và Pujol (2012) bổ sung biến danh tiếng của người nộp thuế. Tran-Nam và cộng sự (2013) khẳng định cần kết hợp đa chiều giữa các lý thuyết kinh tế và hành vi. Về NNT doanh nghiệp, các nghiên cứu của Cowell (2003), Cuccia (1994), Joulfaian (2000), Crocker và Slemrod (2004), Kamdar (1997), Abdul-Jabbar và Pope (2008), Hanousek và Palda (2003), Torgler (2002) phân tích các đặc điểm nội tại của doanh nghiệp và nhân khẩu học của người đứng đầu. Cẩm nang OECD (2004) tổng hợp 5 nhóm yếu tố tác động (kinh doanh, ngành nghề, kinh tế, tâm lý, xã hội). Các nghiên cứu bổ sung về niềm tin (Feld và Frey, 2002; Van Dijke và Verboon, 2010; Kastlunger và cộng sự, 2013), cơ hội tham nhũng (Muthukrishna và cộng sự, 2017), nhận thức công bằng thuế (Fehr và Rockenbach, 2003; Saad, 2011; Manchilot Tilahun, 2018), phân loại nhân tố truyền thống và phi truyền thống (Kanyeka, 2008), hoặc mô hình dựa trên Ajzen (Marandu và cộng sự, 2014; Casper, 2007), cùng các phân tích của Ann và Helen (1987), Andreoni (1998).
4. Nhóm nghiên cứu về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ: Bird (2003), OECD (2001), Murphy (2004), Gerger và cộng sự (2014) (bổ sung biến quyền lợi NNT và ứng dụng công nghệ thông tin tại Thổ Nhĩ Kỳ), Ravikumar và Yuzhe Zhang (2009) (mô hình kiểm tra thu nhập ẩn), Lavermicocca (2011), Czinege (2019), Chooi (2020) (quản lý rủi ro tuân thủ), Slemrod (2016), Hallsworth (2014).

Tại Việt Nam, các công trình tiêu biểu gồm: Lê Duy Thành (2007) về đổi mới quản lý thuế trong điều kiện hội nhập; Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009) vận dụng mô hình tháp tuân thủ của Braithwaite khảo sát tại Hà Nội; Nguyễn Thị Thanh Hoài và cộng sự (2011) bổ sung nhân tố dịch vụ thuế tư nhân; Nguyễn Minh Hà và Nguyễn Hoàng Quân (2012) khảo sát 170 doanh nghiệp tư nhân tại TP. Hồ Chí Minh; Nguyễn Tiến Thức (2013) phân tích 5 nhóm nhân tố; Đặng Thị Bạch Vân (2014) làm rõ biến kinh tế và tâm lý xã hội; Phan Thị Mỹ Dung và Lê Quốc Hiếu (2015) xác lập khung 7 biến; Lèng Hoàng Minh (2017); Bùi Ngọc Toản (2017) chỉ ra đặc điểm cơ quan thuế tác động mạnh nhất tại TP. Hồ Chí Minh; Bùi Thị Thu Thảo (2020) với 8 nhóm nhân tố tại TP. Hồ Chí Minh. Các tác giả Nguyễn Thị Minh Hằng (2011), Nguyễn Thị Minh Hòa (2011), Nguyễn Thị Thương Huyền (2011), Lê Xuân Trường (2011), Trần Huy Trường (2014) tập trung vào quy trình giám sát, quản lý tuân thủ và kỹ thuật thanh tra theo quản lý rủi ro.

Tác giả chỉ ra 7 khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết:

1. Mối quan hệ giữa cơ chế quản lý thuế với hành vi tuân thủ thuế của DN (tuân thủ tự nguyện khi có niềm tin hoặc tuân thủ bắt buộc khi có cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra chặt chẽ).
2. Phạm vi nghiên cứu: Các công trình trước chủ yếu thực hiện ở phạm vi hẹp (quận, thành phố, tỉnh); luận án mở rộng nghiên cứu tổng thể trên diện rộng toàn quốc.
3. Đối tượng nghiên cứu: Chưa có công trình đánh giá chi tiết tính tuân thủ thuế phân theo quy mô và ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp.
4. Nhân tố công nghệ: Cần một đánh giá toàn diện đặt trong bối cảnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) và thuế điện tử.
5. Nhân tố mới về người đứng đầu doanh nghiệp: Chưa có nghiên cứu trước đây đưa các yếu tố trình độ học vấn, hiểu biết về thuế, năng lực CNTT của người đứng đầu vào mô hình kiểm định.
6. Đánh giá thực trạng: Chưa có công trình đánh giá toàn diện thực trạng tuân thủ và quản lý thuế tại Việt Nam giai đoạn 2016–2022 gắn với quá trình thí điểm và áp dụng hóa đơn điện tử.
7. Giải pháp: Chưa có nghiên cứu đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ cho giai đoạn 2025–2030, tầm nhìn 2040.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án làm rõ các cơ sở lý luận nền tảng:

