Luận án tiến sĩ về quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh nam định, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Thu
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Thao
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tại Nam Định
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC ĐỒ THỊ
• 5. DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ
• 6. DANH MỤC HỘP
• 7. TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
• 8. THESIS ABSTRACT
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Những đóng góp mới của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN VỀ RỦI RO VÀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG NÔNG NGHIỆP, NUÔI TÔM VEN BIỂN
• 2.1. Cơ sở lý luận về rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp, nuôi tôm ven biển
• 2.1.1. Các khái niệm có liên quan
• 2.1.2. Vai trò của quản lý rủi ro trong nông nghiệp
• 2.1.3. Nguyên tắc quản lý rủi ro trong nông nghiệp
• 2.1.4. Chu trình quản lý rủi ro trong nông nghiệp
• 2.1.5. Chiến lược và biện pháp quản lý rủi ro trong nông nghiệp
• 2.2. Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của nuôi tôm ven biển
• 2.3. Nội dung nghiên cứu về quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển
• 2.3.1. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển
• 2.4. Cơ sở thực tiễn về rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp, nuôi tôm ven biển
• 2.4.1. Rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp trên thế giới
• 2.4.2. Rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp ở Việt Nam
• 2.4.3. Bài học kinh nghiệm rút ra cho quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định
• 2.5. Tổng quan nghiên cứu về rủi ro, quản lý rủi ro trong nông nghiệp và nuôi tôm ven biển
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm của vùng ven biển tỉnh Nam Định
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Tiếp cận nghiên cứu
• 3.2.2. Khung phân tích
• 3.2.3. Chọn điểm nghiên cứu
• 3.2.4. Thu thập thông tin
• 3.2.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.2.6. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.2.7. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG NUÔI TÔM VEN BIỂN TẠI TỈNH NAM ĐỊNH
• 4.1. Thực trạng rủi ro và quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định
• 4.1.1. Lịch sử và tình hình nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định
• 4.1.2. Nhận diện rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định
• 4.1.3. Phân tích rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định
• 4.1.4. Xác định cấp độ rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định
• 4.1.5. Chiến lược và biện pháp quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định
• 4.2. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định
• 4.2.1. Ảnh hưởng từ phía cơ sở nuôi tôm
• 4.2.2. Ảnh hưởng từ chính sách quản lý rủi ro trong nông nghiệp và nuôi tôm ven biển
• 4.2.3. Ảnh hưởng từ phía chính quyền địa phương và cơ quan quản lý chuyên môn
• 4.3. Đề xuất giải pháp tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định
• 5. ĐỊNH HƯỚNG QUẢN LÝ RỦI RO TRONG NUÔI TÔM VEN BIỂN
• 5.1. Các giải pháp đề xuất
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 6.1. Đối với Chính phủ
• 6.2. Đối với các bộ ngành
• 6.3. Đối với các nghiên cứu tiếp theo
• Danh mục công trình đã công bố liên quan đến luận án
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro và quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển

Nghiên cứu về quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tại Nam Định bắt đầu bằng việc xác định các khái niệm cơ bản liên quan đến rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp. Rủi ro trong nuôi tôm có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau như thời tiết, bệnh tôm, và biến đổi khí hậu. Việc hiểu rõ các loại rủi ro này là rất quan trọng để xây dựng các chiến lược quản lý hiệu quả. Theo nghiên cứu, rủi ro trong nuôi tôm ven biển thường được phân loại thành rủi ro sản xuất, rủi ro tài chính và rủi ro thị trường. Mỗi loại rủi ro đều có những đặc điểm và cách thức quản lý riêng. Đặc biệt, biến đổi khí hậu đã trở thành một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến nuôi trồng thủy sản. Việc áp dụng các kỹ thuật nuôi tôm tiên tiến và thực hành quản lý tốt nhất (BMP) có thể giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả sản xuất.

1.1. Các khái niệm có liên quan

Các khái niệm như nuôi tôm, quản lý rủi ro, và bệnh tôm cần được làm rõ để tạo nền tảng cho việc phân tích. Nuôi tôm ven biển là một hoạt động kinh tế quan trọng tại Nam Định, nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Quản lý rủi ro trong nuôi tôm không chỉ bao gồm việc nhận diện và đánh giá rủi ro mà còn phải xây dựng các biện pháp ứng phó hiệu quả. Việc áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro hiện đại sẽ giúp người nuôi tôm có thể đối phó tốt hơn với các tình huống bất ngờ, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

II. Đặc điểm kinh tế kỹ thuật của nuôi tôm ven biển

Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của nuôi tôm ven biển tại Nam Định có sự khác biệt rõ rệt so với các vùng khác. Diện tích nuôi tôm ven biển đã tăng trưởng ổn định trong những năm qua, mặc dù diện tích nuôi trồng thủy sản nói chung có xu hướng giảm. Các yếu tố như kỹ thuật nuôi tôm, nguồn nước, và chất lượng giống tôm đều ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các kỹ thuật nuôi tôm tiên tiến, như nuôi tôm theo mô hình tuần hoàn và sử dụng công nghệ sinh học, có thể giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng chống chịu của tôm trước các yếu tố bất lợi. Hơn nữa, việc phát triển cơ sở hạ tầng và cải thiện điều kiện môi trường cũng là những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả nuôi tôm.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro

Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển bao gồm quy mô sản xuất, chất lượng giống, và điều kiện môi trường. Nghiên cứu chỉ ra rằng các cơ sở nuôi tôm có quy mô lớn thường có khả năng ứng phó tốt hơn với rủi ro so với các cơ sở nhỏ. Ngoài ra, việc tham gia các khóa đào tạo về kỹ thuật nuôi tôm cũng giúp người nuôi nâng cao nhận thức và khả năng quản lý rủi ro. Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho người nuôi tôm cải thiện kỹ thuật và quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

III. Chiến lược và biện pháp quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển

Chiến lược quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tại Nam Định cần được xây dựng dựa trên việc nhận diện và phân tích các loại rủi ro. Các biện pháp quản lý rủi ro có thể được chia thành ba nhóm chính: giảm thiểu rủi ro, giảm nhẹ tác động của rủi ro, và khắc phục rủi ro. Việc áp dụng các biện pháp này không chỉ giúp người nuôi tôm bảo vệ sản xuất mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường. Nghiên cứu cho thấy rằng việc xây dựng các mô hình liên kết giữa các cơ sở nuôi tôm và các tổ chức hỗ trợ sẽ tạo ra một mạng lưới vững chắc giúp chia sẻ thông tin và kinh nghiệm trong quản lý rủi ro. Hơn nữa, việc phát triển các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng là yếu tố quan trọng trong việc tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi tôm.

