Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đăng Ký Kinh Doanh Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý nhà nước đối với hoạt động đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp tại Việt Nam, nêu rõ thách thức và giải pháp.

• Tác giả: Đỗ Thị Kim Tiên
• Người hướng dẫn: TS. Dương Đăng Huệ
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đăng Ký Kinh Doanh Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI ĐĂNG KÝ KINH DOANH
• 1.1. ĐĂNG KÝ KINH DOANH - CÔNG CỤ ĐỂ THỰC HIỆN QUYỀN TỰ DO KINH DOANH CỦA CÔNG DÂN
• 1.2. NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC ĐĂNG KÝ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG ĐĂNG KÝ KINH DOANH. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CHẾ ĐỊNH ĐĂNG KÝ KINH DOANH Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thời kỳ từ 1990 đến 1999
• 2.2. Thời kỳ từ 1999 đến nay
• 2.3. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH Ở VIỆT NAM
• 2.3.1. Pháp luật về điều kiện để được đăng ký kinh doanh
• 2.3.2. Pháp luật về mô hình các doanh nghiệp
• 2.3.3. Pháp luật về hồ sơ đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp
• 2.3.4. Pháp luật về cơ quan đăng ký kinh doanh
• 2.3.5. Pháp luật quy định về các biện pháp chế tài nhằm bảo đảm việc đăng ký kinh doanh được thực hiện
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VIỆC ĐĂNG KÝ KINH DOANH
• 3.1. TIẾP TỤC TỰ DO HÓA HOẠT ĐỘNG ĐĂNG KÝ KINH DOANH CHO DOANH NGHIỆP
• 3.2. KHẨN TRƯƠNG BAN HÀNH ĐẦY ĐỦ VÀ ĐỒNG BỘ CÁC VĂN BẢN PHÁP LUẬT ĐỂ TẠO ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI CHO VIỆC ĐĂNG KÝ KINH DOANH
• 3.3. HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƠ QUAN ĐĂNG KÝ KINH DOANH
• 3.4. TĂNG CƯỜNG BIỆN PHÁP CHẾ TÀI ĐỐI VỚI CÁC HÀNH VI VI PHẠM PHÁP LUẬT VỀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đăng Ký Kinh Doanh Tại Việt Nam

Quản lý nhà nước đối với hoạt động đăng ký kinh doanh tại Việt Nam là một vấn đề quan trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội. Đăng ký kinh doanh không chỉ là quyền của nhà đầu tư mà còn là công cụ để Nhà nước quản lý và giám sát hoạt động kinh doanh. Qua đó, Nhà nước có thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp và đảm bảo sự công bằng trong môi trường kinh doanh.

1.1. Đăng Ký Kinh Doanh Là Quyền Cơ Bản Của Nhà Đầu Tư

Đăng ký kinh doanh là quyền cơ bản của nhà đầu tư, cho phép họ thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhà nước khuyến khích và bảo vệ quyền này thông qua các quy định pháp luật.

1.2. Vai Trò Của Nhà Nước Trong Quản Lý Đăng Ký Kinh Doanh

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý đăng ký kinh doanh, đảm bảo rằng các doanh nghiệp hoạt động hợp pháp và tuân thủ các quy định hiện hành.

II. Những Thách Thức Trong Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đăng Ký Kinh Doanh

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc quản lý nhà nước đối với đăng ký kinh doanh vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thủ tục hành chính phức tạp, sự thiếu đồng bộ trong các quy định và tình trạng doanh nghiệp không hoạt động sau khi đăng ký là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Thủ Tục Hành Chính Phức Tạp

Thủ tục đăng ký kinh doanh hiện nay còn phức tạp, gây khó khăn cho các nhà đầu tư trong việc thực hiện quyền của mình.

2.2. Tình Trạng Doanh Nghiệp Không Hoạt Động

Nhiều doanh nghiệp sau khi đăng ký không hoạt động, dẫn đến việc Nhà nước không thể quản lý hiệu quả và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đăng Ký Kinh Doanh

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với đăng ký kinh doanh, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện cơ chế giám sát và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng là rất cần thiết.

3.1. Đơn Giản Hóa Thủ Tục Đăng Ký Kinh Doanh

Cần đơn giản hóa các thủ tục đăng ký kinh doanh để tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư, từ đó khuyến khích sự phát triển của doanh nghiệp.

