Luận án tiến sĩ quản lý giáo dục quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ cách mạng công nghiệp 4 0 ở trường trung học cơ sở tại thành phố hồ chí minh

Luận án tiến sĩ về quản lý sự thay đổi trong dạy học 4.0 tại trường THCS TP.HCM. Nghiên cứu chuyên sâu về đổi mới giáo dục trong bối cảnh công nghiệp 4.0.

• Tác giả: Nguyên Long Giao
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Huy Vị
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Sự Thay Đổi Trong Hoạt Động Dạy Học Thời Kỳ Cách Mạng Công Nghiệp 4.0 Ở Trường Trung Học Cơ Sở Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỜI KỲ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Các nghiên cứu về quản lý sự thay đổi
• 1.1.2. Các nghiên cứu về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở
• 1.2. Sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở
• 1.2.1. Khái niệm sự thay đổi
• 1.2.2. Khái niệm hoạt động dạy học
• 1.2.3. Trường trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân
• 1.2.4. Cách mạng Công nghiệp 4.0 và Giáo dục 4.0
• 1.2.5. Nội dung sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở
• 1.3. Quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở
• 1.3.1. Khái niệm quản lý
• 1.3.2. Khái niệm quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học
• 1.3.3. Vận dụng mô hình 3 giai đoạn của Kurt Lewin vào quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở
• 1.3.4. Nội dung và quy trình quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỜI KỲ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Công cụ nghiên cứu
• 2.4. Biến nghiên cứu
• 2.5. Mẫu nghiên cứu
• 2.6. Quá trình thu thập dữ liệu
• 2.7. Các phương pháp phân tích dữ liệu
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỜI KỲ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Giới thiệu khái quát về địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Khái quát kinh tế, xã hội Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.1.2. Khái quát tình hình giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.1.3. Khái quát tình hình giáo dục trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2. Thực trạng thực hiện sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2.1. Thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên về sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2.2. Thực trạng thực hiện sự thay đổi về mục tiêu dạy học
• 3.2.3. Thực trạng thực hiện sự thay đổi về nội dung dạy học
• 3.2.4. Thực trạng thực hiện sự thay đổi về phương pháp dạy học
• 3.2.5. Thực trạng thực hiện sự thay đổi về sử dụng phương tiện dạy học
• 3.2.6. Thực trạng thực hiện sự thay đổi về hình thức dạy học
• 3.2.7. Thực trạng thực hiện sự thay đổi về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh
• 3.3. Thực trạng quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3.1. Thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3.2. Thực trạng việc xây dựng kế hoạch thay đổi trong hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3.3. Thực trạng việc tuyên truyền, phổ biến kế hoạch thay đổi trong hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3.4. Thực trạng việc chuẩn bị các nguồn lực để thực hiện kế hoạch thay đổi trong hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3.5. Thực trạng việc chỉ đạo các hoạt động chuyên môn ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3.6. Thực trạng việc xóa bỏ các rào cản, hỗ trợ thúc đẩy sự thay đổi trong hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3.7. Thực trạng việc kiểm tra đánh giá kết quả thay đổi trong hoạt động dạy học so với đích mong đợi ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.3.8. Thực trạng việc duy trì bền vững kết quả của sự thay đổi trong hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.4.1. Ảnh hưởng của các yếu tố chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và môi trường quản lý đến việc xây dựng kế hoạch thay đổi trong hoạt động dạy học
• 3.4.2. Ảnh hưởng của các yếu tố chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và môi trường quản lý đến việc tuyên truyền, phổ biến kế hoạch thay đổi trong hoạt động dạy học
• 3.4.3. Ảnh hưởng của các yếu tố chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và môi trường quản lý đến việc tổ chức, chuẩn bị các nguồn lực để thực hiện kế hoạch thay đổi trong hoạt động dạy học
• 3.4.4. Ảnh hưởng của các yếu tố chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và môi trường quản lý đến việc quản lý, chỉ đạo các hoạt động chuyên môn
• 3.4.5. Ảnh hưởng của các yếu tố chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và môi trường quản lý đến việc xóa bỏ các rào cản, hỗ trợ thúc đẩy sự thay đổi trong hoạt động dạy học
• 3.4.6. Ảnh hưởng của các yếu tố chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và môi trường quản lý đến việc kiểm tra đánh giá kết quả thay đổi trong hoạt động dạy học so với đích mong đợi
• 3.4.7. Ảnh hưởng của các yếu tố chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và môi trường quản lý đến việc duy trì bền vững kết quả của sự thay đổi trong hoạt động dạy học
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỜI KỲ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 4.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu
• 4.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính lý luận
• 4.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
• 4.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi, hiệu quả
• 4.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ
• 4.2. Các biện pháp về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 4.2.1. Xây dựng kế hoạch chiến lược cho sự thay đổi trong hoạt động dạy học
• 4.2.2. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền những thay đổi trong hoạt động dạy học
• 4.2.3. Huy động các nguồn lực để thực hiện những thay đổi trong hoạt động dạy học
• 4.2.4. Tăng cường chỉ đạo các hoạt động chuyên môn
• 4.2.5. Hỗ trợ và thúc đẩy sự thay đổi trong hoạt động dạy học
• 4.2.6. Đổi mới việc kiểm tra, đánh giá kết quả thay đổi trong hoạt động dạy học
• 4.2.7. Tạo động lực nhằm duy trì sự thay đổi trong hoạt động dạy học
• 4.2.8. Mối quan hệ giữa các nhóm biện pháp
• 4.3. Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp quản lý sự thay đổi trong hoạt động ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0
• 4.4. Thực nghiệm biện pháp về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0
• 4.5. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Sự Thay Đổi Dạy Học 4

Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đặt ra yêu cầu cấp thiết về cải thiện nguồn vốn con người. Giáo dục cần chuyển đổi từ việc trang bị kiến thức sang phát huy năng lực và thúc đẩy sáng tạo. Nghị quyết 29 của Đảng nhấn mạnh đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động của người học. Quốc hội ban hành Nghị quyết 8 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, chuyển từ giáo dục nặng về kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực. Thủ tướng Chính phủ chỉ thị 16 về tăng cường năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, thúc đẩy đào tạo STEM, ngoại ngữ, tin học. Tại TP.HCM, Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ để đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, xây dựng giáo dục thông minh. Điều này đòi hỏi sự quản lý sự thay đổi một cách hiệu quả trong bối cảnh dạy học 4.0 tại các trường THCS TP.HCM.

1.1. Bối Cảnh Cách Mạng Công Nghiệp 4.0 và Giáo Dục

Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực, trong đó có giáo dục. Việc ứng dụng công nghệ trở thành yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng dạy và học. Điều này đòi hỏi đổi mới giáo dục một cách toàn diện, từ nội dung chương trình đến phương pháp giảng dạy. Sự thay đổi này là tất yếu để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động trong tương lai. Cách mạng Công nghiệp 4.0 dẫn đến kết quả tất yếu hình thành nền Giáo dục 4.0. Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, 2021.