• Khái niệm thuế: Tổng hợp quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, Christopher Pass và Bryan Lowes (1988), Gaston Jèze (1934), và Lê Thị Diệu Huyền (2018). Luận án xác định thuế là khoản thu bắt buộc của NSNN từ tổ chức, cá nhân theo quy định pháp luật nhằm phục vụ hàng hóa công cộng và điều hành vĩ mô, mang 4 đặc trưng: tính bắt buộc, tính pháp lý, tính động viên của cải công cộng không đối giá trực tiếp, và tính chuyển dịch thu nhập.
• Khái niệm tuân thủ thuế: Khung phân tích của OECD (2004) với 4 trụ cột: (i) đăng ký thuế đúng hạn; (ii) kê khai kịp thời; (iii) báo cáo chính xác, lưu trữ hồ sơ đầy đủ; (iv) nộp thuế đủ và đúng hạn.
• Phân loại tuân thủ thuế: Theo hành vi (tuân thủ tự nguyện - Kirchler, 2007; tuân thủ bắt buộc - Allingham và Sandmo, 1972); theo tính chất (tuân thủ hành chính và tuân thủ kỹ thuật - Chan và cộng sự, 2000); theo nội dung (kê khai, thanh toán, báo cáo - Brown và Mazur, 2003; Akhand, 2012); theo mức độ (4 cấp độ theo mô hình của Grabosky và Braithwaite, 1986).
• Tiêu chí đánh giá tuân thủ thuế: Kết hợp tiêu chí định tính (mức độ am hiểu pháp luật, bản chất hành vi tự nguyện hay bắt buộc) và tiêu chí định lượng (tổng quát qua tỷ lệ NNT vi phạm; cụ thể theo Thông tư 31/2021/BTC về tỷ lệ nộp tờ khai đúng hạn, tờ khai không có lỗi số học, tỷ lệ nợ đọng thuế, nợ khó thu).
• Khái niệm quản lý thuế: Tổng hợp từ Tanzi và Pellechio (1995), Ott (1998), Cơ quan thuế Hà Lan (2000), Giáo trình Tài chính công (ĐH Kinh tế TP.HCM, 2005) và Giáo trình Quản lý thuế (Học viện Tài chính, 2016).
• Các mô hình lý thuyết vận dụng: Mô hình Grabosky và Braithwaite (1986); Lý thuyết hành động hợp lý (TRA); Lý thuyết hành vi có kế hoạch (TPB); Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM); Mô hình Fischer; Mô hình khung sườn dốc trơn trượt (Slippery slope framework); Mô hình tuân thủ ATO. Luận án nghiên cứu kinh nghiệm quản lý thuế của Úc, Anh, Canada, Singapore, Malaysia để rút ra bài học cho Việt Nam.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án sử dụng phương pháp hỗn hợp (kết hợp định tính và định lượng):

• Phương pháp định tính: Thu thập thông tin thứ cấp, tổng hợp văn bản pháp luật, phân tích tài liệu lịch sử, so sánh số liệu quản lý thuế, và thực hiện phỏng vấn chuyên sâu đối với cán bộ quản lý thuế để hiệu chỉnh thang đo và mô hình nghiên cứu.
• Phương pháp định lượng: Sử dụng bảng hỏi khảo sát trên diện rộng đối với doanh nghiệp thuộc nhiều ngành nghề, loại hình và quy mô. Quy trình xử lý dữ liệu qua phần mềm thống kê bao gồm: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), và phân tích hồi quy tuyến tính đa biến nhằm xác định mức độ tác động của các nhân tố đến tuân thủ thuế.
• Nguồn tư liệu và dữ liệu:
  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo tổng kết, sơ kết của Tổng cục Thuế, Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê, Cổng thông tin điện tử Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư giai đoạn 2016–2022.
  • Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát sơ bộ thực hiện từ 01/02/2021 đến 01/05/2021 đối với chuyên gia và doanh nghiệp; khảo sát chính thức diện rộng thực hiện từ tháng 06/2022 đến tháng 12/2022 đối với các doanh nghiệp trên toàn quốc.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về tuân thủ thuế và quản lý thuế. Tác giả phân chia bức tranh nghiên cứu quốc tế thành 3 hướng tiếp cận lý thuyết (kinh tế, tâm lý - hành vi, và hỗn hợp), đồng thời tổng hợp các phương pháp nghiên cứu đã từng được áp dụng (định tính qua phỏng vấn sâu; định lượng qua dữ liệu thống kê, thử nghiệm, khảo sát bảng hỏi; phương pháp hỗn hợp). Trên cơ sở chỉ ra 7 khoảng trống nghiên cứu cụ thể gắn với bối cảnh triển khai công nghệ thông tin và hóa đơn điện tử tại Việt Nam, chương 1 thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu làm kim chỉ nam cho các chương tiếp theo.

