Quản lý nhà nước đối với hợp tác xã nông nghiệp tại huyện U Minh Thượng, tỉnh Kiên Giang

Tài liệu nghiên cứu Luận văn ths qlc quản lý nhà nước đối với htx trong nông nghiệp trên địa bàn huyện u minh thượng, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Lý Công
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Tại Huyện U Minh Thượng, Kiên Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Kiên Giang

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỢP TÁC XÃ TRONG NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Những vấn đề chung về HTX trong nông nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm HTX
• 1.2. Hợp tác xã trong nông nghiệp
• 1.2.1. Các mô hình hợp tác xã nông nghiệp
• 1.2.1.1. Tập đoàn sản xuất nông nghiệp
• 1.2.1.2. Mô hình HTX nông nghiệp kiểu cũ
• 1.2.1.3. Mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới
• 1.2.1.4. Mô hình liên HTX
• 1.2.2. Đặc điểm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HTX TRONG NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN U MINH THƯỢNG TỈNH KIÊN GIANG
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HTX TRONG NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN U MINH THƯỢNG TỈNH KIÊN GIANG
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nhà nước đối với hợp tác xã nông nghiệp

Quản lý nhà nước đối với hợp tác xã nông nghiệp tại huyện U Minh Thượng, Kiên Giang là một vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Hợp tác xã (HTX) nông nghiệp không chỉ đóng vai trò trong việc sản xuất mà còn góp phần nâng cao đời sống của người dân. Tuy nhiên, việc quản lý nhà nước còn gặp nhiều thách thức, cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX.

1.1. Khái niệm và vai trò của hợp tác xã nông nghiệp

HTX nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể, có vai trò quan trọng trong việc kết nối nông dân và thị trường. HTX giúp nông dân tăng cường sức mạnh sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm và tài nguyên, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển hợp tác xã tại U Minh Thượng

Huyện U Minh Thượng đã có những bước phát triển đáng kể trong việc hình thành HTX nông nghiệp. Từ khi có Luật HTX, nhiều mô hình HTX kiểu mới đã được thành lập, đáp ứng nhu cầu sản xuất hàng hóa của nông dân.

II. Những thách thức trong quản lý nhà nước đối với hợp tác xã nông nghiệp

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng quản lý nhà nước đối với HTX nông nghiệp tại huyện U Minh Thượng vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như nhận thức chưa đầy đủ, thiếu sự phân công rõ ràng trong bộ máy quản lý, và sự can thiệp của chính quyền vào hoạt động của HTX là những thách thức lớn.

2.1. Nhận thức của chính quyền về vai trò của hợp tác xã

Nhiều cấp ủy chính quyền vẫn chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của HTX nông nghiệp, dẫn đến việc quản lý chưa hiệu quả. HTX thường bị coi là công cụ của chính quyền thay vì là tổ chức kinh tế tự chủ.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực và kiến thức trong quản lý

Đội ngũ cán bộ quản lý HTX còn thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các chính sách và quy định liên quan đến HTX nông nghiệp.

III. Phương pháp cải thiện quản lý nhà nước đối với hợp tác xã nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hợp tác xã nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp cải thiện cụ thể. Việc xây dựng chính sách rõ ràng, đào tạo cán bộ và tăng cường sự tham gia của nông dân là những giải pháp quan trọng.

3.1. Xây dựng chính sách hỗ trợ hợp tác xã

Cần có các chính sách hỗ trợ rõ ràng cho HTX nông nghiệp, bao gồm cả việc cung cấp tài chính và kỹ thuật. Điều này sẽ giúp HTX hoạt động hiệu quả hơn và đáp ứng nhu cầu của xã viên.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý

Đào tạo cán bộ quản lý HTX về kiến thức và kỹ năng là rất cần thiết. Việc này sẽ giúp họ thực hiện tốt hơn các nhiệm vụ quản lý và hỗ trợ HTX trong hoạt động sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về hợp tác xã nông nghiệp

Nghiên cứu về hợp tác xã nông nghiệp tại huyện U Minh Thượng đã chỉ ra nhiều mô hình HTX hoạt động hiệu quả. Những mô hình này không chỉ giúp nông dân tăng thu nhập mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Các mô hình hợp tác xã thành công tại U Minh Thượng

Nhiều mô hình HTX nông nghiệp tại huyện U Minh Thượng đã thành công trong việc kết nối nông dân và thị trường. Những mô hình này đã chứng minh được tính khả thi và hiệu quả trong sản xuất hàng hóa.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy, HTX nông nghiệp đã góp phần đáng kể vào việc nâng cao đời sống của người dân. Sự phát triển của HTX cũng đã thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển bền vững.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hợp tác xã nông nghiệp

Quản lý nhà nước đối với hợp tác xã nông nghiệp tại huyện U Minh Thượng cần được cải thiện để phát huy tối đa tiềm năng của HTX. Tương lai của HTX nông nghiệp phụ thuộc vào sự hỗ trợ của chính quyền và sự tham gia tích cực của nông dân.