3.2. Tăng Cường Giám Sát Và Kiểm Tra

Tăng cường công tác giám sát và kiểm tra hoạt động của doanh nghiệp sau khi đăng ký để đảm bảo tuân thủ pháp luật và bảo vệ lợi ích của xã hội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đăng Ký Kinh Doanh

Việc quản lý nhà nước đối với đăng ký kinh doanh đã có những ứng dụng thực tiễn đáng kể. Nhiều doanh nghiệp đã được thành lập và hoạt động hiệu quả, góp phần vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

4.1. Tăng Trưởng Số Lượng Doanh Nghiệp

Sự phát triển của hệ thống pháp luật về đăng ký kinh doanh đã giúp tăng trưởng số lượng doanh nghiệp, tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.

4.2. Đóng Góp Vào Kinh Tế Quốc Dân

Các doanh nghiệp sau khi đăng ký đã đóng góp tích cực vào ngân sách nhà nước và thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.

V. Kết Luận Về Quản Lý Nhà Nước Đối Với Đăng Ký Kinh Doanh Tại Việt Nam

Quản lý nhà nước đối với đăng ký kinh doanh là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế. Cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật và cải thiện công tác quản lý để đảm bảo quyền lợi cho nhà đầu tư và bảo vệ lợi ích của xã hội.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Đăng Ký Kinh Doanh

Tương lai của quản lý đăng ký kinh doanh cần hướng tới sự minh bạch, hiệu quả và đồng bộ trong các quy định pháp luật.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện công tác quản lý nhà nước đối với đăng ký kinh doanh, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động đăng ký kinh doanh (ĐKKD) là một trong những quyền cơ bản và thiết yếu của nhà đầu tư trong nền kinh tế thị trường, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển doanh nghiệp. Tại Việt Nam, từ năm 2000 đến 2001, đã có khoảng 35.457 doanh nghiệp mới được đăng ký kinh doanh, gần bằng tổng số doanh nghiệp đăng ký trong suốt 9 năm trước đó (1991-1999), với tổng vốn đăng ký lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng, tạo ra khoảng 75.000 việc làm mới cho người lao động. Điều này cho thấy sự phát triển nhanh chóng và đa dạng của các loại hình doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân và các công ty.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, hoạt động ĐKKD cũng gặp nhiều thách thức như tình trạng doanh nghiệp đăng ký nhưng không hoạt động, doanh nghiệp đăng ký nhằm mục đích trốn thuế hoặc mua bán hóa đơn bất hợp pháp. Những hạn chế này xuất phát từ việc quản lý nhà nước đối với hoạt động ĐKKD chưa được thực hiện đồng bộ và hiệu quả, đặc biệt là trong khâu hậu kiểm. Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện về quản lý nhà nước đối với hoạt động ĐKKD của doanh nghiệp tại Việt Nam, nhằm làm rõ bản chất, nội dung, thực trạng pháp luật và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào việc quản lý nhà nước đối với ĐKKD thành lập doanh nghiệp, không bao gồm hộ kinh doanh cá thể hay đăng ký bổ sung hoạt động kinh doanh. Nghiên cứu chủ yếu dựa trên các quy định của Luật Doanh nghiệp năm 1999 và các văn bản pháp luật liên quan, với mục tiêu góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, nhằm phân tích sự vận động và phát triển của nền kinh tế thị trường trong điều kiện chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.

Mô hình quản lý nhà nước được áp dụng trong nghiên cứu bao gồm các khái niệm chính sau:

