Chính sách quản lý nhà nước cho doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận án chính sách quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân tại việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Tư Nhân Tại Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu
• 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 4. PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phương pháp luận
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4.3. Phương pháp xử lý số liệu nghiên cứu
• 5. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 5.1. Giả thuyết khoa học
• 5.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 6. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• 7. Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 7.1. Ý nghĩa lý luận
• 7.2. Ý nghĩa thực tiễn

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng

Chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ khi Việt Nam chuyển sang nền kinh tế thị trường, vai trò của khu vực kinh tế tư nhân ngày càng được khẳng định. Chính sách quản lý đã có sự thay đổi lớn, từ việc can thiệp sâu vào hoạt động kinh tế sang việc tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp tư nhân phát triển. Điều này thể hiện rõ trong các nghị quyết của Đảng, nhấn mạnh tầm quan trọng của doanh nghiệp tư nhân như một động lực chính cho sự phát triển kinh tế. Sự chuyển mình này không chỉ giúp doanh nghiệp tư nhân phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế Hải Phòng.

1.1. Lịch sử phát triển của doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng

Khu vực doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng đã có những bước phát triển mạnh mẽ từ những năm 1990. Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư được ban hành đã tạo ra khung pháp lý cho sự hình thành và phát triển của doanh nghiệp tư nhân. Theo số liệu, đến năm 2020, Hải Phòng có khoảng 20.195 doanh nghiệp, trong đó 96,28% là doanh nghiệp tư nhân. Sự phát triển này không chỉ tạo ra việc làm mà còn đóng góp lớn vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức mà doanh nghiệp tư nhân phải đối mặt, như thiếu vốn, khó khăn trong tiếp cận thị trường và chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ.

II. Chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân

Chính sách quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng đã được xây dựng dựa trên các nguyên tắc cơ bản của nền kinh tế thị trường. Các chính sách này nhằm tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân phát triển. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều bất cập trong việc thực thi chính sách. Các chính sách tài chính, đất đai, khoa học công nghệ và xúc tiến thương mại cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp tư nhân. Việc thiếu đồng bộ trong chính sách đã gây khó khăn cho doanh nghiệp tư nhân trong việc phát triển bền vững.

2.1. Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân bao gồm các chương trình tài chính, hỗ trợ tiếp cận thị trường và đào tạo nguồn nhân lực. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp tư nhân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi. Chính sách đất đai cũng cần được cải cách để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tư nhân trong việc tìm kiếm mặt bằng kinh doanh. Hơn nữa, việc hỗ trợ về khoa học công nghệ còn hạn chế, dẫn đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp tư nhân chưa cao. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những vấn đề này, nhằm phát huy tối đa tiềm năng của doanh nghiệp tư nhân.

III. Thực trạng và thách thức trong quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân

Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng cho thấy nhiều thách thức. Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng việc thực thi còn nhiều bất cập. Các doanh nghiệp tư nhân thường xuyên phải đối mặt với các thủ tục hành chính phức tạp, gây cản trở cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Hơn nữa, sự thiếu đồng bộ giữa các chính sách cũng làm giảm hiệu quả hỗ trợ cho doanh nghiệp tư nhân. Đặc biệt, trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19, nhiều doanh nghiệp tư nhân đã gặp khó khăn lớn trong việc duy trì hoạt động. Cần có những biện pháp khẩn cấp để hỗ trợ và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp tư nhân.

3.1. Những khó khăn và thách thức hiện tại

Các doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, bao gồm việc tìm kiếm khách hàng, nguồn vốn và mặt bằng kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp tư nhân cho biết họ gặp khó khăn trong việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Hơn nữa, sự cạnh tranh từ các doanh nghiệp nhà nước cũng tạo ra áp lực lớn cho doanh nghiệp tư nhân. Để phát triển bền vững, cần có những chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân vượt qua những thách thức này.

IV. Đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý nhà nước

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp tư nhân, cần có những giải pháp cụ thể. Trước hết, cần hoàn thiện khung pháp lý để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tư nhân phát triển. Các chính sách hỗ trợ cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả hơn, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính và đất đai. Hơn nữa, cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực cho doanh nghiệp tư nhân để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc cải cách thủ tục hành chính cũng là một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tư nhân hoạt động hiệu quả hơn.

4.1. Các giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc xây dựng các chương trình hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp tư nhân, cải cách thủ tục hành chính để giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp tư nhân. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật để nâng cao năng lực cho doanh nghiệp tư nhân. Việc tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp tư nhân và các tổ chức nghiên cứu cũng sẽ giúp nâng cao khả năng đổi mới sáng tạo trong khu vực này. Những giải pháp này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp tư nhân tại Hải Phòng.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự nghiệp đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế sau hơn 35 năm tại Việt Nam đánh dấu bước chuyển biến mang tính lịch sử từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trọng tâm của tiến trình tái cơ cấu thể chế này là sự đột phá trong nhận thức, lý luận và hành động của Đảng và Nhà nước về vị trí, vai trò của khu vực kinh tế tư nhân (KTTN). Nếu như trước năm 1986, cơ chế quản lý kế hoạch hóa tuyệt đối hóa vai trò làm kinh tế của Nhà nước, phủ nhận vai trò điều tiết của thị trường và triệt tiêu khu vực tư nhân, thì từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (năm 1991), chủ trương "Phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước" đã tạo nền tảng phục hưng cho kinh tế tư nhân. Bước ngoặt thể chế tiếp tục được củng cố vững chắc tại Đại hội XII (năm 2016) khi khẳng định "Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam", được thể chế hóa toàn diện trong Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Hội nghị Trung ương 5 khóa XII, và tiếp tục nâng tầm tại Đại hội XIII (năm 2021) với thông điệp khuyến khích hình thành, phát triển các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn mạnh mang tầm vóc khu vực và quốc tế.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực trạng: mặc dù hệ thống thể chế đã từng bước được khơi thông qua Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư và Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa, công tác quản lý nhà nước (QLNN) đối với doanh nghiệp KTTN vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Hệ thống chính sách quản lý hiện hành vừa thừa, vừa thiếu, lại vừa chồng chéo; tư duy thực thi ở cấp cơ sở còn nặng tính định kiến, thiếu bình đẳng so với khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI); chính sách hỗ trợ nhiều nơi còn mang tính hình thức, chưa đi vào thực chất. Phần lớn các công trình học thuật trước đây chỉ tiếp cận chính sách ở tầm vĩ mô toàn quốc hoặc phân tích đơn lẻ từng khía cạnh (tài chính, đất đai, thủ tục hành chính) mà chưa đặt trong một khung khổ phân tích chính sách công tổng thể, tích hợp đa chiều gắn với bối cảnh phục hồi kinh tế hậu đại dịch Covid-19 tại các địa bàn động lực phát triển.

