phần mở đầu, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo và phần kết luận, luận văn có 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý tài chính tại các cơ quan hành chính nhà nƣớc Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý tài chính tại UBCKNN ở Việt Nam Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại UBCKNN trong thời gian tới. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý tài chính tại các cơ quan hành chính nhà nƣớc 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Tài chính là vấn đề tự thân của Nhà nƣớc, là yếu tố không thể thiếu đƣợc của Nhà nƣớc. Sự tồn tại của nhà nƣớc và nền sản xuất hàng hoá quyết định sự tồn tại và hoạt động của tài chính – tiền tệ.
Thông qua nhà nƣớc, tài chính – tiền tệ hình thành một hệ thống quan hệ tiền tệ mà dựa vào đó, tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân đƣợc phân phối và phân phối lại một cách có ý thức dƣới hình thức giá trị, đáp ứng các yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, quốc phòng, an ninh đất nƣớc (Tài liệu bồi dưỡng ngạch chuyên viên chính, 2013). Nguồn tài chính đảm bảo cho các cơ quan hành chính hoạt động bao gồm NSNN cấp và nguồn thu phí đƣợc để lại theo quy định. Nguồn tài chính ở đây đƣợc sử dụng để duy trì sự tồn tại của bộ máy nhà nƣớc và thực hiện các nghiệp vụ hành chính, cung cấp các dịch vụ hành chính công thuộc chức năng của cơ quan. Chính vì vậy, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý tài chính tại các cơ quan nhà nƣớc trong trong và ngoài nƣớc.
Một số nghiên cứu chỉ ra những hạn chế trong công tác quản lý tài chính tại các tổ chức công - Hà Thị Phƣơng Thảo (2022), đã chỉ ra những hạn chế trong công tác cải cách tài chính công ở Việt Nam hiện nay bao gồm: (i) Huy động nguồn lực tài chính công vẫn còn nhiều hạn chế, tình trạng chuyển giá, trốn thuế vẫn còn tồn tại, gây thất thu cho NSNN; (ii) Phân bổ, giải ngân vốn đầu tƣ công đạt thấp so với kế hoạch đƣợc giao; (iii) thực hiện tự chủ tài chính còn chậm, mức độ tự chủ chƣa cao; nguồn thu sự nghiệp còn thấp, chủ yếu vẫn từ nguồn NSNN cấp; chƣa có bƣớc chuyển biến mang tính đột phá; chƣa thực sự đồng bộ về tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế với tự chủ về tài chính. Đồng 4 thời, tác giả cũng đã đƣa ra các định hƣớng cải cách tài chính công Việt Nam đ t ra trong thời gian tới nhằm giải quyết những hạn chế trên. Nghiên cứu của tác giả đã đóng góp một phần vào việc khắc phục những hạn chế trong công tác cải cách tài chính công ở Việt Nam hiện nay. - Nguyễn Minh Tân (2021), đã khái quát thực trạng phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc giai đoạn 2016-2020 từ đó đã đƣa ra những tồn tại hạn chế trong công tác phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc, cụ thể: (i) phân cấp quản lý NSNN về hình thức mang tính tập trung, nhƣng trên thực tế quản lý phân tán; mô hình phân cấp của các tỉnh không thống nhất, chƣa phản ánh đƣợc đ c điểm của từng loại đơn vị hành chính, nhất là các đô thị; (ii) phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách chƣa hợp lý, chƣa phát huy tính chủ động, năng động của các cấp chính quyền địa phƣơng (iii) phân cấp về thẩm quyền ban hành các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách còn chƣa hợp lý; (iv) quy trình NSNN phức tạp, qua nhiều khâu, nhiều lần cùng một cấp, làm tốn thời gian và công sức của đơn vị thụ hƣởng ngân sách.
Trên cơ sở đó, tác giả đƣa ra những kiến nghị về phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc giai đoạn tới. - Nguyễn Thị Huệ (2019), đã chỉ ra những hạn chế trong công tác quản lý tài chính nội bộ của hệ thống Kho bạc Nhà nƣớc tỉnh Bắc Giang nhƣ: Công tác chấp hành kế toán và quyết toán còn chậm; năng lực cán bộ làm công tác quản lý tài chính còn hạn chế; khai thác ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý tài chính chƣa hiệu quả…Từ những hạn chế đó, tác giả đã đƣa ra các giải pháp cần áp dụng tại Kho bạc Nhà nƣớc tỉnh Bắc Giang: Đổi mới quy trình lập dự toán và quyết toán tài chính nội bộ; Nâng cao ý thức tự chủ tài chính và kiện toàn tổ chức bộ máy; Tăng cƣờng công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán tài chính nội bộ; Tăng cƣờng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính nội bộ. Nghiên cứu của tác giả đã giúp cho hệ thống Kho bạc Nhà nƣớc cấp tuyến tỉnh có những đánh giá sâu sắc tại địa bàn hoạt động. Nguyễn Hải Long (2021), đã đƣa ra những hạn chế rất thực tế tại Ban cơ yếu Chính phủ về công tác QLTC nhƣ: Công tác lập dự toán chƣa sát với thực hiện dự 5 toán; chất lƣợng dự toán cũng chƣa cao; tổ chức thực hiện dự toán quả lý ngân sách rất chậm so với quy định, nộp ngân sách còn chƣa đúng tiến độ, công tác điều hành chỉtry cần chủ động, linh hoạt hơn; Công tác quyết toán ngân sách vẫn còn nhiều nội dung cấp phát chƣa rõ ràng, mẫu chứng từ cung cấp mẫu chƣa kịp thời, còn tỉnh trạng chi sai định mức.Đồng thời tác giả cũng đã đề xuất một số giải phái cho Ban cơ yếu Chính phủ.
