HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM TRẦN THẾ TUẤN QUẢN LÝ RỦI RO TRONG NUÔI CÁ NƯỚC NGỌT CỦA HỘ NÔNG DÂN TẠI HUYỆN YÊN DŨNG, TỈNH BẮC GIANG Ngà nh: Kinh teế nô ng nghiệ p Mã soố : 8 62 01 15 Người hướng daẫ n khoa họ c: GS. Phạ m Vâ n Đı̀nh NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận văn Trần Thế Tuấn i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc GS. Phạm Vân Đình đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn kinh tế nông nghiệp và chính sách, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên UBND huyện Yên Dũng đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Tác giả luận văn Trần Thế Tuấn ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.
v Danh mục bảng. vi Danh mục hình, hộp. viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract.
Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.
Những đóng góp mới của luận văn. Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân. Một số khái niệm có liên quan. Vai trò và ý nghĩa nghiên cứu quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân.
Đặc điểm quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân. Nội dung nghiên cứu về quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân. Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân. Cơ sở thực tiễn.
Thực tiễn về quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt trên thế giới. Thực tiễn ở Việt Nam. Bài học kinh nghiệm về quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt đối với hộ nông dân huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Phương pháp nghiên cứu.
Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu.
Phương pháp thu thập tài liệu. Phương pháp phân tích và xử lý thông tin. Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Đánh giá thực trạng quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân ở huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang.
Tình hình nuôi cá nước ngọt tại huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Thực trạng quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân tại huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Các nhân tố ảnh hưởng đến phòng chống rủi ro trong nuôi cá của hộ nông dân huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Kinh nghiệm của hộ.
Trình độ kỹ thuật của hộ. Trình độ tiếp cận thông tin của hộ. Cơ sở hạ tầng phục vụ nuôi cá nước ngọt. Môi trường vùng nuôi thủy sản của hộ.
Thị trường. Ảnh hưởng của các cơ chế, chính sách. Định hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của nông dân huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Định hướng tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân.
Một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân. Kết luận và khuyến nghị. 100 Tài liệu tham khảo. 102 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BQ Bình quân DN Doanh nghiệp ĐVT Đơn vị tính LĐ Lao động TDTT Thể dục thể thao THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông UBND Ủy ban nhân dân NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn GTSX Giá trị sản xuất CN Công nghiệp TTCN Tiểu thủ công nghiệp XD Xây dựng XDCB Xây dựng cơ bản NTTS Nuôi trồng thủy sản v DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Cơ chế và công cụ ứng phó rủi ro .2 Ma trận đo lường rủi ro .3 Biện pháp phòng tránh rủi ro của người nông dân trước rủi ro trong nuôi cá nước ngọt .1 Tình hình sử đất của huyện Yên Dũng giai đoạn 2017 - 2019 .2 Tình hình dân số và lao động huyện Yên Dũng năm 2017- 2019.3 Giá trị sản xuất các ngành kinh tế huyện Yên Dũng năm 2017 – 2019 .4 Phương pháp thu thập số liệu .5 Số lượng và cơ cấu mẫu điều tra .1 Diện tích, năng suất, sản lượng cá nước ngọt của huyện qua 4 năm 2016 - 2019 .2 Tình hình cơ bản của các hộ điều tra .3 Tần suất xuất hiện và tác động của các loại rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ .4 Tỷ lệ hộ nuôi cá nước ngọt gặp các bệnh trong năm 2017- 2020 .5 Những nguyên nhân gây thiệt hại do thức ăn nuôi cá .6 Số hộ vay vốn theo nguồn vốn phục vụ cho nuôi cá nước ngọt .7 Số hộ chịu thiệt hại do rủi ro về thời tiết – khí hậu.8 Mức độ thiệt hại của hộ do rủi ro thiên tai - thời tiết gây ra .9 Mức độ thiệt hại của hộ do rủi ro dịch bệnh gây ra .10 Giá thu mua cá cơ bản tại ao khi đạt đẩy đủ tiêu chuẩn.11 Mức độ thiệt hại của hộ do rủi ro thị trường đầu ra gây ra .12 Mức độ thiệt hại của hộ do rủi ro giống giây ra .13 Mức độ thiệt hại của hộ do rủi ro tài chính gây ra .14 Mức độ thiệt hại của hộ do rủi ro môi trường gây ra .15 Mức độ thiệt hại của hộ do thức ăn nuôi cá gây ra .16 Mức độ thiệt hại của hộ do rủi ro thị trường các yếu tố đầu vào gây ra .17 Các biện pháp khắc phục rủi ro do dịch bệnh đã áp dụng ở hộ .18 Các biện pháp phòng chống rủi ro dịch bệnh gây ra.19 Các biện pháp khắc phục rủi ro do thức ăn của các hộ .20 Các biện pháp phòng tránh rủi ro do thức ăn của các hộ .21 Các biện pháp khắc phục rủi ro do giống của các hộ .22 Các biện pháp phòng tránh rủi ro do giống cá của các hộ .23 Các biện pháp phòng tránh rủi ro do thiên tại - khí hậu của các hộ .24 Các biện pháp khắc phục rủi ro do về môi trường của các hộ .25 Các biện pháp phòng tránh rủi ro do môi trường của các hộ .26 Các biện pháp phòng tránh rủi ro do thị trường đầu vào của các hộ .27 Các biện pháp khắc phục rủi ro do thị trường đầu ra .28 Các biện pháp phòng tránh rủi ro do thị trường đầu ra của các hộ .29 Ảnh hưởng từ kinh nghiệm nuôi trồng đến phòng chống rủi ro dịch bệnh trong nuôi cá nước ngọt của hộ .30 Ảnh hưởng từ kinh nghiệm nuôi trồng đến phòng chống rủi ro thức ăn trong nuôi cá nước ngọt của hộ .31 Ảnh hưởng từ kinh nghiệm của hộ đến rủi ro giống .32 Đánh giá tình trang môi trường nước ngọt của các hộ.33 Thị trường trực tiếp của hộ nuôi cá.
91 vii DANH MỤC HÌNH, HỘP Hình 2. Sản lượng nuôi trồng và khai thác thủy sản Việt Nam. Bản đồ địa lý huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Thiệt hại đợt nắng nóng năm 2019.
Giá bán quyết định thu hoạch của một vụ nuôi cá. Mua giống cá trắm thu hoạch cá trôi. Sử dụng thuốc quá liều, chủ quan khi dùng thuốc. 88 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Trần Thế Tuấn Tên luận văn: Quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân tại huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang.
Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 8 62 01 15 Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở đánh giá thực trạng quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân tại huyện Yên Dũng tỉnh Bắc Giang, đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi cá nước ngọt của hộ nông dân tại địa bàn nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu Phương pháp thu thập số liệu gồm: thu thập số liệu thứ cấp, thu thập số liệu sơ cấp và xử lý số liệu; Số liệu sơ cấp được thu thập từ 2 xã Thắng Cương và Xuân Phú với 2 nhóm hình thức nuôi thâm canh và bán thâm canh trong nuôi cá nước ngọt. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu gồm: Phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh, phương pháp phân tích dãy số theo thời gian; Kết quả nghiên cứu chính và kết luận Về đặc điểm các hộ, các chủ hộ nuôi cá nước ngọt phần lớn là nam giới, có sức khỏe, có kinh nghiệm trong nuôi cá. Các hộ nuôi gặp các rủi ro chính bao gồm rủi ro về giống, dịch bệnh, thời tiết, thị trường đầu ra, tài chính, môi trường, thị trường đầu vào.
Các loại rủi ro này có tần suất xuất hiện khác nhau. Trong đó rủi ro về dịch bệnh, rủi ro về môi trường, rủi ro về thị trường đầu ra là ba loại rủi ro mà 100% hộ nuôi cá nước ngọt gặp phải. Rủi ro tác động trực tiếp đến hộ nuôi cá nước ngọt làm giảm năng suất và sản lượng, tăng chi phí và thời gian nuôi cá của hộ.