Quản Lý Nhà Nước Về Phát Triển Cây Dược Liệu Tại Huyện Nam Trà My, Tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ y tế phân tích quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện nam trà my tỉnh quảng nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Lê Thanh Hưng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Minh Đức
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Phát Triển Cây Dược Liệu Tại Huyện Nam Trà My, Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ TRONG QLNN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của QLNN về phát triển cây dược liệu
• 1.2. Nội dung QLNN về phát triển cây dược liệu
• 1.3. Phương thức QLNN về phát triển cây dược liệu
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến QLNN về phát triển cây dược liệu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ PHÁT TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU TẠI HUYỆN NAM TRÀ MY, TỈNH QUẢNG NAM
• 2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng QLNN về phát triển cây dược liệu
• 2.2. Tình hình QLNN về phát triển cây dược liệu tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
• 2.3. Những kết quả đạt được và hạn chế, bất cập trong QLNN về phát triển cây dược liệu tại huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
• 3. CHƯƠNG 3: NHU CẦU, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QLNN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU TỪ THỰC TIỄN HUYỆN NAM TRÀ MY, TỈNH QUẢNG NAM
• 3.1. Nhu cầu nâng cao hiệu quả QLNN về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
• 3.2. Phương hướng nâng cao hiệu quả QLNN về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
• 3.3. Các giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về phát triển cây dược liệu từ thực tiễn huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Nhà Nước Về Phát Triển Cây Dược Liệu

Quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu là một lĩnh vực quan trọng, đặc biệt tại các địa phương có tiềm năng lớn như Nam Trà My, Quảng Nam. Việc quản lý hiệu quả không chỉ giúp bảo tồn nguồn tài nguyên cây dược liệu quý hiếm mà còn góp phần vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Quản lý nhà nước bao gồm việc xây dựng và thực thi các chính sách phát triển dược liệu, quy hoạch vùng trồng, kiểm soát chất lượng, và hỗ trợ các hoạt động sản xuất, chế biến, tiêu thụ. Mục tiêu là phát triển ngành dược liệu một cách bền vững, khai thác hiệu quả tiềm năng, và nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm.

1.1. Khái niệm và vai trò của cây dược liệu trong y học

Cây dược liệu là các loài thực vật có chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học, được sử dụng để điều chế thuốc hoặc các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Vai trò của cây dược liệu trong y học là vô cùng quan trọng, đặc biệt trong y học cổ truyền. Nhiều loại thuốc hiện đại cũng được phát triển dựa trên các hợp chất được chiết xuất từ cây dược liệu. Việc sử dụng bài thuốc từ dược liệu Nam Trà My đã có từ lâu đời. Từ thời nguyên thuỷ, tổ tiên chúng ta trong lúc tìm kiếm thức ăn, có khi ăn phải chất độc phát sinh nôn mửa hoặc rối loạn tiêu hoá, hoặc hôn mê có khi chết người, do đó cần có nhận thức phân biệt được loại nào ăn được, loại nào có độc không ăn được.

1.2. Phát triển cây dược liệu Quy mô và tiềm năng kinh tế

Phát triển cây dược liệu không chỉ là việc mở rộng diện tích trồng mà còn là nâng cao giá trị sản phẩm và hiệu quả kinh tế. Quy mô phát triển có thể được đo bằng giá trị sản lượng, diện tích trồng, và sản lượng thu hoạch. Tiềm năng kinh tế của kinh tế dược liệu là rất lớn, đặc biệt khi kết hợp với du lịch sinh thái và chế biến sâu các sản phẩm dược liệu. Các hộ, doanh nghiệp có quy mô trồng dược liệu lớn thường có ưu điểm về khả năng áp dụng các thành tựu khoa học và công nghệ vào sản xuất, về tính chất chuyên môn hóa trong kinh doanh và khả năng cạnh tranh của khu vực (hộ, doanh nghiệp) đó.

II. Thách Thức Quản Lý Phát Triển Cây Dược Liệu Nam Trà My

Mặc dù có tiềm năng lớn, việc quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu Nam Trà My đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng khai thác tự phát, thiếu quy hoạch, chất lượng giống chưa đảm bảo, và thiếu liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ là những vấn đề cần giải quyết. Bên cạnh đó, việc bảo tồn nguồn gen dược liệu bản địa cũng là một thách thức lớn, đòi hỏi sự quan tâm và đầu tư thích đáng. Theo tài liệu gốc, do việc đầu tư trồng cây dược liệu chưa được chú trọng, một số hộ nông dân trồng tự phát, trồng và chăm sóc không đúng khoa học kỹ thuật nên năng suất, sản lượng thu hoạch còn rất thấp.

2.1. Thực trạng khai thác và bảo tồn nguồn gen dược liệu

Việc khai thác quá mức và không bền vững đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn gen cây dược liệu quý hiếm Nam Trà My. Nhiều loài cây có nguy cơ tuyệt chủng nếu không có biện pháp bảo tồn hiệu quả. Cần có các chương trình bảo tồn nguồn gen, xây dựng vườn ươm giống, và khuyến khích người dân tham gia vào việc bảo vệ dược liệu bản địa.

