Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SINH HOẠT TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học tại trường mầm non Nghiên cứu bài học hiện nay vẫn được áp dụng rộng rãi tại nhiều trường học ở Nhật Bản và được coi là một phương thức quan trọng nhằm nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên ngay tại trường. Phương pháp này cũng đã được triển khai tại nhiều quốc gia như Singapore, Mỹ, Đức, Úc, Trung Quốc, Hồng Kông, Hàn Quốc, Thái Lan,., trở thành một vấn đề giáo dục nhận được sự quan tâm trên toàn cầu [3].
Từ những năm cuối thế kỷ 20 (1990), nghiên cứu bài học đã nhanh chóng được du nhập vào Mỹ [21]. Tại đây, nghiên cứu bài học mang những đặc trưng riêng, tập trung vào việc cải thiện chất lượng giáo dục. Các nhà nghiên cứu đã xem xét điểm số thấp của trẻ mầm non Mỹ trong các nghiên cứu toán học và khoa học quốc tế, đồng thời so sánh với điểm số cao của trẻ em Đông Á. Hiebert và Stigler đã chỉ ra những vấn đề liên quan đến sự rèn luyện sư phạm ở Mỹ.
Họ nhấn mạnh rằng, mặc dù hoạt động nhóm và các định hướng giáo dục phù hợp với xu thế đã được khuyến khích và áp dụng, cách học của trẻ em Mỹ vẫn chưa có sự thay đổi đáng kể. Năm 1999, Stigler và Hiebert đã phân chia quá trình nghiên cứu bài học thành 8 bước cụ thể: 1. Xác định và nghiên cứu vấn đề; 2. Lập kế hoạch nghiên cứu bài học; 3.
Dạy học và quan sát các bài học nghiên cứu; 4. Đánh giá, nhận xét các bài học đã được dạy; 5. Dựa trên các ý kiến đóng góp và những dữ liệu thu thập được sau khi thực hiện bài học nghiên cứu lần đầu, điều chỉnh và bổ sung nội dung bài học cho phù hợp 6. Tiến hành dạy các bài học đã được chỉnh sửa; 7 7.
Tiếp tục đánh giá, nhận xét kết quả lần thứ hai; 8. Đưa vào ứng dụng rộng rãi trong quá trình dạy học [21, tr. Trong thời gian gần đây, nhiều nhà khoa học và nhà giáo dục đã quan tâm đến nghiên cứu bài học, nhận thấy phương pháp này dần hỗ trợ giáo viên thay đổi cách giảng dạy thực tiễn hàng ngày. Điều này giúp trẻ mầm non phát huy tính sáng tạo trong học tập và phát triển.
Nhiều quốc gia như Thái Lan, Việt Nam, Indonesia, Canada và Singapore đã triển khai áp dụng nghiên cứu bài học trong hệ thống giáo dục của mình. Tại Việt Nam, vào tháng 3 năm 2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức một hội nghị về đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học. Sự kiện này mời các chuyên gia từ tổ chức JJCA Nhật Bản, các giảng viên từ một số trường đại học và các chuyên viên của Vụ Giáo dục tham gia. Hội nghị đã thể hiện rõ sự quan tâm và tầm quan trọng của việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn thông qua phương pháp nghiên cứu bài học.
Đến tháng 8 năm 2013, Bộ giáo dục lại tiến hành tập huấn cho các cán bộ quản lý và tổ trưởng chuyên môn về sinh hoạt chuyên môn và chỉ đạo đưa vào thực hiện từ năm học 2013 - 2014 đến các năm học tiếp theo. Các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng phương pháp giảng dạy được tổ chức bài bản, chuyên nghiệp và hiệu quả không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo động lực thúc đẩy quá trình học tập, đặc biệt phù hợp với môi trường trường phổ thông. Điều này đặt ra yêu cầu đối với giáo viên phải không ngừng đầu tư nghiên cứu tài liệu, đánh giá chất lượng trẻ mầm non và đổi mới phương pháp giảng dạy để đáp ứng nhu cầu của người học. Để xây dựng và phát triển những hệ thống như vậy, việc giáo viên cùng nhau hợp tác, quan tâm, quan sát và phản ánh các bài học ngay tại lớp học trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Các nghiên cứu về quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học tại trường mầm non Các nghiên cứu về quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn trong ngữ cảnh giáo dục Việt Nam thường tập trung vào các chiến lược và phương pháp quản lý để 8 tối ưu hóa hoạt động của các tổ chuyên môn trong các trường học. Các nghiên cứu này có thể nghiên cứu về cách thức tổ chức và điều hành quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn, tầm quan trọng của việc hợp tác chuyên môn, và cách thức áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn giảng dạy và học tập. Vấn đề quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn là một trong những vấn đề quan trọng trong phát triển giáo dục, vì vậy nó trở thành vấn đề được các nhà nghiên cứu quan tâm và thực hiện. Ở tại Việt Nam, việc nghiên cứu bài học đã có kết quả khả quan trong bước thử nghiệm tại Bắc Giang và Bắc Ninh, điều này đã chứng minh nghiên cứu bài học có tính khả thi trong công tác bồi dưỡng chuyên môn và phát triển năng lực của giáo viên so với các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học truyền thống khác.