Chương 2: Cơ sở lý luận về tuân thủ thuế và quản lý thuế

Chương 2 hoàn thiện khung lý luận về thuế, tuân thủ thuế và quản lý thuế. Tác giả làm rõ bản chất của thuế và 4 trụ cột tuân thủ thuế theo khuyến nghị của OECD (2004), phân loại các hình thức tuân thủ và hệ thống các tiêu chí đánh giá định tính cũng như định lượng theo Thông tư 31/2021/BTC. Chương này phân tích chi tiết 7 mô hình lý thuyết nền tảng (Grabosky và Braithwaite, TRA, TPB, TAM, Fischer, Slippery Slope, ATO), tổng hợp 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng theo OECD (kinh doanh, ngành nghề, kinh tế, tâm lý, xã hội), đồng thời phân tích kinh nghiệm quản lý thuế hiện đại của 5 quốc gia (Úc, Anh, Canada, Singapore, Malaysia) nhằm rút ra các bài học thực tiễn cho cơ quan thuế Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng tuân thủ thuế và quản lý thuế tại Việt Nam

Chương 3 phản ánh bối cảnh kinh tế - xã hội và số liệu thu ngân sách nhà nước giai đoạn 2016–2022. Nội dung tập trung đánh giá thực trạng bộ máy quản lý thuế, tiến trình đổi mới theo phương thức quản lý hiện đại, và thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp phân theo quy mô, loại hình và ngành nghề kinh tế.

Các dữ liệu và chỉ tiêu quản lý thuế then chốt trong giai đoạn 2016–2022 được văn bản luận án phản ánh như sau:

Chỉ tiêu / Năm	2016	2022	Ghi chú văn bản (11 tháng 2023 / Đặc điểm)
Tỷ trọng thu nội địa trong tổng thu NSNN	64,7%	82,1%	Tăng trưởng đều qua các năm
Số thu do ngành Thuế quản lý	-	1.700 tỉ đồng	Tăng 45,12% so với năm 2016; 11 tháng 2023 đạt 1.002 tỷ đồng (97,3% dự toán)
Thu nội địa do cơ quan thuế quản lý	-	-	11 tháng 2023 ước đạt 1.458 tỷ đồng (96,1% dự toán)
Đóng góp theo loại hình DN: Ngoài nhà nước	-	65%	Chiếm tỷ trọng lớn nhất, có xu hướng tăng đều
Đóng góp theo loại hình DN: Nhà nước	-	20%	Giảm nhẹ do số lượng DN có vốn nhà nước giảm dần
Đóng góp theo loại hình DN: FDI	-	15%	Được hưởng nhiều ưu đãi, số thu chưa phản ánh hết sinh lời thực tế
Đóng góp theo quy mô: DN lớn	-	25% thu nội địa	Số lượng chiếm dưới 1% tổng số DN đang hoạt động
Tỷ lệ DN thuộc diện thanh tra, kiểm tra	13%	> 25%	Tăng cường thu hồi các khoản thất thu vào NSNN
Tỷ lệ nợ thuế / Tổng thu NSNN của DN	8,3%	> 6%	Số nợ chây ì khó thu tăng; thu nợ 11 tháng 2023 đạt 29.416 tỷ đồng (70% chỉ tiêu)

Chương này cũng phân tích chi tiết tình hình thực hiện các chức năng quản lý thuế: hoạt động tuyên truyền và hỗ trợ NNT; quản lý đăng ký thuế; quản lý kê khai thuế; quản lý nộp thuế; quản lý hoàn thuế; hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế; quản lý nợ thuế và cưỡng chế nợ thuế; và tình hình triển khai hóa đơn điện tử đến hết ngày 31/12/2022. Tác giả chỉ ra các hạn chế tồn tại như tình trạng trốn lậu thuế, kê khai sai, nợ đọng thuế, các gian lận hóa đơn điện tử và xác định các nguyên nhân chủ quan, khách quan.

Chương 4: Nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của quản lý thuế đến tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại Việt Nam

Chương 4 trình bày quy trình nghiên cứu thực nghiệm hỗn hợp. Tác giả thiết kế mô hình nghiên cứu định lượng gồm biến phụ thuộc là Tuân thủ thuế của doanh nghiệp và 10 nhóm biến độc lập được tổng hợp dựa trên Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 và các lý thuyết kế thừa:

Nhóm nhân tố	Tên biến độc lập trong mô hình	Chi tiết nội dung kiểm định
Quản lý thuế	(1) Tuyên truyền hỗ trợ	Các hình thức tuyên truyền và dịch vụ hỗ trợ NNT của CQT
	(2) Quản lý đăng ký, kê khai và thu thuế	Quy trình, thủ tục hành chính về đăng ký, nộp tờ khai và thu thuế
	(3) Thanh tra kiểm tra thuế	Tần suất, xác suất và hiệu quả phát hiện sai phạm qua thanh kiểm tra
	(4) Quản lý nợ thuế và cưỡng chế nợ thuế	Biện pháp đôn đốc, xử lý nợ đọng và áp dụng chế tài cưỡng chế nợ
	(5) Mức độ ứng dụng CNTT trong QLT	Năng lực hạ tầng số, phần mềm quản lý và hệ thống hóa đơn điện tử
Doanh nghiệp	(6) Đặc điểm hoạt động kinh doanh của DN	Quy mô vốn, loại hình sở hữu, ngành nghề, thời gian hoạt động
	(7) Đặc điểm của người đứng đầu	Trình độ học vấn, hiểu biết về thuế, năng lực CNTT của lãnh đạo DN
	(8) Nhận thức về thuế điện tử	Mức độ hiểu biết, nhận thức về lợi ích và thủ tục thuế điện tử
	(9) Mức độ đáp ứng CNTT của DN	Trình độ kỹ thuật, trang thiết bị và kỹ năng số của nhân sự DN
Kinh tế vĩ mô	(10) Đặc điểm kinh tế vĩ mô	Tác động từ bối cảnh kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát/CPI)

