Luận văn thạc sĩ về quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực luật học.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Việt
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quang
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Trong Hoạt Động Công Chứng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE LY LUAN VE QUAN LY NHA NUOC DOI VỚI HOẠT ĐONG CONG CHỨNG. KHÁI NIỆM CÔNG CHỨNG
• 1.1. Đặc điểm của công chứng
• 1.2. QUANLY NHÀ NƯỚC DOI VỚI HOAT DONG CONG CHUNG
• 1.3. CÁC YEU TO ANH HƯỞNG DEN HIỆU QUÁ HOAT DONG QUAN LÝ NHÀ NƯỚC DOI VỚI CÔNG CHỨNG
• 1.4. THUC TRẠNG QUAN LÝ NHÀ NƯỚC DOI VỚI HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG Ở NƯỚC TA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 1.5. ĐÁNH GIÁ CHUNG VE THUC TRANG QUAN LÝ NHÀ NƯỚC DOI VỚI HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG
• 1.6. GIAI PHAP NANG CAO HIEU LUC, HIEU QUA QUAN LY NHÀ NƯỚC DOI VỚI HOAT DONG CONG CHUNG Ở NƯỚC TA
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG Ở NƯỚC TA TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU LỰC, HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CÔNG CHỨNG Ở NƯỚC TA

Tóm tắt

I. Một số vấn đề lý luận về quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng

Chương này tập trung vào việc làm rõ khái niệm và đặc điểm của công chứng trong bối cảnh quản lý nhà nước. Quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng không chỉ là việc giám sát mà còn bao gồm việc xây dựng các chính sách, quy định pháp luật nhằm đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của các giao dịch dân sự. Đặc điểm của công chứng bao gồm tính chất pháp lý, tính chuyên nghiệp và tính minh bạch. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của quản lý nhà nước. Theo đó, việc xác định rõ vai trò của quản lý nhà nước trong hoạt động công chứng là rất cần thiết để nâng cao chất lượng dịch vụ công chứng, bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của công chứng

Khái niệm công chứng được hiểu là hoạt động xác nhận tính hợp pháp của các giao dịch dân sự, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia. Đặc điểm của công chứng bao gồm tính chính xác, tính công khai và tính bảo đảm. Những đặc điểm này không chỉ giúp tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật mà còn tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho các hoạt động kinh tế. Việc hiểu rõ các đặc điểm này sẽ giúp các cơ quan quản lý nhà nước xây dựng các chính sách phù hợp, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của xã hội.

1.2. Vai trò của quản lý nhà nước trong hoạt động công chứng

Vai trò của quản lý nhà nước trong hoạt động công chứng là rất quan trọng. Nó không chỉ đảm bảo tính hợp pháp của các giao dịch mà còn tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho các hoạt động này. Quản lý nhà nước cần phải thực hiện các chức năng như xây dựng chính sách, giám sát và kiểm tra hoạt động của các tổ chức công chứng. Điều này giúp phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm, từ đó nâng cao hiệu quả của công chứng. Hơn nữa, việc quản lý nhà nước còn góp phần vào việc cải cách hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong việc thực hiện các giao dịch dân sự.

II. Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Chương này phân tích thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng tại Việt Nam. Mặc dù đã có những bước tiến đáng kể trong việc xây dựng khung pháp lý cho công chứng, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong việc thực hiện. Theo báo cáo của Bộ Tư pháp, nhiều cơ quan quản lý nhà nước chưa phát huy hết trách nhiệm trong việc giám sát và kiểm tra hoạt động công chứng. Điều này dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này. Hơn nữa, sự thiếu đồng bộ trong các văn bản quy phạm pháp luật cũng là một trong những nguyên nhân gây khó khăn cho việc thực hiện quản lý nhà nước hiệu quả.

2.1. Những kết quả đạt được trong quản lý nhà nước

Trong thời gian qua, quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng đã đạt được một số kết quả tích cực. Hệ thống pháp luật về công chứng đã được hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động này. Các cơ quan quản lý nhà nước đã có những nỗ lực trong việc nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của công chứng. Tuy nhiên, những kết quả này vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế hiện tại.