1.2. Yêu Cầu Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Hiện Đại

Nghị quyết 29-NQ/TW và các văn bản chỉ đạo nhấn mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại. Cần phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, khắc phục lối truyền thụ một chiều. Mục tiêu là giúp học sinh phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực. Giáo dục cần trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết để thích ứng với dạy học 4.0 và cuộc sống trong kỷ nguyên số.

II. Thách Thức Quản Lý Chuyển Đổi Số Tại Trường THCS HCM

Việc quản lý sự thay đổi trong bối cảnh chuyển đổi số trong giáo dục tại các trường THCS TP.HCM đối mặt với nhiều thách thức. Một trong số đó là sự thay đổi về nhận thức và kỹ năng của đội ngũ giáo viên. Không phải giáo viên nào cũng sẵn sàng chấp nhận và làm chủ công nghệ mới. Hơn nữa, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin ở nhiều trường còn hạn chế, gây khó khăn cho việc triển khai các mô hình dạy học 4.0. Việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy học mới cũng là một bài toán khó, đòi hỏi sự nghiên cứu và thử nghiệm liên tục. Bởi như chúng ta đều biết Cách mạng Công nghiệp 4.0 dẫn đến kết quả tất yếu hình thành nền Giáo dục 4....

2.1. Rào Cản Về Nhận Thức và Kỹ Năng Giáo Viên

Giáo viên cần được trang bị kỹ năng số cho học sinh THCS để sử dụng hiệu quả các công cụ và phần mềm dạy học. Cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao năng lực cho giáo viên. Bên cạnh đó, cần tạo động lực để giáo viên tích cực tham gia vào quá trình đổi mới giáo dục. Hơn nữa, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin ở nhiều trường còn hạn chế, gây khó khăn cho việc triển khai các mô hình dạy học 4.0.

2.2. Hạn Chế Cơ Sở Vật Chất và Hạ Tầng Công Nghệ

Nhiều trường THCS vẫn còn thiếu phòng lab, máy tính, internet tốc độ cao và các thiết bị hỗ trợ dạy học hiện đại. Việc đầu tư vào cơ sở vật chất là yếu tố then chốt để triển khai thành công dạy học 4.0. Cần có sự hỗ trợ từ nhà nước, xã hội và các nguồn lực khác để nâng cấp cơ sở vật chất cho các trường. Việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy học mới cũng là một bài toán khó, đòi hỏi sự nghiên cứu và thử nghiệm liên tục.

III. Cách Quản Lý Sự Thay Đổi Dạy Học 4

Để quản lý sự thay đổi trong dạy học 4.0 tại trường THCS TP.HCM hiệu quả, cần có một chiến lược toàn diện và sự phối hợp đồng bộ giữa các bên liên quan. Trước hết, cần xây dựng một khung chương trình dạy học 4.0 phù hợp với đặc điểm của từng trường. Cần lựa chọn các phương pháp dạy học hiện đại và ứng dụng công nghệ một cách sáng tạo. Quan trọng hơn, cần tạo ra một môi trường học tập cởi mở, khuyến khích sự sáng tạo và hợp tác giữa giáo viên và học sinh. Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 cho đến nay vẫn còn ít các tác phẩm đề cập một cách toàn diện, đầy đủ, luận giải một cách sâu sắc cho van đề này.

3.1. Xây Dựng Khung Chương Trình Dạy Học Linh Hoạt

Cần có một khung chương trình dạy học 4.0 linh hoạt, có thể điều chỉnh phù hợp với từng môn học, từng lớp học và từng đối tượng học sinh. Chương trình cần tích hợp các kiến thức, kỹ năng cần thiết cho học sinh trong kỷ nguyên số. Việc lựa chọn nội dung và phương pháp giảng dạy cần đảm bảo tính thực tiễn và gắn liền với cuộc sống. Kế hoạch số 1273/KH-SGDĐT ngày 04 tháng 5 năm 2021.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Sáng Tạo Trong Dạy Học

Việc ứng dụng công nghệ trong dạy học cần được thực hiện một cách sáng tạo và hiệu quả. Cần lựa chọn các công cụ và phần mềm phù hợp với mục tiêu dạy học. Giáo viên cần được đào tạo để sử dụng thành thạo các công cụ này. Cần khuyến khích học sinh sử dụng công nghệ để tìm kiếm thông tin, học tập và sáng tạo. Nhằm giúp học sinh thích ứng với những yêu cầu về năng lực của người lao động mới trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0, giáo dục phổ thông cần có sự thay đổi mạnh mẽ về hoạt động dạy học

3.3. Phát triển năng lực Giáo Viên

Giáo viên cần được trang bị kỹ năng số cho học sinh THCS để sử dụng hiệu quả các công cụ và phần mềm dạy học. Cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên để nâng cao năng lực cho giáo viên. Bên cạnh đó, cần tạo động lực để giáo viên tích cực tham gia vào quá trình đổi mới giáo dục. Hơn nữa, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin ở nhiều trường còn hạn chế, gây khó khăn cho việc triển khai các mô hình dạy học 4.0.

IV. Luận Án Tiến Sĩ Đánh Giá Thực Trạng Dạy Học 4

Luận án tiến sĩ tập trung vào đánh giá hiệu quả của việc quản lý sự thay đổi trong dạy học 4.0 tại các trường THCS TP.HCM. Nghiên cứu này sẽ khảo sát thực trạng dạy học 4.0 tại TP.HCM, đánh giá mức độ ứng dụng công nghệ, phân tích những khó khăn và thách thức mà các trường đang gặp phải. Luận án cũng sẽ đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý sự thay đổi và thúc đẩy đổi mới giáo dục tại các trường THCS.

4.1. Phân Tích Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quản Lý Thay Đổi

Nghiên cứu sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý sự thay đổi trong giáo dục, bao gồm yếu tố con người, yếu tố cơ sở vật chất, yếu tố chính sách và yếu tố văn hóa. Việc xác định các yếu tố này sẽ giúp các nhà quản lý có cái nhìn toàn diện hơn về quá trình chuyển đổi số trong giáo dục. Các nghiên cứu về sự thay đổi của hoạt động dạy học dé nâng cao chất lượng dao tạo nguồn nhân lực thích ứng với Cách mạng Công nghiệp 4.0 đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận án sẽ đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý sự thay đổi trong dạy học 4.0. Các giải pháp này sẽ tập trung vào việc nâng cao năng lực cho giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất, xây dựng chính sách hỗ trợ và tạo ra môi trường học tập cởi mở. Kế hoạch số 1273/KH-SGDĐT ngày 04 tháng 5 năm 2021.

V. Phương Pháp Dạy Học 4

Một phần quan trọng của luận án tiến sĩ này là nghiên cứu và đề xuất các phương pháp dạy học hiện đại phù hợp với bối cảnh dạy học 4.0 tại trường THCS TP.HCM. Các phương pháp này cần phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, đồng thời ứng dụng hiệu quả các công cụ công nghệ. Việc triển khai các phương pháp này cần được thực hiện một cách bài bản, có kế hoạch và có sự hỗ trợ từ các chuyên gia.

