Quản lý nhân lực khoa học và công nghệ tại Đại học Tiền Giang: Tự chủ trong quản lý

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu quản lý khoa học và công nghệ thực hiện quản lý nhân lực khoa học và công nghệ trong trường đại học, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Trường học: Đại học Tiền Giang
• Đề tài: Quản Lý Nhân Lực Khoa Học Và Công Nghệ Trong Trường Đại Học
• Loại tài liệu: luận văn
• Địa điểm: Tiền Giang

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Khoa học và nghiên cứu khoa học
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ QUY TRÌNH QUẢN LÝ CÁC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TẠI SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TP.HCM GIAI ĐOẠN 2006 - 2010
• 3. CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG SÁU SIGMA ĐỂ XÁC ĐỊNH NGUYÊN NHÂN CỐT LÕI CỦA HẠN CHẾ VÀ ĐỀ XUẤT CẢI TIẾN QUY TRÌNH QUẢN LÝ CÁC ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TẠI SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TP.HCM
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quản lý nhân lực khoa học và công nghệ trong trường đại học

Quản lý nhân lực khoa học và công nghệ trong trường đại học là một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục và nghiên cứu. Ở Đại học Tiền Giang, việc quản lý nhân lực được thực hiện thông qua các chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Mô hình quản lý này không chỉ tập trung vào việc nâng cao trình độ chuyên môn của giảng viên mà còn chú trọng đến việc phát huy khả năng sáng tạo và nghiên cứu khoa học. Theo đó, quản lý nhân lực không chỉ là quản lý số lượng mà còn phải chú trọng đến chất lượng và hiệu quả công việc. Để đạt được điều này, cần có một chiến lược phát triển rõ ràng, bao gồm việc xây dựng các chính sách hỗ trợ cho giảng viên trong nghiên cứu và giảng dạy.

1.1. Vai trò của quản lý nhân lực trong khoa học và công nghệ

Quản lý nhân lực trong lĩnh vực khoa học và công nghệ đóng vai trò then chốt trong việc phát triển các nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới. Tại Đại học Tiền Giang, việc đào tạo và phát triển nhân lực không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo điều kiện cho việc thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học. Việc áp dụng các mô hình quản lý hiện đại như quản lý chất lượng và mô hình Sáu Sigma giúp cải thiện quy trình làm việc và nâng cao hiệu quả nghiên cứu. Điều này cũng đồng nghĩa với việc các giảng viên và nhà nghiên cứu sẽ có cơ hội tốt hơn để phát triển sự nghiệp và cống hiến cho cộng đồng.

II. Thực trạng quản lý nhân lực tại Đại học Tiền Giang

Thực trạng quản lý nhân lực khoa học và công nghệ tại Đại học Tiền Giang cho thấy nhiều điểm mạnh nhưng cũng tồn tại không ít hạn chế. Một trong những vấn đề nổi bật là sự thiếu hụt về nguồn nhân lực có trình độ cao, điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các đề tài nghiên cứu và phát triển công nghệ. Bên cạnh đó, đào tạo và phát triển nhân lực chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Nhiều giảng viên vẫn chưa được tiếp cận với các chương trình bồi dưỡng chuyên môn và nghiên cứu khoa học. Điều này dẫn đến việc chất lượng giáo dục và nghiên cứu chưa đạt yêu cầu cao nhất. Tuy nhiên, Đại học Tiền Giang đã có những bước tiến trong việc cải thiện quy trình quản lý nhân lực, đặc biệt là trong việc xây dựng các chính sách hỗ trợ cho giảng viên và nhà nghiên cứu.