Nhằm giải quyết triệt để khoảng trống khoa học này, hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết khoa học được xác lập:

• RQ1: Doanh nghiệp khu vực KTTN với tư cách là động lực của nền kinh tế Việt Nam - những vấn đề lý luận nào cần được nhận thức, làm sáng tỏ và các doanh nghiệp đang thực sự cần những chính sách gì để phát triển tương xứng với tiềm năng?
• RQ2: Chính sách QLNN giữ vai trò như thế nào đối với sự phát triển của doanh nghiệp KTTN; quá trình hoàn thiện chính sách diễn ra ra sao và các nhân tố chủ quan, khách quan nào tác động trực tiếp đến hiệu quả thực thi?
• RQ3: Thực trạng thực thi hệ thống chính sách QLNN đối với doanh nghiệp KTTN giai đoạn 2011–2020 tại Việt Nam (qua trường hợp điển hình thành phố Hải Phòng) bộc lộ những rào cản, mâu thuẫn và bất cập gì cần khắc phục?
• RQ4: Cần thiết lập hệ thống phương hướng và giải pháp đột phá nào nhằm hoàn thiện chính sách QLNN, nâng cao hiệu lực thực thi để thúc đẩy khu vực KTTN thực sự trở thành động lực then chốt của nền kinh tế quốc gia đến năm 2025, tầm nhìn 2030?

Giả thuyết khoa học trung tâm ($H_1$): Hệ thống chính sách QLNN hoàn thiện, đồng bộ, việc thực thi chính sách đúng - trúng - đủ sẽ tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, thúc đẩy mạnh mẽ doanh nghiệp KTTN mở rộng quy mô, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh; ngược lại, hệ thống chính sách thiếu nhất quán, nhiều rào cản hành chính sẽ làm triệt tiêu động lực tăng trưởng và gia tăng khu vực kinh tế phi chính thức.

Khung khổ lý thuyết của công trình tích hợp trường phái Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Thể chế kinh tế học mới và Lý thuyết Phân tích Chính sách công hiện đại, tập trung vào 4 nhóm chính sách trụ cột: (1) Chính sách tài chính - tín dụng, (2) Chính sách đất đai, (3) Chính sách khoa học công nghệ (KHCN), và (4) Chính sách xúc tiến thương mại, hỗ trợ tiếp cận thị trường. Phạm vi nghiên cứu bao quát giai đoạn 10 năm (2011–2020) thuộc Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội tổng thể lần thứ 3 của Việt Nam, mở rộng khảo sát bổ sung giai đoạn 2021–2022. Mẫu nghiên cứu thực nghiệm được thực hiện trên địa bàn thành phố Hải Phòng — đô thị loại I trung tâm cấp quốc gia, xếp thứ 6 cả nước về GRDP năm 2020 (đạt 276,6 nghìn tỷ đồng), quy tụ 20.195 doanh nghiệp (với 96,28% là doanh nghiệp KTTN), đóng góp xấp xỉ 50% GRDP thành phố và sở hữu 18 tập đoàn tư nhân thuộc Bảng xếp hạng VNR500 (Top 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam).

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn học thuật về chính sách công và kinh tế tư nhân được tổng hợp qua hơn 100 công trình trong và ngoài nước, phân hóa thành 3 dòng nghiên cứu chính:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào lý luận chính sách công và thể chế quản lý nhà nước. Về mặt học thuật quốc tế, Weimer & Vining (1999) định nghĩa phân tích chính sách công là hoạt động tư vấn mang tính hệ thống nhằm giải quyết các quyết định công cộng dựa trên chuẩn mực giá trị xã hội. Milan Zeleny (2000s) xác lập hệ thống tiêu chuẩn đánh giá chính sách qua 5 thước đo: chi phí, lợi ích, hiệu lực, sự bình đẳng và tính thời điểm; trong khi MacRae & Widle phân loại thành 4 nhóm tiêu chí khả thi: chính trị, tác nghiệp hành chính, kỹ thuật và kinh tế - tài chính. Giáo sư Kenichi Ohno (Viện Nghiên cứu Kinh tế Nhật Bản) khi mổ xẻ cơ chế hoạch định chính sách tại Việt Nam đã chỉ ra điểm nghẽn chí tử: quy trình lập chính sách còn phụ thuộc quá mức vào ý chí chủ quan của cơ quan hành chính, thiếu vắng sự tham gia thực chất và phản biện đa chiều từ cộng đồng doanh nghiệp và người thụ hưởng. Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Lê Xuân Bá (CIEM), Nguyễn Minh Thuyết, Đặng Ngọc Lợi, Đặng Ngọc Dinh, Vũ Huy Từ và Lê Chi Mai đã định hình rõ bản chất chính sách công là công cụ điều tiết linh hoạt nhất của Nhà nước, nhưng đồng thời cảnh báo tình trạng chính sách "mang nặng tính công lập", thiếu tính dự báo và chậm trễ trong khâu thực thi.

Dòng nghiên cứu thứ hai đi sâu vào bản chất sở hữu, vai trò động lực và rào cản phát triển KTTN. Khung lý thuyết nền tảng được định hình bởi Trịnh Thị Hoa Mai, Nguyễn Thanh Tuyền (2006), Nguyễn Kế Tuấn (2010), Hồ Văn Vĩnh và Nguyễn Đình Luận (2015), khẳng định kinh tế nhiều thành phần là tất yếu khách quan trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Nghiên cứu của Phạm Thị Thanh Bình (2018), Nguyễn Hồng Sơn (2018), Nguyễn Hồng Sơn & Phạm Thị Hồng Điệp (2017), và Phạm Thị Lương Diệu (2018) đã vạch rõ những rào cản cố hữu cản trở KTTN phát triển: sự bất bình đẳng trong phân bổ nguồn lực công, chi phí không chính thức cao, hệ thống pháp luật chồng chéo và định kiến xã hội. Đặc biệt, nghiên cứu chuyên khảo của Lê Duy Bình (2017, tài trợ bởi AusAid) đã chỉ rõ hiện tượng "thiếu hụt doanh nghiệp quy mô vừa" (missing middle), năng suất lao động thấp, tích tụ vốn chậm và tính chất phi chính thức, bán chính thức cao do chi phí tuân thủ pháp luật quá lớn.