2.2. Những hạn chế và bất cập trong quản lý nhà nước

Mặc dù đã có những kết quả nhất định, nhưng quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng vẫn còn nhiều hạn chế. Một số cơ quan chưa thực hiện đầy đủ chức năng giám sát, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp luật trong lĩnh vực này. Hơn nữa, việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước cũng gây khó khăn trong việc thực hiện các chính sách liên quan đến công chứng. Những bất cập này cần được nhận diện và khắc phục kịp thời để nâng cao hiệu quả của quản lý nhà nước.

III. Giải pháp nâng cao hiệu lực hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng

Chương này đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng. Đầu tiên, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về công chứng, đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất giữa các văn bản quy phạm pháp luật. Thứ hai, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực công chứng. Cuối cùng, việc đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cho đội ngũ công chứng viên cũng cần được chú trọng để nâng cao chất lượng dịch vụ công chứng.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về công chứng

Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về công chứng là rất cần thiết để tạo ra một khung pháp lý vững chắc cho hoạt động này. Cần rà soát và sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật chưa phù hợp, đồng thời ban hành các quy định mới nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân trong các giao dịch dân sự.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra

Công tác thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực công chứng cần được tăng cường để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm. Các cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng kế hoạch thanh tra cụ thể, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các tổ chức xã hội - nghề nghiệp của công chứng viên để nâng cao hiệu quả công tác này. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người dân mà còn nâng cao uy tín của hệ thống công chứng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động công chứng tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, đặc biệt kể từ khi Luật Công chứng năm 2006 có hiệu lực, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc xã hội hóa và chuyên nghiệp hóa lĩnh vực này. Tính đến ngày 30/8/2013, cả nước có 704 tổ chức hành nghề công chứng, tăng gấp 8 lần so với trước khi Luật có hiệu lực, với 1.327 công chứng viên đang hành nghề, tăng 3,4 lần so với trước đó. Sự phát triển này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự, kinh tế, thương mại, đồng thời thúc đẩy cải cách hành chính, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.

Tuy nhiên, hoạt động công chứng vẫn còn nhiều hạn chế như sự phân bố không đồng đều của công chứng viên, chất lượng đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu, cạnh tranh không lành mạnh giữa các tổ chức hành nghề, và công tác quản lý nhà nước còn nhiều bất cập. Nghiên cứu nhằm phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng từ năm 2007 đến nay, làm rõ những mặt mạnh, hạn chế, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn quốc với trọng tâm tại các tỉnh, thành phố điển hình như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Hải Dương, trong giai đoạn từ năm 2007 đến nay. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế công chứng, góp phần phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nâng cao chất lượng dịch vụ công chứng, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý nhà nước trong lĩnh vực dịch vụ công, đặc biệt là quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết quản lý nhà nước về dịch vụ công: Nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong việc tổ chức, điều tiết và giám sát hoạt động cung ứng dịch vụ công nhằm bảo đảm quyền lợi của người dân và sự phát triển bền vững của xã hội.

2. Mô hình xã hội hóa dịch vụ công: Phân tích quá trình chuyển giao hoạt động công chứng từ mô hình nhà nước bao cấp sang mô hình công chứng hành nghề tự do, trong đó nhà nước giữ vai trò quản lý vĩ mô, còn các tổ chức, cá nhân phi nhà nước tham gia cung ứng dịch vụ.

Các khái niệm chuyên ngành trọng tâm bao gồm: công chứng, quản lý nhà nước về công chứng, xã hội hóa công chứng, hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, tổ chức hành nghề công chứng, công chứng viên, và cơ chế phối hợp quản lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin về tổ chức quyền lực nhà nước, kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý và xã hội học:

• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu về số lượng tổ chức hành nghề công chứng, công chứng viên, số lượng hợp đồng công chứng, phí và thù lao công chứng, cũng như các vi phạm trong hoạt động công chứng.

• Phân loại và phân tích: Đánh giá các văn bản pháp luật liên quan, phân tích thực trạng quản lý nhà nước và hoạt động công chứng tại các địa phương điển hình.