• Quản lý nhà nước: Hình thức quản lý ở tầm vĩ mô, tác động đến mọi đối tượng trong xã hội nhằm đảm bảo định hướng phát triển chung của đất nước.
• Đăng ký kinh doanh: Thủ tục hành chính bắt buộc nhằm thừa nhận địa vị pháp lý của doanh nghiệp, tạo cơ sở cho quản lý, giám sát và điều tiết kinh tế.
• Quyền tự do kinh doanh: Quyền của cá nhân, tổ chức được tự do lựa chọn ngành nghề, quy mô và hình thức tổ chức kinh doanh trong phạm vi pháp luật cho phép.
• Pháp luật về ĐKKD: Hệ thống các quy định pháp lý điều chỉnh điều kiện, thủ tục, thẩm quyền và trách nhiệm liên quan đến hoạt động ĐKKD.
• Chế tài pháp lý: Các biện pháp xử lý vi phạm nhằm đảm bảo việc thực hiện đúng pháp luật trong hoạt động ĐKKD.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích, đối chiếu, so sánh và tổng hợp đánh giá các quy định pháp luật, thực trạng quản lý nhà nước và hoạt động ĐKKD của doanh nghiệp tại Việt Nam.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Các văn bản pháp luật như Luật Doanh nghiệp 1999, Luật DNNN 1995, Luật Đầu tư nước ngoài 1996, các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành.
• Số liệu thống kê về số lượng doanh nghiệp đăng ký kinh doanh, vốn đăng ký và tác động kinh tế xã hội.
• Báo cáo, nghiên cứu trước đây và các tài liệu tham khảo liên quan đến quản lý nhà nước và ĐKKD.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các loại hình doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1990 đến nay, với trọng tâm là giai đoạn sau khi Luật Doanh nghiệp 1999 có hiệu lực. Phương pháp chọn mẫu là nghiên cứu toàn diện trên cơ sở tổng hợp dữ liệu thứ cấp và phân tích định tính, định lượng nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2000 đến 2002, tập trung phân tích các thay đổi pháp luật và thực tiễn quản lý nhà nước đối với ĐKKD trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự phát triển nhanh chóng của số lượng doanh nghiệp đăng ký kinh doanh: Trong hai năm 2000-2001, có khoảng 35.457 doanh nghiệp mới được đăng ký, gần bằng tổng số doanh nghiệp đăng ký trong 9 năm trước đó (1991-1999). Điều này phản ánh sự mở rộng mạnh mẽ của nền kinh tế nhiều thành phần và sự khuyến khích của Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh.

2. Pháp luật về ĐKKD đã được hoàn thiện nhưng còn nhiều bất cập: Luật Doanh nghiệp 1999 đã đơn giản hóa thủ tục ĐKKD, xoá bỏ thủ tục xin phép thành lập doanh nghiệp, mở rộng quyền tự do kinh doanh. Tuy nhiên, vẫn tồn tại các quy định về vốn pháp định, ngành nghề kinh doanh có điều kiện và các thủ tục hành chính phức tạp tại một số địa phương, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

3. Quản lý nhà nước chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" nhưng hiệu quả chưa cao: Nhà nước đã tăng cường công tác hậu kiểm nhằm giám sát hoạt động doanh nghiệp sau khi đăng ký, xử lý các vi phạm về ngành nghề, quy mô kinh doanh. Tuy nhiên, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý còn yếu kém, dẫn đến tình trạng doanh nghiệp đăng ký nhưng không hoạt động hoặc hoạt động không đúng đăng ký vẫn phổ biến.

4. Cơ cấu tổ chức và thẩm quyền của cơ quan ĐKKD còn phân tán: Việc phân cấp thẩm quyền cấp giấy chứng nhận ĐKKD cho nhiều cơ quan khác nhau như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, UBND cấp tỉnh, Ban quản lý khu công nghiệp, Phòng ĐKKD cấp huyện gây khó khăn trong quản lý thống nhất và minh bạch thông tin doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế thị trường và sự thay đổi liên tục của môi trường kinh doanh, trong khi hệ thống pháp luật và tổ chức quản lý chưa kịp thích ứng. Việc chuyển đổi từ quản lý hành chính trực tiếp sang quản lý gián tiếp qua thị trường đòi hỏi Nhà nước phải xây dựng cơ chế quản lý hiệu quả, minh bạch và đồng bộ.

So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã tổng hợp và phân tích toàn diện hơn về nội dung quản lý nhà nước đối với ĐKKD của mọi loại hình doanh nghiệp, từ đó chỉ ra những điểm mới trong pháp luật và thực tiễn quản lý hiện nay. Việc sử dụng các số liệu cụ thể về số lượng doanh nghiệp, vốn đăng ký và tác động kinh tế xã hội giúp minh chứng cho tính cấp thiết của việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực quản lý.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện sự gia tăng số lượng doanh nghiệp theo năm, tỷ lệ doanh nghiệp vi phạm quy định ĐKKD, và bảng tổng hợp các cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận ĐKKD để minh họa sự phân tán trong quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính và hồ sơ ĐKKD: Rà soát, loại bỏ các giấy tờ không cần thiết, chuẩn hóa mẫu đơn và quy trình đăng ký nhằm giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Mục tiêu giảm thời gian cấp giấy chứng nhận ĐKKD xuống dưới 7 ngày làm việc, thực hiện trong vòng 12 tháng, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với các địa phương.