Dòng nghiên cứu thứ ba phân tích định lượng hiệu quả kinh tế và đóng góp của KTTN. Nguyễn Quang Thái, Vũ Hùng Cường & Bùi Trinh (2010) sử dụng mô hình hàm sản xuất Harrod-Domar và hàm Solow chứng minh rằng hiệu quả sử dụng vốn đầu tư và chất lượng tăng trưởng của KTTN vượt trội hơn hẳn khu vực DNNN. Tương tự, Bùi Trinh & Mạnh Hùng (2009) tính toán qua hệ số ICOR khẳng định KTTN là khu vực vận hành hiệu quả nhất trong nền kinh tế. "Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam năm 2021" của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cung cấp dữ liệu toàn diện về sự phát triển vượt bậc về số lượng nhưng bộc lộ hạn chế sâu sắc về năng lực tài chính và sức chống chịu rủi ro.

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai trường phái:

• Trường phái can thiệp hành chính truyền thống: Cho rằng KTTN phát triển tự phát dễ dẫn tới phân hóa giàu nghèo, gian lận thương mại và chệch hướng xã hội chủ nghĩa, do đó QLNN phải duy trì các biện pháp tiền kiểm, siết chặt quản lý hành chính và bảo toàn vị thế chi phối tuyệt đối của kinh tế nhà nước trong phân bổ tài nguyên.
• Trường phái thể chế kinh tế thị trường hiện đại (Modern Market Institutions): Đại diện bởi các chuyên gia như Trần Đình Thiên, Trần Du Lịch, Trương Gia Bình và luận điểm của Nguyễn Huy Viện (2019), lập luận rằng "Chỉ khi kinh tế tư nhân phát triển mới có dân giàu nước mạnh". Khu vực tư nhân ở các nền kinh tế phát triển (như các nước Bắc Âu: Đan Mạch, Thụy Điển, Na Uy, Hà Lan, Phần Lan) chiếm hơn 85% GDP và là trụ cột nuôi dưỡng toàn bộ hệ thống an sinh xã hội. Nhà nước phải chuyển từ tư duy "quản lý - kiểm soát" sang "kiến tạo - phục vụ", dỡ bỏ mọi rào cản gia nhập thị trường và bảo đảm quyền tự do kinh doanh bình đẳng.

Định vị của công trình nghiên cứu: Luận án định vị tại giao điểm giữa Khoa học Quản lý công và Kinh tế học Thể chế. Công trình vượt lên các nghiên cứu trước bằng cách không khảo sát chung chung mà giải phẫu trực tiếp kết quả thực thi 4 nhóm chính sách trọng yếu tại địa bàn công nghiệp cảng biển động lực Hải Phòng, đồng thời tích hợp phân tích vai trò dẫn dắt của 18 tập đoàn tư nhân lớn thuộc bảng xếp hạng VNR500 (như VinFast, Nhựa Tiền Phong, Nhiệt điện Hải Phòng) bên cạnh khối 98% doanh nghiệp nhỏ và vừa.

So sánh quốc tế: Khi đối chiếu với Báo cáo Môi trường kinh doanh (Doing Business) của Ngân hàng Thế giới (WB), môi trường thể chế của Việt Nam dù xếp hạng 82/190 năm 2017 (vượt qua Ấn Độ, Indonesia, Philippines), nhưng các chỉ số sống còn đối với doanh nghiệp tư nhân vẫn ở mức rất thấp: Khởi sự kinh doanh đứng thứ 121, Tiếp cận nộp thuế đứng thứ 167, và Xử lý phá sản đứng thứ 125. Khoảng cách này đòi hỏi một cuộc cách mạng thực chất về thể chế quản trị công.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp nền tảng làm phong phú và phát triển khoa học Quản lý công và Kinh tế chính trị:

1. Mở rộng và làm sâu sắc lý thuyết Kinh tế chính trị Mác - Lênin về kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ: Công trình luận chứng một cách khoa học rằng KTTN không phải là thành phần "tạm thời" hay "đối tượng cần cải tạo" mà là động lực cấu thành nội lực quốc gia, giữ vai trò sống còn trong việc giải phóng sức sản xuất, phân bổ tối ưu nguồn lực nhàn rỗi trong nhân dân.
2. Làm rõ cơ chế vận hành của mô hình "Nhà nước kiến tạo phát triển" (Developmental Enabling State): Tái định nghĩa chức năng QLNN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN không phải là can thiệp vi mô vào hoạt động sản xuất - kinh doanh (SX-KD), mà là định hướng, dẫn dắt, thiết lập sân chơi bình đẳng, triệt tiêu đặc quyền kinh tế và xử lý các thất bại của thị trường.
3. Xác lập hệ thống nhân tố ảnh hưởng đa tầng (Multilevel Determinants): Mô hình hóa các tác động tương hỗ giữa các nhân tố khách quan (bối cảnh hội nhập quốc tế, chu kỳ kinh tế, dịch bệnh, chuyển đổi số) và nhân tố chủ quan (tư duy lãnh đạo, năng lực đội ngũ công chức cơ sở, mức độ minh bạch của thủ tục hành chính) đến hiệu lực thực thi chính sách công.

                  +-------------------------------------------------------------+
                  |           BỐI CẢNH THỂ CHẾ & MÔI TRƯỜNG KINH DOANH          |
                  |     (Kinh tế thị trường định hướng XHCN, Hội nhập, 4.0)     |
                  +------------------------------+------------------------------+
                                                 |
                                                 v
                  +-------------------------------------------------------------+
                  |         HỆ THỐNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC (NHÀ NƯỚC KIẾN TẠO)       |
                  |          Chuyển đổi tư duy: Từ Kiểm soát sang Phục vụ       |
                  +------------------------------+------------------------------+
                                                 |
        +----------------------------------------+----------------------------------------+
        |                                        |                                        |
        v                                        v                                        v
+-------------------------------+  +-------------------------------+  +-------------------------------+
|  CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TÍN DỤNG|  |       CHÍNH SÁCH ĐẤT ĐAI      |  |    CHÍNH SÁCH KHOA HỌC CÔNG   |
| - Đa dạng kênh dẫn vốn        |  | - Minh bạch quy hoạch        |  |   NGHỆ & XÚC TIẾN THƯƠNG MẠI  |
| - Quỹ bảo lãnh tín dụng       |  | - Dỡ bỏ rào cản tiếp cận      |  | - Đổi mới công nghệ, R&D      |
| - Minh bạch báo cáo tài chính |  | - Cụm/Khu công nghiệp vừa-nhỏ |  | - Mở rộng thị trường, chuỗi   |
+---------------+---------------+  +---------------+---------------+  +---------------+---------------+
                |                                  |                                  |
                +----------------------------------+----------------------------------+
                                                   |
                                                   v
                  +-------------------------------------------------------------+
                  |           KẾT QUẢ THỰC THI & NĂNG LỰC DOANH NGHIỆP KTTN     |
                  |  - Giảm chi phí không chính thức & tuân thủ pháp lý          |
                  |  - Nâng cao năng suất lao động, tích tụ vốn, mở rộng quy mô |
                  |  - Liên kết tập đoàn dẫn đầu (VNR500) và chuỗi cung ứng SME |
                  +------------------------------+------------------------------+
                                                 |
                                                 v
                  +-------------------------------------------------------------+
                  |          TÁC ĐỘNG KINH TẾ - XÃ HỘI TỔNG THỂ                 |
                  |   Đóng góp GDP, GRDP, Ngân sách, Việc làm, An sinh xã hội   |
                  +-------------------------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp của 3 khung lý thuyết:

• Lý thuyết Phân tích Chính sách Công (Weimer & Vining; Zeleny; MacRae & Widle): Đánh giá chính sách theo chu trình thực thi và hiệu quả đầu ra (Outputs - Outcomes - Impacts) thay vì chỉ thuần túy thẩm định văn bản hành chính.
• Lý thuyết Thể chế Kinh tế Mới (New Institutional Economics): Tập trung nhận diện chi phí giao dịch (transaction costs), chi phí tuân thủ thủ tục hành chính và các rào cản thể chế phi chính thức đang bóp nghẹt động lực doanh nghiệp.
• Lý thuyết Nguồn lực Doanh nghiệp (Resource-Based View - RBV): Phân tích 4 nguồn lực đầu vào sống còn mà chính sách nhà nước giữ vai trò mở đường: Vốn (Capital), Mặt bằng sản xuất (Land), Năng lực công nghệ (Technology), và Thị trường đầu ra (Market Access).

Boundary Conditions (Điều kiện biên): Khung phân tích tập trung khảo sát các doanh nghiệp KTTN có đăng ký kinh doanh chính thức theo Luật Doanh nghiệp (bao gồm Công ty Cổ phần, Công ty TNHH, Doanh nghiệp tư nhân, Công ty hợp danh), đặt trọng tâm vào các doanh nghiệp tư nhân trong nước, loại trừ khu vực có vốn FDI, đặt trong bối cảnh thể chế của một nền kinh tế chuyển đổi có sự quản lý của Nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu (Research Philosophy): Nghiên cứu xác lập lập trường nhận thức luận dựa trên Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) và Thực chứng luận (Positivism) trong đo lường định lượng. Bản chất của hiện tượng kinh tế được quan sát thông qua các dữ liệu thực nghiệm thống kê khách quan, đồng thời được giải thích sâu sắc dưới các quy luật vận động của thể chế chính trị - xã hội.
• Thiết kế phương pháp hỗn hợp (Mixed-Methods Design): Kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính (phân tích văn bản quy phạm pháp luật, tổng kết thực tiễn hơn 100 công trình nghiên cứu, báo cáo chuyên đề của các Bộ, ngành và VCCI) và nghiên cứu định lượng thực chứng (khảo sát bảng hỏi cấu trúc thu thập ý kiến trực tiếp từ lãnh đạo các doanh nghiệp KTTN).
• Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-Level Design): Phân tích được tiến hành song song ở hai cấp độ: Cấp vĩ mô quốc gia (đánh giá diện mạo chính sách qua các kỳ Đại hội Đảng và các văn bản luật từ 2011 đến 2020) và Cấp vi mô địa phương (khảo cứu sâu thực tiễn triển khai tại thành phố Hải Phòng).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu (Sampling Strategy): Mẫu điều tra sơ cấp gồm $N = 200$ doanh nghiệp KTTN được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng (Stratified Random Sampling) trên địa bàn các quận, huyện thuộc thành phố Hải Phòng. Cơ cấu mẫu phản ánh đầy đủ tính đại diện theo ngành nghề (Công nghiệp chế biến chế tạo, xây dựng, thương mại - dịch vụ, nông lâm thủy sản, khai khoáng), theo loại hình sở hữu (Công ty TNHH 1 và 2 thành viên, Công ty Cổ phần, Doanh nghiệp tư nhân) và theo quy mô vốn/lao động (Doanh nghiệp quy mô lớn, vừa, nhỏ và siêu nhỏ).
• Quy trình thu thập dữ liệu (Data Collection Protocols): Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu điều tra bảng hỏi cấu trúc tập trung vào 3 nhóm nội dung cốt lõi: (1) Đánh giá hiệu quả các dịch vụ hỗ trợ của chính quyền địa phương; (2) Đánh giá mức độ thụ hưởng và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ phục hồi, mở rộng SX-KD; (3) Đánh giá sự thuận tiện, minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính. Thời gian thu thập được triển khai trong hai giai đoạn: Giai đoạn 1 từ cuối năm 2019 đến năm 2020; Giai đoạn 2 khảo sát bổ sung vào tháng 3 - tháng 4 năm 2022 nhằm nắm bắt tác động của các gói chính sách hỗ trợ trong và sau dịch Covid-19.
• Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp kiểm chứng chéo giữa 3 nguồn dữ liệu: (1) Dữ liệu sơ cấp khảo sát 200 doanh nghiệp; (2) Dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê, Cục Thuế, Sở Kế hoạch & Đầu tư Hải Phòng; (3) Dữ liệu vĩ mô toàn quốc từ Tổng cục Thống kê, Báo cáo Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI 2021 của VCCI), Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam (2021) và Báo cáo của Ngân hàng Thế giới.