• Tổng hợp và so sánh: So sánh các quy định pháp luật và mô hình quản lý công chứng của Việt Nam với một số nước theo hệ thống công chứng La-tinh và Anglo-Saxon để rút ra bài học kinh nghiệm.

• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Thu thập ý kiến từ các cơ quan quản lý, công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng và người dân thông qua các báo cáo, hội thảo khoa học, và tài liệu chuyên ngành.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên trên phạm vi toàn quốc, tập trung phân tích sâu tại các tỉnh, thành phố lớn. Phương pháp chọn mẫu chủ yếu là chọn mẫu toàn bộ và mẫu điển hình nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu từ năm 2007 đến năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động công chứng theo hướng xã hội hóa và chuyên nghiệp hóa: Tính đến tháng 8/2013, cả nước có 704 tổ chức hành nghề công chứng, trong đó 564 Văn phòng công chứng và 140 Phòng công chứng, tăng 8 lần so với trước khi Luật Công chứng có hiệu lực. Số công chứng viên hành nghề đạt 1.327 người, tăng 3,4 lần. 61/63 tỉnh, thành phố đã có Văn phòng công chứng, tập trung nhiều tại Hà Nội (93 Văn phòng) và TP. Hồ Chí Minh (43 Văn phòng).

2. Hoạt động công chứng đóng góp tích cực cho kinh tế - xã hội: Trong 6 năm (2007-2013), các tổ chức hành nghề công chứng đã thực hiện khoảng 7 triệu hợp đồng, giao dịch, thu hơn 2.500 tỷ đồng phí công chứng và gần 200 tỷ đồng thù lao công chứng, nộp ngân sách gần 1 nghìn tỷ đồng. Hoạt động công chứng góp phần bảo đảm an toàn pháp lý, giảm tranh chấp, tiết kiệm chi phí xã hội và giảm gánh nặng cho Tòa án.

3. Hội nhập quốc tế và hợp tác quốc tế được đẩy mạnh: Việt Nam gia nhập Liên minh công chứng quốc tế (UINL) năm 2013, thiết lập quan hệ kết nghĩa công chứng với các địa phương của Pháp, góp phần trao đổi kinh nghiệm, nâng cao chất lượng công chứng.

4. Những hạn chế và bất cập còn tồn tại: Phân bố công chứng viên không đồng đều, nhiều công chứng viên được miễn đào tạo chiếm 64,3%, trong đó 80% sai phạm tập trung ở nhóm này. Sự phát triển tổ chức hành nghề công chứng chưa đồng bộ, cạnh tranh không lành mạnh, công tác quản lý nhà nước còn lúng túng, chưa đồng bộ, công tác thanh tra, kiểm tra chưa hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân khách quan bao gồm hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, thiếu quy định về tổ chức xã hội - nghề nghiệp của công chứng viên, cơ sở vật chất và công nghệ thông tin chưa đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại. Nguyên nhân chủ quan gồm nhận thức chưa đầy đủ của các cơ quan quản lý và người dân, trình độ chuyên môn của cán bộ quản lý và công chứng viên còn hạn chế, công tác đào tạo, bồi dưỡng chưa thường xuyên, sự phối hợp giữa các cơ quan hữu quan chưa chặt chẽ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên qua các năm, bảng thống kê số lượng hợp đồng công chứng và doanh thu phí công chứng theo địa phương, biểu đồ phân bố công chứng viên theo trình độ đào tạo và tỷ lệ sai phạm.

So sánh với các nước theo hệ thống công chứng La-tinh như Pháp, mô hình tổ chức và quản lý công chứng của Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện, cần học hỏi kinh nghiệm về xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng, tổ chức đào tạo và phát triển tổ chức xã hội - nghề nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về công chứng: Tập trung sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng, Bộ luật Dân sự, Luật Nhà ở, Luật Đất đai theo hướng đồng bộ, rõ ràng, phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các Bộ liên quan.