5.1. Ứng Dụng Phương Pháp Dạy Học STEM STEAM

Dạy học STEM/STEAM là một trong những phương pháp dạy học hiện đại được khuyến khích áp dụng trong dạy học 4.0. Phương pháp này giúp học sinh phát triển các kỹ năng tư duy logic, sáng tạo, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm. Việc ứng dụng STEM/STEAM cần được thực hiện một cách linh hoạt, phù hợp với từng môn học và từng đối tượng học sinh.Thủ tướng Chính phủ, 2017.

5.2. Dạy Học Dự Án và Dạy Học Theo Hợp Tác

Dạy học dự án và dạy học theo hợp tác là hai phương pháp dạy học giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp và kỹ năng giải quyết vấn đề. Các phương pháp này tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào các hoạt động thực tế, gắn liền với cuộc sống. Cần khuyến khích giáo viên áp dụng các phương pháp này trong quá trình giảng dạy. Bên cạnh đó, Quốc hội cũng đã ban hành Nghị quyết sé 08/2014/QH13 ngày 28 tháng 11 năm 2014 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông trong đó có quy định

VI. Tương Lai Quản Lý Sự Thay Đổi Trong Giáo Dục 4

Tác động của công nghệ đến giáo dục ngày càng lớn, đòi hỏi sự quản lý sự thay đổi liên tục và linh hoạt. Trong tương lai, các trường THCS TP.HCM cần tiếp tục đầu tư vào cơ sở vật chất, nâng cao năng lực cho giáo viên và xây dựng môi trường học tập sáng tạo. Sự thành công của dạy học 4.0 phụ thuộc vào sự chủ động, sáng tạo và tinh thần hợp tác của tất cả các bên liên quan.

6.1. Xây Dựng Mạng Lưới Chia Sẻ Kinh Nghiệm

Cần xây dựng một mạng lưới chia sẻ kinh nghiệm quản lý sự thay đổi giữa các trường THCS. Mạng lưới này sẽ tạo cơ hội cho các trường học hỏi lẫn nhau, chia sẻ các bài học kinh nghiệm và cùng nhau giải quyết các vấn đề khó khăn. Thực hiện Nghị quyết số 29 - NQ/TW và các văn bản chỉ đạo, Bộ Giáo dục và Dao tạo đã ban hành Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 về chương trình giáo dục phô thông tông thé và chương trình các môn học, trong đó nhắn mạnh đến định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh

6.2. Nghiên Cứu và Đánh Giá Liên Tục

Cần có các nghiên cứu và đánh giá hiệu quả dạy học 4.0 liên tục để điều chỉnh và cải thiện các phương pháp dạy học. Việc đánh giá cần được thực hiện một cách khách quan, minh bạch và có sự tham gia của các bên liên quan. Ngoài ra, Thủ tướng Chính phủ còn ban hành Chỉ thị 16/CT - TTg ngày 04 tháng năm năm 2017 về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư trong đó có đề cập đến giải pháp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 9 14 01 14) với đề tài "Quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh" do nghiên cứu sinh Nguyễn Long Giao thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh năm 2022, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Huy Vị và TS. Nguyễn Thành Nhân.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và quá trình chuyển đổi số. Bối cảnh pháp lý và chủ trương đổi mới được xác lập qua các văn bản: Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông; Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 04/05/2017 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường năng lực tiếp cận cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư; Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể; cùng Kế hoạch số 1273/KH-SGDĐT ngày 04/05/2021 của Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh về triển khai chương trình chuyển đổi số.

Về mặt thực tiễn, hoạt động dạy học cấp trung học cơ sở trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn tồn tại tình trạng dạy học nặng về truyền thụ một chiều, học sinh tiếp thu thụ động, việc lập kế hoạch dạy học còn mang tính kinh nghiệm và kiểm tra đánh giá chưa tạo được động lực phát triển toàn diện. Ở góc độ quản lý, nhiều hiệu trưởng trường trung học cơ sở chưa hiểu rõ bản chất và thiếu các biện pháp quản lý sự thay đổi bài bản để thích ứng với bối cảnh chuyển đổi số và mô hình Giáo dục 4.0.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh, đề xuất các biện pháp quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 nhằm nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường.

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở.
2. Khảo sát, phân tích thực trạng sự thay đổi trong hoạt động dạy học và quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh.
3. Đề xuất các biện pháp quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Ba câu hỏi nghiên cứu được luận án đặt ra:

• Câu hỏi 1: Quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở các trường trung học cơ sở dựa trên cơ sở lý luận và khung lý thuyết nào?
• Câu hỏi 2: Thực trạng quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay như thế nào?
• Câu hỏi 3: Những biện pháp nào giúp nâng cao hiệu quả quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở các trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh?

Khách thể và đối tượng nghiên cứu:

• Khách thể nghiên cứu: Quản lý sự thay đổi trong trường trung học cơ sở.
• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Phạm vi nghiên cứu:

• Về nội dung: Quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh với chủ thể quản lý là hiệu trưởng.
• Về không gian và địa bàn khảo sát: Khảo sát tại 36 trường trung học cơ sở hạng 1 đã qua kiểm định chất lượng giáo dục thuộc 12 quận/huyện của Thành phố Hồ Chí Minh, chia thành 4 nhóm địa bàn: 03 quận trung tâm (Quận 1, Quận 3, Quận 5); 03 quận số chẵn gần trung tâm (Quận 4, Quận 6, Quận 8); 03 quận chữ gần trung tâm (Quận Bình Thạnh, Quận Tân Bình, Quận Gò Vấp); 03 huyện ngoại thành (Bình Chánh, Hóc Môn, Nhà Bè).
• Về đối tượng khảo sát: 254 cán bộ quản lý phụ trách trung học cơ sở của Sở/Phòng Giáo dục và Đào tạo, cán bộ quản lý trường học và chuyên gia giáo dục; cùng 672 giáo viên trung học cơ sở; kết hợp khảo sát học sinh các khối 6, 7, 8, 9 tham gia thực nghiệm.
• Về thời gian: Dữ liệu mô tả thực trạng thu thập từ giai đoạn 2016 đến năm 2021; hoạt động thực nghiệm sư phạm triển khai trong học kỳ 1 năm học 2021–2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba hướng tiếp cận chính:

Hướng thứ nhất: Các nghiên cứu về quy trình quản lý sự thay đổi. Trên thế giới, nghiên cứu nền tảng của Kurt Lewin (1947) chia quy trình thay đổi thành 3 giai đoạn: Tan băng (Unfreeze), Thay đổi (Change) và Đóng băng trở lại (Refreeze). Gary (2013) tiếp cận phản ứng tâm lý qua 4 giai đoạn (phủ nhận, giận dữ, buồn rầu than vãn, thích nghi). Jick & Peiperl (2010) đề xuất 4 giai đoạn từ phân tích thực tế, lập kế hoạch, tiến hành đến quản lý phản ứng. Heller (2006) xây dựng 4 bước: hiểu biết, hoạch định, thực hiện và củng cố sự thay đổi. Robbins (2008) đề xuất 4 bước ổn định và can thiệp. Hellriegel & Slocum (2010) đề xuất quy trình 5 bước. Paton, James & McCalman (2000) cùng nhóm tác giả Đại học Harvard (2015) đề xuất mô hình 7 bước tập trung vào năng lực, tầm nhìn, quyền lãnh đạo và cơ cấu chính thức. Kotter (2012) phát triển mô hình 8 bước bắt đầu từ thiết lập tính cấp bách đến đưa phương pháp mới vào văn hóa tổ chức. Trong giáo dục, OECD (2018) chia đổi mới trường học thành 3 giai đoạn: dẫn nhập canh tân, phát động canh tân và thể chế hóa canh tân; Herold & Fedor (2013) phân tích 5 giai đoạn từ thông tin, quan tâm, chuẩn bị, triển khai đến đánh giá. Tại Việt Nam, Đặng Xuân Hải (2004, 2005, 2007, 2015) phân chia quản lý sự thay đổi thành 11 bước trong 3 giai đoạn; Nguyễn Thị Tuyết Hạnh và Lê Thị Mai Phương (2015) đề xuất quy trình 5 bước kết hợp mô hình GROWTH (Goals, Reality, Option, Will, Tactics, Habits).

Hướng thứ hai: Các nghiên cứu về các khía cạnh và yếu tố ảnh hưởng đến quản lý sự thay đổi. Các công trình quốc tế gồm Everett (2003) về quảng bá đổi mới; Phillips (1983), Conner (1992), Harrington, Conner & Horney (1999) về quản lý tốc độ và dự án thay đổi; Robbins (2008) xem xét thay đổi trên 3 khía cạnh: cơ cấu tổ chức, công nghệ và nhân sự; Brent & Linda (2005), Herold & Fedor (2008), Anderson & Linda (2010) nghiên cứu vai trò người đứng đầu; Fullan (2001, 2003, 2007, 2010, 2011), Senge (2006), Tucker (2011), Uys (2007), Wayne và cộng sự (2012), Mourshed và cộng sự (2010) nhận diện rào cản và điều kiện thay đổi giáo dục; Wagner, Kegan và cộng sự (2011), Everard, Morris & Wilson (2009), Carlopio (1998), Rogers (2003), Harris (2007) nhấn mạnh việc chuyển đổi văn hóa trường học. Tại Việt Nam, Bùi Anh Tuấn và Phạm Thúy Hương (2013), Trần Thị Vân Hoa (2012), Nguyễn Thị Bích Đào (2009), Phan Văn Nhân và cộng sự (2006), Đậu Thị Thu (2012), Vũ Lan Hương (2017), Nguyễn Thị Thúy Dung và Mỵ Giang Sơn (2018) phân tích đặc trưng, nguyên nhân và vai trò của người quản lý khi thích ứng với cơ chế mới.

Hướng thứ ba: Các nghiên cứu về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở. Nghiên cứu của Paton & McCalman (2000), Cuban (2001), Omenyi, Agu & Odimegwu (2007), Umolnyang (2009), Adeyemi & Olaleye (2010), Levy (2011), Kivuli (2013) khẳng định vai trò của ứng dụng công nghệ thông tin và phương tiện dạy học đối với hiệu suất làm việc của giáo viên. East (2011), Levin & Fullan (2008), Wayne, Anthony & Molly (2012), Okiiya, Kisiangani & Oparanya (2015), Wedad & Mhemed (2018), Ekpenyong & Adewale (2020), Mairura & Atambo (2019), Akpan, Ekpenyong & Oduntan (2019), Akpan (2015) phân tích sự cam kết của giáo viên, năng lực của tổ trưởng chuyên môn và vai trò giám sát, lập kế hoạch chiến lược của hiệu trưởng. Tại Việt Nam, Lê Quốc Tiến, Bùi Thị Tuyết Mai, Phùng Thị Lan (2020) và Đặng Xuân Hải và cộng sự (2015) đã đưa ra quy trình 4 bước và tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lý cấp trung học cơ sở.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết: Tổng quan tài liệu cho thấy phần lớn các công trình tập trung vào quản lý sự thay đổi tổ chức nói chung hoặc đổi mới giáo dục ở bình diện rộng. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về nội dung và quy trình quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở cấp trung học cơ sở tại địa bàn đặc thù như Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách xây dựng khung lý thuyết thích ứng và đề xuất hệ thống biện pháp quản lý phù hợp với thực tiễn các trường trung học cơ sở công lập trên địa bàn.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm sử dụng

• Khái niệm sự thay đổi: Luận án kế thừa quan điểm của Goodman (2005) và P. Dejager (2006), xác định sự thay đổi là sự dịch chuyển từ một trạng thái ổn định cũ sang trạng thái mới nhằm thích nghi với môi trường.
• Khái niệm quản lý và quản lý sự thay đổi: Tiếp thu quan điểm của Wayne và cộng sự (2002), Hoàng Phê (2005), Trần Kiểm (2016), Nguyễn Lộc (2010), Herold & Fedor (2008), Mills, Kelly & Albert (2008), Nguyễn Thị Tuyết Hạnh và Lê Thị Mai Phương (2015), Đặng Xuân Hải (2007). Luận án xác định: Quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học là quy trình mà hiệu trưởng tác động đến toàn bộ quá trình thực hiện sự thay đổi trong hoạt động dạy học.
• Mô hình tiếp cận: Vận dụng mô hình 3 giai đoạn của Kurt Lewin (1947) gồm Rã đông (Unfreeze) – Thay đổi (Change) – Tái đông (Refreeze), tác giả phát triển thành khung lý thuyết gồm 3 giai đoạn và 7 bước quản lý:
  1. Giai đoạn bắt đầu (Rã đông): Bước 1: Xây dựng kế hoạch thay đổi (phân tích SWOT, xác định mục tiêu chiến lược, lập kế hoạch); Bước 2: Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch thay đổi.
  2. Giai đoạn thực hiện (Thay đổi): Bước 3: Tổ chức và chuẩn bị các nguồn lực (lập đội tiên phong, bố trí nhân sự, tập huấn bồi dưỡng); Bước 4: Chỉ đạo các hoạt động chuyên môn; Bước 5: Xóa bỏ các rào cản, hỗ trợ thúc đẩy sự thay đổi.
  3. Giai đoạn củng cố (Tái đông): Bước 6: Kiểm tra, đánh giá kết quả thay đổi so với đích mong đợi; Bước 7: Duy trì bền vững kết quả của sự thay đổi (tạo động lực, khen thưởng).
• Các thành tố của hoạt động dạy học chịu sự biến đổi: Dựa trên quan điểm của Phan Trọng Ngọ (2005), Bernd Meier & Nguyễn Văn Cường (2016), Thái Duy Tuyên (2001), Lê Đình Trung & Phan Thị Thanh Hội (2016) và Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, hoạt động dạy học thời kỳ 4.0 thay đổi đồng bộ trên 6 thành tố: (1) Mục tiêu dạy học; (2) Nội dung dạy học; (3) Phương pháp dạy học; (4) Phương tiện dạy học; (5) Hình thức tổ chức dạy học; (6) Kiểm tra đánh giá kết quả học tập.
• Khung phân tích yếu tố ảnh hưởng: Xem xét tác động của 3 nhóm yếu tố: Chủ thể quản lý (hiệu trưởng), Đối tượng quản lý (giáo viên, học sinh) và Môi trường quản lý (bên trong và bên ngoài nhà trường).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận phức hợp: tiếp cận hệ thống, tiếp cận quản lý sự thay đổi và tiếp cận thực tiễn. Hệ thống phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, so sánh, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu để xây dựng khung lý thuyết.
2. Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi: Khảo sát 254 cán bộ quản lý/chuyên gia và 672 giáo viên tại 36 trường trung học cơ sở trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
3. Phương pháp phỏng vấn sâu: Thu thập thông tin định tính từ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, giáo viên và chuyên gia giáo dục.
4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm các biện pháp quản lý sự thay đổi thông qua triển khai giáo dục STEM/STEAM tại các lớp khối 6, 7, 8, 9; đánh giá, so sánh giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng trước và sau tác động.
5. Phương pháp xử lý dữ liệu:
   • Xử lý dữ liệu định lượng bằng phần mềm SPSS phiên bản 20: tính điểm trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (SD), tỷ lệ phần trăm (%), kiểm định t-test cho hai mẫu độc lập, phân tích phương sai một yếu tố (One-Way ANOVA), phân tích tương quan và phân tích hồi quy tuyến tính.
   • Xử lý dữ liệu định tính bằng phân tích nội dung, đối chiếu và so sánh ngữ cảnh.