Data và phân tích

• Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Trong tổng thể 20.195 doanh nghiệp hoạt động tại Hải Phòng, mẫu khảo sát $N = 200$ bao phủ các phân khúc quy mô, đặc biệt đưa vào khảo sát các doanh nghiệp đầu ngành trong số 18 tập đoàn tư nhân thuộc Top VNR500 đặt trụ sở hoặc nhà máy lớn tại Hải Phòng (điển hình như Tổ hợp sản xuất ô tô VinFast, Công ty Cổ phần Nhựa Thiếu niên Tiền phong, Công ty Cổ phần Nhiệt điện Hải Phòng).
• Kỹ thuật xử lý số liệu: Dữ liệu khảo sát được làm sạch, mã hóa, nhập liệu và phân tích bằng phần mềm chuyên dụng SPSS. Các kỹ thuật phân tích thống kê mô tả (Descriptive Statistics), phân tích tần số (Frequency), kiểm định tỷ lệ và đánh giá độ lệch trung bình được thực hiện nghiêm ngặt nhằm lượng hóa chính xác mức độ hài lòng và những rào cản mà doanh nghiệp KTTN đang đối mặt.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nghịch lý giữa tỷ trọng đóng góp vĩ mô và chất lượng nội tại của khu vực KTTN: Dữ liệu luận án chứng minh khu vực KTTN mang lại đóng góp khổng lồ cho nền kinh tế quốc gia, tạo ra khoảng 40% GDP, đóng góp gần 30% ngân sách nhà nước, thu hút tới 85% lực lượng lao động xã hội (giải quyết việc làm cho hơn 6 triệu lao động phi nông nghiệp so với mức hơn 3 triệu lao động của khu vực nhà nước). Tại Hải Phòng, KTTN chiếm 96,28% tổng số doanh nghiệp và đóng góp xấp xỉ 50% GRDP. Tuy nhiên, chất lượng phát triển lại ở mức đáng báo động: khoảng 98% doanh nghiệp KTTN có quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa; năng suất lao động và tốc độ tăng năng suất thấp; hiện tượng "thiếu vắng doanh nghiệp quy mô vừa" cản trở chuỗi liên kết; tích tụ vốn nội lực diễn ra chậm chạp.
2. Rào cản tiếp cận vốn tín dụng và bất đối xứng thông tin nghiêm trọng: Minh chứng từ số liệu của Cục Phát triển Doanh nghiệp chỉ ra rằng chỉ có 40% tổng số doanh nghiệp KTTN đang hoạt động có khả năng tiếp cận vốn vay tín dụng ngân hàng. Nguyên nhân xuất phát từ sự thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp tư nhân, thiếu tài sản bảo đảm chuẩn hóa, cùng với việc lãi suất cho vay thương mại thường xuyên cao hơn tỷ suất sinh lời thực tế của doanh nghiệp.
3. Điểm nghẽn về tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất và năng lực khoa học công nghệ: Kết quả khảo sát PCI 2021 và số liệu thực tế tại Hải Phòng chỉ ra rằng rào cản tìm kiếm mặt bằng SX-KD phù hợp và sự hạn chế trong hấp thụ công nghệ mới là hai "hòn đá tảng". Tỷ lệ các tổ chức nghiên cứu và phát triển (R&D) trong khu vực tư nhân vô cùng khiêm tốn; cơ chế ưu đãi giao đất, cho thuê đất trong các khu, cụm công nghiệp còn phức tạp, làm suy giảm động lực mở rộng quy mô.
4. Sự thiếu đồng bộ, chồng chéo và định kiến trong thực thi thể chế ở cấp cơ sở: Hệ thống pháp luật dù đã có tiến bộ vượt bậc nhưng còn tồn tại nhiều xung đột giữa các luật chuyên ngành (Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Doanh nghiệp). Đội ngũ cán bộ thừa hành ở cấp cơ sở nhiều nơi chưa nhận thức đầy đủ vai trò của KTTN, vẫn tồn tại tâm lý phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp tư nhân với DNNN và FDI. Thứ hạng môi trường kinh doanh của Việt Nam theo WB còn rất thấp ở các chỉ số: Khởi sự kinh doanh (121/190), Nộp thuế (167/190), và Phá sản doanh nghiệp (125/190).
5. Vai trò tiên phong dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế tư nhân quy mô lớn: Luận án chỉ ra một hiện tượng mới có tính đột phá: sự xuất hiện của các tập đoàn tư nhân lớn (như Vingroup/VinFast, Nhựa Tiền Phong tại Hải Phòng hay Sun Group, Thaco, Masan, FPT trên cả nước) đã thay đổi diện mạo công nghiệp quốc gia, dẫn dắt chuỗi giá trị nội địa và khẳng định mô hình liên kết ba bên hiệu quả: "Chính phủ - Doanh nghiệp - Người dân", đặc biệt trong các giai đoạn ứng phó khủng hoảng và dịch bệnh Covid-19.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Cung cấp luận cứ vững chắc để hoàn thiện hệ thống lý luận về kinh tế thị trường định hướng XHCN, khẳng định việc thúc đẩy KTTN không làm suy yếu vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước mà ngược lại, tạo lập nền tảng nội lực vững chắc để củng cố sức mạnh tổng hợp quốc gia theo đúng nguyên lý "kinh tế thị trường phát triển theo đúng quy luật thì mới có dân giàu, nước mạnh".
• Hàm ý phương pháp luận: Thiết lập quy trình phân tích và đánh giá chính sách công dựa trên bằng chứng thực nghiệm (evidence-based policy making), tích hợp phương pháp khảo sát đa cấp độ có thể áp dụng rộng rãi cho nghiên cứu quản trị công tại các địa phương khác.
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  1. Đột phá về hoàn thiện thể chế: Chuyển đổi căn bản tư duy lập pháp từ "chọn - cho" sang nguyên tắc hiến định: "Doanh nghiệp được tự do kinh doanh tất cả các ngành nghề mà pháp luật không cấm". Triệt để cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa và số hóa 100% thủ tục hành chính, loại trừ triệt để tình trạng nhũng nhiễu và chi phí không chính thức.
  2. Giải pháp chính sách tài chính - tín dụng: Thiết lập cơ chế bảo lãnh tín dụng thông thoáng cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa; khuyến khích các định chế tài chính phi ngân hàng, quỹ đầu tư mạo hiểm; chuẩn hóa chế độ kế toán minh bạch để nâng tỷ lệ tiếp cận vốn vay từ 40% lên trên 70%.
  3. Giải pháp chính sách đất đai và mặt bằng: Công khai, minh bạch quy hoạch sử dụng đất; xây dựng các cụm công nghiệp chuyên biệt dành cho doanh nghiệp KTTN vừa và nhỏ với giá thuê ưu đãi; dỡ bỏ các rào cản hạn điền để thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao.
  4. Giải pháp KHCN và xúc tiến thương mại: Xây dựng chính sách ưu đãi thuế thực chất cho chi phí đầu tư R&D; hỗ trợ chuyển giao công nghệ từ khối FDI sang doanh nghiệp tư nhân trong nước; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại số hóa để doanh nghiệp tư nhân vươn ra thị trường toàn cầu.
  5. Chính sách phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân lớn: Ban hành cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng các tập đoàn tư nhân tiên phong đảm nhận các công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia, công nghiệp công nghệ cao, đóng vai trò "sếu đầu đàn" kéo theo các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong chuỗi cung ứng.