2. Tiếp tục đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động công chứng và chuyển giao thẩm quyền chứng thực: Hoàn thành chuyển giao chứng thực các hợp đồng, giao dịch từ UBND cấp huyện, xã sang tổ chức hành nghề công chứng tại tất cả các địa phương. Thời gian hoàn thành trong 1-2 năm, do UBND cấp tỉnh và Sở Tư pháp thực hiện.

3. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm: Xây dựng kế hoạch thanh tra định kỳ và đột xuất, xử lý nghiêm minh các vi phạm về thủ tục, thu phí, cạnh tranh không lành mạnh. Thực hiện liên tục, do Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp chủ trì.

4. Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng công chứng viên: Tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng giao tiếp, đạo đức nghề nghiệp thường xuyên, bắt buộc đối với công chứng viên. Thời gian triển khai ngay và duy trì liên tục, do các cơ sở đào tạo phối hợp với Bộ Tư pháp và tổ chức xã hội - nghề nghiệp thực hiện.

5. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ: Thiết lập quy chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước về đất đai, thuế, giao thông và tổ chức hành nghề công chứng để chia sẻ thông tin, giảm rủi ro trong giao dịch. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do Bộ Tư pháp phối hợp với các Bộ liên quan và UBND cấp tỉnh chỉ đạo.

6. Xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu công chứng tập trung: Học tập kinh nghiệm của Pháp trong xây dựng “địa bạ” công chứng, triển khai Trung tâm thông tin và tư vấn công chứng tại các địa phương lớn. Thời gian thực hiện trong 2-3 năm, do Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp chủ trì.

7. Thúc đẩy thành lập tổ chức xã hội - nghề nghiệp của công chứng viên: Hỗ trợ thành lập Hội công chứng tại các tỉnh, thành phố, tiến tới thành lập Hiệp hội công chứng Việt Nam nhằm phát huy vai trò tự quản, chia sẻ gánh nặng quản lý nhà nước. Thời gian hoàn thành mục tiêu đến năm 2020, do Bộ Tư pháp và các Sở Tư pháp phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tư pháp và công chứng: Giúp nâng cao hiệu quả quản lý, xây dựng chính sách, hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện quản lý nhà nước về công chứng.

2. Công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng: Nắm bắt thực trạng, các vấn đề pháp lý và quản lý, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ, tuân thủ quy định pháp luật và đạo đức nghề nghiệp.

3. Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng, phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.

4. Doanh nghiệp và cá nhân tham gia giao dịch dân sự, kinh tế: Hiểu rõ vai trò, quy trình và ý nghĩa pháp lý của công chứng, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong các giao dịch.

Câu hỏi thường gặp

1. Công chứng là gì và vai trò của công chứng trong giao dịch dân sự?
   Công chứng là hoạt động bồ trợ tư pháp, trong đó công chứng viên xác nhận tính xác thực và hợp pháp của hợp đồng, giao dịch bằng văn bản nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên và phòng ngừa tranh chấp. Ví dụ, công chứng hợp đồng mua bán nhà đất giúp đảm bảo tính pháp lý và giảm thiểu rủi ro tranh chấp.

2. Quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng được thực hiện như thế nào?
   Quản lý nhà nước được tổ chức theo trục dọc từ Chính phủ, Bộ Tư pháp đến UBND cấp tỉnh, với các nhiệm vụ xây dựng pháp luật, tổ chức thực hiện, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm quản lý ở trung ương, UBND cấp tỉnh quản lý tại địa phương.

3. Những khó khăn chính trong quản lý nhà nước về công chứng hiện nay là gì?
   Bao gồm hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, chất lượng công chứng viên chưa đồng đều, sự phát triển tổ chức hành nghề công chứng không đồng đều, công tác thanh tra kiểm tra chưa hiệu quả và sự phối hợp liên ngành còn hạn chế.

4. Làm thế nào để nâng cao chất lượng công chứng viên?
   Thông qua đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thường xuyên, nâng cao kỹ năng giao tiếp và đạo đức nghề nghiệp, đồng thời siết chặt điều kiện bổ nhiệm công chứng viên, đặc biệt với nhóm được miễn đào tạo.