5.1. Tầm quan trọng của hợp tác xã trong phát triển nông nghiệp

HTX nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững. Sự hợp tác giữa các nông dân sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.2. Triển vọng phát triển hợp tác xã trong tương lai

Với sự hỗ trợ từ chính quyền và các chính sách phù hợp, HTX nông nghiệp tại huyện U Minh Thượng có thể phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai, góp phần vào sự phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế hợp tác, đặc biệt là hợp tác xã (HTX) trong nông nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội, cải thiện đời sống nhân dân và xóa đói giảm nghèo bền vững. Tại huyện U Minh Thượng, tỉnh Kiên Giang, với diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 78% tổng diện tích tự nhiên (40.750 ha trên tổng 43.270 ha), nông nghiệp là ngành kinh tế chủ lực. Dân số năm 2015 là 81.000 người, trong đó 80% lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Sản lượng lúa đạt 220.000 tấn trên diện tích 21.000 ha, mía 245.000 tấn trên 3.500 ha, cùng nhiều sản phẩm nông nghiệp khác như khóm, chuối, nuôi tôm và cá đồng.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với HTX trong nông nghiệp trên địa bàn huyện U Minh Thượng từ năm 2012 đến nay, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX. Nghiên cứu tập trung vào các nội dung: cơ sở lý luận và pháp lý của quản lý nhà nước đối với HTX nông nghiệp, thực trạng quản lý tại địa phương, và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của huyện.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh huyện U Minh Thượng là vùng nông nghiệp trọng điểm, có nhiều tiềm năng phát triển nhưng còn nhiều khó khăn về cơ sở hạ tầng, trình độ dân trí và tỷ lệ hộ nghèo còn cao (10,8% năm 2016). Việc hoàn thiện quản lý nhà nước đối với HTX sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể, nâng cao đời sống người dân và phát triển bền vững nông nghiệp địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết kinh tế hợp tác: Định nghĩa HTX theo Liên minh HTX quốc tế (ICA) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), nhấn mạnh nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, bình đẳng và tự chịu trách nhiệm trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
• Mô hình HTX nông nghiệp kiểu mới: Phân biệt rõ giữa HTX kiểu cũ và kiểu mới, trong đó HTX kiểu mới hoạt động như tổ chức kinh tế tập thể có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm, góp vốn và phân chia lợi ích rõ ràng.
• Lý thuyết quản lý nhà nước: Tập trung vào vai trò của nhà nước trong xây dựng chính sách, tổ chức bộ máy quản lý, kiểm tra, giám sát và hỗ trợ phát triển HTX.
• Khái niệm về phát triển kinh tế tập thể: Nhấn mạnh vai trò của HTX trong phát triển kinh tế địa phương, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và phát triển bền vững.

Các khái niệm chính bao gồm: HTX nông nghiệp, quản lý nhà nước, kinh tế hợp tác, mô hình HTX kiểu mới, chính sách hỗ trợ HTX.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, văn bản pháp luật, chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế tập thể của địa phương; số liệu thống kê về hoạt động HTX trên địa bàn huyện U Minh Thượng từ năm 2012 đến nay.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng, so sánh số liệu HTX qua các thời kỳ để đánh giá sự thay đổi và hiệu quả hoạt động. Phương pháp so sánh được áp dụng để đối chiếu kinh nghiệm quản lý nhà nước tại các địa phương khác như Tiền Giang, Vĩnh Long, Đồng Tháp.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào toàn bộ 11 HTX nông nghiệp đang hoạt động trên địa bàn huyện, với hơn 1.650 hộ thành viên, chiếm 10,6% tổng số hộ dân trong huyện.
• Timeline nghiên cứu: Từ năm 2012 đến năm 2016, giai đoạn thực hiện Luật HTX năm 2012 và các chính sách liên quan, nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn: Đến cuối năm 2016, huyện có 11 HTX nông nghiệp, trong đó 9 HTX chuyển đổi từ mô hình cũ và 2 HTX thành lập mới. Tổng số thành viên là 1.650 hộ, trung bình 150 thành viên/HTX. Giá trị sản xuất kinh doanh bình quân khoảng 1 tỷ đồng/HTX, lợi nhuận trung bình 200 triệu đồng/năm. Thu nhập bình quân của thành viên đạt khoảng 1 triệu đồng/người/tháng.