2.2. Hạn chế trong quy hoạch và chính sách phát triển dược liệu

Quy hoạch vùng trồng dược liệu còn thiếu đồng bộ và chưa phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Các chính sách phát triển dược liệu chưa đủ mạnh để khuyến khích đầu tư và hỗ trợ người dân. Cần có sự điều chỉnh và bổ sung để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành dược liệu.

2.3. Vấn đề chất lượng và tiêu thụ dược liệu Nam Trà My

Chất lượng dược liệu chưa được kiểm soát chặt chẽ, dẫn đến tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng tràn lan trên thị trường. Việc tiêu thụ dược liệu Nam Trà My còn gặp nhiều khó khăn do thiếu thông tin, kênh phân phối chưa hiệu quả, và chưa xây dựng được thương hiệu mạnh.

III. Giải Pháp Quản Lý Nhà Nước Phát Triển Dược Liệu Bền Vững

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu tại Nam Trà My, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Tập trung vào quy hoạch vùng trồng, xây dựng chính sách hỗ trợ, kiểm soát chất lượng, và phát triển thị trường là những yếu tố then chốt. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan, từ cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, đến người dân, để tạo ra một chuỗi giá trị dược liệu bền vững. Theo tài liệu gốc, việc tổ chức lập Quy hoạch các vùng sản xuất dược liệu tập trung chủ yếu ở các vùng trọng điểm của tỉnh là cần thiết.

3.1. Hoàn thiện quy hoạch vùng trồng và chính sách hỗ trợ

Cần rà soát và điều chỉnh quy hoạch vùng trồng dược liệu để đảm bảo phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa phương. Xây dựng các cơ chế chính sách ưu đãi cho dược liệu để khuyến khích đầu tư vào sản xuất, chế biến, và tiêu thụ dược liệu.

3.2. Nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu dược liệu

Áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt trong sản xuất dược liệu, từ khâu chọn giống, trồng trọt, đến chế biến. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc để đảm bảo tính minh bạch và tin cậy của sản phẩm. Đầu tư vào quảng bá và xây dựng thương hiệu dược liệu Nam Trà My để tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

3.3. Phát triển thị trường và chuỗi giá trị dược liệu

Mở rộng kênh phân phối dược liệu thông qua các hệ thống bán lẻ, siêu thị, và xuất khẩu. Khuyến khích liên kết giữa người sản xuất, doanh nghiệp chế biến, và nhà phân phối để tạo ra một chuỗi giá trị dược liệu khép kín và bền vững. Phát triển du lịch dược liệu để quảng bá sản phẩm và thu hút khách du lịch.

IV. Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ Vào Sản Xuất Dược Liệu

Việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất dược liệu là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng, và hiệu quả kinh tế. Áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến, sử dụng giống chất lượng cao, và áp dụng công nghệ chế biến hiện đại là những giải pháp cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường nghiên cứu khoa học về dược liệu để tìm ra các hoạt chất mới và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Theo tài liệu gốc, hiện nay xu hướng sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ tự nhiên và sàng lọc các sản phẩm đó để tìm ra các hoạt chất sinh học mới, ít độc tính, với chi phí cho nghiên cứu phát triển thấp đang ngày càng được ưu tiên.

4.1. Nghiên cứu và phát triển giống dược liệu chất lượng cao

Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giống dược liệu có năng suất cao, chất lượng tốt, và khả năng chống chịu sâu bệnh. Xây dựng hệ thống sản xuất và cung ứng giống dược liệu đảm bảo chất lượng và đáp ứng nhu cầu của người sản xuất.

4.2. Áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và bền vững

Sử dụng các kỹ thuật canh tác hữu cơ, canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP để đảm bảo an toàn và chất lượng sản phẩm. Áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh sinh học để giảm thiểu sử dụng hóa chất. Sử dụng hệ thống tưới tiêu tiết kiệm nước để bảo vệ môi trường.

4.3. Phát triển công nghệ chế biến và bảo quản dược liệu

Đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại để nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm. Phát triển các phương pháp bảo quản dược liệu tiên tiến để kéo dài thời gian sử dụng và giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch. Nghiên cứu và phát triển các sản phẩm dược liệu mới có giá trị cao.

V. Hợp Tác Xã Dược Liệu Mô Hình Phát Triển Bền Vững

Mô hình hợp tác xã dược liệu Nam Trà My đóng vai trò quan trọng trong việc liên kết người sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh, và đảm bảo quyền lợi của các thành viên. Hợp tác xã có thể cung cấp các dịch vụ hỗ trợ như cung ứng giống, vật tư, kỹ thuật, và tiêu thụ sản phẩm. Đồng thời, hợp tác xã cũng là cầu nối giữa người sản xuất và các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, và thị trường. Theo tài liệu gốc, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, giá trị kinh tế đem lại từ việc nuôi trồng dược liệu cao hơn hẳn so với các loại cây lương thực khác.

5.1. Vai trò của hợp tác xã trong chuỗi giá trị dược liệu

Hợp tác xã giúp người sản xuất tiếp cận với các nguồn lực cần thiết, như vốn, kỹ thuật, và thông tin thị trường. Hợp tác xã giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của người sản xuất thông qua việc tập trung sản xuất, giảm chi phí, và nâng cao chất lượng sản phẩm. Hợp tác xã giúp đảm bảo quyền lợi của người sản xuất thông qua việc đàm phán giá cả và chia sẻ lợi nhuận.