5. Vai trò của tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong hoạt động công chứng là gì?
   Tổ chức này đóng vai trò tự quản, bảo vệ quyền lợi công chứng viên, hỗ trợ quản lý nhà nước, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển nghề công chứng theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.

Kết luận

• Quản lý nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc phát triển và bảo đảm an toàn pháp lý cho hoạt động công chứng tại Việt Nam.
• Hoạt động công chứng đã phát triển mạnh mẽ theo hướng xã hội hóa, chuyên nghiệp hóa, góp phần tích cực vào kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.
• Vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế về pháp luật, tổ chức, chất lượng công chứng viên và công tác quản lý nhà nước cần được khắc phục.
• Các giải pháp tổng thể bao gồm hoàn thiện pháp luật, đẩy mạnh xã hội hóa, tăng cường thanh tra kiểm tra, nâng cao đào tạo, xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành và phát triển tổ chức xã hội - nghề nghiệp.
• Tiếp tục nghiên cứu, triển khai các đề án xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng và mô hình quản lý hiện đại, đồng thời thúc đẩy thành lập Hiệp hội công chứng Việt Nam trong giai đoạn tới.

Các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức hành nghề công chứng và các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để triển khai đồng bộ các giải pháp đề xuất, góp phần xây dựng hệ thống công chứng Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE QUAN LÝ NHÀ NƯỚC DOI VOI HOAT DONG CONG CHUNG 1. KHAINIEM CONG CHUNG 1. Khai niém Khái niệm là một nội dung mang tinh nền tảng mà bat kỳ công trình nghiên cứu khoa học pháp lý nào cũng phải tìm hiểu trước khi nghiên cứu về một chế định pháp luật. Dé hiểu rõ hơn van dé quản ly nhà nước đối với hoạt động công chứng ở nước ta hiện nay, trước hết, chúng ta cần tìm hiểu khái niệm công chứng.

Cũng như nhiều thuật ngữ pháp lý khác, thuật ngữ công chứng tuy được sử dụng nhiều trong các văn bản pháp luật và được định nghĩa chính thức tại Điều 2 Luật Công chứng nhưng về mặt lý luận nhận thức, quan niệm về công chứng của các chuyên gia pháp luật lại đang có nhiều ý kiến khác nhau, chưa có sự thống nhất. Điều 2 Luật Công chứng quy định: “Công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, tính hợp pháp của hop dong, giao dịch khác (sau đây gọi là hợp dong, giao dịch) bằng văn bản mà theo quy định của pháp luật phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công ching”. Tác giả Đặng Van Khanh trong Luận án tiễn sỹ luật học năm 1999 với dé tài “Những vấn đề ly luận và thực tiễn trong việc xác định phạm vi, nội dung hành vi công chứng và giả trị pháp ly của văn bản công chứng ở nước ta hiện nay” quan niệm: “Công chứng là việc công chứng viên, người có thẩm quyên công chứng tao lập ra những văn ban, hop đông mà đương sự phải hoặc muốn tạo cho chúng có giá trị pháp lý như những văn ban cua các cơ quan nhà nước thông qua việc lap, chứng nhận và lưu giữ các văn ban, hop đông đó ”. Tác gia Dương Khánh, trong Luận án tiến sỹ luật học năm 2002 với đề tài “Tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước ở nước ta hiện nay” lại cho rằng: “Công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực của các hoạt động giao dich và các sự kiện pháp lý khác theo quy định cua pháp luật hoặc theo yêu ZX 11 `.

câu, nhằm bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của công dân tô chức, góp phan phòng ngừa vi phạm pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Văn bản công chứng có gid trị chứng cứ và giá trị thi hành đối với cá nhân, tổ chức có liên quan, trừ trường hop bi Tòa án nhân dân tuyên bố là vô hiệu ”. Tuấn Dao Thanh đưa ra khái niệm: “7rong lãnh thé nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, công chứng với tư cách một hoạt động bồ trợ tư pháp, là việc công chứng viên, người có thẩm quyển công chứng tạo lập và xác nhận tinh xác thực của sự kiện, thỏa thuận trong những giao dịch mà pháp luật quy định phải công chứng hay do các bên đương sự tự nguyện yêu câu, nhằm bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của họ cũng như của những bên có liên quan khi tham gia giao kết giao dich đó” [22, tr. Quy định của Luật Công chứng cũng như các quan điểm của các học giả về khái niệm công chứng nói trên, mỗi quan điểm đều có những yếu tố hợp lý riêng và nhìn chung đã tiếp cận vấn đề theo một số nội dung như chủ thể, mục đích, phạm vi công chứng, giá trị pháp lý của văn bản công chứng.

