Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động xây dựng môi trường giáo dục an toàn cho trẻ ở các trường mầm non. Thực trạng quản lý hoạt động xây dựng môi trường giáo dục an toàn cho trẻ ở các trường mầm non huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình trong bối cảnh hiện nay. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động xây dựng môi trường giáo dục an toàn cho trẻ ở các trường mầm non huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình trong bối cảnh hiện nay. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG MÔI TRƢỜNG GIÁO DỤC AN TOÀN CHO TRẺ Ở CÁC TRƢỜNG MẦM NON 1.
Tổng quan nghiên cứu 1. Các côn trình n h ên cứu về x y dựn mô trườn áo dục và x y dựn mô trườn áo dục an toàn ở trườn mầm non Bàn về môi trường xây dựng môi trường giáo dục nói chung, môi trường giáo dục trong các nhà trường nói riêng, đã có nhiều công trình khoa học của các nhà khoa học ở nước ngoài và Việt Nam nghiên cứu, với những cách tiếp cận khác nhau theo từng chuyên ngành cụ thể, có thể kể đến: Nghiên cứu về môi trường giáo dục, nhóm tác giả Theo Shapran Yuri Petrovich, Shapran Olga Ilinichna (2015), môi trường giáo dục được coi là một trong những yếu tố hàng đầu trong việc hình thành và phát triển nhân cách, tạo cơ hội cho những người trẻ có thể khám phá bản thân, tự nhận ra mình trong xã hội, để thỏa mãn nhu cầu học tập của mình, hình thành và phát triển một giá trị nhân cách tốt đẹp [30, tr. Môi trường giáo dục luôn có ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển mọi mặt của con người. Ảnh hưởng đến năng suất lao động, trong đó điều kiện tự nhiên và các mối quan hệ xã hội, những yếu tố điều kiện hoàn cảnh đó tác động mạnh đến chất lượng công việc.
Nhà xã hội học Mỹ R.E Pác - cơ đã nói về ảnh hưởng của môi trường đến sự phát triển nhân cách của con người: “Đứa trẻ chỉ trở nên người trong quá trình giáo dục” [Dẫn qua 27, tr. Các nhà tâm lý học hoạt động Liên Xô (cũ) cũng đồng nhất với ý kiến trên và phát triển luận điểm “Trẻ em tự sinh thành ra mình bằng hoạt động”. Tại Việt Nam, Phạm Hồng Quang (2006), đã nghiên cứu biện soạn cuốn sách “Môi trường giáo dục”. Trong cuốn sách tác giả nghiên cứu và chỉ rõ quy luật tác động của môi trường đến sự hình thành và phát triển nhân cách của con người.
Qua nghiên cứu về tác động của môi trường văn hóa giáo dục đến quá trình dạy và học tại các cơ sở chuyên nghiệp, tác giả đã đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện nhân cách trong môi trường giáo dục hiện nay tại một số tỉnh phía Bắc 24, tr. 8 Theo tác giả Phạm Minh Hạc (2013), với bài viết “Cần xây dựng môi trường giá trị - Một môi trường giáo dục”, tác giả cho rằng: Môi trường giáo dục có thể hiểu là các quan hệ kiến tạo nên nơi tiến hành hoạt động dạy - học; môi trường giáo dục nhà trường là các quan hệ của hoạt động dạy - học trên lớp, trong trường, giữa nhà giáo dục và người học có ý nghĩa quan trọng nhất; tương tự, môi trường giáo dục gia đình là các mối quan hệ trong gia đình… ; môi trường giáo dục xã hội là các mối quan hệ chính trị, kinh tế, pháp luật, nói chung đời sống xã hội xung quanh (thôn xóm, phố phường…) ảnh hưởng tới hoạt động giáo dục. Do vậy, môi trường giáo dục được phân thành ba loại: môi trường gia đình, môi trường nhà trường, môi trường xã hội. Để đạt được hiệu quả cao trong giáo dục, các môi trường giáo dục cần thống nhất mục tiêu giáo dục với nhau, giúp cho người học có thể hình thành, phát triển và phát huy bản thân, định hướng giá trị các em phấn đấu để có một tương lai tốt đẹp [16].
Như vậy có thể hiểu, môi trường giáo dục là toàn bộ các điều kiện về vật chất và tinh thần tác động đến người học nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho người học theo mục tiêu giáo dục đề ra. Nghiên cứu sâu hơn về môi trường giáo dục trong trường mầm non, một số tác giả lại quan niệm môi trường giáo dục trong trường mầm non là nơi cung cấp thông tin, kiến thức, khuyến khích trẻ độc lập khám phá và sáng tạo. Được phân chia làm hai loại: (1) môi trường trong lớp và môi trường ngoài lớp. Môi trường trong lớp: lớp học, bàn, ghế, đồ chơi, âm thanh, ánh sáng, nhiệt độ,… cơ sở vật chất trong khuôn viên lớp học quản lý có sự hỗ trợ tác động qua lại đối với trẻ và mối quan hệ giữa cô - trò và trẻ - trẻ ở trong lớp; (2) môi trường ngoài lớp học bao gồm: sân chơi, khuôn viên trường học, cây cỏ, ánh sáng, không khí,…tất cả các yếu tố liên quan đến hoạt động của trẻ.