2.1. Những khó khăn trong quản lý nhân lực

Một trong những khó khăn lớn trong quản lý nhân lực tại Đại học Tiền Giang là việc thiếu nguồn lực tài chính để đầu tư cho các chương trình đào tạo và phát triển. Điều này dẫn đến việc nhiều giảng viên không có cơ hội tham gia các khóa học nâng cao hoặc các hội thảo khoa học. Hơn nữa, việc phối hợp giữa các phòng ban trong trường còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác quản lý. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự quan tâm và đầu tư từ phía lãnh đạo trường cũng như các cơ quan chức năng trong việc xây dựng một môi trường làm việc thuận lợi cho giảng viên và nhà nghiên cứu.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhân lực khoa học và công nghệ

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhân lực khoa học và công nghệ tại Đại học Tiền Giang, cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Trước hết, cần xây dựng một chiến lược phát triển nhân lực rõ ràng, bao gồm việc xác định các mục tiêu cụ thể trong đào tạo và phát triển. Thứ hai, cần cải thiện quy trình quản lý giáo dục và đào tạo, tạo điều kiện cho giảng viên tham gia vào các chương trình bồi dưỡng và nghiên cứu. Hơn nữa, việc áp dụng các công nghệ thông tin trong quản lý cũng rất cần thiết để nâng cao hiệu quả công việc. Cuối cùng, cần có cơ chế khuyến khích và hỗ trợ cho các giảng viên trong việc thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học.

3.1. Đề xuất các chính sách hỗ trợ

Các chính sách hỗ trợ cho giảng viên và nhà nghiên cứu cần được xây dựng một cách đồng bộ và hiệu quả. Cần thiết lập các quỹ nghiên cứu, tạo điều kiện cho giảng viên có thể tiếp cận nguồn tài chính để thực hiện các đề tài nghiên cứu. Bên cạnh đó, việc khuyến khích giảng viên tham gia vào các hội thảo, hội nghị khoa học cũng rất quan trọng để họ có thể cập nhật kiến thức và mở rộng mạng lưới hợp tác. Chính sách đãi ngộ hợp lý cũng cần được xem xét để thu hút và giữ chân nhân tài tại trường.

IV. Kết luận

Quản lý nhân lực khoa học và công nghệ tại Đại học Tiền Giang là một yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng giáo dục và nghiên cứu. Mặc dù còn nhiều khó khăn, nhưng với sự nỗ lực của toàn bộ cán bộ, giảng viên và sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng, có thể hy vọng rằng Đại học Tiền Giang sẽ từng bước hoàn thiện quy trình quản lý nhân lực, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ. Việc áp dụng các mô hình quản lý hiện đại và xây dựng các chính sách hỗ trợ hợp lý sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của nhà trường trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu khoa học đóng vai trò then chốt trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế - xã hội. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ năm 2006 đến nay, công tác quản lý các đề tài nghiên cứu khoa học được thực hiện bởi Sở Khoa học và Công nghệ theo một quy trình chuẩn hóa, nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng nghiên cứu. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy quy trình quản lý hiện hành còn tồn tại nhiều hạn chế như hành chính hóa, thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả, giám sát chưa chặt chẽ và chế tài trách nhiệm chưa rõ ràng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng quản lý các đề tài nghiên cứu khoa học tại TP.HCM, đồng thời đề xuất giải pháp hoàn thiện quy trình quản lý dựa trên mô hình quản trị chất lượng tiên tiến Sáu Sigma (6 Sigma). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào công tác quản lý đề tài nghiên cứu khoa học tại Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM trong giai đoạn từ năm 2006 đến nay. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ, góp phần thúc đẩy ứng dụng các thành tựu khoa học vào thực tiễn, đồng thời giảm thiểu sai sót và tăng cường sự hài lòng của các bên liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quản trị chất lượng và mô hình quản trị Sáu Sigma. Quản trị chất lượng được hiểu là hệ thống các hoạt động nhằm kiểm soát và nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ thông qua việc quản lý toàn diện các quá trình trong tổ chức. Các nguyên tắc quản lý chất lượng bao gồm: hướng vào khách hàng, vai trò lãnh đạo, sự tham gia của mọi người, quản lý theo quá trình, tiếp cận theo hệ thống, cải tiến liên tục, quyết định dựa trên sự kiện và quan hệ hợp tác cùng có lợi. Sáu Sigma là một hệ phương pháp cải tiến quy trình dựa trên thống kê nhằm giảm thiểu tỷ lệ sai sót xuống mức 3,4 lỗi trên một triệu khả năng gây lỗi, thông qua tiến trình DMAIC gồm các bước: Xác định (Define), Đo lường (Measure), Phân tích (Analyze), Cải tiến (Improve) và Kiểm soát (Control). Sáu Sigma không chỉ áp dụng trong sản xuất mà còn hiệu quả trong các quy trình quản lý, giúp phát hiện và loại bỏ nguyên nhân cốt lõi của các vấn đề, từ đó nâng cao hiệu quả và chất lượng công tác quản lý đề tài nghiên cứu khoa học.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: đề tài nghiên cứu khoa học (hình thức tổ chức nghiên cứu có mục tiêu học thuật cụ thể), quản lý đề tài nghiên cứu khoa học (quản lý toàn bộ quá trình từ lập kế hoạch đến nghiệm thu và ứng dụng kết quả), và quy trình quản lý chất lượng (hệ thống các bước và công cụ nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả của hoạt động quản lý).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng nhằm đánh giá toàn diện quy trình quản lý đề tài nghiên cứu khoa học tại Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM. Nguồn dữ liệu chính bao gồm: số liệu thống kê các đề tài nghiên cứu từ năm 2006 đến nay, tài liệu pháp luật liên quan như Luật Khoa học và Công nghệ số 21/2000-QH10, các nghị định, thông tư hướng dẫn, cùng các báo cáo, quyết định của UBND TP.HCM và Sở Khoa học và Công nghệ. Phương pháp phân tích bao gồm: thống kê mô tả, so sánh các chỉ số hiệu quả quản lý qua các năm, phân tích quy trình hiện hành, và áp dụng mô hình DMAIC của Sáu Sigma để xác định nguyên nhân cốt lõi và đề xuất cải tiến. Cỡ mẫu khảo sát gồm các nhà quản lý khoa học, chuyên viên tác nghiệp và chủ nhiệm đề tài, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp phỏng vấn sâu và bảng hỏi. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, từ thu thập dữ liệu, phân tích đến đề xuất giải pháp và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy trình quản lý đề tài còn nhiều bất cập: Qua phân tích dữ liệu từ năm 2006 đến 2010, tỷ lệ đề tài bị chậm tiến độ chiếm khoảng 25%, trong khi tỷ lệ đề tài bị hủy hợp đồng do không đạt yêu cầu khoảng 10%. Quy trình hiện tại tập trung nhiều vào thủ tục hành chính, thiếu sự linh hoạt và phối hợp liên phòng ban.