5.2. Phát triển hợp tác xã dược liệu theo hướng bền vững

Xây dựng các hợp tác xã dược liệu có quy mô phù hợp, hoạt động hiệu quả, và tuân thủ các quy định của pháp luật. Tăng cường năng lực quản lý và điều hành cho các hợp tác xã. Khuyến khích các hợp tác xã áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng và phát triển các sản phẩm có thương hiệu.

5.3. Chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã dược liệu

Cung cấp các khoản vay ưu đãi cho các hợp tác xã dược liệu. Hỗ trợ các hợp tác xã trong việc tiếp cận với các chương trình khuyến nông, khuyến lâm, và xúc tiến thương mại. Tạo điều kiện thuận lợi cho các hợp tác xã tham gia vào các hoạt động nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ.

VI. Tương Lai Phát Triển Ngành Dược Liệu Nam Trà My Quảng Nam

Ngành dược liệu Nam Trà My có tiềm năng phát triển rất lớn trong tương lai, đặc biệt khi kết hợp với du lịch sinh thái và chế biến sâu các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự chung tay của tất cả các bên liên quan, từ cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, đến người dân. Việc xây dựng một ngành dược liệu bền vững không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống và bảo vệ môi trường. Theo tài liệu gốc, để thực hiện được Tái cơ cấu ngành nông lâm nghiệp, phát huy những lợi thế phát triển cây dược liệu quý của tỉnh, việc tổ chức lập Quy hoạch các vùng sản xuất dược liệu tập trung chủ yếu ở các vùng trọng điểm của tỉnh là cần thiết.

6.1. Định hướng phát triển dược liệu đến năm 2030

Phát triển dược liệu theo hướng sản xuất hàng hóa, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế. Xây dựng Nam Trà My trở thành trung tâm sản xuất dược liệu lớn của cả nước. Nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm dược liệu thông qua chế biến sâu và phát triển các sản phẩm có thương hiệu.

6.2. Phát triển du lịch sinh thái gắn với dược liệu

Xây dựng các tour du lịch khám phá vùng trồng dược liệu, trải nghiệm các hoạt động sản xuất và chế biến dược liệu. Phát triển các sản phẩm du lịch liên quan đến dược liệu, như spa, massage, và các liệu pháp chăm sóc sức khỏe. Quảng bá hình ảnh dược liệu Nam Trà My đến với du khách trong và ngoài nước.

6.3. Đề xuất chính sách và giải pháp đột phá

Xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong lĩnh vực dược liệu. Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực dược liệu. Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dược liệu để học hỏi kinh nghiệm và tiếp cận thị trường mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới trù phú với hơn 3.830 loài cây có dược tính trong tổng số trên 7.000 loài thực vật bậc cao được mô tả. Tại vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, tỉnh Quảng Nam là trung tâm đa dạng sinh học với 832 loài cây dược liệu thuộc 593 chi và 190 họ, trong đó có tới ba phần tư là các loài mọc tự nhiên dưới tán rừng. Huyện Nam Trà My là địa bàn vùng cao trọng điểm với diện tích tự nhiên 82.638,27 ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt gần 60%, độ cao trung bình từ 1.000 mét đến 1.500 mét so với mực nước biển. Toàn huyện có 10 đơn vị hành chính cấp xã với hơn 97% dân số là đồng bào các dân tộc thiểu số như Xêđăng, Cadong, Bh'nông. Địa phương lưu giữ trên 300 loài cây thuốc quý, tiêu biểu như Sâm Ngọc Linh, Quế Trà My, Đảng sâm, Sa nhân tím, Giảo cổ lam và Lan kim tuyến.

Dù có tiềm năng lớn, Nam Trà My từng nằm trong nhóm 62 huyện nghèo nhất cả nước với tỷ lệ hộ nghèo lên tới 70,89% vào năm 2015. Vấn đề nghiên cứu then chốt của luận văn tập trung vào mâu thuẫn giữa nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú và thực trạng quản lý nhà nước còn nhiều lúng túng, phương thức canh tác tự phát, thu hái non làm suy giảm dược tính và nguy cơ cạn kiệt nguồn gen đặc hữu. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về phát triển dược liệu tại huyện Nam Trà My giai đoạn 2015 - 2021, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý hành chính gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững. Ý nghĩa của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế giao khoán môi trường rừng, nâng tỷ lệ sống cây giống đạt từ 85% đến 90% và thúc đẩy thương mại hóa nông sản vùng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản lý hành chính nhà nước và lý thuyết phát triển kinh tế sinh thái bền vững. Hai lý thuyết này tạo nên khung phân tích toàn diện về vai trò điều tiết của bộ máy công quyền đối với việc khai thác, bảo tồn tài nguyên rừng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Mô hình nghiên cứu cấu thành từ 4 yếu tố then chốt: Chủ thể quản lý (chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn nông nghiệp), Khách thể quản lý (các quan hệ xã hội trong chuỗi giá trị dược liệu), Phương thức quản lý (kết hợp mệnh lệnh hành chính, đòn bẩy kinh tế và giáo dục thuyết phục) và Mục tiêu phát triển (mở rộng quy mô, chuyển dịch cơ cấu, nâng cao chất lượng dược liệu và bảo vệ môi trường sinh thái).