2. Hoàn thiện pháp luật về ngành nghề kinh doanh và vốn pháp định: Cập nhật danh mục ngành nghề cấm kinh doanh, ngành nghề kinh doanh có điều kiện phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển kinh tế, đồng thời điều chỉnh quy định về vốn pháp định để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thời gian thực hiện trong 18 tháng, do Quốc hội và Bộ Tư pháp phối hợp xây dựng.

3. Tăng cường công tác hậu kiểm và phối hợp quản lý: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan ĐKKD, cơ quan thuế, cơ quan quản lý ngành và địa phương trong việc giám sát, kiểm tra doanh nghiệp sau khi đăng ký, xử lý kịp thời các vi phạm. Thiết lập hệ thống thông tin liên thông để cập nhật dữ liệu doanh nghiệp theo thời gian thực. Thực hiện trong 24 tháng, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ ngành liên quan.

4. Tổ chức lại cơ quan ĐKKD theo hướng chuyên trách, thống nhất: Xây dựng mô hình cơ quan ĐKKD tập trung, chuyên trách từ trung ương đến địa phương, đảm bảo tính thống nhất, minh bạch và hiệu quả trong quản lý. Đào tạo nâng cao năng lực cán bộ ĐKKD, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ và cấp giấy chứng nhận. Thời gian thực hiện trong 36 tháng, do Chính phủ chỉ đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về kinh tế và doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ hơn về cơ sở pháp lý, thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ĐKKD, từ đó hoàn thiện chính sách và quy trình quản lý.

2. Nhà đầu tư và doanh nghiệp: Nắm bắt quyền và nghĩa vụ trong hoạt động ĐKKD, hiểu rõ các điều kiện, thủ tục và các quy định pháp luật liên quan để thực hiện đúng và hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực luật kinh tế và quản lý nhà nước: Cung cấp tài liệu tham khảo toàn diện về quản lý nhà nước đối với ĐKKD, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Quản lý nhà nước: Hỗ trợ học tập, nghiên cứu và phát triển kiến thức chuyên sâu về pháp luật và quản lý doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Đăng ký kinh doanh có phải là thủ tục xin phép thành lập doanh nghiệp không?
   Không, ĐKKD là thủ tục hành chính nhằm thừa nhận địa vị pháp lý của doanh nghiệp, không phải là xin phép. Luật Doanh nghiệp 1999 đã xoá bỏ thủ tục xin phép thành lập, thay bằng thủ tục đăng ký đơn giản và minh bạch.

2. Doanh nghiệp có thể đăng ký kinh doanh những ngành nghề nào?
   Doanh nghiệp được tự do đăng ký kinh doanh tất cả các ngành nghề mà pháp luật không cấm. Một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện hoặc cấm được quy định rõ trong Nghị định số 03/2000/NĐ-CP và các văn bản pháp luật chuyên ngành.

3. Cơ quan nào có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh?
   Hiện nay, cơ quan ĐKKD chủ yếu là Phòng ĐKKD thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư cấp tỉnh. Ngoài ra, còn có các cơ quan khác như UBND cấp tỉnh, Ban quản lý khu công nghiệp tùy theo loại hình doanh nghiệp và địa bàn.

4. Thời gian cấp giấy chứng nhận ĐKKD là bao lâu?
   Theo quy định, cơ quan ĐKKD phải cấp giấy chứng nhận trong vòng 7 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Nếu không cấp hoặc từ chối phải có lý do chính đáng và thông báo cho nhà đầu tư.

5. Nhà nước quản lý doanh nghiệp sau khi đăng ký như thế nào?
   Nhà nước thực hiện quản lý thông qua công tác hậu kiểm, giám sát hoạt động doanh nghiệp theo hồ sơ đăng ký, phối hợp với các cơ quan thuế, quản lý ngành để xử lý vi phạm, đảm bảo trật tự và bình đẳng trong kinh doanh.