Chương này kiểm định chất lượng thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích hồi quy đa biến và thảo luận chi tiết kết quả tác động của các nhóm biến quản lý thuế, biến công nghệ và đặc điểm doanh nghiệp tới hành vi tuân thủ.

Chương 5: Giải pháp tăng cường quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp ở Việt Nam

Chương 5 xác định các định hướng cải cách quản lý thuế và ứng dụng công nghệ thông tin giai đoạn 2022–2025 và định hướng đến năm 2030, tầm nhìn 2040. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu thực nghiệm và đánh giá thực trạng, tác giả đề xuất 10 nhóm giải pháp trọng tâm đối với hoạt động quản lý thuế và các kiến nghị đối với các cơ quan, tổ chức có liên quan:

1. Hoàn thiện hệ thống cơ sở pháp lý.
2. Hoàn thiện các thủ tục hành chính thuế (đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp thuế, hoàn thuế).
3. Tăng cường các nội dung nghiệp vụ trong công tác quản lý thuế.
4. Xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp về người nộp thuế.
5. Đẩy mạnh hệ thống giám sát và đảm bảo an toàn bảo mật thông tin ngành Thuế.
6. Tiếp tục hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá rủi ro tuân thủ.
7. Sắp xếp lại cơ cấu tổ chức bộ máy và phát triển nhân lực ngành Thuế.
8. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong chuyển đổi số, hướng tới số hóa toàn diện ngành Thuế.
9. Tăng cường quản lý thuế đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) trước tác động của Thuế tối thiểu toàn cầu.
10. Tăng cường công tác quản lý thuế đối với doanh nghiệp kinh doanh thương mại điện tử.

Đi kèm các giải pháp trên là hệ thống khuyến nghị thực hiện: tăng cường phối hợp giữa cơ quan thuế với các cơ quan nhà nước thuộc các Bộ, ban ngành liên quan; phát huy vai trò điều phối của các đại lý thuế, tổ chức cung cấp dịch vụ số và hiệp hội doanh nghiệp; đồng thời nâng cao trình độ công nghệ thông tin và kỹ năng thuế điện tử cho bản thân các doanh nghiệp.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn như sau:

Về mặt lý luận:

• Thứ nhất, luận án phân tích và trình bày một cách đầy đủ, có hệ thống các vấn đề lý luận về tuân thủ thuế và quản lý thuế đối với đối tượng nộp thuế là doanh nghiệp.
• Thứ hai, luận án chỉ rõ các nội dung tuân thủ thuế, tiêu thức đánh giá mức độ tuân thủ thuế và các nhân tố ảnh hưởng đến thúc đẩy tuân thủ thuế của doanh nghiệp đứng trên góc độ cơ quan quản lý thuế.
• Thứ ba, luận án hệ thống hóa các mô hình lý thuyết nghiên cứu hành vi tuân thủ thuế gắn với ứng dụng công nghệ; đồng thời xây dựng mô hình đánh giá các nhân tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp.
• Thứ tư, luận án hệ thống hóa kinh nghiệm quốc tế về quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại một số quốc gia điển hình (Úc, Anh, Canada, Singapore, Malaysia) trong bối cảnh triển khai thuế điện tử.

Về mặt thực tiễn:

• Thứ nhất, luận án phân tích toàn diện thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại Việt Nam giai đoạn 2016 (mốc bắt đầu thí điểm áp dụng hóa đơn điện tử) đến hết năm 2022.
• Thứ hai, về mặt định tính, luận án đánh giá thực trạng tuân thủ thuế của doanh nghiệp và tình hình quản lý thuế đối với doanh nghiệp trong bối cảnh triển khai thuế điện tử.
• Thứ ba, về mặt định lượng, luận án kiểm định mức độ ảnh hưởng của 10 nhóm biến độc lập thuộc 3 nhóm nhân tố (quản lý thuế, đặc điểm doanh nghiệp và kinh tế vĩ mô) đến biến phụ thuộc Tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc.
• Thứ tư, luận án đề xuất 10 nhóm giải pháp cụ thể đối với hoạt động quản lý thuế cùng các khuyến nghị phối hợp đối với các Bộ ngành, đại lý thuế, tổ chức cung cấp dịch vụ số và doanh nghiệp nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế trong bối cảnh chuyển đổi số và số hóa ngành Thuế giai đoạn 2025–2030, tầm nhìn 2040.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, luận án giới hạn phạm vi dữ liệu đánh giá thực trạng định tính trong mốc thời gian từ năm 2016 đến năm 2022; các thông tin số liệu năm 2023 mới dừng ở mức số liệu lũy kế 11 tháng do thời điểm hoàn thành luận án vào năm 2024. Về phương pháp, việc sử dụng bảng hỏi khảo sát để đo lường nhận thức, tâm lý và thái độ của người nộp thuế không tránh khỏi tính chủ quan nhất định từ phía người trả lời. Đối tượng nghiên cứu của luận án chỉ tập trung vào người nộp thuế là doanh nghiệp, chưa bao quát khu vực hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ phạm vi trên bao gồm:

• Mở rộng theo dõi chuỗi số liệu thực nghiệm sau năm 2022 khi hệ thống hóa đơn điện tử và các nền tảng số hóa ngành Thuế đã được vận hành đồng bộ trên toàn quốc.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu tác động thực tế của việc thực thi chính sách Thuế tối thiểu toàn cầu đối với nhóm doanh nghiệp FDI lớn tại Việt Nam.
• Khảo sát mở rộng hành vi tuân thủ thuế sang các mô hình kinh doanh số mới, kinh tế chia sẻ, và các cá nhân kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.

Giá trị tham khảo

Luận án cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản lý công và Thuế có thể tham khảo Chương 1 và Chương 2 để hệ thống hóa khung lý thuyết tổng quan, các mô hình hành vi tuân thủ (Fischer, Slippery Slope, TRA, TPB, TAM) và kinh nghiệm quản lý tuân thủ quốc tế.
• Các nhà nghiên cứu phân tích định lượng có thể tham khảo thiết kế nghiên cứu ở Chương 4 về cách thức xây dựng bảng hỏi, lựa chọn thang đo 10 nhóm biến độc lập kết hợp giữa Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 với các biến công nghệ và người đứng đầu doanh nghiệp.
• Cán bộ quản lý, chuyên viên hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế và Cục Thuế các địa phương có thể sử dụng các phát hiện ở Chương 3 và 10 nhóm giải pháp ở Chương 5 để hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá rủi ro tuân thủ, quy trình thanh tra kiểm tra và các biện pháp quản lý doanh nghiệp thương mại điện tử, doanh nghiệp FDI.
• Các hiệp hội doanh nghiệp, đại lý thuế và doanh nghiệp có thể tham khảo các tiêu chí tuân thủ theo Thông tư 31/2021/BTC và OECD để tự rà soát, ngăn ngừa rủi ro sai phạm trong kê khai, nộp thuế và sử dụng hóa đơn điện tử.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung đánh giá tuân thủ thuế của doanh nghiệp trong luận án được xây dựng dựa trên cơ sở nào?
Luận án vận dụng quan điểm của OECD (2004) để đánh giá hành vi tuân thủ thuế trên 4 trụ cột nghiệp vụ: (i) đăng ký thuế đúng hạn; (ii) kê khai và tính thuế đầy đủ, đúng hạn; (iii) báo cáo thông tin chính xác và lưu trữ hồ sơ thuế hoàn chỉnh; (iv) nộp các khoản thuế đầy đủ và đúng hạn. Đồng thời, tác giả kết hợp với hệ thống chỉ số đánh giá của Bộ Tài chính ban hành tại Thông tư số 31/2021/BTC.

2. Cơ cấu số thu NSNN và vai trò đóng góp của các nhóm doanh nghiệp theo số liệu luận án phản ánh như thế nào?
Theo số liệu Bộ Tài chính được luận án trích dẫn, tỷ trọng thu nội địa tăng từ 64,7% năm 2016 lên 82,1% năm 2022 trong tổng thu NSNN. Khu vực doanh nghiệp đóng góp hơn 3/4 tổng thu NSNN. Xét theo loại hình, doanh nghiệp ngoài nhà nước chiếm 65%, doanh nghiệp nhà nước chiếm khoảng 20%, và doanh nghiệp FDI chiếm 15%. Xét theo quy mô, nhóm doanh nghiệp lớn chiếm chưa đến 1% tổng số lượng doanh nghiệp đang hoạt động nhưng đóng góp khoảng 25% tổng thu nội địa.

3. Tỷ lệ thanh tra, kiểm tra và tình hình nợ thuế của doanh nghiệp giai đoạn 2016–2022 có sự thay đổi ra sao?
Tỷ lệ doanh nghiệp thuộc diện thanh tra, kiểm tra tăng từ 13% năm 2016 lên hơn 25% năm 2022 nhằm thu hồi thất thoát nộp vào NSNN. Tỷ lệ nợ thuế của doanh nghiệp trên tổng thu NSNN giảm từ 8,3% năm 2016 xuống hơn 6% năm 2022; tuy nhiên, số nợ do doanh nghiệp chây ì khó thu có xu hướng tăng. Lũy kế đến cuối tháng 11/2023, số tiền thu hồi nợ thuế ước đạt 29.416 tỷ đồng (đạt 70% chỉ tiêu thu nợ cả năm 2023).