3.1. Đề xuất giải pháp tăng cường quản lý rủi ro

Để tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp như hoàn thiện quy hoạch vùng nuôi, phát triển cơ sở hạ tầng, và nâng cao năng lực cho người nuôi tôm. Việc tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật nuôi tôm và quản lý rủi ro cũng rất cần thiết. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người nuôi tôm để đảm bảo rằng các chính sách và biện pháp quản lý rủi ro được triển khai hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng sản phẩm tôm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định" được tác giả Nguyễn Thị Minh Thu thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Đình Thao, bảo vệ năm 2020 tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, thuộc chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp (mã số: 9 62 01 15).

Về tính cấp thiết, theo số liệu từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 2015), Việt Nam là một trong ba quốc gia sản xuất thủy hải sản lớn nhất thế giới và là quốc gia cung cấp tôm lớn thứ hai toàn cầu. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) ghi nhận năm 2019, sản phẩm tôm xuất khẩu của Việt Nam hiện diện tại 100 quốc gia, chiếm khoảng 15% sản lượng giao dịch toàn cầu và đóng góp gần 50% kim ngạch xuất khẩu thủy sản quốc gia. Ngành tôm hướng tới mục tiêu đạt kim ngạch 10 tỷ USD (Bảo Hân, 2018). Tuy nhiên, nghề nuôi trồng thủy sản ven biển tại Việt Nam đang chịu tổn thương nghiêm trọng do biến đổi khí hậu (BĐKH), với ước tính thiệt hại đến năm 2030 có thể lên tới gần 2% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) (Quách Thị Khánh Ngọc, 2018). Thống kê của Trần Đức Quỳnh (2018) cho thấy hàng ngàn hécta nuôi tôm bị thiệt hại, trong đó có 9.035 ha không xác định được nguyên nhân cụ thể, phần còn lại do suy thoái môi trường và thời tiết cực đoan. Tỉnh Nam Định sở hữu 72 km bờ biển, trung bình mỗi năm chịu ảnh hưởng trực tiếp của 4 đến 6 cơn bão hoặc áp thấp nhiệt đới; điển hình là cơn bão số 1 (Mirinae) năm 2016 đã gây thiệt hại 3.100 tỷ đồng, ảnh hưởng nặng nề nhất đến các vùng đầm nuôi tôm ven biển (Tam Diệp, 2018). Năm 2014, hiện tượng tôm thẻ chân trắng chết hàng loạt sau 35 đến 42 ngày thả nuôi diễn ra trên diện rộng; cùng với đó là sự xuất hiện thường xuyên của các bệnh hoại tử gan tụy cấp, đốm trắng, phân trắng và vi bào tử trùng (EHP).

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định: Mặc dù rủi ro trong nuôi tôm ven biển xảy ra thường xuyên và mang tính liên đới cao, nhưng công tác quản lý rủi ro tại địa phương trong giai đoạn trước năm 2020 còn thụ động, chủ yếu tập trung xử lý tình thế sau thiên tai hoặc dịch bệnh. Các nghiên cứu chuyên sâu về quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tiếp cận dưới góc độ kinh tế nông nghiệp theo chu trình chức năng quản lý, phân loại cấp độ rủi ro bằng chuỗi số liệu thực nghiệm và đánh giá sự phối hợp giữa cơ sở nuôi, thị trường và cơ quan quản lý nhà nước tại miền Bắc còn hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án:

• Mục tiêu chung: Phân tích thực trạng rủi ro và các biện pháp quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định; từ đó đề xuất định hướng và giải pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định trong thời gian tới.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn về rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp nói chung và nuôi tôm nói riêng;
  2. Phân tích thực trạng rủi ro và các biện pháp quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định trong thời gian vừa qua;
  3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định trong thời gian vừa qua;
  4. Đề xuất định hướng và giải pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định trong thời gian tới.

Câu hỏi nghiên cứu:

• (i) Có những loại rủi ro nào xảy ra với nuôi tôm ven biển ở tỉnh Nam Định? Mức độ xuất hiện, mức độ ảnh hưởng và thiệt hại như thế nào? Cấp độ của các rủi ro xảy ra trong nuôi tôm ven biển tại các cơ sở nuôi?
• (ii) Các biện pháp quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển ở Nam Định được thực hiện như thế nào bởi: Cơ sở và cộng đồng nuôi; điều tiết từ thị trường; can thiệp từ chính sách của chính phủ và chính quyền địa phương?
• (iii) Yếu tố nào ảnh hưởng tới quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định?
• (iv) Những giải pháp nào cần thực hiện để quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển sao cho hiệu quả, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững nuôi tôm ven biển ở Nam Định trong điều kiện BĐKH?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về rủi ro, quản lý rủi ro trong nông nghiệp nói chung và nuôi tôm ven biển nói riêng. Đối tượng khảo sát gồm: cơ sở nuôi tôm; tác nhân cung ứng đầu vào và tiêu thụ đầu ra; cán bộ chính quyền và nhân viên chuyên trách; ngân hàng, tổ chức bảo hiểm; các cơ quan quản lý chuyên môn.
• Phạm vi không gian: Vùng ven biển nước lợ thuộc địa bàn 3 huyện ven biển của tỉnh Nam Định gồm Giao Thủy, Hải Hậu và Nghĩa Hưng.
• Phạm vi đối tượng loài nuôi: Tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei) và tôm sú (Penaeus monodon).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2010 – 2018; số liệu sơ cấp điều tra lặp lại từ năm 2014 đến năm 2018; các định hướng và giải pháp đề xuất định vị cho giai đoạn 2020 – 2025.
• Phạm vi nội dung: Luận án tiếp cận quản lý rủi ro theo các chức năng quản lý (nhận diện, phân tích, xác định cấp độ rủi ro và phân tích chiến lược quản lý rủi ro). Nghiên cứu không bóc tách thiệt hại tài chính của từng biến cố rủi ro đơn lẻ mà sử dụng biến động về năng suất, kết quả sản xuất và hiệu quả kinh tế để phản ánh thiệt hại chung.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan tài liệu, tác giả hệ thống hóa các hướng nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm trên thế giới và tại Việt Nam:

Về lý thuyết rủi ro và bất định: Frank Knight (1921) phân định rủi ro là tình huống có nhiều biến cố xảy ra với xác suất và kết quả đã biết, còn bất định là trường hợp xác suất và kết quả không thể lượng hóa. Hardaker và cộng sự (1997) hoàn thiện luận điểm này khi xác định bất định là trạng thái thiếu thông tin hoàn hảo, còn rủi ro là các hệ quả bắt nguồn từ sự bất định đó. Dercon (1998) kết nối rủi ro với tính dễ bị tổn thương sinh kế của nông hộ. Newbery và Stiglitz (1981) cùng Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD, 2009) phân loại rủi ro thành rủi ro hệ thống (lặp lại theo thời gian, có thể ước tính) và rủi ro phi hệ thống (diễn ra ngắn hạn, khó dự báo).