Hệ thống khái niệm nền tảng được xác lập gồm: Cây dược liệu (loài thực vật có hoạt chất sinh học dùng trong phòng bệnh, chữa bệnh hoặc bồi bổ sức khỏe); Quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu (hoạt động thực thi quyền lực công bằng pháp luật nhằm định hướng quy hoạch, bảo tồn nguồn gen, kiểm soát giống, khai thác và tiêu thụ sản phẩm); Quy mô dược liệu (chỉ tiêu đo lường độ lớn diện tích canh tác và giá trị sản lượng); Hiệu quả quản lý nhà nước (thước đo tổng hợp giữa chi phí vận hành bộ máy với kết quả tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh trật tự và nâng cao đời sống nhân dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được tổng hợp từ hai kênh chính: dữ liệu thứ cấp gồm các văn bản quy phạm pháp luật, chỉ thị, nghị quyết của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp và các báo cáo tổng kết ngành nông nghiệp giai đoạn 2015 - 2021; dữ liệu sơ cấp thu thập qua các đợt khảo sát thực tế tại các vùng trồng dược liệu tập trung. Cỡ mẫu nghiên cứu bao phủ toàn bộ 10 xã của huyện Nam Trà My, khảo sát chuyên sâu tại 533 hộ gia đình trực tiếp tham gia các chương trình hỗ trợ cây giống và 390 học viên tham gia các khóa đào tạo nghề nông nghiệp dưới tán rừng.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu theo mục đích kết hợp chọn mẫu thuận tiện, tập trung vào 3 xã trọng điểm có diện tích dược liệu tự nhiên lớn nhất gồm Trà Linh, Trà Nam và Trà Cang. Đề tài sử dụng phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp thống kê mô tả và phương pháp so sánh đối chiếu số liệu theo chuỗi thời gian. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này nhằm bảo đảm tính khách quan, khoa học, giúp nhận diện rõ sự tương thích giữa hệ thống chính sách ban hành với kết quả thực thi trên thực địa vùng cao đặc thù.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác hỗ trợ phát triển trồng mới dược liệu đã đạt được bước nhảy vọt về quy mô và hiệu quả kinh tế. Trong giai đoạn 5 năm từ năm 2016 đến năm 2020, huyện Nam Trà My đã triển khai hỗ trợ trồng mới tổng cộng 174,546 ha dược liệu, trong đó cây Đảng sâm chiếm 100,8 ha và Sa nhân tím đạt 73,746 ha. Tỷ lệ cây sống ban đầu sau nghiệm thu luôn đạt mức ổn định từ 85% đến 90%, phản ánh quy trình kỹ thuật gieo trồng dưới tán rừng đã được chuyển giao thành công cho người dân.

Thứ hai, công tác quy hoạch bảo tồn nguồn gen gốc và phát triển diện tích tự nhiên được thiết lập vững chắc. Toàn huyện đã khoanh nuôi, bảo tồn chuyển chỗ và tại chỗ được 3.688 ha Quế Trà My (trong đó nhân dân tự bảo tồn 2.767 ha, Nhà nước hỗ trợ 921 ha), khoảng 1.600 ha Sâm Ngọc Linh và 366 ha các loài cây dược liệu khác. Trại ươm giống dược liệu huyện có quy mô 2,5 ha tại thôn 3 xã Trà Nam đạt công suất gieo ươm trên 800.000 cây giống mỗi năm. Trại giống Sâm Ngọc Linh tại Tắk Ngo (xã Trà Linh) bảo tồn 2 ha với hơn 30.000 cây gốc sạch bệnh.

Thứ ba, sự tham gia của cộng đồng dân cư mở rộng nhanh chóng theo từng năm. Năm 2016 chỉ có 14 hộ tại 3 xã được hỗ trợ với kinh phí 108,24 triệu đồng, đến năm 2019 số lượng đã tăng lên 533 hộ tại 9 xã với kinh phí hỗ trợ đạt trên 1,1 tỷ đồng (tăng gấp hơn 38 lần về số hộ tham gia và gấp 10 lần về quy mô vốn hỗ trợ).

+-------------------------------------------------------------------------+
|     DIỆN TÍCH TRỒNG MỚI DƯỢC LIỆU HUYỆN NAM TRÀ MY (2016 - 2020)        |
|                                                                         |
|  Năm 2016:  2,646 ha  (14 hộ, 3 xã)                                     |
|  Năm 2017: 31,424 ha  (140 hộ, 5 xã)                                    |
|  Năm 2018: 45,000 ha  (416 hộ, 7 xã)                                    |
|  Năm 2019: 42,500 ha  (533 hộ, 9 xã)                                    |
|  Năm 2020: 53,176 ha  (287 hộ, 6 xã)                                    |
|                                                                         |
|  Tổng diện tích 5 năm: 174,546 ha (Đảng sâm: 100,8 ha; Sa nhân: 73,7 ha)|
+-------------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Kết quả khả quan trên bắt nguồn từ sự chỉ đạo nhất quán thông qua các văn bản pháp lý then chốt như Quyết định số 1976/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Nghị định số 65/2017/NĐ-CP và Nghị quyết số 39/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Nam. Sự lồng ghép khéo léo nguồn vốn từ Chương trình Mục tiêu Quốc gia giảm nghèo theo Nghị quyết 30a đã tạo bước đệm sinh kế thiết thực cho các hộ đồng bào Cadong và Xêđăng. Khi phân tích bảng tổng hợp diện tích qua các năm, đồ thị tăng trưởng phản ánh rõ cơ cấu ưu tiên cho Đảng sâm và Sa nhân tím nhờ chi phí giống thấp và chu kỳ thu hoạch ngắn, giúp giải quyết nhu cầu thu nhập trước mắt cho người dân.