Môi trường giáo dục kích thích sự khám phá, sự tìm tòi, ham hiểu biết của trẻ, góp phần hình thành nâng cao mối quan hệ thân thiện, tự tin giưa cô và trẻ, giữa trẻ trong lớp và trẻ lớp khác. Bên cạnh đó, môi trường lớp học còn đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ hình thành và phát triển nhân cách, hoàn thiện và phát triển tối ưu các lĩnh vực phát triển của trẻ. Theo nghiên cứu của tác giả Trịnh Thị Xim (2008), về “Xây dựng môi trường giáo dục trong trường mầm non”, tác giả cho rằng: Việc tạo môi trường 9 hoạt động khá phức tạp hơn. Vì vậy giáo viên cần phải cân nhắc kĩ lưỡng và khai thác triệt để đồ dùng đồ chơi, không gian, môi trường lớp để đạt hiệu quả cao trong các hoạt động, từ đó tác giả đã đưa ra nguyên tắc và quy trình xây dựng môi trường giáo dục trong trường mầm non [42].
Với tác giả Nguyễn Thị Mai Chi (2010), trong “Module MN 7, Môi trường giáo dục cho trẻ mầm non”, đã đưa ra quan niệm: Môi trường giáo dục cho trẻ mầm non là hoàn cảnh sinh hoạt cho trẻ, bao gồm toàn bộ các yếu tố tự nhiên và xã hội nằm trong khuôn viên của trường mầm non. Chính là hai bộ phận: môi trường vật chất như phòng học, đồ dùng thiết bị, hành lang, sân chơi…; môi trường tinh thần như các mối quan hệ xã hội, sự giao tiếp giữa cô với trẻ, trẻ với trẻ, trẻ với cha mẹ và cô giáo với phụ huynh. Môi trường giáo dục tạo điều kiện cho trẻ được tiếp cận, khám phá các phương tiện giáo dục (đồ dùng, đồ chơi) tiếp xúc và giao tiếp với mọi người. Qua đó trể có cơ hội khám phá một cách tích cực, chủ động, phát huy tối ưu những lợi thế của bản thân, hình thành và phát triển nhân cách một cách toàn diện [12, tr.
Nhìn chung, các công trình khoa học, các bài viết đều cho rằng môi trường giáo dục cho trẻ mầm non cần bảo đảm tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội có khả năng kích thích và tạo cơ hội để trẻ bộc lộ bản thân và phát triển toàn diện, không chỉ phát triển thể chất mà còn các mặt nhận thức, tình cảm, kỹ năng xã hội. Một môi trường giáo dục có chất lượng là môi trường sạch sẽ, an toàn và gần gũi, thân thiện, không có bạo lực, không có nguy cơ mất an toàn, khuyến khích trẻ sẽ được tự do hoạt động, khám phá, thỏa mãn sự tò mò, ham hiểu biêt, kích thích sự sáng tạo cho trẻ. Trẻ sẽ tự tin và tự nhiên, thoải mái giao tiếp với thầy cô, bạn bè, tham gia vào các mối quan hệ và hoạt động xã hội tích cực để hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ. Các côn trình n h ên cứu về quản lý hoạt độn x y dựn mô trườn áo dục và quản lý hoạt độn x y dựn mô trườn áo dục an toàn cho trẻ ở các trườn mầm non Nghiên cứu sâu hơn về quản lý môi trường giáo dục an toàn ở các trường học có thể kể đến một số công trình khoa học của các nhà giáo dục, tiêu biểu như: Tác giả Nguyễn Thị Hồng Phương (2001), trong luận văn của mình về “Quản lý việc xây dựng nhà trường thân thiện tại trường tiểu học Trung Hòa, 10 quận Cầu Giấy, Hà Nội”, tác giả đã nghiên cứu về quản lý xây dựng môi trường thân thiện cho học sinh nhưng ở cấp học tiểu học.
Theo tác giả xây dựng một môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện cho học sinh là điều hết sức quan trọng. Nó giúp học sinh hứng thú đến trường, tích cực hơn trong các hoạt động học tập, yêu thầy cô, yêu trường lớp, yêu bạn bè hơn. Đây là cái gốc quan trọng để có thể vươn lên phát triển mạnh mẽ trong tương lai [26]. Trung tâm Sống và Học tập vì môi trường và Cộng đồng (live & learn) (2015), đã phát hành cuốn sách “Hướng dẫn xây dựng trường học an toàn”.
Cuốn sách được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức, kinh nghiệm và phương pháp giúp các trường học nâng cao năng lực phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai. Nội dung cuốn sách đã cung cấp các công cụ để trường học đánh giá tình trạng an toàn của mình, từ đó xây dựng được kế hoạch với các giải pháp cụ thể, đảm bảo an toàn về thể chất và tinh thần cho học sinh, giáo viên trước thiên tai và biến đổi khí hậu. Trong cuốn sách đã nêu rõ: Trường học an toàn trước thiên tai và biến đổi khí hậu là môi trường giáo dục có đủ điều kiện để đảm bảo an toàn cho học sinh, giáo viên, các cán bộ nhân viên trong trường (những người đang làm việc trong trường) và cơ sở vật chất phục vụ dạy và học trong mọi điều kiện của thiên tai và tác động của biến đổi khí hậu. Nói một cách khác, xây dựng “Trường học an toàn” (hay làm trường học an toàn hơn) là một quá trình nỗ lực để đảm bảo sự an toàn về thể chất và tinh thần cho học sinh, giáo viên và các cán bộ nhân viên trong trường trước bất kỳ thiên tai và tác động của biến đổi khí hậu nào.