Kết luận

• Luận văn là công trình nghiên cứu toàn diện đầu tiên về quản lý nhà nước đối với hoạt động ĐKKD của hầu hết các loại hình doanh nghiệp tại Việt Nam.
• Phân tích chi tiết thực trạng pháp luật và công tác quản lý nhà nước, chỉ ra những hạn chế và bất cập trong quản lý ĐKKD hiện nay.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ nhằm đơn giản hóa thủ tục, hoàn thiện pháp luật, tăng cường hậu kiểm và tổ chức lại cơ quan ĐKKD.
• Nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường đào tạo cán bộ quản lý.

Các cơ quan quản lý, nhà đầu tư và nhà nghiên cứu nên phối hợp triển khai và áp dụng các giải pháp này để thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VAN DE CHUNG VE ĐĂNG KÝ KINH DOANH VÀ QUAN LÝ NHÀ NƯỚC ĐÓI VỚI ĐĂNG KÝ KINH DOANH. ĐĂNG KÝ KINH DOANH - CÔNG CU DE THỰC HIỆN QUYEN TỰ DO KINH DOANH CỦA CÔNG DÂN. Đăng ký kinh doanh là hoạt động được tiến hành bằng việc nhà đầu tư khai báo với cơ quan nhà nước có thầm quyền về dự kiến hoạt động kinh doanh của mình, được Nhà nước thừa nhận bằng hình thức cấp Giấy chứng nhận ĐKKD. Hoạt động sản xuất kinh doanh là yêu cầu thiết yếu của xã hội loài người.

Đối với mỗi quốc gia, hoạt động sản xuất, kinh doanh đóng vai trò quyết định sự phát triển của kinh tế, xã hội. Chính vì lẽ đó, ĐKKD không chỉ được thừa nhận là quyển của mọi nhà đầu tư mà còn được Nhà nước khuyến khích phát triển và bảo hộ. Bất cứ cá nhân, tập thé hay tổ chức nào muốn sản xuất kinh doanh đều có thé đăng ký với Nhà nước. Nha nước đặt ra các cơ quan thực hiện việc ĐKKD cho doanh nghiệp.

Cơ quan ĐKKD luôn tồn tại cùng với những chức năng Nhà nước trao cho, tuy nhiên, hoạt động ĐKKD chi phát sinh khi nhà dau tư có nhu cầu kinh doanh và tiến hành ĐKKD. Điều đó có nghĩa, Nhà nước luôn tạo môi trường, điều kiện cho sự ra đời của doanh nghiệp nhưng quyền chủ động quyết định có tổ chức sản xuất kinh doanh hay không lại thuộc về nhà đầu tư. Khi có nguyện vọng tiến hành sản xuất kinh doanh, tuỳ vào ngành, nghề lựa chọn dé kinh doanh, nhà đâu tư có thể phải chuẩn bị những yêu cầu nhất định mà Nhà nước yêu cầu như: vốn kinh doanh, chứng chỉ hành nghé, giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh. Những giấy tờ trên đây có thể phải có trước khi đăng ký và chủ yếu được xác nhận bởi các cơ quan chuyên môn, cơ quan quản lý ngành.

Những giấy tờ này có giá trị thâm định, kiểm tra năng lực của nhà đầu tư về khả năng ứng phó của doanh nghiệp trên thương trường trong tương lai. Nếu vốn và những điều kiện khác đáp ứng tiêu chuẩn luật định, doanh nghiệp sẽ được cấp Giấy xác nhận đủ vốn, Giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề, khang định nhà đầu tư đủ điều kiện đáp ứng được yêu câu kinh doanh. Trong khâu ĐKKD, doanh nghiệp cần nộp hồ sơ với đầy đủ giấy tờ hợp lệ, cơ quan ĐKKD thực hiện việc kiểm tra về mặt hình thức và cấp Giấy chứng nhận ĐKKD cho doanh nghiệp. Điều đó có nghĩa là, trước cơ quan ĐKKD, doanh nghiệp tiến hành khai báo để tự khăng định khả năng của mình và chịu trách nhiệm trước pháp luật về sự khăng định này.