Limitations và Future Research

• Hạn chế nghiên cứu:
  1. Giới hạn không gian mẫu: Nghiên cứu thực nghiệm tập trung vào địa bàn thành phố Hải Phòng — một thành phố cảng biển trực thuộc Trung ương với tốc độ phát triển công nghiệp hàng đầu, do đó một số đặc thù về chính sách và cơ chế địa phương có thể chưa phản ánh hết thực trạng tại các tỉnh miền núi, Tây Nguyên hay Đồng bằng sông Cửu Long.
  2. Quy mô mẫu định lượng: Mẫu khảo sát dừng lại ở mức $N = 200$ doanh nghiệp KTTN; dù đảm bảo tính đại diện thống kê mô tả nhưng chưa đủ dung lượng để triển khai các mô hình cấu trúc phức tạp cao cấp (như PLS-SEM hay CB-SEM đa nhóm).
  3. Đối tượng so sánh: Luận án chủ động khu biệt vào doanh nghiệp tư nhân trong nước, chưa đi sâu khảo sát định lượng nhóm doanh nghiệp FDI để đánh giá mức độ tương tác và tác động lan tỏa công nghệ (spillover effects) giữa hai khối.
• Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):
  1. Mở rộng khảo sát so sánh liên vùng (Cross-regional comparative study) giữa 5 thành phố trực thuộc Trung ương (Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ).
  2. Ứng dụng mô hình phương trình cấu trúc (Structural Equation Modeling - SEM) để kiểm định định lượng mức độ tác động của từng nhóm chính sách (Tài chính, Đất đai, KHCN, Thị trường) đến chỉ số năng lực cạnh tranh và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp.
  3. Nghiên cứu cơ chế tác động của chuyển đổi số và khung tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) đối với năng lực thích ứng của doanh nghiệp KTTN trong bối cảnh cam kết Net-Zero của Chính phủ.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án đóng góp một công trình nghiên cứu hệ thống, cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm phong phú cho các cơ sở đào tạo sau đại học chuyên ngành Quản lý công, Quản lý kinh tế và Chính sách công; mở ra hướng tiếp cận mới trong đánh giá chính sách dựa trên thực tế vận hành của doanh nghiệp tư nhân.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Kinh tế Trung ương, Văn phòng Chính phủ và các Bộ chuyên ngành trong việc sơ kết, tổng kết Nghị quyết 10-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 5 khóa XII; đồng thời cung cấp kiến nghị thực chứng phục vụ cụ thể hóa Văn kiện Đại hội XIII của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân.
• Tác động địa phương: Đóng góp hệ thống giải pháp thiết thực cho Thành ủy, HĐND và UBND thành phố Hải Phòng trong việc ban hành các Nghị quyết chuyên đề, chương trình hành động nâng cao chỉ số PCI, tối ưu hóa quy hoạch đất công nghiệp và nâng cao hiệu quả các gói hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sau đại dịch.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung lý thuyết tích hợp chặt chẽ, hệ thống hóa toàn diện y văn về chính sách phát triển KTTN qua 35 năm Đổi mới, cùng bộ công cụ điều tra khảo sát đã được chuẩn hóa.
• Các Cơ quan Quản lý Nhà nước và Nhà hoạch định Chính sách: Nhận diện rõ nét 4 điểm nghẽn cốt lõi trong thực thi chính sách ở cấp cơ sở, từ đó thiết kế các văn bản quy phạm pháp luật mang tính khả thi cao, giảm thiểu chi phí tuân thủ cho xã hội.
• Cộng đồng Doanh nhân và Doanh nghiệp KTTN: Thấu hiểu quyền lợi hợp pháp, nắm bắt các cơ chế hỗ trợ của Nhà nước về vốn, đất đai, KHCN, đồng thời có cơ sở đề xuất, phản biện chính sách thông qua các hiệp hội doanh nghiệp và Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng Lý thuyết Thể chế Kinh tế trong điều kiện chuyển đổi tại Việt Nam bằng việc xác lập khung phân tích 4 trụ cột chính sách hỗ trợ tích hợp (Tài chính, Đất đai, KHCN, Thị trường) dưới lăng kính của mô hình "Nhà nước kiến tạo", chứng minh bằng thực nghiệm rằng hiệu quả QLNN không đo bằng số lượng văn bản ban hành mà đo bằng mức độ giải phóng các rào cản chi phí giao dịch và sự bình đẳng thực chất trong tiếp cận nguồn lực giữa khu vực tư nhân và khu vực nhà nước.

2. Điểm đổi mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
Khác với các nghiên cứu trước (như Trịnh Thị Hoa Mai hay Vũ Hùng Cường) chủ yếu dựa vào tổng hợp dữ liệu thống kê vĩ mô thứ cấp mang tính mô tả chung, luận án kết hợp thiết kế hỗn hợp đa cấp độ: sử dụng dữ liệu thứ cấp 10 năm (2011–2020) kết hợp với điều tra khảo sát sơ cấp $N = 200$ doanh nghiệp trên một địa bàn kinh tế trọng điểm (Hải Phòng), bao phủ từ khối doanh nghiệp siêu nhỏ đến 18 tập đoàn lớn thuộc VNR500, qua 2 giai đoạn thu thập (trước và sau cú sốc dịch bệnh 2021–2022).

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ và có giá trị phản biện cao nhất?
Phát hiện về sự tương phản sâu sắc: Khu vực KTTN tạo ra 40% GDP, gần 30% ngân sách và 85% việc làm cả nước (~50% GRDP Hải Phòng), nhưng chỉ có 40% doanh nghiệp tiếp cận được vốn vay ngân hàng và 98% bị kẹt lại ở quy mô nhỏ/siêu nhỏ do hiện tượng "missing middle". Điểm nghẽn không nằm ở sự thiếu hụt chính sách, mà nằm ở sự chồng chéo của các quy định pháp luật và tư duy thực thi hành chính còn nặng định kiến ở cấp cơ sở.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) hay không?
Có. Luận án xây dựng hoàn chỉnh bộ công cụ thu thập dữ liệu gồm cấu trúc bảng hỏi 3 phần chuẩn hóa, quy trình chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên và ma trận tiêu chí đánh giá 4 nhóm chính sách công có thể chuyển giao áp dụng trực tiếp cho các nghiên cứu đánh giá hiệu quả QLNN tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?
Chương trình nghiên cứu mở rộng tập trung vào: (1) Đánh giá tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số đến cấu trúc vận hành của doanh nghiệp tư nhân; (2) Cơ chế liên kết công - tư (PPP) thế hệ mới giữa các tập đoàn VNR500 và mạng lưới DNNVV vệ tinh; (3) Khung chính sách thúc đẩy KTTN tham gia kinh tế tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG toàn cầu.