Từ những hiệu quả thiết thực mà mô hình quản lý sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học mang lại, vì vậy mô hình này cũng được các tác giả chọn làm đề tài tập trung nghiên cứu, chẳng hạn như: Năm 2015, tác giả Nguyễn Mậu Đức đã có bài viết nghiên cứu về: Vai trò của công tác quản lý sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học đăng trên tạp chí giáo dục, số 364, kỳ II tháng 8 (tr8-10), đã đưa ra các biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn theo hướng đổi mới là bồi dưỡng nhận thức chuyên môn cho cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên môn, các giáo viên về công tác sinh hoạt chuyên môn theo hướng đổi mới. Việc xây dựng kế hoạch đổi mới sinh hoạt chuyên môn, cải tiến và nâng cao tổ chức các hoạt động chuyên môn theo hướng đổi mới đóng vai trò trọng yếu. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên về tinh thần đổi mới được xem như một biện pháp "then chốt" để bảo đảm thành công cho các giải pháp khác. Điều này nhấn mạnh rằng, để đổi mới hiệu quả, trước tiên cần bắt đầu từ sự thay đổi trong nhận thức.
Năm 2015, tác giả Phùng Xuân Dự, trong luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục với đề tài Quản lý sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học tại trường THCS & THPT Nguyễn Tất Thành – Thành phố Hà Nội, đã đề xuất nhiều giải 9 pháp hiệu quả trong việc quản lý hoạt động chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học tại khu vực Hà Nội. Cùng năm đó, tác giả Nguyễn Thị Thúy Hằng, qua luận văn thạc sĩ với đề tài Quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường THCS Tây Tựu, quận Bắc Từ Liêm, Thành phố Hà Nội, cũng đưa ra những nghiên cứu quan trọng, tập trung vào cách quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn để phát huy hiệu quả hoạt động giảng dạy. Gần đây nhất, năm 2022, bài báo Biện pháp nâng cao hiệu quả sinh hoạt chuyên môn ở các trường mầm non trong giai đoạn hiện nay của tác giả Vũ Thị Nhân, đăng trên Tạp chí Giáo dục và Xã hội (số đặc biệt kỳ II, tháng 6/2022), đã chỉ ra rằng sinh hoạt chuyên môn tại trường mầm non là quá trình triển khai các hoạt động cụ thể. Việc tổ chức các hoạt động này là nhiệm vụ thường xuyên của cán bộ quản lý, với nhiều nội dung, phương pháp và hình thức đa dạng, nhằm đáp ứng tích cực các mục tiêu giáo dục mầm non mà từng nhà trường hướng tới.
Do vậy rất cần những biện pháp sinh hoạt chuyên môn hệ thống, phù hợp để có thể áp dụng linh hoạt theo từng địa bàn thực tế (Vũ Thị Nhâm 2022). Như vậy, nhìn chung các nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước đều đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau của SHTCM theo hướng NCBH như: Vai trò của SHCM, các bước triển khai SHCM, bồi dưỡng nâng cao năng lực QL chuyên môn…. Tuy nhiên, hiện nay chưa có nghiên cứu nào tập trung vào việc quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học tại các trường mầm non. Trên cơ sở đó, tác giả hướng đến việc nghiên cứu các vấn đề quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn (SHTCM) theo phương pháp nghiên cứu bài học (NCBH) trong các trường mầm non.
Mục tiêu là đề xuất những biện pháp quản lý hiệu quả, qua đó nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ em, phù hợp với mục tiêu của giáo dục mầm non: 'Giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, nhận thức, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố cơ bản của nhân cách và chuẩn bị sẵn sàng cho trẻ bước vào lớp 1' [2]. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần vào việc thực hiện mục tiêu mà Đại hội Đảng đã đề ra trong 'Đề án đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công 10 nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế' [2].2 Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý nhà trường mầm non * Quản lý Có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm quản lý. Theo tác giả Phan Văn Kha, 'Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm tra công việc của các thành viên thuộc một hệ thống đơn vị và việc sử dụng các hệ thống nguồn lực phù hợp để đạt được các mục đích đã định' [24, tr.
Từ góc độ tâm lý học, 'Quản lý là sự tác động có định hướng, có mục đích, có kế hoạch và có hệ thống thông tin của chủ thể đến khách thể của nó' [20, tr. Các quan niệm trên đều phản ánh những khía cạnh và chức năng cốt lõi của quá trình quản lý. Về cơ bản, các quan điểm đều thống nhất về việc xác định chủ thể, nội dung, phương thức, và mục đích của hoạt động quản lý. Khi đề cập đến quản lý, các tác giả đều nhận định rằng quản lý là một hoạt động mang tính chủ đích, thể hiện qua sự tác động liên tục của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý trên nhiều phương diện, dựa vào hệ thống các quy định, chính sách, nguyên tắc và phương pháp cụ thể, nhằm thực hiện những mục tiêu đã xác định.