Về phân loại rủi ro nông nghiệp và thủy sản: Siegel và Alwang (1999) tổng kết 8 loại rủi ro chính. Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2000, 2001) chia rủi ro thành 6 nhóm (sản xuất, thị trường, thể chế/chính sách, con người, công nghệ, tài chính) và 3 cấp độ tác động: vi mô (riêng biệt tại nông hộ), trung gian (cộng đồng/khu vực) và vĩ mô (hệ thống trên toàn vùng hoặc quốc gia). Trong nuôi trồng thủy sản, Arthur (2008) phân chia rủi ro theo mầm bệnh, an toàn thực phẩm, sinh thái, di truyền, môi trường, tài chính và xã hội; Silva và Davy (2012) nhấn mạnh tính chất tương quan phức tạp giữa suy thoái môi trường nước và dịch bệnh.

Về chiến lược và công cụ quản lý rủi ro: Khung phân tích của Holzman và Jorgensen (2001), Anderson (2005) và OECD (2009) phân nhóm chiến lược quản lý rủi ro thành 3 hướng can thiệp: giảm thiểu rủi ro (risk reduction - tác động trước khi rủi ro xảy ra nhằm hạ thấp tần suất), giảm nhẹ tác động (risk mitigation - chia sẻ hoặc phân tán thiệt hại) và khắc phục rủi ro (risk coping - ứng phó, phục hồi sau thiệt hại), được vận hành qua hai cơ chế: phi chính thống (nông hộ, cộng đồng) và chính thống (thị trường điều tiết, chính phủ can thiệp).

Về nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam: Đặng Kim Sơn (2001) phân tích hợp đồng nông nghiệp như công cụ quản lý rủi ro thị trường. Trần Tiến Khai (2007) khảo sát các giải pháp phát triển bền vững nuôi tôm trong điều kiện rủi ro tại Bạc Liêu. Le Cong Tru (2011) xây dựng khung quản lý rủi ro cho chuỗi cá tra. Cao Thị Lệ Quyên (2015) nghiên cứu tác động của BĐKH tới nghề nuôi tôm nước lợ tại Thanh Hóa. Ngô Thị Phương Lan (2017) phân tích hành vi giảm thiểu và phân tán rủi ro của hộ nuôi tôm vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Kim Văn Vạn và Ngô Thế Ân (2017) đánh giá mô hình kỹ thuật xen ghép tôm thẻ chân trắng với cá diêu hồng thích ứng BĐKH tại Giao Thủy (Nam Định). Ngoài ra, các cơ sở lý luận kinh tế nông nghiệp của Đỗ Kim Chung (2009, 2011, 2014a, 2014b), Trần Đình Thao (2010, 2013) và Đoàn Thị Hồng Vân (2013) được kế thừa trực tiếp.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết:

• Đa phần các nghiên cứu trước đây tại miền Bắc tiếp cận nuôi tôm thuần túy dưới khía cạnh kỹ thuật nuôi hoặc đánh giá thiệt hại thiên tai đơn lẻ; thiếu vắng nghiên cứu kinh tế nông nghiệp toàn diện theo chu trình chức năng quản lý rủi ro (từ nhận diện, phân tích, đánh giá cấp độ đến chiến lược ứng phó kết hợp cơ chế chính thống và phi chính thống).
• Luận án lấp đầy khoảng trống dữ liệu thực nghiệm thông qua phương pháp điều tra lặp lại trong 5 năm liên tiếp (2014 – 2018) trên cùng một mẫu 120 cơ sở nuôi tại 3 huyện ven biển Nam Định, kết hợp lập sổ theo dõi ao nuôi để xác định tần suất xuất hiện và xác suất ảnh hưởng của từng loại rủi ro trên thang đo 5 bậc, đồng thời lượng hóa các yếu tố tác động thuộc về cơ sở nuôi bằng mô hình hồi quy Logit.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng tiêu chuẩn quản lý rủi ro AS/NZS 4360:1995 kết hợp hướng dẫn ISO/IEC 73:2002 và khung phân tích quản lý rủi ro nông nghiệp của OECD (2009) để thiết kế khung phân tích theo 4 chức năng:

Chức năng quản lý	Nội dung phân tích cụ thể	Công cụ / Phương pháp thực hiện
Nhận diện rủi ro	Sàng lọc, theo dõi và phán đoán các nguy cơ từ mối quan hệ "Đầu vào – Sản xuất – Đầu ra"	Phân tích chuỗi sản xuất, cây vấn đề, ghi chép sổ nhật ký ao nuôi
Phân tích rủi ro	Đo lường tần suất xuất hiện và mức độ ảnh hưởng của rủi ro sản xuất, thị trường, tài chính, rủi ro lồng ghép	Thang đo 5 bậc (rất thấp đến rất cao); phân tích biến thiên năng suất, giá trị sản xuất và thu nhập
Xác định cấp độ rủi ro	Phân loại rủi ro thành 3 cấp độ: Lớn, Trung bình và Nhỏ	Ma trận đánh giá rủi ro (kết hợp xác suất xuất hiện và xác suất gây ảnh hưởng)
Chiến lược quản lý rủi ro	Phân tích việc áp dụng 3 chiến lược: Giảm thiểu, Giảm nhẹ tác động và Khắc phục rủi ro	Ma trận 3 chiến lược đối chiếu qua 2 cơ chế: Phi chính thống (nông hộ, cộng đồng) và Chính thống (thị trường, nhà nước)

Đặc điểm kỹ thuật nghề nuôi tôm nước lợ được tích hợp vào khung phân tích: chu kỳ sinh trưởng của tôm thẻ chân trắng là 90 ngày, tôm sú là 120 ngày; yêu cầu kỹ thuật bắt buộc phải có ao lắng chiếm từ 15% đến 20% tổng diện tích mặt bằng để xử lý nguồn nước cấp và diệt tạp; tuân thủ khung mùa vụ thả giống miền Bắc (tôm sú từ tháng 4 đến tháng 6; tôm thẻ chân trắng vụ 1 và 2 từ tháng 3 đến tháng 8, vụ đông từ giữa tháng 9 đến tháng 10).