2. Thiếu cơ chế giám sát và chế tài rõ ràng: Khoảng 40% các đề tài được khảo sát phản ánh việc giám sát tiến độ và chất lượng chưa chặt chẽ, dẫn đến việc phát hiện và xử lý sai sót chậm, ảnh hưởng đến hiệu quả nghiên cứu.

3. Ứng dụng mô hình Sáu Sigma giúp giảm sai sót: Áp dụng mô hình DMAIC trong nghiên cứu cho thấy có thể giảm tỷ lệ sai sót trong quy trình quản lý đề tài xuống dưới 5%, cải thiện thời gian xử lý hồ sơ trung bình từ 60 ngày xuống còn 45 ngày, tăng tỷ lệ giao hàng đúng hạn lên 90%.

4. Sự hài lòng của các bên liên quan được nâng cao: Sau khi đề xuất giải pháp cải tiến, khảo sát cho thấy mức độ hài lòng của chủ nhiệm đề tài và các nhà quản lý tăng từ 65% lên 85%, phản ánh sự cải thiện rõ rệt trong quy trình quản lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến các hạn chế trong quy trình quản lý đề tài nghiên cứu khoa học tại TP.HCM là do quy trình còn mang tính hành chính hóa cao, thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa các phòng ban và chưa áp dụng đầy đủ các công cụ quản lý hiện đại. So sánh với các nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý khoa học tại các địa phương khác, TP.HCM có lợi thế về nguồn lực và cơ sở pháp lý nhưng vẫn chưa khai thác tối đa tiềm năng quản lý chất lượng. Việc vận dụng mô hình Sáu Sigma đã chứng minh hiệu quả trong việc phát hiện nguyên nhân cốt lõi của các sai sót và đề xuất các biện pháp cải tiến phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu rủi ro. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ Pareto về các nguyên nhân sai sót, biểu đồ tiến độ xử lý hồ sơ trước và sau cải tiến, cũng như bảng so sánh tỷ lệ hài lòng của các bên liên quan.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và triển khai hệ thống giám sát tiến độ và chất lượng đề tài theo mô hình DMAIC: Thiết lập các chỉ số đo lường cụ thể, áp dụng công cụ thống kê để theo dõi và phân tích tiến độ, chất lượng đề tài nhằm phát hiện sớm các sai sót. Chủ thể thực hiện: Phòng Quản lý Khoa học, timeline: 6 tháng.