Từ hoạt động ĐKKD, các doanh nghiệp có điều kiện đê quang bá về mình trong giới doanh nghiệp, sớm tìm được đối tác trong kinh doanh. Thông qua hoạt động ĐKKD, Nhà nước không chỉ thừa nhận mà còn bảo hộ quyền và lợi ích hợp pháp cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, Nhà nước ra đời do yêu cầu cua việc quản lý xã hội, Nha nước không chi đại diện cho lợi ích của Nhà nước, của doanh nghiệp mà còn đại diện cho lợi ích của toàn xã hội. Do đó, dù mở rộng quyền tự do cho doanh nghiệp đến đâu thì doanh nghiệp cũng cần phải ĐKKD để Nhà nước quản lý, theo dõi doanh nghiệp và điều tiết kinh tế, đồng thời xử lý những vi phạm, bảo vệ lợi ích của cộng đồng.

Trong nên kinh tế thị trường, trước yêu cầu vì mục tiêu lợi nhuận tôi đa, không ít các doanh nghiệp đã có hành vi gian lận ngay từ khi mới thành lập, vi phạm quyền và lợi ích của các chủ thê khác. Để quản lý được doanh nghiệp trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc đảm bảo quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp, hoạt động quản lý của Nhà nước hiện nay chủ yếu được thực hiện ở giai đoạn sau ĐKKD. Đăng ký kinh doanh là một quyền cơ bản của nhà đầu tư. Trong mọi thời kỳ lịch sử, vẫn đề quyên con người luôn là mối quan tâm của nhân loại.

Quyền tự do của con người là khái niệm mang tính lịch sử, hình thành và phát triển trong cuộc dau tranh giai cấp vì sự tiến bộ xã hội. Quyền tự do của con người luôn gan liền với trình độ phát triển của kinh tế và tiến bộ xã hội, chịu sự chi phối của chế độ kinh tế, chính trị, tập quán dân tộc và các yếu tố khác. Quyên tự do của con người phản ánh mối quan hệ giữa Nhà nước và cá nhân, trong đó quyên con người phải được Nhà nước ghi nhận va bảo đảm băng pháp luật mới trở thành hiện thực. Ở Việt nam, van dé quyền con người luôn được Đảng và Nhà nước dành sự quan tâm đặc biệt.

Sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời, vẫn đề quyền công dân luôn được ghi nhận trong các bản Hiến pháp từ Hiến pháp năm 1946, Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp 1980 và hiện nay là Hiến pháp 1992. Tại Điều 50 Hiến pháp 1992 quy định: "Ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người về chính tri, kinh tẾ, văn hoá và xã hội được tôn trọng, thể hiện ở các quyền công dân và được quy định trong Hiến pháp và luật". Như vậy, quyền của công dân là rất đa dang, liên quan đến mọi mặt của đời sống xã hội. Trong các quyên của con người, quyền tự do kinh doanh, bao hàm cả tự do thành lập doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, nó chính là quyền tự do trong hoạt động kinh tế, chi phổi sự phát triển của kinh tế và quyết định các hoạt động khác.

Hoạt động kinh doanh được thực hiện nhằm mang lại lợi ích cho cá nhân, tổ chức và xã hội. Chính vì lẽ đó, hầu hết các nước phát triển đều coi việc thành lập doanh nghiệp dé kinh doanh hoàn toàn là quyền của công dân. Quyền tự do thành lập doanh nghiệp được hiểu là quyền của cá nhân hay pháp nhân trong việc tạo lập tư cách pháp lý thông qua thủ tục ĐKKD. Mọi tổ chức, cá nhân, không phân biệt hình thức sở hữu, muốn trở thành nhà kinh doanh hợp pháp đều có thé ĐKKD với Nhà nước dé được thừa nhận và bao hộ.

Không ai có quyền can thiệp, ngăn cản trái phép quyên thành lập và ĐKKD của họ. Sự tham gia của Nhà nước vào khâu thành lập doanh nghiệp thông qua ĐKKD không có gì mâu thuẫn với quyền tự do thành lập doanh nghiệp. Thực chất ĐKKD dé lập ra doanh nghiệp là thủ tục hành chính thông thường nhằm thừa nhận địa vị pháp lý của doanh nghiệp, ghi nhận và bảo vệ quyền của Nhà đầu tư và để duy trì một trật tự trong kinh doanh. ĐKKD không phải là một quá trình xem xét phê chuẩn tính khả thi về tài chính hay lợi ích kinh tế của hoạt động kinh doanh, mà chí một quá trình lập hỗ sơ hay "lưu trữ" các thông tin và văn bản chủ yếu của doanh nghiệp do các đăng ký viên tiền hành.