Phương pháp thu thập dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ niên giám thống kê tỉnh Nam Định, báo cáo của Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Nam Định, Chi cục Thủy sản Nam Định, Tổng cục Thủy sản, Cục Thú y và VASEP giai đoạn 2010 – 2018.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát lặp lại trên cỡ mẫu 120 cơ sở nuôi tôm phân bổ tại 3 huyện Giao Thủy, Hải Hậu và Nghĩa Hưng liên tục trong giai đoạn 2014 – 2018; kết hợp đặt sổ theo dõi nhật ký ao nuôi; tổ chức các cuộc thảo luận nhóm tập trung (FGD) và tham vấn sâu với người nuôi, đại lý cung ứng giống, thức ăn, thuốc thú y, thương lái thu gom, cán bộ quản lý thủy sản cấp tỉnh, huyện và khuyến nông viên cấp xã.

Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:

• Thống kê mô tả và thống kê so sánh: Tính toán tốc độ tăng trưởng bình quân, số tương đối, số tuyệt đối, hệ số biến thiên ($CV$).
• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế: Giá trị sản xuất ($GO$), Chi phí trung gian ($IC$), Giá trị gia tăng ($VA$), Thu nhập hỗn hợp ($MI$).
• Mô hình hồi quy Logit: Dùng để xác định các yếu tố thuộc về cơ sở nuôi tác động đến xác suất áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro. Biến phụ thuộc nhận giá trị bằng 1 nếu cơ sở nuôi chủ động áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro và bằng 0 nếu ngược lại. Các biến độc lập gồm: diện tích đầm nuôi, kinh nghiệm của chủ hộ, tham gia tập huấn kỹ thuật, hình thức nuôi (thâm canh/bán thâm canh, chuyên tôm/nuôi ghép), vị trí nuôi (trong hay ngoài vùng quy hoạch), sử dụng tôm giống có nguồn gốc kiểm định, và tiếp cận hỗ trợ từ nhà nước.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 2: Tổng quan về rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp, nuôi tôm ven biển

Chương 2 tập trung xây dựng nền tảng lý luận và tổng hợp thực tiễn. Tác giả phân tích bản chất của rủi ro nông nghiệp là sự bất định có thể ước lượng được xác suất xảy ra và mức độ tổn thất. Rủi ro được phân loại theo nguồn phát sinh gồm rủi ro sản xuất (thiên tai, dịch bệnh, con giống, nguồn nước), rủi ro thị trường (biến động giá đầu vào, giá đầu ra, tỷ giá cánh kéo), rủi ro tài chính (lãi suất tín dụng, nợ xấu, mua chịu vật tư) và rủi ro thể chế. Về hành vi ứng xử, nông dân được phân thành ba nhóm: chịu rủi ro (chấp nhận đầu tư công nghệ mới để tìm kiếm lợi nhuận cao), tránh rủi ro (đầu tư tối thiểu để bảo toàn vốn) và trung lập với rủi ro.

Chương này làm rõ chu trình quản lý rủi ro AS/NZS 4360:1995 gồm 7 bước: tham vấn thông tin, thiết lập bối cảnh, xác định rủi ro, phân tích rủi ro, đánh giá rủi ro, xử lý rủi ro, kiểm tra và giám sát. Tác giả tổng thuật kinh nghiệm quốc tế và bài học từ các nước đang phát triển (theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới và OECD), khẳng định cơ chế thị trường (bảo hiểm nông nghiệp, hợp đồng tương lai) thường khó vận hành hiệu quả ở quy mô nông hộ nhỏ lẻ do chi phí giao dịch cao và vấn đề bất đối xứng thông tin, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các biện pháp tự vệ của nông hộ với sự hỗ trợ công của nhà nước.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày các đặc điểm địa bàn nghiên cứu và thiết kế kỹ thuật thực hiện đề tài. Tỉnh Nam Định có vùng ven biển thuộc ba huyện Giao Thủy, Hải Hậu và Nghĩa Hưng với chiều dài bờ biển 72 km, mạng lưới sông ngòi dày đặc tạo nên vùng nước lợ rộng lớn nhưng chịu biên độ thủy triều lớn và nguy cơ xâm nhập mặn cao.

Quy trình chọn mẫu điều tra được thực hiện có chủ đích kết hợp phân tầng ngẫu nhiên với quy mô 120 cơ sở nuôi đại diện cho các phương thức nuôi thâm canh, bán thâm canh, nuôi chuyên tôm và nuôi ghép tôm. Tác giả chi tiết hóa các công cụ thu thập thông tin gồm phiếu điều tra định lượng lặp lại hàng năm, sổ nhật ký theo dõi thông số kỹ thuật ao nuôi (nhiệt độ, độ mặn, pH, dịch bệnh, thức ăn), và khung tham vấn chuyên gia. Chương 3 cũng xác lập công thức tính các chỉ tiêu kinh tế ($GO$, $IC$, $VA$, $MI$), nguyên tắc xây dựng ma trận đánh giá rủi ro 5 cấp bậc, và cấu trúc phương trình mô hình Logit với bảng định nghĩa các biến độc lập.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu về quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tại tỉnh Nam Định

Chương 4 là chương thực nghiệm trọng tâm của luận án, trình bày các kết quả phân tích theo 3 phân mục lớn:

1. Thực trạng rủi ro và quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định

Biến động diện tích và kết quả sản xuất: Giai đoạn 2014 – 2018, tổng diện tích nuôi trồng thủy sản của Nam Định giảm bình quân 0,86%/năm, diện tích nước mặn lợ giảm 0,83%/năm; tuy nhiên, diện tích nuôi tôm vẫn duy trì mức tăng trưởng 1,04%/năm. Năng suất và hiệu quả kinh tế biến động mạnh giữa các năm do tác động của rủi ro thời tiết và dịch bệnh.