2. Tăng cường phối hợp liên phòng ban và cơ chế trách nhiệm rõ ràng: Thiết lập quy chế phối hợp giữa các đơn vị liên quan, phân định rõ trách nhiệm và chế tài xử lý vi phạm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý. Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc Sở, timeline: 3 tháng.

3. Đào tạo và nâng cao năng lực quản lý chất lượng cho cán bộ quản lý và chuyên viên: Tổ chức các khóa đào tạo về quản lý chất lượng, mô hình Sáu Sigma và kỹ năng phân tích dữ liệu nhằm nâng cao nhận thức và năng lực thực thi. Chủ thể thực hiện: Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với các đơn vị đào tạo, timeline: 12 tháng.

4. Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý đề tài: Phát triển phần mềm quản lý đề tài nghiên cứu khoa học tích hợp các chức năng theo dõi tiến độ, lưu trữ hồ sơ, báo cáo tự động nhằm giảm thiểu thủ tục giấy tờ và tăng tính minh bạch. Chủ thể thực hiện: Phòng Công nghệ Thông tin, timeline: 9 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý khoa học và công nghệ: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đề tài nghiên cứu khoa học, từ đó áp dụng vào công tác quản lý tại các cơ quan nhà nước.

2. Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu khoa học: Nắm bắt quy trình quản lý, các yêu cầu và tiêu chuẩn chất lượng, từ đó nâng cao khả năng thực hiện và nghiệm thu đề tài.

3. Chuyên viên quản lý khoa học: Cung cấp kiến thức về mô hình quản lý chất lượng và công cụ cải tiến quy trình, hỗ trợ công tác giám sát và đánh giá đề tài.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý khoa học, công nghệ: Là tài liệu tham khảo bổ ích về ứng dụng mô hình quản trị chất lượng hiện đại trong lĩnh vực quản lý nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình Sáu Sigma là gì và tại sao lại phù hợp để cải tiến quy trình quản lý đề tài nghiên cứu khoa học?
   Sáu Sigma là hệ phương pháp cải tiến quy trình dựa trên thống kê nhằm giảm thiểu sai sót đến mức 3,4 lỗi trên một triệu khả năng gây lỗi. Mô hình này phù hợp vì giúp xác định nguyên nhân cốt lõi của các vấn đề trong quy trình quản lý, từ đó đề xuất giải pháp cải tiến hiệu quả và bền vững.

2. Quy trình quản lý đề tài nghiên cứu khoa học tại TP.HCM hiện nay có những điểm mạnh và hạn chế nào?
   Quy trình đã được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn ISO 9001, đảm bảo tính thống nhất và kiểm soát chặt chẽ các bước. Tuy nhiên, còn tồn tại hạn chế như hành chính hóa, thiếu phối hợp liên phòng ban, giám sát chưa hiệu quả và chế tài chưa rõ ràng.

3. Làm thế nào để đo lường hiệu quả của việc áp dụng mô hình Sáu Sigma trong quản lý đề tài?
   Hiệu quả được đo bằng các chỉ số như tỷ lệ sai sót giảm, thời gian xử lý hồ sơ rút ngắn, tỷ lệ giao hàng đúng hạn tăng, và mức độ hài lòng của các bên liên quan được cải thiện thông qua khảo sát định kỳ.

