lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 04 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý rủi ro trong cho vay của NHTM Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý rủi ro trong cho vay tại Chi nhánh BIDV Lai Châu Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý rủi ro trong cho vay tại Chi nhánh BIDV Lai Châu. 3 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TRONG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu: Vấn đề quản lý rủi ro tín dụng nói chung và hoạt động cho vay nói riêng tại các NHTM đã đƣợc rất nhiều tác giả nghiên cứu trong các công trình, đề án, đề tài nghiên cứu ở nhiều cấp độ khác nhau.
Trong đó có thể kể đến một số nghiên cứu nổi bật sau: (1) Nghiên cứu cấp ngành năm 2015 do Học viện Ngân hàng chủ trì và TS Phạm Thanh Thủy chủ nhiệm đề tài “Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ của Ngân hàng thương mại Việt Nam và một số khuyến nghị” đã đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ của các NHTM Việt Nam, quy trình đánh giá rủi ro, trong đó tập trung phân tích thực trạng về các hoạt động kiểm soát, giám sát và một số sai phạm trong lĩnh vực ngân hàng. Tác giả đã chỉ ra những hạn chế về hệ thống kiểm soát nội bộ của các NHTM, trong đó phải kể đến điểm yếu xuất phát từ chính cán bộ ngân hàng, từ sự hạn chế của chức năng quản trị rủi ro, nhận diện, đánh giá và ứng phó với rủi ro, và từ việc nguyên tắc thiết kế hoạt động kiểm soát không đƣợc tuân thủ một cách đầy đủ. Qua đó, tác giả đi tìm nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ của NHTM Việt Nam. (2) Nghiên cứu cấp ngành năm 2014 do Học viện Ngân hàng chủ trì và PGS.,TS Đỗ Thị Kim Hảo chủ nhiệm đề tài “Tăng trưởng tín dụng nóng và những ảnh hưởng đối với sự lành mạnh của các Ngân hàng thương mại Việt Nam” đã tập trung phân tích về thực trạng tăng trƣởng tín dụng giai đoạn 2000-2014, giai đoạn tăng trƣởng tín dụng nóng 2007-2010 và những ảnh hƣởng tiêu cực tới sự lành mạnh của NHTM Việt Nam.
Tác giả trình bày một số kinh nghiệm ứng phó với tăng trƣởng tín dụng nóng từ một số quốc gia trên thế giới và từ đó đƣa ra một số khuyến nghị liên quan đến các chỉ tiêu cảnh báo sớm, nâng cao vai trò giám sát của cơ quan quản lý, các giải pháp nhằm hạn chế tăng trƣởng tín dụng nóng và nâng cao khả năng phòng chống rủi ro cho các NHTM. 4 z (3) Chuyên khảo“Pháp luật về các biện pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng ở Việt Nam và một số nước trên thế giới” của PGS.,TS Lê Thị Thu Thủy và các cộng sự, đã đi phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận, luật thực định Việt Nam và thực tiễn áp dụng pháp luật về từng loại biện pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động cho vay của các TCTD nhằm hạn chế rủi ro trong cho vay. Tác giả cũng đã chỉ ra một số vƣớng mắc trong quá trình thực hiện, qua đó đúc kết đƣợc một số vấn đề có giá trị khoa học cao và kiến nghị hoàn thiện pháp luật, góp phần phát triển lý luận, nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về các biện pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động cho vay của các TCTD tại Việt Nam. (4) Chuyên khảo “Hiệu quả và rủi ro trong hoạt động Ngân hàng – Nghiên cứu tình huống các NHTM Việt Nam” của GS.,TS Nguyễn Thị Cành và các cộng sự đã đi sâu nghiên cứu, áp dụng các phƣơng pháp, chỉ tiêu nhƣ Camels, chỉ số an toàn vốn, năng lực quản lý,… để đánh giá sức khỏe hay chính là mức độ lành mạnh của các NHTM.
Tác giả còn nghiên cứu mối quan hệ giữa đa dạng hóa hoạt động và rủi ro ngân hàng, rủi ro tín dụng nhìn từ phía khách hàng của các NHTM Việt Nam. Từ đó đƣa ra những kết luận, hàm ý có tính khoa học, ý nghĩa trong vấn đề quản lý rủi ro trong hoạt động cấp tín dụng của các NHTM hiện nay. (5) Trên bài “Quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại Việt Nam và những vấn đề đặt ra” của PGS.,TS Nguyễn Thƣờng Lạc – Đại học Kinh tế quốc dân (www.vn ngày 23/9/2017) thì tác giả lại không đi sâu vào các cơ sở lý luận mà chủ yếu tập trung vận dụng các phƣơng pháp phân tích, tổng hợp, so sánh dựa trên kho dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam, Quỹ tiền tệ Quốc tế (IFF), từ thông tin và các công trình nghiên cứu về quản trị rủi ro NHTM tại Việt Nam, nhằm khái quát thực tế quản trị rủi ro hiện nay và đƣa ra những đánh giá, nhận diện cụ thể các vấn đề đặt ra trong thời gian tới đối với các NHTM tại Việt Nam. (6) Trên tạp chí phát triển và hội nhập, số 14 năm 2014, tác giả Nguyễn Hoàng Bích Trâm đã có bài phân tích “Kiểm định rủi ro tín dụng cho các NHTM niêm yết tại Việt Nam”.