Tuy nhiên, cách tiếp cận vấn dé như vậy vẫn chưa hoàn toàn lột tả được đầy đủ bản chất của công chứng. Theo chúng tôi, ở Vét Nam hiện nay, khái nệm công chứng cân được hiệu như sau: Công chứng, với tw cách là một hoạt động bồ trợ tư pháp, là việc công chứng viên, các chủ thể có thẩm quyền theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức hoặc quy định của pháp luật, chứng nhận tính xác thục, tính hợp pháp cua giao dịch bằng văn bản nhằm tạo ra những bảo đảm pháp lý để bảo vệ lợi ích của nhà nước cũng như quyên, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khi tham gia giao dịch, phòng ngừa vi phạm pháp luật, giúp cho việc giải quyết các tranh chấp được thuận lợi, góp phan tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN). Đặc điểm của công chứng Từ khái niệm trên, có thé thay công chứng mang những đặc điểm cơ bản sau: 1. Về chủ thể có thẩm quyên thực hiện công chứng ZX 12 `.

Căn cứ theo quy định của pháp luật hiện hành, ở nước ta hiện nay có ba loại chủ thé sau đây có thâm quyền thực hiện công chứng. Trước hết và chủ yếu nhất là công chứng viên của các tổ chức hành nghề công chứng. “Công chứng viên chứng nhận tính xác thực, tính hợp pháp của hợp dong, giao dịch khác (sau đây gọi là hợp dong, giao dịch) bằng văn bản mà theo quy định của pháp luật phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công ching” (Điều 2 Luật Công chứng). UBND huyện, quận, thị xã (UBND cấp huyện) và UBND xã, phường, thị tran (UBND cấp xã) thực hiện việc công chứng (chứng thực) hợp đồng, giao dich về bat động sản như: mua ban nhà; chuyển nhượng quyên sử dụng đất; tặng cho, cho thuê, thế chấp nhà ở, quyền sử dụng đất.

theo các quy định tại Bộ luật Dân sự 2005 (Điều 450, 467, 492, 689), Luật Đất đai 2013 (có hiệu lực từ ngày 01. Dé bảo vệ quyên, lợi ich hợp pháp của các công dân Việt Nam ở nước ngoài, pháp luật cũng quy định Cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa (CHXHCN) Việt Nam ở nước ngoài được “thuc hiện nhiệm vụ công chứng, chứng thực phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam và diéu ước quốc tế mà CHXHCN Việt Nam và quốc gia tiếp nhận là thành viên ” (Khoản 7, Điều 8 Luật Cơ quan đại diện nước CHXHCN Việt Nam ở nước ngoài 2009). Về mục đích của công chứng Mục đích của công chứng là xác nhận tính xác thực và tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch. Tính xác thực ở đây được hiểu là việc xác định chính xác về thời gian, địa điểm diễn ra việc giao kết hợp đồng, giao dịch; xác định đúng người yêu cầu công chứng (trên cơ sở các giấy tờ tùy thân, giấy tờ, tài liệu về tình trạng hôn nhân, giấy tờ về việc được ủy quyền.

mà người yêu cầu công chứng cung cấp) cũng như năng lực hành vi của người yêu cầu công chứng tại thời điểm công chứng; xác định đúng đối tượng của hợp đồng, giao dịch (trên cơ sở các giấy tờ, tài liệu vê tai sản, vê công việc phải làm. mà người yêu câu công chứng cung cap); ZX 13 `. xác định đúng nội dung các điều khoản của hợp đồng, giao dịch (trên cơ sở ghi nhận chính xác ý chí chủ quan của các bên tham gia giao kết hợp đồng, giao dịch). Tính hợp pháp ở đây được hiểu là việc lập và giao kết hợp đồng, giao dịch phải tuân thủ đúng thủ tục mà pháp luật quy định, đồng thời nội dung các điều khoản, thỏa thuận (ý chí của các bên) trong hợp đồng giao dịch cũng không được trái với quy định của pháp luật.