Kết luận

1. Xác lập nền tảng lý luận toàn diện: Hệ thống hóa và làm sâu sắc khung lý luận về chính sách QLNN đối với doanh nghiệp KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, khẳng định KTTN là động lực nội sinh quyết định sức mạnh kinh tế quốc gia.
2. Chỉ rõ thực trạng và 4 điểm nghẽn thể chế: Bằng chứng thực nghiệm tại Hải Phòng chứng minh dù KTTN đóng góp ~50% GRDP địa phương nhưng đang chịu áp lực lớn từ việc tiếp cận tín dụng (chỉ 40% tiếp cận được vốn ngân hàng), thiếu mặt bằng sản xuất, năng lực công nghệ hạn chế và thủ tục hành chính còn nhiều rào cản.
3. Đột phá trong nhận diện vai trò tập đoàn tư nhân: Đưa 18 doanh nghiệp lớn thuộc Top VNR500 vào diện nghiên cứu trọng tâm, khẳng định vai trò "sếu đầu đàn" dẫn dắt chuỗi cung ứng nội địa và đồng hành cùng Chính phủ giải quyết các thách thức xã hội.
4. Hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ: Đề xuất các giải pháp khả thi tháo gỡ triệt để rào cản về Tài chính - Tín dụng, Đất đai, KHCN, Xúc tiến thương mại và Cải cách thủ tục hành chính theo hướng số hóa toàn diện.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu sâu hơn về kinh tế số, tiêu chuẩn ESG và liên kết chuỗi giá trị toàn cầu của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam.
6. Hiện thực hóa thông điệp chiến lược: Cung cấp luận cứ vững chắc để khẳng định chân lý phát triển: "Chỉ khi kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh, đúng quy luật thị trường thì đất nước mới có thể hiện thực hóa khát vọng dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 của cuốn sách phân tích vai trò của KTTN đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2001 - 2010. Tác giả nhận định “Kinh tế thị trường mở đang tạo điều kiện dễ dàng cho KTTN lớn mạnh không ngừng. KTTN đã trở thành phương tiện phát triển kinh tế hiệu quả, trở thành lực lượng kinh tế có tiếng nói quyết định đến sức mạnh kinh tế của hầu hết các quốc gia và có ý nghĩa chính trị mang tính toàn cầu”. Nghiên cứu của Phạm Thị Thanh Bình (2018) về đề tài: “KTTN: Động lực quan trọng trong phát triển kinh tế Việt Nam” [14].

Trong đó tác giả đã nêu lên vai trò của KTTN là động lực của việc phát triển kinh tế Việt Nam và sự xuất hiện của KTTN là một tất yếu. Tuy nhiên tác giả cũng đã chỉ ra sự tương phản giữa vai trò này với thực tế là KTTN chưa đáp ứng được vai trò động lực quan trọng của nền kinh tế. Trình độ quản trị, năng lực tài chính, chất lượng sản phẩm, cạnh tranh yếu; khả năng liên kết và tham gia chuỗi giá trị còn nhiều hạn chế; tình trạng gian lận thương mại, cạnh tranh không lành mạnh vẫn phổ biến. Nguyên nhân chính là do: i) Môi trường pháp lý đối với khu vực KTTN chưa hoàn thiện, nhiều quy định chưa đầy đủ, chưa rõ ràng, thiếu nhất quán, phức tạp và chồng chéo; ii) Chính sách thuế quá nhiều bất cập và có sự phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân; iii) Thiếu thị trường, thiếu mặt bằng SX-KD là trở ngại lớn nhất đối với các doanh nghiệp; iv) Vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu quả quản lý của Nhà nước còn nhiều hạn chế.

Và từ việc chỉ ra các nguyên nhân cơ bản này tác giả đã đề xuất các giải pháp lớn nhằm thúc đẩy KTTN. Cụ thể là: i) Tiếp tục thay đổi nhận thức về KTTN; ii) Tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi cho phát triển KTTN; iii) Hỗ trợ KTTN đổi mới sáng tạo, hiện đại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng suất lao động; iv) Nâng cao hiệu quả QLNN; v) Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, nâng cao vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội. 20 Nghiên cứu của Trần Thị Phương Hạnh, Trần Văn Giảng (2018) về đề tài “Phát triển KTTN ở Việt Nam: Bước chuyển lớn từ đường lối, chính sách” [159]. Trên cơ sở phân tích làm rõ các bước chuyển biến về quan điểm và chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với KTTN từ khi đổi mới năm 1986 cho tới 2018.

Nghiên cứu đã chỉ ra các bước tiến trong việc xây dựng chủ trương, chính sách cho KTTN. Đầu tiên là quan điểm của Đảng, chủ trương nhất quán là phát triển kinh tế nhiều thành phần và khẳng định: KTTN là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên trên thực tiễn tại những năm đầu đổi mới KTTN nói riêng, các thành phần kinh tế phi XHCN nói chung vẫn được coi là thành phần phải “cải tạo”. Tiếp theo đó cùng với các kỳ đại hội Đảng, vai trò của KTTN dần dần được nâng lên, và cho tới Đại hội XII (2016) nhấn mạnh: “Hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích, tạo thuận lợi phát triển mạnh KTTN ở hầu hết các ngành và lĩnh vực kinh tế, trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển DNNVV, doanh nghiệp khởi nghiệp. Khuyến khích hình thành các tập đoàn KTTN đa sở hữu và tư nhân góp vốn vào các tập đoàn kinh tế nhà nước”; cùng với đó thì các chính sách cho thành phần kinh tế này tiếp tục được cải thiện để thể hiện tư duy kinh tế của Đảng phù hợp với thực tiễn phát triển của nền kinh tế sau 30 năm đổi mới. Nghiên cứu cũng tiếp tục đề xuất một số nhóm giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò của thành phần kinh tế này như: +) Khẩn trương ban hành khung pháp lý, cơ chế, chính sách nhằm cụ thể hóa định hướng chính sách khuyến khích phát triển KTTN; +) Thực hiện triệt để cải cách hành chính, tăng cường hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước, bộ, ngành và chính quyền địa phương theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển KTTN; +) Hoàn thiện pháp luật về chế độ sở hữu rõ ràng kể cả đối với bất động sản, ruộng đất. góp phần ngăn ngừa xung đột trong xã hội, phân bổ nguồn lực hiệu quả; +) Đẩy mạnh hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, nâng cao năng lực quản trị; +) Giải quyết kịp thời các vướng mắc, khiếu nại, kiến nghị của doanh nghiệp trong quá trình SX-KD; +) Tăng cường tổ chức hội nghị tháo gỡ khó khăn cho các doanh 21 nghiệp, công bố số điện thoại đường dây nóng, hộp thư điện tử để tiếp nhận và trả lời, giải đáp những vướng mắc kịp thời của doanh nghiệp ở các cấp, ngành.