Nhóm đối tượng khảo sát	Số lượng mẫu (người)	Phạm vi / Địa bàn khảo sát
Cán bộ quản lý (Sở, Phòng, Trường) và Chuyên gia	254	12 quận/huyện tại TP.HCM (Quận 1, 3, 5, 4, 6, 8, Bình Thạnh, Tân Bình, Gò Vấp, Bình Chánh, Hóc Môn, Nhà Bè)
Giáo viên trường trung học cơ sở	672	36 trường trung học cơ sở hạng 1 đã kiểm định chất lượng giáo dục
Học sinh tham gia thực nghiệm	Các lớp khối 6, 7, 8, 9	Các trường trung học cơ sở triển khai thực nghiệm biện pháp (STEM/STEAM)

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở

Chương này xác lập cơ sở lý thuyết của đề tài. Tác giả phân tích các khái niệm cốt lõi: sự thay đổi, hoạt động dạy học, trường trung học cơ sở, Cách mạng Công nghiệp 4.0 và Giáo dục 4.0. Luận án làm rõ nội dung sự thay đổi trong hoạt động dạy học gồm 6 thành tố theo hướng chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất, năng lực người học; chuyển từ phương pháp truyền thống lấy giáo viên làm trung tâm sang phương pháp tích cực hóa hoạt động của học sinh (dạy học dự án, giải quyết vấn đề, STEM/STEAM); đa dạng hóa phương tiện dạy học số và hình thức tổ chức trong - ngoài lớp học; chuyển từ kiểm tra tái hiện kiến thức sang đánh giá năng lực và đánh giá quá trình. Tác giả phân tích mô hình 3 giai đoạn của Kurt Lewin (1947), chỉ ra ưu điểm (đơn giản, dễ áp dụng) và nhược điểm (thiếu chi tiết bước thực hiện, nguy cơ sốc thay đổi), từ đó phát triển thành khung lý thuyết quản lý gồm 3 giai đoạn và 7 bước cụ thể áp dụng cho trường trung học cơ sở thời kỳ 4.0, đồng thời phân loại các yếu tố ảnh hưởng từ chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và môi trường quản lý.

Chương 2: Thiết kế và tổ chức thực hiện nghiên cứu về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chương này trình bày toàn bộ quy trình thiết kế nghiên cứu, xác định biến độc lập (yếu tố chủ thể, đối tượng, môi trường quản lý) và biến phụ thuộc (các nội dung thực hiện sự thay đổi và các bước quản lý sự thay đổi). Tác giả mô tả chi tiết việc xây dựng công cụ đo lường (bảng hỏi đóng kết hợp câu hỏi mở), quy trình chọn mẫu phân tầng đại diện cho 4 khu vực địa bàn của Thành phố Hồ Chí Minh (36 trường THCS hạng 1 thuộc 12 quận/huyện với 254 cán bộ quản lý/chuyên gia và 672 giáo viên). Chương 2 thiết lập quy trình thu thập dữ liệu thực trạng (2016–2021), kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê bằng SPSS 20 (kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố EFA, kiểm định t-test, ANOVA, hồi quy) và thiết kế quy trình thực nghiệm sư phạm trong học kỳ 1 năm học 2021–2022.

Chương 3: Thực trạng quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 trình bày khái quát tình hình kinh tế - xã hội, mạng lưới trường lớp, quy mô học sinh, chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và kết quả xếp loại hạnh kiểm, học lực học sinh trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh năm học 2019–2020. Trên cơ sở dữ liệu khảo sát, chương này phân tích:

• Thực trạng nhận thức và mức độ thực hiện sự thay đổi trong hoạt động dạy học: Đánh giá nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về tầm quan trọng của sự thay đổi; thực trạng triển khai thay đổi ở 6 thành tố (mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức và kiểm tra đánh giá kết quả học tập).
• Thực trạng quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học: Đánh giá nhận thức và mức độ thực hiện 7 bước quản lý: (1) Xây dựng kế hoạch thay đổi; (2) Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch; (3) Chuẩn bị các nguồn lực; (4) Chỉ đạo các hoạt động chuyên môn; (5) Xóa bỏ rào cản, hỗ trợ thúc đẩy thay đổi; (6) Kiểm tra đánh giá so với đích mong đợi; (7) Duy trì bền vững kết quả.
• Kết quả kiểm định thống kê: Sử dụng t-test và ANOVA để phân tích sự khác biệt ý kiến giữa cán bộ quản lý và giáo viên theo giới tính, địa bàn trường đóng (trung tâm, gần trung tâm, ngoại thành), thâm niên công tác và nhóm tuổi.
• Phân tích hồi quy: Xác định mức độ tác động của các nhóm yếu tố (chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, môi trường quản lý) đến từng bước trong quy trình quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học.