Nhận diện và phân tích rủi ro:

• Rủi ro sản xuất: Là nhóm rủi ro nghiêm trọng nhất với xác suất xuất hiện đạt 77,09% và xác suất gây ảnh hưởng lên tới 80,83%. Các yếu tố rủi ro chính gồm:
  • Dịch bệnh: Tỷ lệ tôm chết tăng vọt khi mắc bệnh hoại tử gan tụy cấp, đốm trắng, phân trắng và vi bào tử trùng (EHP). Thời điểm xuất hiện bệnh phổ biến nhất trên tôm thẻ chân trắng tập trung vào tuần nuôi thứ 4 đến thứ 6 (30 – 45 ngày sau khi thả giống).
  • Thời tiết: Nam Định chịu ảnh hưởng bình quân 4 – 6 cơn bão/áp thấp nhiệt đới mỗi năm, cùng các đợt rét đậm, nắng nóng kéo dài làm biến động đột ngột nhiệt độ nước ao.
  • Nguồn nước và con giống: Nguồn nước cấp ven biển bị ô nhiễm cục bộ do hệ thống mương cấp và mương thoát nước chưa tách biệt; tỷ lệ cơ sở nuôi tiếp cận được nguồn tôm giống có kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc rõ ràng còn thấp.
• Rủi ro thị trường: Biểu hiện rõ nét qua biến động giá đầu vào và giá tôm thương phẩm. Tốc độ tăng giá của thức ăn công nghiệp và tôm giống cao hơn tốc độ tăng giá xuất bán tôm tại cổng trại, tạo nên hiện tượng "tỷ giá cánh kéo" bất lợi, bào mòn giá trị gia tăng ($VA$) và thu nhập hỗn hợp ($MI$) của cơ sở nuôi.
• Rủi ro tài chính: Phần lớn cơ sở nuôi phụ thuộc vào vốn tự có hoặc vay tín dụng phi chính thức; tình trạng mua chịu thức ăn và vật tư từ đại lý với mức giá chênh lệch cao làm gia tăng áp lực trả nợ khi mùa vụ thất bát.
• Rủi ro lồng ghép: Các rủi ro không diễn ra độc lập mà có tính tương quan hệ thống; ví dụ, thời tiết bất thường làm suy giảm chất lượng nước ao, kích hoạt dịch bệnh bùng phát, dẫn đến mất mùa và gây mất khả năng thanh toán nợ vay.

Tổng hợp cấp độ rủi ro qua ma trận đánh giá:

Cấp độ rủi ro	Nhóm rủi ro cụ thể trong nuôi tôm ven biển Nam Định	Đặc điểm tần suất và phạm vi ảnh hưởng
Cấp độ Lớn	Bệnh dịch trên tôm, thời tiết cực đoan/bão, ô nhiễm nguồn nước, chất lượng tôm giống	Xác suất xuất hiện rất cao (77,09%), ảnh hưởng diện rộng, mang tính rủi ro vĩ mô/hệ thống
Cấp độ Trung bình	Rủi ro tài chính (lãi suất, khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức, nợ đọng vật tư)	Tần suất xuất hiện ở mức trung bình, tác động trực tiếp đến khả năng tái đầu tư chu kỳ sau
Cấp độ Nhỏ	Rủi ro thiết bị kỹ thuật nuôi, biến động cục bộ của thị trường tiêu thụ	Tần suất thấp, phạm vi ảnh hưởng mang tính vi mô tại từng cơ sở nuôi riêng biệt

Thực trạng chiến lược và biện pháp quản lý rủi ro:

• Biện pháp phi chính thống (cơ sở và cộng đồng): Người nuôi chủ yếu tập trung vào các biện pháp phòng chống rủi ro kỹ thuật như xây ao lắng xử lý nước, tuân thủ lịch thả giống, dùng men vi sinh, xả đáy và tiêu hủy tôm chết khi có dịch. Khi gặp tổn thất, hộ nuôi tự khắc phục bằng cách cắt giảm chi tiêu, vay mượn người thân hoặc chuyển đổi phương thức nuôi.
• Điều tiết của thị trường: Rất hạn chế. Tỷ lệ cơ sở nuôi ký kết hợp đồng tiêu thụ bao tiêu sản phẩm với doanh nghiệp chế biến đạt mức rất thấp. Sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp đối với nuôi tôm ven biển gần như chưa vận hành được trên thực tế do phí bảo hiểm cao và quy trình giám định tổn thất phức tạp.
• Can thiệp của nhà nước: Các chính sách hỗ trợ thiệt hại sau thiên tai và dịch bệnh còn bộc lộ nhiều bất cập về định mức hỗ trợ thấp, thủ tục giải ngân kéo dài và chưa mang tính kịp thời để giúp người dân tái sản xuất.

2. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định

• Yếu tố thuộc về cơ sở nuôi (Kết quả mô hình Logit): Các biến có ý nghĩa thống kê tác động thuận chiều đến việc áp dụng biện pháp quản lý rủi ro gồm quy mô diện tích đầm nuôi, hình thức nuôi thâm canh, và việc lựa chọn tôm giống có nguồn gốc kiểm định. Đáng chú ý, cơ sở nuôi có tham gia các lớp đào tạo, tập huấn kỹ thuật có xác suất áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro cao hơn 6,5% so với nhóm không tham gia tập huấn.
• Yếu tố cơ chế chính sách: Tồn tại nhiều khoảng trống trong quy hoạch chi tiết vùng đầm nuôi tôm ven biển, thiếu hụt các dòng vốn tín dụng ưu đãi chuyên biệt cho thủy sản, và cơ chế kiểm soát chất lượng con giống, vật tư lưu thông trên thị trường còn lỏng lẻo.
• Yếu tố năng lực quản lý nhà nước tại địa phương: Sự phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, huyện với chính quyền cơ sở còn thiếu đồng bộ. Kết quả điều tra thực tế chỉ ra gần 70% cán bộ chuyên trách tại cấp xã chưa nắm rõ các quy định pháp lý về điều kiện vùng nuôi, danh mục thuốc thú y thủy sản, hóa chất xử lý môi trường, thức ăn chăn nuôi và các chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản.