4. Mô hình định lượng của luận án kiểm định tác động của những nhóm nhân tố nào đến tính tuân thủ thuế của doanh nghiệp?
Mô hình nghiên cứu định lượng kiểm định tác động của 10 nhóm biến độc lập đến 1 biến phụ thuộc (Tuân thủ thuế của DN), bao gồm: 5 biến thuộc nhóm quản lý thuế (Tuyên truyền hỗ trợ; Quản lý đăng ký, kê khai và thu thuế; Thanh tra kiểm tra thuế; Quản lý nợ thuế và cưỡng chế nợ thuế; Mức độ ứng dụng CNTT trong quản lý thuế); 4 biến thuộc nhóm doanh nghiệp (Đặc điểm hoạt động kinh doanh của DN; Đặc điểm của người đứng đầu; Nhận thức về thuế điện tử; Mức độ đáp ứng CNTT của DN); và 1 biến về kinh tế vĩ mô (Đặc điểm kinh tế vĩ mô).

5. Tại sao luận án lựa chọn mốc thời gian đánh giá thực trạng bắt đầu từ năm 2016?
Năm 2016 được tác giả lựa chọn làm mốc khởi đầu vì đây là thời điểm ngành Thuế Việt Nam bắt đầu triển khai thí điểm áp dụng hóa đơn điện tử. Đây được xem là bước chuyển đổi then chốt trong tiến trình cải cách hiện đại hóa công tác quản lý thuế, tạo tiền đề chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên nền tảng công nghệ số và thúc đẩy tuân thủ thuế tự nguyện.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Cẩm Giang đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các mô hình hành vi về tuân thủ thuế và quản lý thuế đối với doanh nghiệp. Dựa trên dữ liệu thực tế giai đoạn 2016–2022 gắn với tiến trình áp dụng hóa đơn điện tử và Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, tác giả đã đánh giá thực trạng tuân thủ, đồng thời kiểm định mô hình hồi quy đa biến với 10 nhóm nhân tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực chứng để đề xuất 10 nhóm giải pháp đồng bộ và các kiến nghị chính sách nhằm hiện đại hóa quản lý thuế, hướng đến mục tiêu thúc đẩy tuân thủ thuế tự nguyện của doanh nghiệp trong giai đoạn 2025–2030, tầm nhìn 2040.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng qu n nghiên cứu Chương 2: Cơ sở l luận về tuân thủ thuế và quản l thuế Chương 3: Thực trạng quản l thuế và tuân thủ thuế củ o nh nghiệp tại Việt N m Chương 4: Nghiên cứu mức độ ảnh hƣởng củ quản l thuế đến tuân thủ 8 thuế củ o nh nghiệp Chương 5: Giải pháp tăng cƣờng quản l thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ thuế củ o nh nghiệp tại Việt N m 9 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Vấn đề tuân thủ thuế và quản lý thuế nhằm thúc đẩy tuân thủ của doanh nghiệp nói riêng và ngƣời nộp thuế nói chung đƣợc nhiều nhà khoa học trong và ngoài nƣớc quan tâm và lựa chọn là nội ung để thực hiện các công trình nghiên cứu. Một số công trình tiêu biểu đƣợc trình ày ƣới nhiều hình thức khác nh u nhƣ luận án tiến sĩ, ài áo kho học, đề tài nghiên cứu các cấp… 1. Nghiên cứu về tuân thủ thu Về lý thuyết tuân thủ thuế Theo tổng hợp từ các nghiên cứu quốc tế về tuân thủ thuế đƣợc chia làm 3 nhóm lý thuyết bao gồm: (i) lý thuyết kinh tế, (ii) lý thuyết xã hội - tâm lý – hành vi, (ii) lý thuyết hỗn hợp kinh tế - xã hội - tâm lý – hành vi. Nghiên cứu về tuân thủ thuế dựa vào các lý thuyết kinh tế: Lý thuyết kinh tế tiên phong cho nghiên cứu định lƣợng về vấn đề tuân thủ và trốn thuế là lý thuyết thỏa dụng đƣợc phát triển bởi Allingham và Sandmo (1972) và Srinivasan (1973).

Khi mà lợi ích của việc trốn thuế lớn hơn những chi phí tuân thủ thì nhìn chung NNT sẽ tìm mọi cách tối đ hó lợi ích của họ bằng việc tối thiểu hóa thu nhập tính thuế và số thuế phải nộp thông qua các báo cáo thuế. Họ dám chấp nhận mạo hiểm trốn không kê khai một phần hoặc tất cả thu nhập thực tế nếu xác suất bị CQT phát hiện là thấp. Tuy nhiên nếu CQT thực hiện thanh tra chặt chẽ, chi phí tuân thủ sẽ c o hơn khi NNT ị phát hiện vi phạm, số tiền phạt sẽ làm giảm thu nhập hơn nhiều so với khoản thanh toán thuế. Nói cách khác, lợi ích của việc tuân thủ thuế lớn hơn cơ hội trốn thuế và NNT sẽ chọn chấp hành.