2. Hiệu quả hoạt động HTX: Khoảng 10% HTX hoạt động hiệu quả cao, 80% hoạt động trung bình và yếu, trên 8% hoạt động kém hoặc ngừng hoạt động. Các HTX chủ yếu cung cấp dịch vụ đầu vào như giống, phân bón, tưới tiêu; dịch vụ bảo quản, chế biến và tiêu thụ sản phẩm còn hạn chế.

3. Quản lý nhà nước và chính sách hỗ trợ: Từ năm 2013 đến 2016, ngân sách tỉnh và huyện hỗ trợ phát triển HTX khoảng 4,2 tỷ đồng, tập trung vào đào tạo, đầu tư cơ sở hạ tầng, hỗ trợ vốn và giống. Tuy nhiên, chỉ có 2/11 HTX được hỗ trợ vay vốn ngân hàng cho thành viên với mức vay tối đa 300 triệu đồng/người. Tỷ lệ HTX tiếp cận chính sách còn rất thấp, chỉ khoảng dưới 3% trong các nhóm chính sách.

4. Bộ máy quản lý và năng lực cán bộ: Cán bộ quản lý HTX chủ yếu kiêm nhiệm, trình độ thấp, thiếu kỹ năng nghiệp vụ và kinh nghiệm thực tiễn. Việc theo dõi, hướng dẫn và kiểm tra HTX còn hạn chế, nhiều nơi còn mang tính hình thức. Công tác đăng ký kinh doanh HTX thuận lợi nhưng có sự chồng chéo và chưa thống nhất về thẩm quyền cấp giấy phép.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do hệ thống văn bản pháp luật hướng dẫn thực hiện Luật HTX năm 2012 còn chậm ban hành, thiếu đồng bộ và chưa có văn bản hướng dẫn riêng cho HTX nông nghiệp. Chính sách hỗ trợ chưa đủ mạnh và chưa phù hợp với đặc thù HTX nông nghiệp, nguồn lực tài chính và con người để hỗ trợ HTX còn hạn chế.

So với các địa phương như Tiền Giang, Vĩnh Long và Đồng Tháp, huyện U Minh Thượng còn thiếu sự quan tâm đúng mức từ cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc xây dựng kế hoạch phát triển HTX, công tác tuyên truyền chưa sâu rộng, nhận thức về vai trò HTX còn hạn chế. Việc can thiệp hành chính quá sâu hoặc buông lỏng quản lý cũng làm giảm hiệu quả hoạt động của HTX.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ HTX hoạt động hiệu quả theo từng năm, bảng thống kê số lượng HTX được hỗ trợ vay vốn và các chính sách tiếp cận, cũng như sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về HTX tại huyện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật và chính sách hỗ trợ: Ban hành kịp thời các văn bản hướng dẫn thi hành Luật HTX năm 2012, đặc biệt là các quy định riêng cho HTX nông nghiệp. Xây dựng chính sách hỗ trợ đột phá về vốn, kỹ thuật, đào tạo và phát triển thị trường cho HTX. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Bộ Nông nghiệp, UBND tỉnh, huyện.

2. Nâng cao năng lực cán bộ quản lý HTX: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý HTX, kỹ năng nghiệp vụ và kiến thức pháp luật cho cán bộ chuyên trách ở huyện và xã. Đảm bảo mỗi xã có cán bộ chuyên trách đủ năng lực. Thời gian: 1 năm; chủ thể: UBND huyện phối hợp với các cơ sở đào tạo.

3. Tăng cường công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức: Xây dựng chiến lược tuyên truyền sâu rộng về vai trò, bản chất và lợi ích của HTX nông nghiệp đến cán bộ và nhân dân. Sử dụng các phương tiện truyền thông đa dạng, tổ chức hội thảo, tập huấn định kỳ. Thời gian: liên tục; chủ thể: Ban chỉ đạo huyện, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể.

4. Đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị và hợp tác với doanh nghiệp: Khuyến khích HTX xây dựng mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp, phát triển dịch vụ gia tăng như chế biến, bảo quản. Hỗ trợ xây dựng thương hiệu và áp dụng tiêu chuẩn chất lượng. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: UBND huyện, Phòng Nông nghiệp, Liên minh HTX.