Mặc dù vậy, nghiên cứu chỉ ra chuỗi giá trị dược liệu tại huyện vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Hoạt động chế biến đa phần ở mức sơ chế thô, việc chiết xuất sâu để tạo sản phẩm giá trị gia tăng cao như cao lỏng, trà hòa tan hay thực phẩm chức năng còn rất khiêm tốn. Tình trạng người dân thu hái tự nhiên khi cây chưa đủ tuổi vẫn lặp lại ở một số vùng xa. So sánh với các trung tâm dược liệu lớn ở miền núi phía Bắc, huyện Nam Trà My còn thiếu các hợp đồng liên kết bao tiêu dài hạn giữa doanh nghiệp chế biến dược phẩm với nông dân, đặt ra yêu cầu cấp bách phải đổi mới công tác xúc tiến đầu tư và kiểm soát xuất xứ thương phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế thể chế và đơn giản hóa thủ tục hành chính về giao đất, cho thuê môi trường rừng. Ủy ban nhân dân huyện Nam Trà My cần phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng quy trình cấp phép minh bạch, phấn đấu đến năm 2025 hoàn thành giao khoán 100% diện tích rừng tự nhiên đủ điều kiện cho các hộ dân và doanh nghiệp phát triển dược liệu theo đúng Luật Lâm nghiệp.

Thứ tư, nâng cấp hạ tầng khoa học công nghệ và mở rộng mạng lưới vườn ươm giống đạt chuẩn. Phòng Nông nghiệp huyện chỉ đạo Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp mở rộng Trại ươm dược liệu Trà Nam từ 2,5 ha lên 4 ha, nâng công suất cung ứng đạt trên 1.200.000 cây giống sạch bệnh mỗi năm trong giai đoạn 2022 - 2025; đồng thời ứng dụng công nghệ giám sát vạn vật kết nối (IoT) để bảo tồn 30.000 cây sâm gốc tại xã Trà Linh.

Thứ ba, ban hành chính sách kích cầu đầu tư và phát triển mạng lưới chế biến sâu. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam và huyện Nam Trà My cần triển khai các gói hỗ trợ thuế đất, vốn vay ưu đãi nhằm thu hút ít nhất 3 đến 5 doanh nghiệp dược phẩm quy mô xây dựng nhà máy sơ chế, chế biến đạt tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt (GMP) trước năm 2030, đa dạng hóa các sản phẩm tinh chế từ Quế và Đảng sâm.

Thứ tư, tăng cường thanh tra thị trường và kiểm soát an ninh trật tự vùng trồng. Lực lượng Công an huyện kết hợp với Kiểm lâm địa bàn và Ủy ban nhân dân 10 xã thiết lập chốt kiểm soát lưu động, gắn mã QR truy xuất nguồn gốc cho 100% sản phẩm sâm và quế thương mại, xử lý nghiêm minh các hành vi trộm cắp dược liệu quý và buôn bán sâm giả nhằm bảo vệ thương hiệu quốc gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện, xã, Ban Quản lý rừng phòng hộ và cán bộ các phòng chuyên môn sử dụng luận văn làm tài liệu định hướng xây dựng quy hoạch, ban hành cơ chế giao khoán môi trường rừng và tổ chức các chương trình hỗ trợ cây giống nông nghiệp.
2. Doanh nghiệp và hợp tác xã kinh doanh dược liệu: Các đơn vị sản xuất, kinh doanh nắm bắt rõ khung khổ pháp lý, quy hoạch vùng nguyên liệu và chính sách ưu đãi đầu tư để xây dựng dự án liên kết sản xuất chuỗi giá trị đạt chuẩn thực hành tốt nuôi trồng và thu hái (GACP-WHO).
3. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên ngành Luật, Quản lý công: Luận văn cung cấp khung phân tích pháp lý hành chính chuẩn mực, hệ thống dữ liệu thực chứng tin cậy và các bài học kinh nghiệm về quản lý tài nguyên lâm sản ngoài gỗ.
4. Cán bộ khuyến nông và các tổ chức phát triển cộng đồng: Nắm vững phương pháp chuyển giao kỹ thuật gieo trồng dưới tán rừng, mô hình đào tạo nghề cho 390 học viên và phương thức huy động hơn 500 hộ nghèo tham gia thoát nghèo bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu tại cấp huyện bao gồm những nhiệm vụ trọng tâm nào? Quản lý nhà nước cấp huyện tập trung vào việc cụ thể hóa quy hoạch phát triển dược liệu của tỉnh, lập phương án hỗ trợ cây giống, tổ chức thẩm định việc giao khoán và cho thuê môi trường rừng, đào tạo kỹ thuật gieo trồng cho nông dân, đồng thời thanh tra kiểm soát chất lượng và bảo đảm an ninh trật tự vùng trồng.