Nghiên cứu của Nguyễn Hồng Sơn (2018), về đề tài “Phát triển KTTN ở Việt Nam: Những rào cản và giải pháp khắc phục” [167]. Nghiên cứu đã chọn hướng tiếp cận là chỉ ra các rào cản khiến cho KTTN chưa thực sự phát huy được vai trò của mình trong hơn 30 năm vừa qua. Cụ thể Nguyễn Hồng Sơn đã nêu ra các rào cản như: Các rào cản có liên quan đến tư duy lý luận và nhận thức đối với sự phát triển của khu vực KTTN; Các rào cản liên quan đến khung khổ pháp luật cho sự phát triển khu vực KTTN; Các rào cản liên quan đến môi trường đầu tư và kinh doanh; Các rào cản có liên quan đến việc thực thi các quy định đối với hoạt động của khu vực KTTN; Các rào cản liên quan đến chi phí không chính thức; Các rào cản liên quan đến sự bất bình đẳng trong cơ chế chính sách đối với khu vực KTTN trong tương quan so sánh với các khu vực khác; Các rào cản liên quan đến hoạt động của bộ máy QLNN; Các rào cản do năng lực nội tại thấp và trong nhiều trường hợp, văn hóa kinh doanh còn nhiều bất cập. Từ nhóm các rào cản này tác giả đã đưa ra nhiều gợi ý cho việc phát triển KTTN trong thời gian tới.

Nghiên cứu của Nguyễn Hồng Sơn, Phạm Thị Hồng Điệp (2017), về đề tài “Phát triển KTTN ở Việt Nam: Quan điểm của Đảng và một số vấn đề đặt ra” [66]. Nghiên cứu của hai tác giả tập trung vào phân tích quan điểm và đường lối của Đảng trong việc phát triển KTTN trong hơn 30 năm qua. Nghiên cứu đã đưa ra một số nhận xét như sau: Từ Đại hội VI, chủ trương của Đảng đã cho phép phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, đa dạng về hình thức sở hữu từ đó mở ra cơ hội cho KTTN. Vị trí, vai trò của KTTN trong nền kinh tế nhiều thành phần được thừa nhận dần dần qua từng giai đoạn, và ngày càng khẳng định KTTN là thành phần kinh tế có vị trí quan trọng lâu dài với những đóng góp ngày càng quan trọng cho nền kinh tế.

Đảng đã có nhiều chủ trương, chính sách để thúc đẩy KTTN phát triển, tập trung vào hoàn thiện môi trường thể chế, chính sách, môi trường xã hội…. Tóm lại, quan điểm, đường lối của Đảng về KTTN và 22 khuyến khích tạo điều kiện phát triển KTTN qua những năm đổi mới đã có sự phát triển, hoàn thiện trên nền tảng nhất quán coi trọng sự tồn tại lâu dài của nền kinh tế nhiều thành phần (KTTN là một cấu thành quan trọng) trong thời kỳ quá độ lên CNXH. Nghiên cứu của Phạm Thị Lương Diệu (2018) với đề tài: “Phát triển KTTN ở Việt Nam dưới tác động của việc cải thiện môi trường pháp lý” [154]. Tác giả đã tập trung vào làm rõ các chuyển biến về mặt pháp lý trong suốt hơn 30 năm đổi mới từ đó tạo ra các chuyển biến rõ nét đối với KTTN.

Bắt đầu từ việc Đảng chính thức thừa nhận KTTN vào Đại hội VI; tuy nhiên vẫn còn nhiều bất cập trong hành lang pháp lý thời kỳ này khiến KTTN không phát triển. Luật Doanh nghiệp năm 1999 và hàng loạt văn bản dưới luật đã góp phần hình thành nên môi trường pháp lý tương đối thông thoáng cho KTTN phát triển. Tiếp đến Luật Doanh nghiệp năm 2005 đưa ra khung khổ pháp luật thống nhất về doanh nghiệp; chấm dứt phân biệt đối xử đối với các doanh nghiệp theo thành phần kinh tế; góp phần thiết lập môi trường kinh doanh bình đẳng, công bằng. Đại hội XI (năm 2011) tiếp tục xác định phải hoàn thiện cơ chế, chính sách để phát triển mạnh KTTN và quan điểm này đã được thể chế hóa thông qua: Luật Thuế tài nguyên 2009, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010, Luật Các tổ chức tín dụng 2010, Luật Trọng tài thương mại 2010.

Đặc biệt, Luật Doanh nghiệp năm 2014 (hiện nay Luật Doanh nghiệp 2020) và Luật Đầu tư năm 2014 (hiện nay là Luật Đầu tư 2019) là những xung lực quan trọng tác động tích cực đến sự phát triển của khu vực KTTN. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa XII (năm 2017) đã tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của KTTN và đề ra các mục tiêu cụ thể về chỉ số phát triển KTTN. Ngoài ra nghiên cứu cũng đã chỉ ra các vấn đề còn hạn chế cần được giải quyết để KTTN phát triển bền vững như: vấn đề xây dựng chiến lược, quy hoạch; bộ máy tổ chức quản lý; chủ động phòng ngừa, hạn chế rủi ro; về đổi mới công nghệ. 23 Nghiên cứu của Hồ Văn Vĩnh với đề tài, “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển KTTN ở nước ta” [83].

Tác giả chủ yếu tập trung vào xem xét vấn đề lý luận cần được đặt ra đối với thực tiễn của nền kinh tế Việt Nam - phát triển KTTN. Cụ thể là: Nhận dạng và đánh giá KTTN nước ta, trước năm 1986 phạm trù KTTN không tồn tại trong lý luận và trong đời sống thực tiễn; và nếu tồn tại thì manh nha dưới hình thức khác. Phát triển KTTN với vấn đề bóc lột, bị bóc lột và điều này có trái với định hướng XHCN; Vấn đề đảng viên làm KTTN; Làm giàu bằng phát triển KTTN và vấn đề công bằng xã hội; Mối quan hệ giữa Nhà nước và KTTN; KTTN với việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN… Từ các vấn đề thực tiễn cần được luận giải và đã được tác giả soi chiếu dưới góc độ lý luận Chủ nghĩa Mac-Lenin và tái khẳng định sự tất yếu của phát triển KTTN về mặt lý luận.