5. Củng cố bộ máy quản lý nhà nước và nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát: Phân công rõ ràng chức năng, nhiệm vụ cho các phòng ban, tăng cường cán bộ chuyên trách, xây dựng hệ thống thông tin quản lý HTX. Tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm nghiêm túc, đảm bảo hoạt động HTX minh bạch và hiệu quả. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: UBND huyện, các cơ quan liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp nâng cao hiểu biết về quản lý HTX nông nghiệp, xây dựng chính sách và tổ chức thực hiện hiệu quả tại địa phương.

2. Lãnh đạo và thành viên HTX nông nghiệp: Cung cấp kiến thức về mô hình HTX kiểu mới, quản lý hoạt động, liên kết chuỗi giá trị và tiếp cận chính sách hỗ trợ.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành quản lý công, kinh tế hợp tác: Tài liệu tham khảo bổ sung cho nghiên cứu, giảng dạy về kinh tế tập thể và quản lý nhà nước.

4. Doanh nghiệp và tổ chức hỗ trợ phát triển nông nghiệp: Hiểu rõ vai trò HTX trong chuỗi giá trị nông sản, từ đó xây dựng các chương trình hợp tác, đầu tư phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. HTX nông nghiệp kiểu mới khác gì so với kiểu cũ?
   HTX kiểu mới hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, tự chủ, có tư cách pháp nhân, thành viên góp vốn và chia lợi nhuận rõ ràng. Kiểu cũ mang tính bao cấp, thành viên bị tách rời tư liệu sản xuất, hoạt động theo kế hoạch nhà nước.

2. Tại sao HTX nông nghiệp ở U Minh Thượng còn nhiều hạn chế?
   Nguyên nhân chính là do chính sách hỗ trợ chưa đủ mạnh, bộ máy quản lý yếu kém, nhận thức của cán bộ và người dân chưa đầy đủ, cùng với khó khăn về vốn và cơ sở hạ tầng.

3. Làm thế nào để HTX tiếp cận được nguồn vốn vay ưu đãi?
   Cần xây dựng phương án kinh doanh khả thi, minh bạch tài chính, đồng thời chính quyền địa phương và ngân hàng cần phối hợp hỗ trợ thủ tục vay vốn, giảm rào cản thế chấp.

4. Vai trò của nhà nước trong quản lý HTX là gì?
   Nhà nước xây dựng chính sách, tổ chức bộ máy quản lý, kiểm tra, giám sát và hỗ trợ phát triển HTX, tạo môi trường pháp lý và kinh tế thuận lợi cho HTX hoạt động hiệu quả.

5. HTX có thể liên kết với doanh nghiệp như thế nào?
   HTX có thể ký hợp đồng liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp, cùng chia sẻ lợi ích và rủi ro, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.

Kết luận

• Luận văn làm rõ cơ sở lý luận, pháp lý và thực trạng quản lý nhà nước đối với HTX nông nghiệp tại huyện U Minh Thượng, tỉnh Kiên Giang từ năm 2012 đến nay.
• Phát hiện nhiều HTX hoạt động hiệu quả nhưng phần lớn còn yếu kém do hạn chế về chính sách, bộ máy quản lý và nguồn lực.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường tuyên truyền, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và củng cố bộ máy quản lý.
• Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng trong giai đoạn 2024-2026 nhằm phát triển bền vững HTX nông nghiệp tại địa phương.
• Khuyến khích các cơ quan quản lý, HTX và doanh nghiệp phối hợp chặt chẽ để nâng cao hiệu quả hoạt động và đóng góp vào phát triển kinh tế-xã hội huyện U Minh Thượng.

Hãy bắt đầu hành trình đổi mới quản lý HTX nông nghiệp để phát huy tối đa tiềm năng và lợi ích cho cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HỢP TÁC XÃ TRONG NÔNG NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về HTX trong nông nghiệp 1.Khái niệm HTX HTX xuất hiện trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa (giữa thế kỷ XIX), bởi trong nền kinh tế tự do cạnh tranh để có thể tồn tại và phát triển, những người sản xuất nhỏ cần phải hợp sức, hợp vốn với nhau chống lại sự chèn ép, khống chế và bần cùng hóa của tư bản lớn. Trên thực tế, ở mỗi nước có những điều kiện kinh tế-xã hội khác nhau, nên sự ra đời và phát triển của các HTX có những đặc điểm khác nhau. Có nhiều định nghĩa về HTX, tiêu biểu là định nghĩa của Liên minh HTX quốc tế (ICA), của Tổ chức lao động quốc tế (ILO).