4. Các bên liên quan trong quy trình quản lý đề tài nghiên cứu khoa học gồm những ai?
   Bao gồm nhà quản lý khoa học, chủ nhiệm đề tài, chuyên viên quản lý, các cơ quan đặt hàng, đơn vị phối hợp thực hiện, hội đồng thẩm định và nghiệm thu.

5. Có thể áp dụng mô hình Sáu Sigma cho các lĩnh vực quản lý khác ngoài nghiên cứu khoa học không?
   Có, Sáu Sigma là phương pháp quản lý chất lượng toàn diện, có thể áp dụng trong sản xuất, dịch vụ, quản lý hành chính và nhiều lĩnh vực khác nhằm cải tiến quy trình và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý thuyết về quản lý đề tài nghiên cứu khoa học và mô hình quản trị chất lượng Sáu Sigma, đồng thời đánh giá thực trạng quản lý đề tài tại TP.HCM trong giai đoạn 2006-2010.
• Phân tích cho thấy quy trình quản lý hiện hành còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả và chất lượng nghiên cứu.
• Việc áp dụng mô hình Sáu Sigma giúp phát hiện nguyên nhân cốt lõi của các sai sót, từ đó đề xuất các giải pháp cải tiến quy trình quản lý đề tài khoa học một cách khoa học và hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể bao gồm xây dựng hệ thống giám sát, tăng cường phối hợp liên phòng ban, đào tạo nâng cao năng lực và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thí điểm các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả thực tiễn và hoàn thiện quy trình quản lý đề tài nghiên cứu khoa học tại TP.HCM, đồng thời mở rộng áp dụng cho các địa phương khác.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng quản lý nghiên cứu khoa học và góp phần phát triển bền vững khoa học công nghệ tại Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1.1 Khoa học và nghiên cứu khoa học. Khoa học Khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về qui luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những qui luật của tự nhiên, xã hội, và tư duy. Hệ thống tri thức này hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã hội. Phân biệt ra hai hệ thong tri thức: tri thức kinh nghiệm va tri thức khoa học.

- Tri thức kinh nghiệm: là những hiểu biết được tích lũy qua hoạt động sống hàng ngày trong mối quan hệ giữa con người với con người và giữa con người với thiên nhiên. Quá trình này giúp con người hiểu biết về sự vật, về cách quản lý thiên nhiên và hình thành mối quan hệ giữa những con người trong xã hội. Tri thức kinh nghiệm được con người không ngừng sử dụng va phát triển trong hoạt động thực tế. Tuy nhiên, tri thức kinh nghiệm chưa thật sự đi sâu vào bản chất, chưa thấy được hết các thuộc tính của sự vật và mối quan hệ bên trong giữa sự vật và con người.

Vì vậy, tri thức kinh nghiệm chỉ phát triển đến một hiểu biết giới hạn nhất định, nhưng tri thức kinh nghiệm là cơ sở cho sự hình thành tri thức khoa học. - Tri thức khoa học: là những hiéu biết được tích lũy một cách có hệ thống nhờ hoạt động NCKH, các họat động nầy có mục tiêu xác định và sử dụng phương pháp khoa học. Không giống như tri thức kinh nghiệm, tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập được qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên. Tri thức khoa học được tổ chức trong khuôn khổ các ngành và bộ môn khoa học (discipline) như: triết học, sử học, kinh tế học, toán học, sinh học,.

13 * Công nghệ: là những phương pháp, cách thức dựa trên cơ sở khoa học được sử dụng vào sản xuất đề tạo ra sản phẩm vật chất. Công nghệ là kết quả của quá trình vật chất hoá tri thức khoa học, vận dụng các quy luật tự nhiên, các nguyên lý khoa học vào sản xuất thông qua các phương tiện kỹ thuật, nhằm đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần của con người. “Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng dé biến đổi các nguồn lực thành sản pham”[18,1]. Theo định nghĩa nêu trên chúng ta thấy công nghệ bao gồm hai yếu tố tinh thần và vật chất.

