phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, phần chính của luận văn gồm 03 chương: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận của Quản lý nhà nƣớc về hoạt động báo chí. Chƣơng 2: Thực trạng Quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động báo chí trên địa bàn tỉnh Cao Bằng. Chƣơng 3: Giải pháp Quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động báo chí từ thực tiễn tỉnh Cao Bằng. 6 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ 1.
Khái quát về báo chí 1. Khái niệm, đặc điểm 1. Khái niệm báo chí Trong xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra một cách mạnh mẽ trên thế giới như hiện nay, hoạt động thông tin nói chung và báo chí nói riêng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Báo chí đang thực sự có những bước đột biến, đi vào chiều sâu về cả lượng và chất.
Trong những năm qua, thông tin báo chí nước ta đã góp phần quan trọng vào mọi mặt của đời sống xã hội, phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Trong hơn 30 năm thực hiện chính sách và đường lối đổi mới do Đảng lãnh đạo, các phương tiện truyền thông đại chúng đóng vai trò hết sức quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội và đấu tranh phòng chống tội phạm. Báo chí đã thực sự trở thành một trong những kênh thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách pháp luật của Nhà nước, phát hiện và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của quần chúng; những vấn đề bức xúc trong đời sống xã hội; kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, quan liêu lãng phí và suy thoái đạo đức lối sống… Báo chí cũng đã góp phần giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc, truyền thống cách mạng, góp phần nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao, phong phú và đa dạng về đời sống tinh thần của nhân dân… Bên cạnh những vấn đề trên, báo chí nước ta trong quá trình đổi mới và hội nhập đã góp phần nâng cao chất lượng thông tin đối ngoại, góp phần quan trọng giới thiệu đất nước, văn hóa, con người Việt Nam với bạn bè quốc tế; thực 7 hiện đường lối đối ngoại, độc lập, tự chủ, đa dạng, đa phương hóa các quan hệ quốc tế của Đảng, Nhà nước ta; góp phần nâng cao uy tín và vị thế Việt Nam trên trường quốc tế. Theo các nhà nghiên cứu nói chung, báo chí là một mặt của đời sống xã hội, từ khi ra đời đến nay đã tồn tại song hành cùng quá trình phát triển của loài người.
Trong quá trình đó, báo chí có những tác động to lớn đối với xã hội loài người được thể hiện trên nhiều phương diện kinh tế, chính trị, văn hóa, lối sống… Do vậy, việc nhận thức vai trò của báo chí là một vấn đề bức thiết trong mọi thời đại, mọi hình thái Nhà nước. Nó có ý nghĩa rất lớn góp phần vào việc điều hòa các mối quan hệ xã hội theo định hướng chung của Nhà nước, tạo ra một môi trường ổn định để phát triển kinh tế xã hội. Chính vì thế, trong quá khứ cũng như hiện tại có nhiều học giả nghiên cứu và đưa ra những khái niệm về báo chí dưới những góc độ khác nhau. Theo triết học cổ Hy Lạp: “Chữ báo chí xuất phát từ chữ information có nghĩa là thông tin, thông báo, báo tin và được hiểu như việc tạo ra hình thái giúp cho sự hiểu biết của con người về thế giới xung quanh đang tồn tại bằng việc lấy hiện thực khách quan để phản ánh một cách liên tục, xuyên suốt trong quan hệ chặt chẽ giữa nhà báo – tác phẩm – công chúng” [36, tr.
Tác giả cuốn sách Cơ sở lý luận báo chí truyền thông cho rằng: “Báo chí là bao gồm tất cả các tổ chức thông tin thuộc những loại hình khác nhau (xuất bản, radio, vô tuyến truyền hình…) và ở những cấp độ khác nhau từ trung ương đến địa phương, với ý nghĩa là tất cả các phương tiện thông tin đại chúng” [36, tr. Một số quan điểm khác thì không định nghĩa báo chí riêng biệt mà gắn liền báo chí với truyền thông. Ở cách hiểu này, trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học định nghĩa báo chí truyền thông hiểu theo nghĩa chung nhất và trừu tượng nhất là “quá trình truyền dữ liệu giữa các đơn vị chức năng” [25, tr. 8 Trong Từ điển xã hội học do G.
Trommsdrff chủ biên, định nghĩa báo chí truyền thông là “sự tạo ra mối liên hệ giữa hai đối tượng có thể mang bản chất sự sống hay không” [46, tr. Còn tác giả Trần Hữu Quang trong cuốn Xã hội học truyền thông đại chúng thì khẳng định: “Báo chí truyền thông là một quá trình truyền đạt, tiếp nhận và trao đổi thông tin nhằm thiết lập các mối liên hệ giữa con người với con người”. Theo đó, tác giả này định nghĩa, “truyền thông đại chúng là quá trình truyền đạt thông tin một cách rộng rãi đến mọi người trong xã hội thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng như phát thanh, truyền hình” [29, tr. Nhìn chung, các tác giả trên bằng cách này hay cách khác, đã cố gắng đưa ra những định nghĩa chung nhất về báo chí và tựu chung lại đều xem báo chí như một phương tiện diễn đạt, chia sẻ thông tin giữa các chủ thể khác nhau trong xã hội.