Những nghiên cứu của tác giả đã đóng góp cho những ngƣời làm công tác quản lý tài chính cấp Trung ƣơng có cái nhìn thực tế từ thực trạng quản lý tại các cơ quan hành chính nhà nƣớc hiện nay. Nhìn chung, những nghiên cứu trên đã chỉ ra những hạn chế đa chiều trong công tác quản lý tài chính tại các cơ quan nhà nƣớc, những bất cập mà các cơ quan đang g p phải đề từ đó giúp cho những ngƣời làm công tác quản lý đối chiếu, soi lại những bất cập tại đơn vị để tìm giải pháp phù hợp cho chính đơn vị mình. Một số nghiên cứu chỉ ra giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại các đơn vị hành chính nhà nước Hoàng Nhƣ Quỳnh (2021), cho rằng quản lý ngân sách hiệu quả là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng của các quốc gia trên thế giới nhằm thúc đẩy nền kinh tế hƣớng tới sự thịnh vƣợng, đảm bảo an sinh xã hội, an ninh quốc phòng và an ninh an toàn tài chính công. Bài viết đã đƣa ra các phƣơng pháp quản lý ngân sách nhƣ : Quản lý ngân sách theo chƣơng trình; Quản lý ngân sách theo hoạt động, Quản lý ngân sách theo đầu ra, Quản lý ngân sách theo kế hoạch ngân sách trung hạn MTEF.
Đồng thời tác giả, đề xuất các giải pháp phù hợp với Việt Nam trong tình hình mới, trong đó từng bƣớc nghiên cứu việc áp dụng thí điểm phƣơng thức quản lý ngân sách dựa trên kết quả đầu ra tại một số ngành, lĩnh vực đủ điều kiện lƣợng hóa đầu ra, qua đó đóng góp cho công tác quản lý ngân sách những phƣơng thức quản lý hiệu quả, phù hợp. Nghiên cứu của tác giả đã đƣa ra đƣợc những giải pháp đa chiều và tiếp cận theo hƣớng phƣơng pháp để giúp công tác quản lý ngân sách hiệu quả hơn. Lƣơng Vân Hà (2022), quản lý tài chính tốt thì các dịch vụ cơ quan cần đƣợc chú trọng. Tác giả chỉ ra những kinh nghiệm quốc tế về tự chủ tài chính đại học 6 đồng thời đƣa ra giải pháp sau mỗi kinh nghiệm đƣợc nêu.
Đúc kết lại là năm giải pháp tiêu biểu gồm có: (1) Quản lý nhà nƣớc cần có hệ thống các văn bản hƣớng dẫn thực hiện cụ thể các quy định liên quan trong bộ Luật Giáo dục đại học; (2) Nhà nƣớc cần thiết lập công tác quản lý đối theo hƣớng chuyển từ cơ chế quản lý trực tiếp sống cơ chế điều tiết, hỗ trợ bằng công cụ vĩ mô; (3) Chính phủ cần có thiết kể cơ chế chính sách cụ thể để phân bổ nguồn ngân sách công cho trƣởng đại học một cách hợp lý: (4) Chính phủ cần nới lỏng các quy định về tài chính cho trƣờng đại học, cho phép hoạt động theo cơ chế nhƣ một doanh nghiệp; (5) Trao quyền triệt để cho các trƣờng đại học đƣợc tự quyết định và chủ động về khai thác, tìm kiếm các nguồn tài chính; tự cân đối thu chi một cách độc lập, minh bạch. Để làm đƣợc điều đó đ i hỏi Việt Nam chúng ta cần chủ động hơn trong việc học tập các phƣơng pháp quản lý tài chính của trƣởng đại trên thế giới từ đó nhằm gia tăng năng lực hoạt động và tận dụng đƣợc những cơ hội để hội nhập nhanh với nền giáo dục của thế giới. Trƣơng Bá Tuấn (2021), lý giải một cách sâu sách về vai trò chủ thể trung tâm và trách nhiệm của chủ thể đó. Tác giả cho rằng, trong hệ thống chính quyền nhiều cấp, chính quyền trung ƣơng phải giữ đƣợc vai trò trung tâm, chịu trách nhiệm đối với những hoạt động điều tiết vĩ mô chung của cả nền kinh tế cũng nhƣ trong việc thúc đẩy sự phát triển hài hòa, cân đối giữa các vùng, miền.
Để thực hiện đƣợc nhiệm vụ này, quyền lực tài khóa cần đƣợc tập trung vào ngân sách trung ƣơng một cách phù hợp với tình hình thực tiễn.