MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tại nhiều nƣớc trên thế giới, giá trị mua sắm tài sản công tƣơng đƣơng khoảng 15 - 20% GDP (Trần Đức Thắng, 2015). Đây đƣợc xem là chìa khóa Comment [U2]: Cần trích dẫn tài liệu tham khảo ở đây để phân phối hàng hóa và dịch vụ quan trọng cho xã hội, đóng vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển các lĩnh vực nhƣ: giao thông vận tải, y tế, giáo dục… Hoạt động mua sắm công là một trong các hoạt động góp phần đƣa nguồn vốn từ các nơi khác vào phục vụ các mục đích công. Hoạt động mua sắm công giữ vai trò càng quan trọng hơn đối với các nƣớc đang phát triển, nhất là trong bối cảnh nguồn ngân sách nhà nƣớc NSNN) vẫn hạn chế đồng thời yêu cầu về mua sắm công ngày càng lớn.
Hoạt động mua sắm công đƣợc xem là nhiệm vụ hàng đầu của Chính phủ. Hoạt động này chiếm tỷ lệ tƣơng đối nhiều trong tổng chi tiêu của Chính phủ, thƣờng ở mức 20% và ở những nƣớc đang phát triển có thể ở mức 50%. Mua sắm tài sản công theo các phƣơng thức mua sắm phù hợp mang lại hiệu quả trong công tác quản lý mua sắm tài sản công. Trong đó rõ ràng nhất là việc tiết kiệm rất lớn cho NSNN.
Tham nhũng trong mua sắm TSC là một vấn đề đƣợc xã hội luôn quan tâm mặc dù đây không phải là vấn đề mới. Trong tổ chức thực hiện mua sắm có rất nhiều quy định chƣa thực sự rõ ràng, là những kẽ hở có thể lợi dụng. Hoạt động mua sắm của Chính phủ thƣờng đƣợc xã hội rất quan tâm. Trong Nghị quyết Trung ƣơng 3 khóa X cũng chỉ ra nội dung về công tác mua sắm công: “Khắc phục tiêu cực trong hoạt động mua sắm công, đảm bảo công khai, minh bạch, kể cả việc công khai hoá các khoản hoa hồng từ mua sắm.
Thực hiện thí điểm mô hình mua sắm công tập trung, nhất là đối với những loại hàng hoá có nhu cầu sử dụng nhiều và có giá trị lớn”. Theo 1 c Luật Quản lý, sử dụng tài sản công thì: “Việc quản lý, sử dụng tài sản công phải đƣợc thực hiện công khai, minh bạch, bảo đảm thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, phòng, chống tham nhũng” và “Việc lựa chọn nhà thầu cung cấp tài sản đƣợc thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu”. Ngày 26/11/2007, Thủ tƣớng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 179/2007/QĐ-TTg về quy chế tổ chức mua sắm tài sản, hàng hoá từ ngân sách nhà nƣớc theo phƣơng thức tập trung. Trong đó quy định áp dụng thí điểm phƣơng thức mua sắm tập trung từ năm 2008 tại BTC và các đơn vị đăng ký thực hiện.
Công tác quản lý mua sắm TSC tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam thời gian qua vẫn còn nhiều bất cập, từ khâu lập kế hoạch đến tổ chức đấu thầu mua sắm cũng nhƣ công tác bàn giao tài sản và bảo hành, bảo trì, mua sắm vƣợt tiêu chuẩn định mức, thời gian thực hiện hoàn thành việc mua sắm không đáp ứng đƣợc yêu cầu sử dụng, đội ngũ cán bộ thực hiện mua sắm tài sản chƣa chuyên nghiệp, còn làm nhiệm vụ kiêm nhiệm thuộc quản lý của nhiều đơn vị, chƣa có nhiều ngƣời có kinh nghiệm chuyên sâu trong lĩnh vực mua sắm tài sản khiến chất lƣợng hồ sơ mời thầu chƣa đảm bảo. Các hình thức lựa chọn nhà thầu đƣợc áp dụng tại Tổng cục còn chƣa hiệu quả do các gói thầu thƣờng có giá trị lớn, chủng loại hàng hóa đa dạng nên thƣờng bắt buộc phải dùng hình thức đấu thầu rộng rãi khiến thời gian thực hiện kéo dài (6-8 tháng) do quy trình tổ chức phức tạp, thực tế có những gói thầu kéo dài không kịp thực hiện thanh quyết toán trong năm dẫn đến chuyển dự toán sang năm sau hoặc hủy dự toán gây thất thoát lãng phí NSNN. Ngoài ra, thủ tục triển khai chƣa theo đúng quy trình và phát sinh nhiều vấn đề phải xem xét, điều chỉnh trong quá trình mua sắm. Trong bối cảnh nền kinh tế nƣớc ta hiện có nhiều khó khăn, với mục tiêu thắt chặt công tác mua sắm, đồng thời với việc phòng chống tham nhũng và lãng phí cũng nhƣ tiết kiệm cho NSNN thì 2 c việc quản lý mua sắm TSC tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam là hết sức cần thiết.
Từ thực tế trên, tác giả chọn đề tài “Quản lý mua sắm tài sản công tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam” để thực hiện nghiên cứu trong luận văn. Câu hỏi nghiên cứu: Để đánh giá chính xác về công tác quản lý mua sắm TSC tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, đề tài cần làm rõ các câu hỏi nghiên cứu sau: + Công tác quản lý mua sắm TSC tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam hiện nay có những tồn tại và hạn chế gì? + Làm thế nào để hoàn thiện công tác quản lý mua sắm TSC tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam? 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích Đƣa ra các khuyến nghị có cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện công tác quản lý mua sắm TSC tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam.