Những định nghĩa được đưa ra như một sự cố gắng để khẳng định nội hàm cơ bản của báo chí. Tuy nhiên, trong một phạm vi nhất định, đây là những định nghĩa khá rộng và chưa biểu thị hết các loại hình báo chí đang hiện diện trong xã hội và các loại hình ấy được hiểu như thế nào, diễn đạt ra sao. Chính từ những khiếm khuyết này mà, Luật Báo chí nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2016, Được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 11 thông qua ngày 05 tháng 4 năm 2016 trong phần định nghĩa về báo chí đã không tập trung vào giải thích rõ nội hàm của báo chí và cũng không chỉ làm công tác liệt kê các loại hình báo chí như Luật báo chí sửa đổi, bổ sung trước đó mà được định nghĩa rộng hơn những cũng cụ thể, rõ ràng hơn. Điều 3 Luật Báo chí quy định: Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử.
9 Có thể nói Điều 3 Luật Báo chí 2016 như một định nghĩa chính thức và đầy đủ về báo chí, đây được xem là căn cứ chủ yếu để tìm hiểu tất cả các nội dung liên quan đến QLNN đối với hoạt động báo chí. Đặc điểm của báo chí Với các khái niệm được trình bày như trên, phần nào đã cho chúng ta tiếp cận một cách khái quát về báo chí và những biểu hiện cụ thể của nó. Dù các khái niệm chưa được hoàn chỉnh, chuẩn mực bởi yếu tố lịch sử và những biểu hiện của hoạt động báo chí nhưng nhìn chung báo chí có những đặc điểm chính sau: a. Báo chí mang tính lịch sử Trước nhu cầu thông tin và truyền tin của xã hội, báo chí đã xuất hiện và phát triển song hành với quá trình phát triển của xã hội loài người.
Báo chí là một phạm trù lịch sử, nó sẽ tồn tại lâu dài cùng với sự tồn tại của con người. Ngày nay, chưa có một nhà nghiên cứu nào có thể tiên liệu được sự mất đi của báo chí. Chính một quá trình tồn tại song hành cùng với xã hội loài người và có những ảnh hưởng, tác động đến đời sống, suy nghĩ, sinh hoạt và nhu cầu hưởng thụ văn hóa của con người nên báo chí sẽ phải luôn có biến đổi cho phù hợp với thực tại. Vì thế, qua mỗi thời kỳ lịch sử, báo chí đều có những biểu hiện rất khác nhau.
Bên cạnh đó, nội dung chuyển tải thông tin của báo chí và các hình thức thể hiện của báo chí cũng có sự thay đổi. Điều này có thể nhận thấy rõ nét nhất qua những thay đổi như vũ bão của báo chí thế giới cũng như báo chí Việt Nam cùng với khả năng đáp ứng ngày cang cao nhu cầu của quần chúng. Cụ thể, khi mới hình thành, báo chí chỉ là những trang chép tay, truyền nhau đơn giản và rất sơ khai, tường thuật các lễ hội, chiến trận phục vụ nhu cầu của một bộ phận nhất định trong xã hội. Thời kỳ này, báo chí thường không gắn liền với lợi ích kinh tế và không mang tính thương mại mà chủ yếu vì nhu cầu tìm hiểu thông tin của con người.
Kể từ đó, báo 10 chí có những bước phát triển khá dài. Sau những bản chép tay là những bản báo in đầu tiên và phát triển cho tới đa phương tiện như ngày nay, tất cả điều đó đều là kết quả của quá trình phát triển lâu dài với nhiều thách thức. Tùy theo điều kiện lịch sử và xu hướng của công chúng, hệ thống báo chí có những bước đi riêng của mình để đáp ứng lại những điều đó. Trong xã hội hiện đại, báo chí dần dần mang tính toàn cầu hóa, quốc tế hóa, tập trung và độc quyền hóa với sự hiện diện của các tập đoàn thông tin, truyền thông đa phương tiện, các loại hình báo viết, báo hình, báo nói, báo mạng và cả báo chí công dân.
Không những thế, theo một số nhà nghiên cứu chuyên ngành, báo chí hiện nay càng có xu hướng “lá cải”. Tại Việt Nam, trong vòng 10 năm trở lại đây, báo chí đã có nhiều thay đổi để đuổi kịp sự phát triển của thế giới. Bên cạnh các loại hình báo in, báo truyền hình, phát thanh đã hình thành khá lâu thì loại hình báo điện tử đã được triển khai mạnh mẽ và đang hứa hẹn là một loại hình phát triển nhanh tại Việt Nam trong thời gian tới. Nằm trong hệ thống báo chí thế giới, báo chí Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng ít nhiều từ các xu hướng trong làng báo quốc tế.
Trên cơ sở tận dụng những thành tựu tiến bộ của nền báo chí thế giới, nền báo chí Việt Nam đã tích cực đổi mới. Từ những trang báo nghèo nàn về mặt thiết kế, đến nay những trang báo đã được thực hiện đẹp hơn, không còn tình trạng cả trang báo chỉ toàn chữ, các yếu tố đồ họa đã được chú trọng.