Chương 4: Các biện pháp quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0 ở trường trung học cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh

Dựa trên cơ sở lý luận và kết quả khảo sát thực trạng, chương 4 đề xuất hệ thống biện pháp quản lý dựa trên 5 nguyên tắc: (1) Đảm bảo tính mục tiêu; (2) Đảm bảo tính lý luận; (3) Đảm bảo tính thực tiễn; (4) Đảm bảo tính khả thi, hiệu quả; (5) Đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ. Hệ thống biện pháp gồm 7 nội dung tương ứng quy trình quản lý:

1. Xây dựng kế hoạch chiến lược cho sự thay đổi trong hoạt động dạy học.
2. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền những thay đổi trong hoạt động dạy học.
3. Huy động các nguồn lực để thực hiện những thay đổi trong hoạt động dạy học.
4. Tăng cường chỉ đạo các hoạt động chuyên môn.
5. Hỗ trợ và thúc đẩy sự thay đổi trong hoạt động dạy học (xóa bỏ rào cản).
6. Đổi mới việc kiểm tra, đánh giá kết quả thay đổi trong hoạt động dạy học.
7. Tạo động lực nhằm duy trì sự thay đổi trong hoạt động dạy học.

Chương này phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa các nhóm biện pháp, khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi (thể hiện tương quan thuận và độ tương thích cao giữa hai tiêu chí). Đồng thời, tác giả báo cáo kết quả thực nghiệm sư phạm đối với hoạt động giáo dục STEM/STEAM tại các khối 6, 7, 8, 9: so sánh phân bố điểm kiểm tra trước và sau tác động giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, kiểm định ANOVA về khả năng phát triển năng lực và mức độ hứng thú của học sinh.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa, làm rõ và bổ sung các khái niệm: sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0, quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở.
• Cụ thể hóa nội dung thay đổi trên 6 thành tố của hoạt động dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực và chuyển đổi số.
• Phát triển thành công khung lý thuyết về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở dựa trên sự vận dụng và mở rộng mô hình 3 giai đoạn của Kurt Lewin thành quy trình 3 giai đoạn gồm 7 bước cụ thể.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Phản ánh bức tranh thực trạng về mức độ nhận thức, mức độ thực hiện sự thay đổi và quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học tại 36 trường trung học cơ sở công lập đại diện cho các địa bàn khác nhau của Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2016–2021.
• Chỉ rõ mức độ tác động của các yếu tố thuộc về chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và môi trường quản lý đến từng khâu của quy trình quản lý thông qua phân tích hồi quy và kiểm định sai biệt thống kê (t-test, ANOVA).
• Đề xuất hệ thống 7 biện pháp quản lý đồng bộ cho hiệu trưởng trường trung học cơ sở, có luận cứ khoa học từ kết quả khảo sát tính cấp thiết, tính khả thi và được kiểm chứng hiệu quả qua thực nghiệm triển khai giáo dục STEM/STEAM.

Khuyến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo: Cần hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ chuyển đổi số; tăng cường tổ chức tập huấn, bồi dưỡng năng lực quản lý sự thay đổi cho đội ngũ cán bộ quản lý trường học; đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ giữa các khu vực địa bàn.
• Đối với Hiệu trưởng trường trung học cơ sở: Chủ động xây dựng kế hoạch chiến lược thay đổi dựa trên phân tích SWOT; thành lập đội ngũ tiên phong; tăng cường truyền thông tạo sự đồng thuận; phân bổ và huy động nguồn lực linh hoạt; chỉ đạo đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn; xóa bỏ rào cản tâm lý ngại thay đổi của giáo viên; đổi mới công tác kiểm tra đánh giá theo hướng hỗ trợ sự tiến bộ và thiết lập cơ chế khen thưởng kịp thời để duy trì kết quả bền vững.
• Đối với Tổ chuyên môn và Giáo viên: Tích cực đổi mới phương pháp dạy học (tăng cường dạy học dự án, giáo dục STEM/STEAM), sử dụng hiệu quả phương tiện dạy học hiện đại, đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực học sinh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án chỉ tập trung khảo sát tại 36 trường trung học cơ sở công lập hạng 1 đã được kiểm định chất lượng giáo dục thuộc 12 quận/huyện của Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng sang hệ thống các trường trung học cơ sở ngoài công lập hoặc các địa phương khác. Hoạt động thực nghiệm biện pháp được tiến hành trong phạm vi học kỳ 1 năm học 2021–2022 tập trung vào nội dung giáo dục STEM/STEAM.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại hình trường ngoài công lập, các cấp học khác (tiểu học, trung học phổ thông) và các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khác biệt; tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động dài hạn của các biện pháp quản lý sự thay đổi trong suốt chu kỳ triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý giáo dục (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng trường THCS, cán bộ Sở/Phòng GD&ĐT): Tham khảo trực tiếp khung quy trình 3 giai đoạn 7 bước và hệ thống 7 biện pháp quản lý tại Chương 4 để chỉ đạo, tổ chức các hoạt động đổi mới dạy học và chuyển đổi số tại đơn vị.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Quản lý giáo dục và Sư phạm: Tham khảo tổng quan tài liệu phong phú, khung lý thuyết mở rộng từ mô hình Kurt Lewin (Chương 1), thiết kế nghiên cứu kết hợp định lượng - định tính với phần mềm SPSS 20 (Chương 2) và quy trình tổ chức thực nghiệm sư phạm đối với giáo dục STEM/STEAM.
• Các nhà hoạch định chính sách giáo dục: Tham khảo dữ liệu thực trạng và kết quả phân tích hồi quy về các yếu tố ảnh hưởng (Chương 3) để xây dựng chính sách bồi dưỡng cán bộ quản lý và đầu tư nguồn lực phù hợp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khung lý thuyết của luận án được phát triển dựa trên mô hình gốc nào và gồm những bước nào?
Luận án vận dụng mô hình 3 giai đoạn của Kurt Lewin (1947) gồm Rã đông (Unfreeze) – Thay đổi (Change) – Tái đông (Refreeze) và bổ sung, phát triển thành quy trình 7 bước:

• Giai đoạn rã đông: (1) Xây dựng kế hoạch thay đổi; (2) Tuyên truyền, phổ biến kế hoạch.
• Giai đoạn thay đổi: (3) Tổ chức và chuẩn bị các nguồn lực; (4) Chỉ đạo các hoạt động chuyên môn; (5) Xóa bỏ các rào cản, hỗ trợ thúc đẩy sự thay đổi.
• Giai đoạn tái đông: (6) Kiểm tra, đánh giá kết quả so với đích mong đợi; (7) Duy trì bền vững kết quả của sự thay đổi.

2. Mẫu khảo sát định lượng của đề tài được phân bổ như thế nào?
Khảo sát được tiến hành tại 36 trường trung học cơ sở hạng 1 đã kiểm định chất lượng giáo dục thuộc 12 quận/huyện của Thành phố Hồ Chí Minh (gồm 3 quận trung tâm: Quận 1, 3, 5; 3 quận số chẵn gần trung tâm: Quận 4, 6, 8; 3 quận chữ gần trung tâm: Bình Thạnh, Tân Bình, Gò Vấp; 3 huyện ngoại thành: Bình Chánh, Hóc Môn, Nhà Bè; mỗi quận/huyện chọn 3 trường). Mẫu khảo sát chính thức gồm 254 cán bộ quản lý/chuyên gia và 672 giáo viên.