Từ lý thuyết này xác định 4 nhân tố có tính quyết định đến hành vi tuân thủ là: thuế suất, thu nhập tính thuế thực tế của NNT, xác suất bị kiểm tra thuế và mức xử phạt. Qua việc phân tích các mô hình toán học, cho thấy mối quan hệ tỉ lệ thuận giữa nhân tố xử phạt và sự gi tăng kiểm tra thuế với việc kê kh i tăng thu nhập thực tế của NNT. Có nghĩ là NNT sẽ chấp hành cung cấp các thông tin chính xác và trung thực về thu nhập thực tế khi tính thuế nếu CQT áp dụng nhiều biện pháp thanh tra, kiểm tra một cách thƣờng xuyên với những mức phạt hành chính c o. Ƣu điểm của lý thuyết này là có thể giúp CQT lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra thuế tối ƣu nhằm tăng cƣờng tính tuân thủ.

Hầu hết các nghiên cứu tuân thủ thuế dựa trên biến kinh tế đều sử dụng lý thuyết này. Đồng qu n điểm rằng biện pháp trừng phạt và khả năng ị 10 phát hiện sẽ làm giảm hành vi không tuân thủ thuế, các nghiên cứu thực nghiệm kế thừa lý thuyết răn đ của Allingham và Sandmo (1972) là Baldry (1986), Webley (1991), Pate và Hamilton (1992), Alm và cộng sự (1992), Jackson và Jaouen (1989), Sh nmug m (2003), Du in (2007). Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng nghiên cứu này còn khiếm khuyết là biến xác suất bị kiểm tra mặc định không đổi, song trên thực tế tần suất thanh, kiểm tra thuế của CQT phụ thuộc vào mức độ rủi ro củ NNT cũng nhƣ số thu nhập tính thuế báo cáo trong tờ khai thuế. Ngƣợc lại, Sour (2001) cho rằng nếu tăng cƣờng xử phạt và kiểm tra thuế một cách quá mức sẽ dẫn đến mối quan hệ ngƣợc chiều với tuân thủ thuế.

Trong khi đó nếu Chính phủ xây dựng niềm tin tốt đẹp với NNT đồng thời nâng cao chất lƣợng dịch vụ công, những nhân tố này có tác động tích cực, gi tăng tuân thủ tự nguyện của NNT. Tuy nhiên, nghiên cứu của Sour vẫn có điểm hạn chế khi biến xác suất kiểm tra thuế là ngoại sinh và độc lập với biến thu nhập thực tế của NNT bởi lẽ thực tế cho thấy, mức độ tuân thủ phụ thuộc vào độ lớn của thu nhập thực tế củ NNT cũng nhƣ xác suất bị CQT thanh tra, kiểm tra phụ thuộc vào thu nhập trong báo cáo thuế. Hơn nữa mỗi loại thu nhập có rủi ro báo cáo khác nhau và tỉ lệ bị phát hiện vi phạm là không giống nhau. Do vậy kết quả của Sour chỉ phù hợp với cách thức quản lý trong ngắn hạn.

Không phủ nhận những đánh giá về nhân tố ảnh hƣởng đến tuân thủ thuế theo lý thuyết kinh tế, song sẽ phiến diện nếu bỏ qua những nhân tố quan trọng khác nhƣ đạo đức, trách nhiệm xã hội của NNT. Bởi lẽ qua quan sát thấy rằng tuân thủ thuế không chỉ phụ thuộc vào kinh tế của NNT, các nhà khoa học tiếp tục đi tìm lời giải cho câu hỏi liệu các nhân tố xã hôi, tâm l , hành vi có tác động đến tuân thủ thuế hay không. Nghiên cứu tuân thủ thuế dựa vào các lý thuyết về xã hội, tâm lý, hành vi Các nhân tố liên qu n đến con ngƣời mới quan trọng và quyết định đến hành vi tuân thủ thuế. Đây là nhận định của các nghiên cứu dựa trên lý thuyết tâm lý, hành vi của Elffers và cộng sự (1987), Tan (1998), Hite (1997), Torgler và cộng sự (2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008).

Tiêu biểu là công trình của Torgler (2003) nghiên cứu tại Costa Rica và Thụy Sĩ cho thấy chuẩn mực xã hội về đạo đức tuân thủ thuế, đƣợc đo lƣờng qua biến nhận thức tuân thủ thuế của cá nhân và ý kiến số đông, có tác động tích cực đến hành vi chấp hành nghĩ vụ thuế. Tác giả kiểm định mối quan hệ giữa nhân tố sự tin tƣởng cơ qu n Nhà nƣớc của NNT và cấu trúc hệ thống luật pháp là tích cực với thái độ tuân thủ thế. Ngoài r văn hó đị phƣơng và ản sắc 11 quốc gia khác nhau dẫn đến mức độ tuân thủ thuế không đồng đều giữa các NNT. Các nghiên cứu dựa vào lý thuyết xã hội, tâm lý hành vi hầu hết phản bác kết quả của lý thuyết kinh tế, bởi họ cho thấy sự ép buộc, cƣỡng chế củ CQT không đ m lại sự tuân thủ tốt c o hơn.