3. Đề xuất giải pháp tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định

Luận án xác lập 6 nhóm giải pháp thực thi đồng bộ:

1. Hoàn thiện quy hoạch vùng nuôi và quy hoạch chi tiết đầm nuôi tôm nước lợ;
2. Nâng cấp và kiên cố hóa cơ sở hạ tầng vùng nuôi, đặc biệt là hệ thống kênh cấp nước và thoát nước thải độc lập, bảo đảm tỷ lệ diện tích ao lắng;
3. Thực thi các chính sách tài chính - tín dụng linh hoạt, mở rộng đối tượng vay vốn ưu đãi và nghiên cứu thí điểm sản phẩm bảo hiểm tôm nuôi phù hợp;
4. Nâng cao năng lực hệ thống khuyến nông - khuyến ngư, chú trọng tập huấn kỹ thuật quản lý ao nuôi thực hành tốt;
5. Xây dựng liên kết chuỗi giá trị tôm gắn với hoạt động của các tổ hợp tác, hợp tác xã nuôi tôm trong cộng đồng;
6. Triển khai mô hình quản lý môi trường vùng nuôi và giám sát dịch bệnh dựa vào cộng đồng dân cư ven biển.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận:

• Bổ sung và phát triển khung lý luận về quản lý rủi ro trong nông nghiệp áp dụng cho tiểu ngành nuôi tôm ven biển nước lợ. Luận án làm rõ luận điểm rủi ro không chỉ mang ý nghĩa tiêu cực gây tổn thất mà còn kích thích sự đổi mới công nghệ và tổ chức lại sản xuất nếu được nhận diện và kiểm soát đúng quy trình.
• Thiết lập khung phân tích quản lý rủi ro theo chu trình chức năng quản lý hoàn chỉnh kết hợp ma trận 3 chiến lược (giảm thiểu, giảm nhẹ tác động, khắc phục) với 2 cơ chế vận hành (phi chính thống và chính thống) trong bối cảnh nuôi tôm ven biển.

Đóng góp mới về mặt phương pháp:

• Kết hợp phương pháp xác định tần suất xuất hiện và xác suất ảnh hưởng trên thang đo 5 bậc từ chuỗi dữ liệu thực nghiệm điều tra lặp lại 5 năm (2014 – 2018) trên mẫu 120 cơ sở nuôi, giúp lượng hóa chính xác tọa độ các loại rủi ro trên ma trận đánh giá.
• Luận án không tách rời thiệt hại tài chính của từng rủi ro riêng biệt mà sử dụng hệ thống chỉ tiêu kết quả ($GO$, $IC$, $VA$, $MI$) và biến thiên năng suất để phản ánh mức độ thiệt hại chung do tính chất lồng ghép, tương quan của rủi ro sản xuất nông nghiệp.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn:

• Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về quản lý rủi ro nuôi tôm tại 3 huyện ven biển tỉnh Nam Định: khẳng định rủi ro sản xuất (dịch bệnh, thời tiết, nguồn nước, con giống) thuộc cấp độ Lớn và mang bản chất rủi ro hệ thống, với xác suất xuất hiện 77,09% và xác suất ảnh hưởng 80,83%.
• Chỉ ra các bằng chứng định lượng về yếu tố ảnh hưởng: việc tham gia tập huấn kỹ thuật giúp gia tăng 6,5% xác suất áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro tại cơ sở nuôi; đồng thời phát hiện rào cản nhận thức tại cấp cơ sở khi có gần 70% cán bộ chuyên trách cấp xã chưa nắm vững các quy định và danh mục quản lý kỹ thuật thủy sản.
• Xây dựng hệ thống 6 nhóm giải pháp có tính khả thi nhằm củng cố năng lực phòng ngừa và thích ứng với rủi ro cho người nuôi tôm ven biển Nam Định giai đoạn 2020 – 2025.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế của đề tài:

• Do tính chất lồng ghép phức tạp và sự tương quan đa chiều giữa các biến cố rủi ro trong môi trường nước lợ, luận án chưa bóc tách được giá trị thiệt hại tài chính tuyệt đối của từng biến cố rủi ro riêng lẻ (như chi phí thiệt hại riêng của dịch đốm trắng so với thiệt hại do bão lụt) mà phải đo lường gián tiếp qua sự sụt giảm năng suất và các chỉ tiêu giá trị kinh tế tổng hợp.
• Địa bàn khảo sát tập trung tại 3 huyện ven biển tỉnh Nam Định (vùng Đồng bằng sông Hồng), do đó một số phát hiện đặc thù về chế độ thủy văn và mức độ ảnh hưởng của rét đậm vụ đông chưa thể khái quát hóa hoàn toàn cho các vùng sinh thái nuôi tôm nước lợ duyên hải Nam Trung Bộ hoặc Đồng bằng sông Cửu Long.

Về hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát so sánh liên vùng ven biển giữa các tỉnh phía Bắc để làm rõ sự khác biệt về năng lực quản lý rủi ro giữa các địa phương;
• Đi sâu nghiên cứu thiết kế cơ chế và định phí bảo hiểm chỉ số thời tiết hoặc dịch bệnh trong nuôi tôm ven biển nhằm thúc đẩy sự tham gia của thị trường bảo hiểm thương mại;
• Đánh giá sâu hơn các mô hình liên kết chuỗi giá trị khép kín giữa doanh nghiệp chế biến xuất khẩu và các tổ hợp tác nuôi tôm cộng đồng nhằm tìm kiếm giải pháp phân tán rủi ro thị trường hữu hiệu.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo học thuật và ứng dụng thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển và Quản lý thủy sản: Luận án là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu quản lý rủi ro theo chức năng, kỹ thuật thiết kế sổ nhật ký theo dõi ao nuôi, phương pháp xây dựng ma trận đánh giá rủi ro kết hợp chuỗi dữ liệu lặp lại và ứng dụng mô hình hồi quy Logit trong phân tích hành vi nông hộ.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục Thủy sản, UBND tỉnh Nam Định, Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Nam Định, Chi cục Thủy sản, và UBND các huyện Giao Thủy, Hải Hậu, Nghĩa Hưng): Các số liệu thực chứng của luận án cung cấp căn cứ trực tiếp để điều chỉnh quy hoạch vùng nuôi tôm mặn lợ, xây dựng phương án đầu tư công cho hệ thống kênh cấp - thoát nước riêng biệt, thiết kế chương trình tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ chuyên trách cấp xã, và cải cách cơ chế hỗ trợ tài chính, khắc phục thiên tai.
• Đối với các chủ cơ sở nuôi tôm và tổ hợp tác cộng đồng ven biển: Luận án gợi mở các yêu cầu kỹ thuật then chốt cần tuân thủ như duy trì tỷ lệ diện tích ao lắng từ 15% đến 20%, ghi chép nhật ký ao nuôi để phát hiện sớm dịch bệnh ở tuần nuôi thứ 4 đến thứ 6, và tăng cường liên kết chia sẻ nguồn nước, thông tin dịch tễ trong cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xếp hạng các loại rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định thành những cấp độ nào? Qua ma trận đánh giá rủi ro dựa trên tần suất xuất hiện và mức độ ảnh hưởng, luận án phân chia rủi ro thành 3 cấp độ:

• Cấp độ Lớn: Rủi ro bệnh dịch trên tôm, rủi ro thời tiết cực đoan/bão, rủi ro ô nhiễm nguồn nước cấp và rủi ro chất lượng con giống.
• Cấp độ Trung bình: Rủi ro tài chính (tiếp cận vốn vay tín dụng chính thức và chi phí nợ đọng vật tư).
• Cấp độ Nhỏ: Rủi ro hỏng hóc thiết bị kỹ thuật nuôi và rủi ro biến động thị trường tiêu thụ.