3. Sự thay đổi trong hoạt động dạy học thời kỳ 4.0 được luận án xác định trên những thành tố nào?
Luận án xác định hoạt động dạy học biến đổi đồng bộ trên 6 thành tố: (1) Mục tiêu dạy học; (2) Nội dung dạy học; (3) Phương pháp dạy học; (4) Phương tiện dạy học; (5) Hình thức tổ chức dạy học; (6) Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh.

4. Nội dung thực nghiệm sư phạm trong luận án là gì và kết quả ra sao?
Tác giả thực nghiệm biện pháp quản lý sự thay đổi thông qua tổ chức giáo dục STEM/STEAM cho học sinh các khối 6, 7, 8, 9 trong học kỳ 1 năm học 2021–2022. Kết quả kiểm tra sau tác động, kiểm định t-test và phân tích ANOVA cho thấy học sinh các lớp thực nghiệm có sự cải thiện rõ rệt về phân bố điểm số, khả năng phát triển năng lực và mức độ hứng thú học tập so với nhóm đối chứng.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Long Giao đã giải quyết trọn vẹn 3 nhiệm vụ nghiên cứu thông qua việc xác lập khung lý thuyết 3 giai đoạn 7 bước phát triển từ mô hình Kurt Lewin về quản lý sự thay đổi trong hoạt động dạy học cấp trung học cơ sở thời kỳ Cách mạng Công nghiệp 4.0. Công trình đã cung cấp nguồn dữ liệu thực trạng toàn diện từ 36 trường trung học cơ sở công lập thuộc 12 quận/huyện tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016–2021 bằng các kỹ thuật phân tích thống kê toán học chuẩn mực. Hệ thống 7 biện pháp quản lý do luận án đề xuất có tính đồng bộ, khoa học, được chứng minh tính cấp thiết, tính khả thi và hiệu quả thực tiễn qua thực nghiệm giáo dục STEM/STEAM. Đây là công trình nghiên cứu chuyên khảo có giá trị học thuật và ứng dụng cao cho công tác quản lý giáo dục trung học cơ sở trong giai đoạn đổi mới và chuyển đổi số hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÝ SỰ THAY DOI TRONG HOAT ĐỘNG DẠY HỌC THỜI KỲ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về quản lý sự thay đổi Các nghiên cứu nhắn mạnh đến quy trình của quản ly sự thay đồi Trên thế giới, nghiên cứu của Lewin (1947) một nhà tâm lý học đưa ra quan điểm trong cuốn “Lý (huyết áp lực thay đổi” quản lý sự thay đổi đó là một quá trình và chia chúng ra làm ba giai đoạn: Giai đoạn tan băng; Giai đoạn thay đổi; Giai đoạn đóng băng trở lại. Trong giai đoạn tan băng mọi người nhận ra rằng phương pháp làm trước đây không còn phù hợp nữa, nhận thức này có thể là kết quả của một sự khủng hoảng hoặc có thể là kết quả của một nỗ lực giải thích những rủi ro hoặc cơ hội mà hầu hết những người trong tổ chức chưa biết thì trong giai đoạn thay đổi, mọi người tìm kiếm các phương cách làm việc mới, lựa chọn ra một phương pháp mang tính khả thi.

Còn trong giai đoạn đóng băng trở lại, phương pháp mới được thực hiện, ổn định và hiệu quả. Toàn bộ ba giai đoạn trên đều quan trọng cho sự thành công của nỗ lực thay đổi, thiếu sự suy đoán có hệ thông và cách giải quyết van đề trong giai đoạn thay đổi sẽ khiến kế hoạch thay đồi trở nên kém hiệu quả. Nghiên cứu của Gary (2013) thì nhận định rằng quản lý sự thay đổi chính là miêu tả quá trình phản ứng của các thành viên trong tổ chức trước sự thay đổi áp đặt đối với họ. Quan điểm này được xây dựng dựa trên những quan sát về trình tự đặc trưng của phản ứng đối với những sự kiện sốc và có tính chất ton thương tâm lý, ví dụ như việc mat người than, ly hôn hoặc thiên tai, hỏa hoạn nơi ở của một người nào đó.

Khuôn mẫu của phan ứng bao gồm bốn giai đoạn: Giai đoạn phú nhận; Giai đoạn giận dit; Giai đoạn buôn rầu than vẫn; Giai đoạn thích nghỉ. Thời gian và mức độ nghiêm trọng của mỗi loại phản ứng rất đa dạng, và một vài người không thoát ly được giai đoạn giữa. Rất nhiều người cần có sự giúp đỡ dé biết cách vượt qua sự phủ nhận, điều khiển cơn giận một cách tích cực, than van nhưng không được trở nên trầm cảm và lạc quan về việc có thể điều chỉnh thành công. Theo nghiên cứu của Jick & Peiperl (2010) đã chia quản lý sự thay đổi làm bốn giai đoạn: 9 Giai đoạn phân tích tình hình thực tế của tổ chức dé phát hiện nhu cau thay đồi; Giai đoạn lập kế hoạch chuẩn bị cho sự thay đổi; Giai đoạn tiến hành thay đổi; Giai đoạn quản ly những phản ứng với sự thay đồi.

Một nghiên cứu khác của Heller (2006), một nhà báo, nhà tư vấn quản lý người Anh, thì nhận định quản lý sự thay đổi bao gồm 04 bước: Bước 1) Hiểu biết về sự thay đổi: Kỹ năng nhận biết, hiểu rõ và quản lý được sự thay đổi là một kỹ năng vô cùng quan trọng trong công tác quản lý ngày nay. Thích ứng được với hiện tại luôn thay đổi là điều thiết yếu đề thành công trong tương lai. Thay đổi ảnh hưởng đến mọi khía cạnh của cuộc sống, vì vậy việc chủ động tiếp cận sự thay đôi chính là cách duy nhất để đảm bảo tương lai, cho dù đó là cá nhân hay tổ chức. Các chủ thể quan lý cần nhận ra nguyên nhân của sự thay đổi; nhận biết nguồn thay đổi và phân loại sự thay đổi.

Sự thay đổi có thé đến từ nhiều hướng: từ cấp trên, cấp dưới, từ sáng kiến cá nhân trong tô chức, từ các đối thủ cạnh tranh hay từ môi trường bên ngoài; thay đồi thuộc loại từ từ hay tức thời. Bước 2) Hoạch định sự thay đổi: (i) Mục tiêu càng rõ ràng, kế hoạch càng tốt. Nếu người lãnh đạo không biết mình đang đi đâu, ho không thé thực hiện thay đôi dé đi đến đó được. Nếu không biết mình đang ở đâu, họ cũng không thể bắt đầu đi đúng đường được.