Trong đó, việc bị giám sát kiểm tra thuế có ảnh hƣởng tiêu cực mạnh mẽ đến tuân thủ thuế hơn là mức phạt. Ngoài ra, việc kiểm tra thuế thƣờng xuyên với mức phạt hà khắc không mang lại niềm tin giữ ngƣời dân với Chính phủ, dẫn đến việc NNT tìm mọi cách kháng cự các yêu cầu củ Nhà nƣớc. Tuy nhiên để chứng minh đƣợc lý thuyết xã hội, tâm lý, hành vi thì chủ yếu phải thực hiện qu phƣơng pháp định tính là phỏng vẫn theo mẫu và khảo sát qua bảng hỏi, do các thông tin về tâm l và thái độ NNT không thể hiện qua các báo cáo thuế, dẫn đến mức độ chính xác của kết luận nghiên cứu là không cao. Nghiên cứu tuân thủ thuế kết hợp lý thuyết kinh tế và xã hội, tâm lý, hành vi Nghiên cứu tổng hợp các nhân tố gồm kinh tế, xã hội, tâm l và hành vi đƣợc Molero và Pujol (2012) sử dụng trong phân tích chi phí tuân thủ thuế.

Trong đó biến phi kinh tế là danh tiếng củ NNT đƣợc đƣ vào, nhƣ là cầu nối cho thấy mối quan hệ giữa tuân thủ thuế và ý thức thuế. Các tác giả cho rằng khi NNT có tiếng tăm nhất định, sẽ không đánh đổi danh tiếng này bằng việc trốn thuế ngay cả khi có cơ hội làm việc đó. Việc phát hiện biến “ nh tiếng” đƣợc cho là điểm mới sáng giá của nghiên cứu, tuy nhiên đối tƣợng thực hiện phỏng vấn và khảo sát là sinh viên, không đại diện cho nhóm ngƣời có danh tiếng và các doanh nghiệp có thƣơng hiệu. Đây đƣợc coi là hạn chế của nghiên cứu này.

Alm và cộng sự (1992) lập luận rằng để khuyến khích ngƣời dân tuân thủ thuế thì thay vì các biện pháp răn đ , xử phạt, cần có các hình thức kh n thƣởng cho việc tuân thủ thuế tốt hoặc Chính phủ phải thể hiện việc sử dụng tiền thuế của dân một cách trách nhiệm và hiệu quả. Các hành động trên sẽ đẩy mạnh động cơ sẵn sàng chấp hành nghĩ vụ thuế. Nói tóm lại, hành vi tuân thủ thuế không đƣợc quyết định hoàn toàn nếu chỉ dựa vào một nhân tố đơn lẻ. Do vậy, tổng hòa các lý thuyết kinh tế, xã hội, tâm lý, hành vi là cần thiết và phù hợp.

Trên thực tế, nhiều nhà khoa học tiếp cận phƣơng thức trên để hƣớng đến quản lý thuế hiện đại và toàn diện. Đối với các nghiên cứu trong nƣớc, Nguyễn Thị Lệ Thúy (2009) khẳng định tuân thủ thuế không chỉ đƣợc phân tích theo khía cạnh kinh tế mà còn phải đƣợc tiếp cận cả tâm lý xã hội và xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến sự tuân thủ thuế của DN phải theo cả hai cách tiếp cận này. Từ lý thuyết hành vi của Braithwaite, tác giả 12 phân tích và đánh giá mức độ tuân thủ của các doanh nghiệp theo mô hình tháp tuân thủ đƣợc điều chỉnh phù hợp với đặc điểm riêng của doanh nghiệp (quy mô, loại hình sở hữu, về ngành nghề, tình hình sản xuất kinh doanh, cấu trúc hệ thống thuế, yếu tố về kinh tế, chuẩn mực xã hội…) thể hiện qua 3 tiêu chí: sẵn sàng thực thi, tính thuế đúng và nộp thuế đủ. Kết quả nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp có vốn Nhà nƣớc và vốn đầu tƣ nƣớc ngoài thể hiện hành vi tuân thủ tích cực.

Kết quả ngƣợc lại đối với các loại hình doanh nghiệp khác là doanh nghiệp tƣ nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Hoài (2011) đề cập các quan niệm về tuân thủ thuế; phƣơng pháp đánh giá và đo lƣờng mức độ tuân thủ thuế; các nhân tố ảnh hƣởng đến tính tuân thủ thuế của doanh nghiệp xét đến các nhóm yếu tố về tình hình kinh tế, xã hội; nhóm yếu tố về chính sách pháp luật nói chung và chính sách thuế nói riêng; nhóm yếu tố thuộc về quản lý củ cơ qu n thuế và nhóm các yếu tố khác.