2. Xác suất xuất hiện và xác suất gây ảnh hưởng của nhóm rủi ro sản xuất được luận án ghi nhận cụ thể là bao nhiêu? Kết quả khảo sát thực nghiệm 120 cơ sở nuôi tôm giai đoạn 2014 – 2018 xác định nhóm rủi ro sản xuất có xác suất xuất hiện là 77,09% và xác suất gây ảnh hưởng tổn thất lên tới 80,83%. Đây là nhóm rủi ro mang tính hệ thống, có quy mô tác động vĩ mô và là mối quan ngại hàng đầu của các hộ nuôi tôm tại địa phương.

3. Hoạt động tập huấn kỹ thuật có tác động như thế nào đến việc áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro của cơ sở nuôi? Theo kết quả ước lượng từ mô hình hồi quy Logit, biến tham gia tập huấn kỹ thuật có ý nghĩa thống kê và mang hệ số dương. Cụ thể, chủ cơ sở nuôi tôm được tham gia các lớp tập huấn, đào tạo kỹ thuật có xác suất áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro cao hơn 6,5% so với các cơ sở nuôi mà chủ hộ không tham gia đào tạo.

4. Luận án chỉ ra thực trạng gì về nhận thức chính sách của đội ngũ cán bộ quản lý thủy sản cấp xã tại Nam Định? Luận án phát hiện sự hạn chế đáng kể trong nhận thức thực thi chính sách ở cấp cơ sở: có gần 70% cán bộ chuyên trách thủy sản tại cấp xã không nắm rõ các quy định về điều kiện vùng nuôi, quy chuẩn quản lý thức ăn chăn nuôi, con giống, danh mục hóa chất, thuốc thú y thủy sản được phép lưu hành và các chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong ngành thủy sản.

5. Luận án đề xuất mấy nhóm giải pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tại Nam Định? Tác giả đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp thực thi đồng bộ: (1) Hoàn thiện quy hoạch vùng nuôi và quy hoạch đầm nuôi; (2) Phát triển kết cấu hạ tầng vùng nuôi và ao lắng; (3) Hoàn thiện chính sách tài chính, tín dụng và nghiên cứu bảo hiểm tôm; (4) Tăng cường công tác khuyến nông - khuyến ngư; (5) Phát triển chuỗi giá trị gắn với tổ hợp tác cộng đồng; (6) Quản lý môi trường và dịch tễ dựa vào cộng đồng.

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Thị Minh Thu là công trình nghiên cứu kinh tế nông nghiệp có hệ thống về thực trạng rủi ro và quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2014 – 2018. Thông qua chuỗi số liệu khảo sát lặp lại trên 120 cơ sở nuôi và mô hình hồi quy Logit, luận án đã định lượng được xác suất xuất hiện, mức độ ảnh hưởng của các rủi ro hệ thống, đồng thời xác lập vị trí trọng tâm của rủi ro sản xuất ở cấp độ lớn. Công trình đã chỉ rõ những mắt xích yếu kém trong điều tiết thị trường và năng lực thực thi chính sách ở cấp xã, từ đó cung cấp 6 nhóm giải pháp thực tiễn có ý nghĩa khoa học và giá trị tham khảo rõ ràng cho các nhà hoạch định chính sách, giới nghiên cứu và người nuôi tôm ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ NGUYỄN THỊ MINH THU QUẢN LÝ RỦI RO TRONG NUÔI TÔM VEN BIỂN TỈNH NAM ĐỊNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2020 luan an HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯ NGUYỄN THỊ MINH THU QUẢN LÝ RỦI RO TRONG NUÔI TÔM VEN BIỂN TỈNH NAM ĐỊNH Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 9 62 01 15 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Đình Thao Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 08 tháng 02 năm 2020 Tác giả luận án Nguyễn Thị Minh Thu i luan an LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình từ các giảng viên, nhà khoa học, sự động viên giúp đỡ từ bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới: - PGS. Trần Đình Thao, Người hướng dẫn khoa học, Thầy đã tận tình định hướng và chỉ dẫn cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài; - Tập thể Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và Chính sách, Khoa Kinh tế & PTNT (đơn vị công tác cũ của tôi) đã động viên, khích lệ tôi tham gia vào quá trình đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn ở bậc học Tiến sĩ và định hướng lựa chọn chủ đề nghiên cứu này; - Tập thể Bộ môn Kế hoạch và Đầu tư, Khoa Kinh tế & PTNT (đơn vị tôi đang công tác) đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình công tác, học tập và sinh hoạt chuyên môn tại Bộ môn; - Ban Giám đốc, Ban Quản lý Đào tạo, Ban Chủ nhiệm Khoa Kinh tế & PTNT, Học viện Nông nghiệp Việt Nam ở các nhiệm kỳ đã hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong công tác, học tập và nghiên cứu; - Các giảng viên, nhà khoa học và đồng nghiệp đã nghiêm túc góp ý cho tôi trong suốt quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Về phía địa phương, tôi xin trân trọng cảm ơn sự nhiệt tình giúp đỡ của các cơ quan đơn vị và cá nhân các cấp ở tỉnh Nam Định, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cung ứng đầu vào cho nuôi trồng thuỷ sản tại vùng ven biển Nam Định, các đại lý cung ứng đầu vào, các tác nhân thu gom và tiêu thụ tôm thương phẩm, đặc biệt là chủ các cơ sở nuôi tôm và lao động trực tiếp nuôi tôm đã giúp đỡ tôi thu thập thông tin trong suốt thời gian dài thực hiện nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đặc biệt là chồng và các con yêu dấu của tôi đã luôn sát cánh đồng hành, động viên và khuyến khích tôi học tập và hoàn thành luận án.