Câu hỏi 2: Diện tích trồng mới và kết quả hỗ trợ cây dược liệu tại huyện Nam Trà My giai đoạn 2016 - 2020 đạt được những con số nào? Trong giai đoạn 2016 - 2020, toàn huyện hỗ trợ trồng mới được 174,546 ha dược liệu, gồm 100,8 ha Đảng sâm và 73,746 ha Sa nhân tím. Tỷ lệ cây sống đạt từ 85% đến 90%. Số hộ thụ hưởng chính sách tăng từ 14 hộ năm 2016 lên 533 hộ vào năm 2019.

Câu hỏi 3: Hệ thống vườn ươm công lập đóng vai trò gì trong chuỗi phát triển dược liệu tại Nam Trà My? Trại ươm 2,5 ha tại xã Trà Nam hàng năm gieo ươm trên 800.000 cây giống cung ứng cho nhân dân. Ngoài ra, Trại giống tại Tắk Ngo (xã Trà Linh) bảo tồn 2 ha với 30.000 cây Sâm Ngọc Linh gốc, đóng vai trò then chốt trong việc duy trì nguồn gen thuần chủng và cung cấp hạt giống chất lượng.

Câu hỏi 4: Khó khăn lớn nhất trong việc phát triển cây dược liệu tại huyện Nam Trà My hiện nay là gì? Những trở ngại lớn nhất gồm việc khai thác tự phát làm cạn kiệt dược liệu tự nhiên, khâu chế biến sâu còn đơn sơ chủ yếu xuất bán thô, tình trạng sâm giả trên thị trường tự do làm ảnh hưởng uy tín thương hiệu và thủ tục thuê môi trường rừng còn vướng mắc.

Câu hỏi 5: Chính sách hỗ trợ dược liệu đã góp phần giảm nghèo tại địa phương như thế nào? Chính sách hỗ trợ cây giống và tập huấn kỹ thuật cho hơn 500 hộ nghèo đã giúp biến đổi sinh kế, khai thác hiệu quả 3.688 ha quế và 1.600 ha sâm, góp phần quan trọng vào việc hạ nhanh tỷ lệ hộ nghèo của huyện từ mức 70,89% năm 2015 xuống các mức thấp hơn qua từng năm.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung pháp lý hành chính về quản lý nhà nước đối với lĩnh vực phát triển cây dược liệu tại vùng miền núi.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực tế với 174,546 ha dược liệu trồng mới và hệ thống trại giống sản xuất trên 800.000 cây con mỗi năm tại Nam Trà My.
• Đánh giá thẳng thắn những lỗ hổng trong chuỗi chế biến sâu, công tác quản lý thương hiệu và hiện tượng thu hái dược liệu non.
• Kiến nghị 4 nhóm giải pháp đồng bộ về cơ chế giao thuê rừng, mở rộng trại ươm lên 4 ha, thu hút doanh nghiệp chế biến GMP và bảo vệ an ninh vùng sâm.
• Đề ra lộ trình thực hiện cụ thể: giai đoạn 2022 - 2025 hoàn thiện mạng lưới giống và hạ tầng; giai đoạn 2025 - 2030 định hình chuỗi công nghiệp dược liệu xuất khẩu.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là làm sáng tỏ phương thức kết hợp giữa pháp luật hành chính và chính sách phát triển lâm nghiệp sinh thái, cung cấp luận cứ thực tiễn sắc bén cho chính quyền địa phương và các nhà làm luật. Để hiện thực hóa mục tiêu biến Nam Trà My thành thủ phủ dược liệu quốc gia, các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng khoa học hãy nhanh chóng tiếp cận, ứng dụng các kiến nghị của đề tài vào công tác quy hoạch và chỉ đạo điều hành thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ TRONG QLNN VỀ PHÁT TRIỂN CÂY DƯỢC LIỆU 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của QLNN về phát triển cây dược liệu 1. Khái niệm, đặc điểm của quản lý nhà nước về phát triển cây dược liệu Để đưa ra các kiểu về QLNN về phát triển cây dược liệu là gì trước hết cần làm rõ một số khái niệm sau: Khái niệm cây dược liệu Trong lịch sử phát triển có rất nhiều khái niệm về cây dược liệu được đưa ra: Xuất phát từ định nghĩa của y học cổ truyền được thực hiện bởi một nhóm các chuyên gia từ các khu vực châu Phi năm 1976 thì cây dược liệu một khái niệm được hiểu “Là nguyên liệu tự nhiên có nguồn gốc thực vật, động vật, khoáng vật và vi sinh vật dùng để điều chế thành thuốc chín và các dạng bào chế, cung cấp nguyên liệu cho ngành dược.” Cũng có một số tài liệu cho rằng: “Cây dược liệu là loại cây thuốc thuộc đông y, là một nguyên liệu không thể thiếu trong y học cổ truyền, và hơn thế, trong bối cảnh hội nhập, cây dược liệu còn là đầu vào của các công nghệ sản xuất thuốc tây y. Trong giáo trình cây dược liệu, Vũ Tuấn Minh lại lý giải về khái niệm cây dược liệu: “Cây dược liệu là những loài thực vật có tác dụng dùng để chữa bệnh hoặc bồi bổ cơ thể khi con người sử dụng”.