Trong bài viết, tác giả đã sử dụng phƣơng pháp Stress Testing (thử sức 5 z căng/ sức chịu đựng) để xem xét tác động của các yếu tố vĩ mô lên vấn đề rủi ro tín dụng tại các NHTM. Kết quả đã cho thấy mối quan hệ giữa tỷ lệ nợ xấu và tăng trƣởng thu nhập quốc dân với độ trễ là sáu (06) tháng. Công trình nghiên cứu còn sử dụng Credit Var để tính toán khả năng vỡ nợ của nhóm NHTM. Kết quả không khả quan về khả năng các NHTM có thể hấp thụ đƣợc khoản tổn tín dụng trong kịch bản vĩ mô bất lợi.
Những tính toán này rất hữu ích trong việc xác định rủi ro tín dụng và tính toán hệ số an toàn tối thiểu khi các NHTM gặp phải những cú sốc vĩ mô. (7) Luận án tiến sĩ kinh tế “Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quân đội” của tác giả Nguyễn Quang Hiện (2016), Học viện Tài chính. Tác giả đã hệ thống hóa những cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng, quản trị rủi ro tín dụng tại NHTM có bổ sung những thay đổi mới khi các ngân hàng đang triển khai thực hiện các quy định trong Hiệp ƣớc Basel II, đúc rút các bài học kinh nghiệm từ các quốc gia trên thế giới. Ngoài các phƣơng pháp phân tích định tính, định lƣợng, tác giả còn sử dụng nghiên cứu và đánh giá của một số chuyên gia trong lĩnh vực để đƣa ra hƣớng nghiên cứu rất riêng và có ý nghĩa khoa học cao.
Qua đánh giá thực trạng công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quân đội giai đoạn 2011- 2015, tìm hiểu nguyên nhân của những tồn tại trong công tác quản trị rủi ro tín dụng, tác giả đƣa ra những kiến nghị với Chính phủ, Ngân hàng nhà nƣớc, Ủy ban giám sát tài chính quốc gia nhằm tăng cƣờng công tác quản trị rủi ro tại tổ chức này. (8) Luận án tiến sĩ kinh tế “Nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam trong quá trình hội nhập” của tác giả Nguyễn Thị Thu Đông (2012), Trƣờng Đại học kinh tế quốc dân. Trong nội dung luận án, tác giả đã làm rõ cơ sở lý luận về chất lƣợng tín dụng, các chỉ tiêu đánh giá chất lƣợng tín dụng và kinh nghiệm nâng cao chất lƣợng tín dụng của các Ngân hàng trên thế giới. Trong phần đánh giá thực tiễn, tác giả đã đánh giá thực trạng chất lƣợng tín dụng của Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam, làm rõ và nổi bật một chỉ tiêu quan trọng đó là tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng.
Tác giả đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng tín dụng trong đó có biện pháp quan trọng là kiểm soát rủi ro tín dụng và quản lý nợ xấu. 6 z (9) Luận văn thạc sĩ kinh tế “Quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc dân - NCB” của tác giả Lƣơng Thu Phƣơng (2017), Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn đã khái quát, hệ thống hóa các nguyên nhân và giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng của các NHTM. Tác giả sử dụng phƣơng pháp thu thập số liệu qua phiếu hỏi, phân tích và so sánh, gắn vào tình hình thực tiễn tại NCB, đánh giá những kết quả đạt đƣợc, tìm hiểu nguyên nhân của các hạn chế và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tại NCB giai đoạn 2016-2020.
(10) Luận văn thạc sĩ kinh tế “Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam – CN Đắk Lắk” của tác giả Trần Ngọc Vân (2017), Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã tập trung vào việc phân tích thực trạng tình hình kiểm soát rủi ro tín dụng, trong đó nhấn mạnh đến cho vay đối tƣợng khách hàng doanh nghiệp tại VIB Đắk Lắk để tìm ra các ƣu điểm, hạn chế, và những khó khăn vƣớng mắc trong việc thực hiện. Từ đó, tác giả kiến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện nâng cao chất lƣợng kiểm soát rủi ro tín dụng của Ngân hàng. Trong đó, tác giả tập trung vào các giải pháp mà tại Chi nhánh VIB Đắk Lắk có thể thực hiện đƣợc, nhằm đạt đƣợc mục tiêu kinh doanh và gia tăng sức cạnh tranh với các NHTM trong và ngoài nƣớc 1.
Những khoảng trống trong nghiên cứu: Qua tìm hiểu, nghiên cứu các công trình nghiên cứu nội dung QLRRTCV của các NHTM ở trên, có thể thấy các công trình chƣa có sự kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn để làm rõ mục tiêu và nội dung cơ bản của QLRRTCV, chƣa có sự cập nhật về QLRRTCV trong giai đoạn hiện nay, khi mà Ngân hàng nhà nƣớc đang thực thi lộ trình quản lý rủi ro theo Hiệp ƣớc Basel II. Các nghiên cứu về quản lý rủi ro hầu nhƣ chỉ đƣa ra các giải pháp “ngăn ngừa” rủi ro hay “hạn chế” rủi ro chứ không đi vào “quản lý” rủi ro.