Nhiệm vụ và quyền hạn duy nhất của họ là xác định tính đầy đủ và hợp lệ về mặt hình thức của các tài liệu và thông tin về nhà đầu tư. Chừng nào hoạt động ĐKKD chưa bị coi là bất hợp pháp thì các tài liệu và thông tin được cung cấp sẽ được coi là day đủ và hợp lệ, các đăng ký viên không được tuỳ tiện từ chối cấp giấy chứng nhận ĐKKD cho doanh nghiệp. Sau khi cấp giấy chứng nhận ĐKKD cho nhà đầu tư, nhiệm vụ chủ yếu của cơ quan ĐKKD là phải công bố cho công chúng và cơ quan của Chính phủ biết để theo dõi. Với thủ tục ĐKKD đơn giản, thuận tiện nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽ, nhà đầu tư không phải mất thời gian lo toan nhiều cho việc thành lập doanh nghiệp mà tập trung cho các kế hoạch kinh doanh của mình, đồng thời Nhà nước củng không phải mat thời gian kiểm tra, xác minh tính chính xác của hồ sơ, giấy tờ mà trách nhiệm thuộc về nhà đầu tư, họ khai báo và chịu trách nhiệm về tính trung thực trước Nhà nước trong suốt quá trình tồn tại doanh nghiệp chứ không chỉ chịu trách nhiệm đến thời điểm hoàn thành việc cấp giấy chứng nhận ĐKKD.

Dé đảm bảo quyên tự do ĐKKD, thành lập doanh nghiệp, Nhà nước phải đáp ứng đồng thời các điều kiện như: - Chit thể có quyên kinh doanh phải mở rộng: - (Cac mô hình doanh nghiệp phải đa dạng, phong phú dé các nhà dau tư có nhiều sụ lựa chọn; - Thu tục thành lập và ĐKKD đơn giản; - Nha nước phải quy định một cách rõ ràng, minh bạch ngành, nghề cấm kinh doanh. ngành, nghề kinh doanh đòi hỏi phải có điều kiện và điều kiện kinh doanh củ: những ngành, nghề đó. Khi đáp ứng được các điều kiện này, cũng có nghĩa Nhà nước đã tạo ra một mô trường thuận lợi cho doanh nghiệp thực hiện đầy đủ quyên tự do lựa chọn về ngànÈ nghé kinh doanh, địa điểm và hình thức tổ chức kinh doanh hợp lý. Điều này cũng chính là sự tôn trọng quyền định đoạt của chủ sở hữu và tạo ra khả năng thuận lợi bar đầu cho sự khởi nghiệp kinh doanh của doanh nghiệp.

Cùng với sự phát triển của kinh tế, xã hội, pháp luật về ĐKKD ở Việt Nam hiện nay đã xoá bỏ chế độ xin phép thành lập doanh nghiệp tồn tại trong nhiều năm, chỉ thực hiện chế độ ĐKKD, coi việc thành lập và ĐKKD là quyền của công dân, tổ chức. Pharr vi kinh doanh của doanh nghiệp không bị bó hep trong “những ngành, nghề mà Nh: nước cho phép" theo cơ chế "xin" - "cho" mà được mở rộng sang hình thức "được làm những gì mà Nha nước không cắm". Đồng thời, các doanh nghiệp được thành lập thec Luật Doanh nghiệp cũng có nhiều quyền hơn trước đây, phạm vi không chi là 7 quyền như Luật Công ty và Luật DNTN quy định, mà đã mở rộng đến 9 quyên, nội dung của các quyền cũng thể hiện rõ hơn, thay vì doanh nghiệp có quyền "chủ động trong mọi hoạt động kinh doanh đã đăng ký" (khoản 7 Điều 7 Luật Công ty) thì nay doanh nghiệp có quyền "tự chủ kinh doanh" (khoản 7 Điều 7 Luật Doanh nghiệp), đặc biệt giới hạn các quyền của doanh nghiệp là những quy định mở: "doanh nghiệp có các quyền khác do pháp luật quy định” (khoản 9 Điều 7), đây là những quy định mang tính dự liệu dé mở rộng hơn nữa quyền tu chủ của doanh nghiệp trong tình hình mới.