Liên minh HTX quốc tế (International Cooperative Alliancc-ICA) đã định nghĩa HTX như sau: “HTX là một hình thức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một xí nghiệp cùng sỡ hữu và quản lý dân chủ” [6, tr. Tổ chức lao động quốc tế (ILO) định nghĩa: HTX là sự liên kết của những người đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên cơ sở bình đẳng quyền lợi và nghĩa vụ, sử dụng tài sản mà họ đã chuyển giao vào HTX phù hợp với nhu cầu chung và giải quyết những khó đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ chức hợp tác phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung. Ở nước ta khi bắt đầu công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, chúng ta thường dùng các khái niệm: tổ đổi công, tập đoàn sản xuất, HTX bậc thấp, bậc 7 cao. Khái niệm “HTX” ít được đề cập đến, nhiều nhận thức không đúng về kinh tế hợp tác cùng với những lúng túng trong việc tìm tòi, thử nghiệm mô hình HTX kiểu mới đã đặc ra yêu cầu phải đổi mới cả về nội dung và phương thức hoạt động của HTX cho phù hợp với cơ chế kinh tế mới khi đất nước bước vào thời kỳ mới.

Trước yêu cầu đó của thực tiễn, tháng 3 năm 1996, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa IX đã ban hành Luật HTX. Theo đó, HTX được định nghĩa: HTX là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh tế- xã hội của đất nước [18, tr. Tổng kết 5 năm thực hiện chuyển đổi, thành lập HTX theo Luật HTX năm 1996. Ngày 26-11-2003, tại kỳ họp thứ tư, Quốc hội khóa XI đã thông qua Luật HTX sửa đổi, bổ sung (Luật HTX năm 2003).

Theo đó, HTX được định nghĩa: HTX là tổ chức kinh tế tập thể do cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của luật này để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia HTX, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế-xã hội của đất nước. HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vị vốn điều lệ, vốn tích lũy và các nguồn vốn khác của HTX theo quy định của pháp luật [22, tr. Qua thời gian thực hiện Luật HTX năm 2003, đã bộc lộ những bất cập, để xây dựng và phát triển HTX trong điều kiện tình hình kinh tế mới, ngày 20- 8 11-2012 Quốc hội khóa XI đã ban hành Luật HTX mới. Theo luật này, HTX được định nghĩa: HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX.

Hợp tác xã trong nông nghiệp 1. Các mô hình hợp tác xã nông nghiệp Trong quá trình hình thành và phát triển HTX trong nông nghiệp đã có những mô hình khác nhau, từ thấp đến cao. Tùy theo điều kiện kinh tế xã hội, Đảng và Nhà nước có những chủ trương, chính sách để xây dựng và phát triển HTX trong nông nghiệp. Qua thực tiễn của nước ta cụ thể là ở các tỉnh phía nam có thể nêu một số mô hình HTX nông nghiệp sau đây: - Tập đoàn sản xuất nông nghiệp: đây là mô hình hợp tác sản xuất trong nông nghiệp giai đoạn sau giải phóng năm 1975 đến khoảng năm 1980.

Tập đoàn được thành lập theo đơn vị ấp, hoặc xã tùy quy mô số lượng dân số, diện tích đất đai. Tất cả nông dân lao động và người lao động làm thuê ở tại chổ (theo khu vực Tập đoàn) có lao động, nghề nghiệp, từ 16 tuổi trở lên tự nguyện xin vào Tập đoàn, thì đều có thể được xét kết nạp vào Tập đoàn. Tập đoàn thực hiện tập thể hóa về đất đai, máy móc công cụ, trâu bò cày kéo, phân phối thu nhập theo nguyên tắc công bằng, hợp lý, quản lý dân chủ mỗi hộ, mỗi người lao động cần đăng ký lao động và tự nguyện thực hiện đúng và tốt việc đăng ký lao động đó. Tập đoàn tạo mọi điều kiện thực hiện đúng và tốt quản lý lao động có định mức, khoán việc đúng mức, hạch toán công-điều chính xác, kịp thời, đảm bảo ăn chia phân phối công bằng hợp lý.