Nhiệm vụ nghiên cứu Hệ thống hoá và phân tích sáng tỏ thêm về công tác quản lý mua sắm TSC đối với hoạt động của các đơn vị dự toán ngân sách. Tổng hợp, phân tích và đánh giá thực trạng về công tác quản lý mua sắm TSC đối với Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, từ đó rút ra các ƣu, nhƣợc điểm và nguyên nhân của thực trạng nói trên. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý mua sắm TSC tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.
Đối tượng nghiên cứu: công tác quản lý mua sắm tài sản công tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam. Chủ thể quản lý: Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung nghiên cứu: Luận văn chỉ đề cập tới một số nội dung chủ yếu trong công tác quản lý mua sắm TSC tại Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam. - Về mặt không gian nghiên cứu: Đề tài chỉ nghiên cứu trong phạm vi hoạt động của Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam.
- Về thời gian nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu thực trạng giai đoạn từ 2016 - 2018, đƣa ra giải pháp và định hƣớng cho tới năm 2022. 4 c CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ MUA SẮM TÀI SẢN CÔNG TẠI CÁC TỔ CHỨC CÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu các công trình có liên quan đề tài. Các công trình nghiên cứu liên quan Đề tài này nghiên cứu về Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, các công trình nghiên cứu về quản lý mua sắm tài sản công tổ chức thuộc chính phủ các nƣớc khác liên quan đến chủ đề Biển - Đảo vốn rất hiếm và rất khó tiếp cận.
Trên thực tế cũng chƣa có công trình nào nghiên cứu của ngƣời nƣớc ngoài nào đi sâu về Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam hay các tổ chức tƣơng tự, do vậy luận văn chủ yếu tiếp cận các công trình nghiên cứu trong nƣớc có liên quan đến chủ đề nghiên cứu. Quản lý mua sắm TSC là một vấn đề nhận đƣợc sự quan tâm lớn từ phía các bộ, ngành, tổ chức và cá nhân. Do đó, cho đến nay đã có không ít bài viết, công trình nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực này nhƣ: luận án tiến sỹ “Quản lý tài sản công trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc ở Việt Nam” của TS. Phan Hữu Nghị (2010), Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân, Luận án đi sâu nghiên cứu về quản lý TSC là trụ sở làm việc của cơ quan hành chính nhà nƣớc ở Việt Nam.
Luận án đã nghiên cứu thực trạng quản lý trụ sở làm việc và đƣa ra những giải pháp hoàn thiện quản lý trụ sở làm việc của cơ quan hành chính nhà nƣớc của Việt Nam. Bên cạnh đó còn có luận án tiến sỹ “Quản lý tài sản công tại cơ quan nhà nƣớc và đơn vị sự nghiệp công lập ở Việt Nam” của TS. Trần Việt Phƣơng (2017), Học viện Tài chính. Luận án đánh giá thực trạng quản lý TSC và đƣa ra giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý TSC tại cơ quan nhà nƣớc và đơn vị sự nghiệp công lập.
Luận án nghiên cứu về quản lý TSC nói chung, 5 c chủ yếu tập trung vào quá trình khai thác, sử dụng và quá trình kết thúc của tài sản, chƣa đi sâu nghiên cứu về mua sắm TSC. Đề tài “Hoàn thiện cơ chế quản lý mua sắm tài sản công tại đơn vị sự nghiệp”, đề tài nghiên cứu cấp bộ của tác giả Tiến sĩ Phạm Đắc Phong (2002) ở Hà Nội đã tập trung nghiên cứu cơ chế quản lý mua sắm TSC trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo, khoa học công nghệ, y tế, văn hóa, thể thao. Đề tài đã nghiên cứu việc quản lý mua sắm TSC của các cơ quan hành chính sự nghiệp và đơn vị sự nghiệp chủ yếu là đơn vị sự nghiệp) của một số bộ ngành cụ thể. Từ đó đề xuất hƣớng hoàn thiện cơ chế quản lý mua sắm TSC tại đơn vị sự nghiệp của các lĩnh vực trên.
Đề tài “Đổi mới cơ chế quản lý mua sắm TSC tại đơn vị sự nghiệp công lập” đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ của tác giả Phạm Đình Cƣờng (2013) ở Hà Nội. Đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về cơ chế quản lý mua mua sắm TSC tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý mua sắm TSC trong các đơn vị trong thời gian tới. Luận án tiến sỹ kinh tế “ Cơ chế quản lý mua sắm TSC trong khu vực hành chính sự nghiệp ở Việt Nam”, của nghiên cứu sinh Nguyễn Mạnh Hùng (2008), Đại học kinh tế quốc dân về lý luận, luận án đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản về cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập về quản lý mua sắm TSC trong khu vực hành chính sự nghiệp.
Tác giả đã đi sâu phân tích cơ chế quản lý tài sản công, hiệu quả và hiệu lực của cơ chế quản lý tài sản công trong khu vực hành chính sự nghiệp ở Việt Nam. Đồng thời cũng khảo cứu kinh nghiệm quản lý mua sắm TSC ở một số quốc gia trên thế giới.