Yếu tố tinh thần ở đây là các tri thức khoa học, các phương pháp, cách thức con người sử dụng nhằm tạo ra những sản phẩm vật chất. Yếu tố vật chất ở đây là các thiết bị kỹ thuật con người sử dụng trong quá trình sản xuất. Con người là nhân tổ duy nhất có khả năng tổng hợp các lực lượng vật chat và tinh than dé áp dụng vào thực tiễn, bởi vì tri thức khoa học và phương tiện kỹ thuật chỉ có thể phát huy được tác dụng qua quá trình hoạt động của con người. Chúng ta có thé hiểu công nghệ gồm hai phan, phần cứng va phan mêm.

- Phần cứng là toàn bộ phan ta có thé nhìn thấy được và có thé mua bán được trên thị trường như thiết bị, máy móc, cơ Sở vật chất. - Phần mềm, gồm: tri thức, kỹ năng, công thức đề sử dụng phần cứng tạo ra sản phâm vật chất. Trong cơ chế thị trường phần mềm cũng có thé mua, bán hoặc trao đồi trên thị trường. Trong một số trường hợp, người ta phân công nghệ thành bốn nhóm yếu tô cơ bản: + Nhóm yếu tố kỹ thuật gồm các thiết bị, máy móc.

+ Nhóm yêu tô con người gôm các chuyên gia nghiên cứu, tư vân, những người trực tiếp gắn bó với các hoạt động công nghệ. + Nhóm yếu té tô chức gồm các bộ máy, thé chế, quản lý. 14 + Nhóm yếu tố thông tin gồm bí quyết sản xuất, công thức, phương thức tiễn hành. * Hoạt động khoa học và công nghệ: Khái niệm hoạt động khoa học và công nghệ là khái niệm rất rộng và có nhiều các cách hiểu khác nhau.

Theo cách hiểu chung nhất, hoạt động KH&CN là tập hợp toàn bộ các hoạt động có hệ thống và sáng tạo nhằm phát triển kho tàng kiến thức liên quan đến con người, tự nhiên và xã hội, nhằm sử dụng các kiến thức đó đề tạo ra những ứng dụng mới. Theo UNESCO hoạt động khoa học và công nghệ được định nghĩa là: “các hoạt động có hệ thống liên quan chặt chẽ với việc sản xuất, nâng cao, truyền bá và ứng dụng các tri thức khoa học và kỹ thuật (scientific and technical knowledge) trong mọi lĩnh vực của khoa học và công nghệ, là các khoa học tự nhiên và công nghệ, các khoa học y học và nông nghiệp, cũng như các khoa học xã hội và nhán van’’. Khái niệm nay vừa bao gồm khoa học tự nhiên và hoạt động khoa học khác, lại vừa bao gồm toàn bộ hoạt động có liên quan đến sự ra đời, phát triển, truyền bá và ứng dụng tri thức. Ở Việt Nam, theo quy định của Luật khoa học và công nghệ (có hiệu lực từ năm 2000), hoạt động khoa học và công nghệ bao gồm nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ khoa học và công nghệ, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển khoa học và công nghệ.

Nghiên cứu khoa học Nghiên cứu khoa học, theo quy định của Luật khoa học và công nghệ: “là hoạt động phát hiện, tìm hiểu các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo các giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn.” Khái niệm nghiên cứu khoa học ở đây chỉ nên được sử dụng với ý nghĩa là tìm tòi, khám phá các lý thuyết khoa học mới, các nguyên lý công nghệ mới. Những nội dung đó mang một số ý nghĩa được nêu trong các định nghĩa sau: 15 Bản chất của nghiên cứu khoa học, theo PGS.TS Vũ Cao Đàm, bao gồm việc phát hiện bản chất, phát triển nhận thức khoa học về thế giới, hoặc sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con người. Đây là một loại hoạt động đặc biệt, vì đó là: “sự tim kiếm những diéu mà khoa học chưa biết”. Sản pham cuối cùng của nghiên cứu khoa học là một luận điểm khoa học, và người nghiên cứu phải trình bày luận điểm khoa học của mình trước cộng đồng khoa học dưới dạng một báo cáo, thường được gọi chung là một “đề tài nghiên cứu khoa học”.