Việc dùng thuốc trong nhân dân ta đã có từ lâu đời. Từ thời nguyên thuỷ, tổ tiên chúng ta trong lúc tìm kiếm thức ăn, có khi ăn phải chất độc phát sinh nôn mửa hoặc rối loạn tiêu hoá, hoặc hôn mê có khi chết người, do đó cần có nhận thức phân biệt được loại nào ăn được, loại nào có độc không ăn được”. Kinh nghiệm dần dần tích lũy, không những giúp cho loài người biết lợi dụng tính chất của cây cỏ để làm thức ăn mà còn dùng để dùng làm thuốc chữa bệnh, hay dùng những vị có chất độc để chế tên thuốc độc dùng trong săn bắn hay 7 n trong lúc tự vệ chống ngoại xâm. Lịch sử nước ta cho biết ngay từ khi lập nước nhân dân ta đã biết chế tạo và sử dụng tên độc để chống lại kẻ thù.

Như vậy, việc phát minh ra thuốc đã có từ thời thượng cổ, trong quá trình đấu tranh với thiên nhiên, tìm tòi thức ăn mà có được. Nguồn gốc tìm ra thức ăn, thuốc và cây có chất độc chỉ là một. Về sau dần dần con người mới biết tổng kết và đặt ra lý luận. Hiện nay đi sâu và tìm hiểu những kinh nghiệm trong nhân dân Việt Nam cũng như nhiều dân tộc khác trên thế giới, con người đã sử dụng hàng vạn loài thực vật để làm thuốc.

Trong quá trình chữa bệnh bằng kinh nghiệm và hiểu biết của con người, đến ngày nay đã hình thành các khuynh hướng khác nhau, chúng ta có thể phân biệt hai loại người làm thuốc. Một loại chỉ có kinh nghiệm chữa bệnh, không biết hoặc ít biết lý luận. Kinh nghiệm đó cứ cha truyền con nối mà tồn tại, mà phát huy. Những người có khuynh hướng này chiếm chủ yếu tại các vùng dân tộc ít người.

Khuynh hướng thứ hai là những người có kinh nghiệm và có thêm phần lí luận, những người này chiếm chủ yếu ở thành thị và những người có cơ sở lí luận cho rằng vị Thần Nông là người phát minh ra thuốc. Truyền thuyết kể rằng: “Một ngày ông nếm 100 loài cây cỏ để tìm thuốc, ông đã gặp phải rất nhiều loài cây có độc nên có khi một ngày ngộ độc đến 70 lần”, rồi soạn ra sách thuốc đầu tiên gọi là “Thần Nông bản thảo”. Trong bộ này có ghi chép tất cả 365 vị thuốc và là bộ sách thuốc cổ nhất Đông Y (chừng 4000 năm nay). Như vậy, các khái niệm trên đều thống nhất với nhau là cây dược liệu là một loại cây thuốc; được sử dụng cho việc chế biến thành các loại thuốc cho đông y và cả tây y; được sử dụng để làm thuốc chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe của con người.

Vì thế có thể nói: Cây dược liệu là những loài thực vật dùng để làm thuốc chữa bệnh hoặc bồi bổ cơ thể khi con người sử dụng. Phát triển cây dược liệu - Phát triển về quy mô cây dược liệu Quy mô của cây dược liệu phản ánh độ lớn của khu vực (hộ, doanh nghiệp) trồng cây dược liệu. Chỉ tiêu phản ánh quy mô cây dược liệu được đo bằng giá trị và hiện vật. 8 n Quy mô về giá trị cây dược liệu được đo lường thông qua chỉ tiêu giá trị sản lượng, tính bằng đơn vị tiền tệ.

Quy mô về hiện vật được đo lường thông qua diện tích trồng cây dược liệu, sản lượng cây dược liệu thu hoạch được. Phát triển về quy mô cây dược liệu thể hiện sự gia tăng về giá trị sản lượng hoặc gia tăng diện tích, gia tăng sản lượng cây dược liệu năm sau so với năm trước, thời kỳ sau so với thời kỳ trước. Các hộ, doanh nghiệp có quy mô trồng dược liệu lớn thường có ưu điểm về khả năng áp dụng các thành tựu khoa học và công nghệ vào sản xuất, về tính chất chuyên môn hóa trong kinh doanh và khả năng cạnh tranh của khu vực (hộ, doanh nghiệp) đó. Tuy nhiên, các ưu việt của khu vực (hộ, doanh nghiệp) chỉ phát huy trong điều kiện trình độ của chủ khu vực (hộ, doanh nghiệp) ở mức độ thích ứng, các hoạt động quản trị kinh doanh được triển khai bài bản.

Các hộ, doanh nghiệp có quy mô nhỏ thường có ưu việt trong sự thích ứng của nền kinh tế thị trường và phù hợp với trình độ phát triển ở mức độ thấp, trong giai đoạn đầu phát triển. Tuy nhiên, sức cạnh tranh của các khu vực (hộ, doanh nghiệp) quy mô nhỏ ở mức độ thấp; khả năng áp dụng các thành tựu của khoa học và công nghệ hạn chế. Một là, với quy mô canh tác nhỏ, thì yêu cầu đầu tư cho đầu vào thấp nhưng lại tạo thu nhập thấp và chỉ cung cấp cho thị trường khu vực. Theo các nghiên cứu trước, đối với nông dân trồng canh tác cây dược liệu, nên kết hợp việc trồng cây dược liệu với nuôi trồng các loại cây con khác phù hợp nhằm đa dạng hóa sinh thái, tạo ra điều kiện phát triển tốt, phù hợp hơn cho sự phát triển của cây dược liệu nâng cao sản lượng và chất lượng, đồng thời, cũng có thêm thu nhập từ các loại cây trồng kết hợp nhằm tăng thu nhập để từ đó mở rộng quy mô.