Hà Nội, ngày 08 tháng 02 năm 2020 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Minh Thu ii luan an MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.

vii Danh mục đồ thị. ix Danh mục hình, sơ đồ. xi Danh mục hộp. xii Trích yếu luận án.

xiii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan về rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp, nuôi tôm ven biển. Cơ sở lý luận về rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp, nuôi tôm ven biển. Các khái niệm có liên quan. Vai trò của quản lý rủi ro trong nông nghiệp.

Nguyên tắc quản lý rủi ro trong nông nghiệp. Chu trình quản lý rủi ro trong nông nghiệp. Chiến lược và biện pháp quản lý rủi ro trong nông nghiệp. 23 iii luan an 2.

Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của nuôi tôm ven biển. Nội dung nghiên cứu về quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển. Cơ sở thực tiễn về rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp, nuôi tôm ven biển.

Rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp trên thế giới. Rủi ro và quản lý rủi ro trong nông nghiệp ở Việt Nam. Bài học kinh nghiệm rút ra cho quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định. Tổng quan nghiên cứu về rủi ro, quản lý rủi ro trong nông nghiệp và nuôi tôm ven biển.

Phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm của vùng ven biển tỉnh nam định. Phương pháp nghiên cứu. Tiếp cận nghiên cứu.

Khung phân tích. Chọn điểm nghiên cứu. Thu thập thông tin. Phương pháp xử lý số liệu.

Phương pháp phân tích số liệu. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu về quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tại tỉnh Nam Định. Thực trạng rủi ro và quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định.

Lịch sử và tình hình nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định. Nhận diện rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định. Phân tích rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định. Xác định cấp độ rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định.

Chiến lược và biện pháp quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định. 99 iv luan an 4. Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định. Ảnh hưởng từ phía cơ sở nuôi tôm.

Ảnh hưởng từ chính sách quản lý rủi ro trong nông nghiệp và nuôi tôm ven biển. Ảnh hưởng từ phía chính quyền địa phương và cơ quan quản lý chuyên môn. Đề xuất giải pháp tăng cường quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định. Định hướng quản lý rủi ro trong nuôi tôm ven biển.

Các giải pháp đề xuất. Kết luận và kiến nghị. Đối với Chính phủ. Đối với các bộ ngành.

Đối với các nghiên cứu tiếp theo. 150 Danh mục công trình đã công bố liên quan đến luận án. 151 Danh mục tài liệu tham khảo. 162 v luan an DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BĐKH Biến đổi khí hậu BMP Thực hành quản lý tốt nhất (Best Management Pratices) CV Hệ số biến thiên (Coefficient of Variation) FCIC Công ty Bảo hiểm mùa màng liên bang (Federal Crop Insurance Company) GMP Thực hành quản lý tốt (Good Management Pratices) GO Giá trị sản xuất (Gross Outputs) HACCP Phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (Hazard Anlysis and Critical Control Point) IC Chi phí trung gian (Intermediate Cost) MI Thu nhập hỗn hợp (Mix Income) NTTS Nuôi trồng thuỷ sản PTBQ Phát triển bình quân PTNT Phát triển nông thôn RMA Cục Quản lý rủi ro (Risk Management Department) TACN Thức ăn chăn nuôi TNHH Trách nhiệm hữu hạn SLF Khung sinh kế bền vững (Sustainable Livelihoods Framework) UBND Uỷ ban nhân dân VA Giá trị gia tăng (Value Added) VASEP Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thuỷ sản Việt Nam (Vietnam Association of Seafood Exporters and Producers) VCA Phân tích và đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương và khả năng ứng phó với rủi ro (Vulnerability and Capacity Assessment and Analysis) vi luan an DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 2.

Một số loại rủi ro trong nông nghiệp và phạm vi tác động. Chiến lược quản lý rủi ro trong nông nghiệp. Thông tin cơ bản về tình hình nuôi trồng thủy hải sản tỉnh Nam Định năm 2014. Đối tượng và nội dung tham vấn.

Phân bổ địa điểm và mẫu điều tra tại vùng nuôi ven biển tỉnh Nam Định. Định nghĩa biến độc lập của mô hình Logit. Tần suất và ảnh hưởng của bão tới tỉnh Nam Định giai đoạn 2010 - 2018. Nhận định về ảnh hưởng của các hiện tượng thời tiết bất thường tới tôm nuôi vùng ven biển Nam Định.

Các bệnh phổ biến trên tôm tại vùng nuôi ven biển Nam Định. Tốc độ phát triển bình quân của giá đầu vào, đầu ra trong nuôi tôm tại Nam Định giai đoạn 2013 - 2018. Tỷ giá cánh kéo tính từ giá đầu vào của nuôi tôm ven biển tại Nam Định giai đoạn 2013 - 2018. Nguồn tín dụng và đánh giá của cơ sở nuôi về tín dụng trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định.

Tần suất xuất hiện rủi ro theo quy mô diện tích của cơ sở nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định. Xác suất xuất hiện rủi ro tại cơ sở nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định giai đoạn 2014 - 2018. Xác suất ảnh hưởng của rủi ro tại cơ sở nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định giai đoạn 2014 - 2018. Diện tích nuôi tôm của các huyện ven biển tỉnh Nam Định giai đoạn 2010 - 2018.

Năng suất tôm nuôi ven biển tỉnh Nam Định giai đoạn 2010 - 2018. Biến thiên của năng suất tôm nuôi ven biển tỉnh Nam Định giai đoạn 2014 - 2018. Tỷ lệ tôm sống tính tới thời điểm thu hoạch tại vùng nuôi ven biển tỉnh Nam Định. 90 vii luan an 4.

Sản lượng tôm nuôi ven biển Nam Định giai đoạn 2010 – 2018. Hệ số biến thiên của kết quả nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định giai đoạn 2014 – 2018. Tỷ lệ giá trị gia tăng của cơ sở nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định giai đoạn 2014 - 2018. Tỷ lệ thu nhập hỗn hợp của cơ sở nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định giai đoạn 2014 - 2018.

Tổng hợp kết quả xếp hạng rủi ro trong nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định giai đoạn 2014 - 2018. Tỷ lệ lựa chọn các biện pháp giảm rủi ro của cơ sở nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định. Tỷ lệ lựa chọn biện pháp giảm nhẹ tác động rủi ro của cơ sở và cộng đồng nuôi tôm ven biển tỉnh Nam Định .