Cần phải bắt đầu bằng việc xác định các điểm khởi đầu và điểm kết thúc đề biết được cần phải thay đổi điều gì. (ii) Xác định nhu cầu thay đổi; Chọn lựa những thay đổi cần thiết; Đánh giá mức độ phức tạp một cách thực tế và xem những ai có thể bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp, những ai sẽ tham gia vao thực hiện việc thay đổi và có kế hoạch dé lôi kéo họ tham gia. (iii) Chon khung thời gian thực hiện: Chú ý những mục tiêu dài hạn và ngắn hạn để hoạch định khung thời gian phù hợp. (iv) Chương trình thay đổi: dự đoán phản ứng, thảo luận và xây dựng lòng tin.

(v) Thử nghiệm và kiểm tra các kế hoạch. Bước 3) Thực hiện sự thay đổi: (i) Lựa chọn các giải pháp trao đổi khéo léo về chương trình thay đổi cho nhân viên, đưa ra bức tranh toàn cảnh một cách thực tế và khách quan, lôi kéo mọi người tham gia. Việc thông báo kịp thời, đầy đủ thông tin cho nhân viên sẽ hạn chế sự xuất hiện các thông tin xấu, bất lợi cho quá trình thực hiện; (ii) Phân chia trách nhiệm; tạo sự cam kết; (iii) Thay đổi văn hóa công ty, nhận biết và xử lý các phản ứng tiêu cực đối với sự thay đổi. Bước 4) Củng cố sự thay đổi: Thực hiện thay đổi chỉ là giai đoạn sơ khởi.

Để đảm bảo sự thành công bền vững, cần phải tổ chức các quy trình xem xét và cải thiện thay đổi liên tục: (i) Theo dõi tiến độ: do lường kết quả đạt được, đo lường phản ứng. (ii) Xem xét lại các giả định: đánh 10 giá lại các mục tiêu, xem xét lại thái độ, sắp xếp lại thứ tự ưu tiên, tránh sự tự mãn. (iii) Nuôi dưỡng sự nhiệt tình; duy trì sự thay đổi. Còn nghiên cứu của Robbins (2008) dé tiến trình thay đồi thành công, cần phải theo 04 bước: Bước 1) Thả nổi hiện trạng mới và siết chặt tình hình dé sự thay đổi được ồn định.

Đồng thời, ngay sau khi xác định được vấn đề cần thay đổi phải sang. Bước 2) Có những chiến thuật thực hiện như can thiệp (tham gia, thuyết phục, ra lệnh) kịp thời vào từng nội dung cụ thể của việc thay đổi đó. Bước 3) Trong quá trình thực hiện thay đổi cũng cần phải áp dụng linh hoạt các biện pháp khác nhau đối với những đối tượng, vụ việc liên quan để có thể giải quyết các xung đột, vượt qua mọi trở ngại, nhằm đạt được sự thay đổi như mong muốn. Bước 4) Công tác đánh giá phản hồi là cần thiết dé ổn định những thay đổi vừa đạt được, đồng thời đề ra phương pháp cho những thay đồi, cải tiến tiếp theo.

Đối với nghiên cứu của Hellriegel & Slocum (2010), quản lý sự thay đổi phải trải qua 05 bước: Bước 1) Khuyến khích sự thay đổi trong tổ chức, Bước 2) Xây dựng tầm nhìn trong tổ chức về sự thay đổi. Bước 3) Xây dựng các chính sách hỗ trợ. Bước 4) Quản lý tiến trình thay đổi. Bước 5) Duy trì tiến trình thay đổi đó.

Trong khi nghiên cứu Paton, James & McCalman (2000) cho rằng: Quản lý sự thay đổi bao gồm quá trình 07 bước mà các giám đốc cấp phòng ban và nhà máy có thé áp dụng dé thay đồi thực sự. Những bước này tạo ra một vòng tròn tự củng cố việc cam kết, hợp tác và cạnh tranh giữa các nhân viên — đây được xem là toàn bộ nền tảng của quá trình cải tổ hiệu quả; đó là các bước: Bước 1) Huy động năng lực và cam kết thông qua việc cùng xác định những vấn đề nan giải trong kinh doanh và các giải pháp đề xuất; Bước 2) Phát triển tam nhìn chung về cách tổ chức và quản lý khả năng cạnh tranh; Bước 3) Xác định quyền lãnh đạo; Bước 4)Tập trung vào kết quả chứ không phải vào hoạt động; Bước 5) Bắt đầu thay đổi vòng ngoài, sau đó tiếp tục sang các bộ phận khác mà không cần thúc day từ bên trên; Bước 6) Thẻ chế hóa thành công thông qua các chính sách, hệ thống và cơ cấu chính thức; Bước 7) Kiểm soát và điều chỉnh chiến lược nhằm đáp ứng các vấn đề trong quá trình thay đổi. Theo nghiên cứu của nhóm các nhà khoa hoc ở trường Dai học Harvard (2015), với tác phẩm Quản lý thay đổi và chuyển tiếp (trong bộ sách “Câm nang kinh doanh Harvard”) đã nêu ra 07 bước đề thực hiện sự thay đổi: Huy động năng lực; Phát triển tầm nhìn chung; Xác định quyền lãnh đạo; Tập trung vào kết quả, bắt đầu thay đồi từ vòng ngoài; Sau đó tiếp tục sang các bộ phận khác; Thông qua các chính sách và cơ cầu chính thức; Kiểm soát, 11 điều chỉnh nhằm đáp ứng các van dé trong quá trình thay đổi. Theo nghiên cứu của Kotter (2012), giáo sư trường kinh doanh Harvard và một số cộng sự đã phân tích tỉ mỉ các lý do thất bại của các tô chức, các sai lầm thường gặp của các nhà lãnh đạo và đã đưa ra các bước cơ bản với yếu tố cốt lõi xuyên suốt trong quản lý sự thay đổi bao gồm quy trình 08 bước: Bước 1) thiết lập một cảm giác cấp bách.

Bước 2) Lập đội tiên phong. Bước 3) Thiết lập tầm nhìn và chiến lược về sự thay đổi. Bước 4) quảng bá, tuyên truyền tầm nhìn dé thu hút mọi người tham gia. Bước 5): Trao quyền cho nhân viên triển khai hành động, tháo bỏ những trở ngại.

Bước 6) tạo ra các chiến thắng ngắn hạn. Bước 7) củng cố thành quả và tạo ra nhiều sự thay đổi hơn. Bước 8) Làm cho sự thay đổi trở nên bền vững, đưa phương pháp tiếp cận mới vào trong văn hóa tổ chức. Trong nhiều trường hợp, mọi người không sẵn sàng đón nhận sự thay đổi, vì thé họ thường có thái độ phản kháng, bảo thủ với cái cũ, miễn cưỡng chấp nhận cái mới.

Do đó các nhà lãnh đạo cần ý thức rõ ràng về nhu cầu thay đổi và quá trình quản lý thay đổi của tổ chức, cần tìm hiểu căn nguyên tai sao nhiều công cuộc thay đổi thất bại và làm thé nào dé đảm bảo thành công, đồng thời thiết kế và ứng dụng các công cụ hiệu quả vảo quá trình này.