- Về mô hình HTX nông nghiệp: chia làm hai loại HTX nông nghiệp kiểu cũ và HTX kiểu mới. 9 HTX nông nghiệp kiểu cũ, là mô hình HTX nông nghiệp trước khi có Luật HTX hay nói cách khác đây là mô hình HTX nông nghiệp trước khoán 10 của Bộ Chính trị. Thành viên của HTX nông nghiệp theo mô hình này chỉ là gồm các cá nhân, sở hữu cá nhân của người nông dân không được thừa nhận, sở hữu của các gia đình bị xóa bỏ, chỉ thừa nhận chế độ sở hữu tập thể về tư liệu sản xuất, người nông dân vào HTX phải góp ruộng dất, trâu bò, công cụ sản xuất chủ yếu. Quan hệ xã viên với HTX là quan hệ phụ thuộc, xã viên bị tách rời tư liệu sản xuất trở thành người lao động làm công theo sự điều hành của HTX, tính chất HTX đích thực trong HTX không còn, mọi hoạt động sản xuất kinh doanh, hạch toán lỗ lãi, phân phối, giá cả.của HTX đều theo sự chỉ huy của cơ quan quản lý cấp trên theo kế hoạch của Nhà nước.

Chế độ phân phối mang nặng tính bình quân bao cấp, chủ yếu phân phối theo công lao động, việc phân phối theo vốn góp gần như không thực hiện. HTX nông nghiệp kiểu mới, là mô hình HTX nông nghiệp khi có Luật HTX năm 1996 và sau đó sửa đổi bổ sung Luật năm 2003 và hiện nay là Luật HTX năm 2012. Theo mô hình HTX kiểu mới, thành viên HTX gồm cá nhân, hộ gia đình và pháp nhân (người lao động, cán bộ, công chức, các hộ sản xuất kinh doanh, trang trại, doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc các thành phần kinh tế.) là người có ít vốn và người có nhiều vốn có nhu cầu tự nguyện cùng lập ra và tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình theo quy định của pháp luật về HTX. Trong HTX, sở hữu tập thể và sở hữu cá nhân của các thành viên được phân định rõ.

Thành viên khi tham gia HTX nông nghiệp không phải góp ruộng đất và các công cụ sản xuất mà điều kiện tiên quyết là phải góp vốn theo quy định của điều lệ HTX, suất vốn góp không hạn chế song không vượt quá 20% so với tổng số vốn góp của các thành viên (vốn điều lệ của HTX). Trong HTX nông nghiệp kiểu mới, mọi trói buộc cứng nhắc của cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp đã được tháo bỏ. Các HTX thực sự là 10 một đơn vị kinh tế độc lập, tự chủ có đầy đủ tư cách pháp nhân trong cơ chế thị trường, bình đẳng trước pháp luật như các doanh nghiệp, tự quyết định và tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ, đảm bảo hoàn thành nghĩa vụ đối với nhà nước và trách nhiệm đối với thành viên. HTX kiểu mới quy mô và phạm vi hoạt động của HTX không còn bị giới hạn như HTX kiểu cũ.

Mỗi HTX có thể hoạt động ở nhiều lĩnh vực khác nhau, không giới hạn địa giới hành chính mô hình hợp tác linh hoạt, đa dạng về hình thức, phù hợp với đặc điểm của từng vùng, từng ngành với nhiều trình độ phát triển khác nhau từ thấp đến cao, từ làm dịch vụ đầu vào, đầu ra phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, của các thành viên, đến mở mang ngành nghề, vươn lên kinh doanh tổng hợp và hình thành các doanh nghiệp trực thuộc; Từ HTX phát triển thành các liên hiệp HTX. HTX đăng ký hoạt động theo Luật HTX năm 2012, tuy vẫn còn mang tính xã hội, nhưng trước hết là một tổ chức kinh tế. HTX chỉ thực hiện nghĩa vụ xã hội trên cơ sở hoạt động kinh tế có hiệu quả. Những chăm lo về mặt xã hội trước hết cũng dành cho các thành viên HTX.

Đây cũng là đặc điểm mới mà chính quyền các cấp phải lưu ý trong khi thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đối với HTX. - Về mô hình liên HTX, đây là tổ chức kinh tế tập thể đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 4 HTX tự nguyện thành lập và HTX tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của các HTX thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẵng, dân chủ trong trong quản lý liên HTX. Liên hiệp HTX phát triển đến trình độ cao hơn thì sẽ hình thành các doanh nghiệp của HTX, liện hiệp HTX, doanh nghiệp của HTX hoạt động theo Luật doanh nghiệp.