Có nghĩa là, chỉ các hợp đồng, giao dich hợp pháp mới được công chứng viên xác nhận, những hợp đồng, giao dịch bất hợp pháp sẽ bị từ chối công chứng. Chính đặc điểm này của công chứng quy định chức năng bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch, ngăn ngừa vi phạm pháp luật, phòng ngừa tranh chấp, bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp cho các cá nhân, tổ chức liên quan đến giao dịch. Thứ ba, về phạm vi công chứng Luật Công chứng không quy định cụ thé phạm vi những hợp đồng, giao dịch nào bắt buộc phải công chứng nhưng tại các quy định của các luật chuyên ngành khác có liên quan, chúng ta có thé liệt kê một số loại hợp đồng, giao dịch sau thuộc diện phải công chứng: hợp đồng mua bán, cho thuê, thuê mua, tặng cho, đôi, thừa kế, thé chấp, cho mượn, cho ở nhờ và uy quyền quản lý nhà ở (Điều 90 và Khoản 3 Điều 93 Luật Nhà ở); hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất (Điểm a Khoản 3 Điều 167 Luật Đất đai 2013); hợp đồng thuê mua nhà, công trình xây dựng (Khoản 2 Điều 73 Luật Kinh doanh bat động sản 2006). Ngoài một số loại hợp đồng, giao dịch theo quy định của pháp luật bắt buộc phải công chứng ké trên, các hợp đồng, giao dịch khác chỉ được công chứng khi các bên tham gia giao kết hợp đồng, giao dich “tw nguyện yêu cầu công chứng” (miễn là không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội).

Về chức năng của công chứng Mục đích và phạm vi công chứng là những yếu tố có ảnh hưởng quyết định đên chức năng của hoạt động này. Mục đích của công chứng càng cao bao nhiêu thì ZX 14 `. chức năng của công chứng cảng quan trọng bây nhiêu. Pham vi công chứng càng rộng bao nhiêu thì chức năng của công chứng càng lớn bây nhiêu.

Cùng với sự phát triển của các hệ thống pháp luật, cho đến nay, trên thế giới đã định hình ba hệ thống công chứng khác nhau: hệ thống công chứng Anglo- Sacxon, tương ứng với hệ thống pháp luật Anglo-Sacxon (Common Law); hệ thống công chứng tập thé (Collectiviste), tương ứng với hệ thống pháp luật XHCN (Sovietique) và hệ thống công chứng La-tinh, tương ứng với hệ thống luật La Mã - còn gọi là hệ thống pháp luật dân sự (Civil Law). Mặc dù hình thành ba hệ thống công chứng như trên, song chung quy lai, chỉ có hai mô hình tổ chức công chứng: mô hình t6 chức công chứng tự do (ở hệ thống công chứng La-tinh và hệ thống công chứng Anglo-Saxon) và mô hình tổ chức công chứng nhà nước (ở hệ thống công chứng Collectiviste). Cho dù theo mô hình công chứng nao thì một trong những chức năng mang tính cơ bản, truyền thống của công chứng vẫn là bảo đảm an toàn pháp ly cho các giao dịch, ngăn ngừa vi phạm pháp luật, phòng ngừa tranh chấp, bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp cho các cá nhân, tô chức liên quan đến giao dịch. Chính vì vậy, công chứng viên thường được coi như là “thẩm phán hợp đồng” hay “thẩm phán phòng ngừa”.

Với mục tiêu xây dựng và phát triển công chứng Việt Nam theo các chuẩn mực, thông lệ của hệ thống công chứng La-tinh, chức năng của công chứng Việt Nam cũng không năm ngoài quy định mang tính truyền thống này.