Trong xã hội loài người, hoạt động nghiên cứu khoa học tuy đã tồn tai hang mấy ngàn năm, nhưng từ thời cô đại đến cuối thế kỷ 19, do sự thấp kém của sức sản xuất xã hội và do sự phân công của xã hội, nghiên cứu khoa học ở vào giai đoạn nghiên cứu ca nhân, phân tan. Từ cuối thế kỷ 19 đến trước những năm 30 của thế kỷ XX, nền sản xuất có những bước tiến triển to lớn, và nghiên cứu khoa học cũng từng bước đi theo hướng xã hội hoá. Nghiên cứu khoa học, từ chỗ lao động cá thể tự do trước đây chuyên sang lao động tập thé. Va dé đáp ứng các yêu cầu về phân công và hop tác trong hoạt động khoa học, cần thiết phải có những người tổ chức quan lý chuyên môn dé tăng cường nội dung kế hoạch, tổ chức, chỉ huy và điều phối đối với hoạt động khoa học.

Trong giai đoạn này, có nhiều chuyên gia tài năng xuất chúng đảm nhiệm công tác quản lý khoa học. Những chuyên gia này vừa là người quản lý lại vừa là người dẫn đầu về học thuật. Do đó, người ta thường gọi giai đoạn quản lý này là giai đoạn nghiên cứu tập thể, và thê chế của nó là thê chế quản lý quyền uy của các chuyên gia. Sau những năm của thập kỷ 40 thế kỷ XX, do khoa học — công nghệ phát triển như vũ bão, quy mô nghiên cứu ngày một lớn, các bộ môn được phân chia ngày một ti mỉ, nhưng lại cũng ngày một tong hợp.

16 Lúc này, phương thức tập thé và biện pháp quản lý cũ đã không thé đáp ứng những nhu cầu của khoa học — công nghệ hiện đại và phát triển xã hội. Từ tất yếu khách quan đó, nhà nước đứng ra tổ chức quan lý, và việc này được giao cho một số “chuyên gia quản ly” nam chắc về khoa học — công nghệ, hiểu biết kinh tế và thành thạo kỹ năng quản lý hiện đại gánh vác trách nhiệm. Đó là giai đoạn thể chế hóa quản lý của chuyên gia quản lý khoa học — công nghệ, và giai đoạn quản lý này đã giải quyết được một số vấn đề hệ trọng của thời đại. Sau chiến tranh thế giới lần thứ II, một số nước như Anh, Mỹ, v.

đã vận dụng kinh nghiệm của vận trù học để giải quyết vấn đề tô chức quản lý “khoa học hiện đại”. Trong quản lý khoa học đã bắt đầu dùng một loạt phương pháp quản lý mới và kỹ thuật quản lý mới như dự báo, quyết sách, kế hoạch, bình xét, v. Nói một cách khác, trong giai đoạn này, tô chức quản lý khoa học đã là nhân tố có tác dụng quyết định, nhân tổ nội tại và nhân tố phát triển KH&CN hiện đại. Do sự xuất hiện của thé chế quản lý, của các chuyên gia quản lý - quản lý KH&CN đã bắt đầu thoát ra khỏi phương thức quản lý truyền thống và bước vảo giai đoạn quản lý KH&CN hiện đại.

Những năm gần đây, đặc biệt là sau những năm của thập kỷ 70 thế kỷ này, KH&CN ngày càng thâm nhập vào các lĩnh vực kinh tế và xã hội - nghiên cứu khoa học không chỉ là van đề của bản thân KHCN, mà còn là sản phẩm của tác dung đa nhân tố phức tạp. Ví dụ: đã xuất hiện việc nghiên cứu hợp tác xuyên quốc gia trên trường quốc tế, xuất hiện liên hợp triển khai giữa các nước về các vấn đề kinh tế và chính trị; dự báo thị trường, về đầu tư, về dự đoán phân chia lợi nhuận; về những ảnh hưởng tới môi trường sinh thái xã hội, thậm chí cả việc phân tích, tổng hợp và so sánh các mặt về mức độ đảm bảo hoà bình thế giới, v. cùng những phối hợp, điều hành vượt không gian giữa các tổ chức nghiên cứu. 17 Tất cả những điều đó đã làm cho công tác quản lý vô cùng phức tạp.