Hai là, canh tác theo qui mô lớn, trồng và phát triển cây dược liệu trên diện rộng, phát triển quy mô lớn trồng dược liệu cho thị trường xuất khẩu. Nguồn vốn đầu tư sẽ khá lớn nhưng lại tạo ra được hiệu quả kinh tế cao hơn, góp phần cải thiện đời sống cho người dân nông thôn. Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WHO), trong số khoảng 250.000 loài thực vật đã biết, hiện có 35.000 loài thực vật được sử dụng làm thuốc ở các 9 n mức độ khác nhau tại các quốc gia. Có khoảng 2500 cây thuốc được buôn bán trên thế giới, có ít nhất 2000 cây thuốc được sử dụng ở Châu Âu, 1543 cây thuốc được sử dụng ở Đức, 1700 cây ở Ấn Độ, 5000 cây ở Trung Quốc.

có đến 90% loài thảo dược được thu hái hoang dại, nhưng nguồn cây thuốc tự nhiên ngày càng cạn kiệt. Các bộ phận dùng của cây thuốc cũng đa dạng. Tỷ lệ các bộ phận dùng được thể hiện ở biểu đồ sau: Hình 1.1: Tỷ lệ các bộ phận được sử dụng của cây thuốc Nguồn: Cục quản lý y dược cổ truyền, Bộ Y tế (2017) Hiện nay, chỉ có vài trăm loại cây thuốc được trồng trọt, khoảng 20 - 50 loài được trồng ở Ấn độ, 100 - 250 loài ở Trung Quốc, 40 loài ở Hungari, 130 - 140 loài ở Châu Âu. Phương pháp trồng truyền thống đang dần được thay thế bởi phương pháp trồng công nghiệp, ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của nguồn nguyên liệu này.

Theo thống kê của Viện Dược liệu - Cây thuốc Việt Nam, rừng Việt Nam với hơn 7.000 loài được mô tả thì có tới 3.830 loài có dược tính được sử dụng làm thuốc. Trong đó, có những cây thuốc và một số động vật loài quí hiếm chữa được những bệnh nan y và cũng là nguồn nguyên liệu phong phú để phát triển công 10 n nghiệp dược phẩm.000 loài được khai thác thì có tới 500 - 700 loài là sản phẩm từ rừng thuộc các tỉnh miền núi. Trong y học cổ truyền đã sử dụng 136 vị thuốc thì đã có 52 vị thuốc chủ yếu sử dụng nguồn dược liệu trong nước và khai thác từ rừng tự nhiên. Hầu hết các quốc gia đã biên soạn các chuyên khảo về cây thuốc trên quy mô toàn quốc hoặc vùng lãnh thổ.

Nhiều công trình nghiên cứu cây thuốc của các nước được sử dụng rộng rãi và có giá trị khoa học thực tiễn lớn. Điều tra, đánh giá nguồn tài nguyên cây thuốc được coi là có nhiệm vụ trọng tâm của tất cả các quốc gia. Cho đến nay nhiều tài liệu quý ghi chép kinh nghiệm sử dụng của người xưa vẫn còn lưu truyền tại Trung Quốc - quốc gia có truyền thống lâu đời trong việc sử dụng cây cỏ để trị bệnh. Trong tập “Thần nông bản thảo” chỉ rõ khoảng 5000 năm trước đây người Trung Hoa cổ đại đã sử dụng 365 vị thuốc và cây thuốc để phòng và chữa bệnh.

Vào đời nhà Hán (năm 168 trước CN) trong cuốn sách “Thủ Hậu cấp phương”, tác giả thống kê 52 đơn thuốc trị bệnh từ các loài cây cỏ. Tới giữa thế kỷ XVI, Lý Thời Trân thống kê 1.200 vị thuốc trong tập “Bản thảo cương mục”. Các tài liệu cổ xưa về sử dụng cây thuốc cũng được người Ai Cập cổ đại ghi chép cách đây khoảng 3600 năm trước với 800 cây thuốc và trên 700 bài thuốc. Người Ấn Độ cổ đại cách đây 2000 năm để lại tài liệu về công dụng của cây cỏ làm thuốc của người Hindu.

Các nhà thực vật người Pháp được coi là những người đầu tiên của Châu Âu nghiên cứu về thực vật Đông Nam Á, với họ sau những cánh rừng nhiệt đới còn tiềm ẩn rất nhiều giá trị. Vào những năm đầu thế kỷ XX, trong chương trình nghiên cứu về thực vật Đông Dương, Perry công bố 1.000 loài cây và dược liệu tại Đông Nam Á đã được kiểm chứng và gần đây (1985) tổng hợp thành cuốn sách “Medicinal Plants of Eats and Southeast Asia”,.