Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG VĂN HÓA NGHỆ THUẬT VÀ TRUNG TÂM THANH THIẾU NHI TỈNH NINH BÌNH 1. Một số khái niệm 1. Văn hóa và văn hóa nghệ thuật Văn hóa là một khái niệm rộng, nó là hệ quả của quá trình tiến hóa nhân loại. Hiện nay có rất nhiều định nghĩa về văn hóa do các học giả trong nước và nước ngoài đưa ra.
Tylor đưa ra định nghĩa: Văn hóa hay văn minh, theo nghĩa rộng về tộc người học, nói chung gồm có tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và một số năng lực và thói quen khác được con người chiếm lĩnh với tư cách một thành viên của xã hội [21; tr. Theo định nghĩa này thì văn hóa và văn minh là một; nó bao gồm tất cả những lĩnh vực liên quan đến đời sống con người, từ tri thức, tín ngưỡng đến nghệ thuật, đạo đức, pháp luật… định nghĩa này đã liệt kê hết những thành quả sáng tạo của con người trong lịch sử. Ở Việt Nam, văn hóa cũng được định nghĩa rất khác nhau. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặt ăn, ở và các phương thức sử dụng.
Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. 8 Như vậy, bản chất cốt lõi và cơ bản của văn hóa là sự sáng tạo vươn tới các giá trị nhân văn của con người qua các thời kỳ lịch sử. Nghệ thuật có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Thông thường nghệ thuật được hiểu là sự sáng tạo của con người để tạo ra các giá trị về tinh thần, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của con người, hướng con người đến các giá trị nhân văn.
Hiện nay trên thế giới có 7 bộ môn nghệ thuật chính: Văn học, Âm nhạc, Hội họa, Điêu khắc, Kiến trúc, Sân khấu và Điện ảnh. Hiện nay có hai xu hướng trong nghệ thuật (đặc biệt là trong văn học) đã gây tranh cãi từ lâu tại Việt Nam, đó là Nghệ thuật vị nghệ thuật và Nghệ thuật vị nhân sinh. - Nghệ thuật vị nghệ thuật là xu hướng trong nghệ thuật chủ trương người nghệ sĩ chỉ vì bản thân nghệ thuật mà sáng tác. - Nghệ thuật vị nhân sinh là xu hướng trong nghệ thuật chủ trương nghệ thuật phải gắn liền với đời sống xã hội, phải phục vụ con người.
Như vậy, văn hóa nghệ thuật là một bộ phận của văn hóa thẩm mỹ là một thành tố của văn hóa tinh thần. Từ những nghiên cứu, tác giả đưa ra cách hiểu văn hóa nghệ thuật khái quát như sau: “Văn hóa nghệ thuật là quá trình của sự phát triển những khả năng nghệ thuật của từng cá nhân và cộng đồng được sáng tạo trong quá trình lao động, được lưu truyền và phát huy giá trị trong từng thời kỳ”. Với nhận định trên, văn hóa nghệ thuật đã được xem xét trên một bình diện tổng quát, bao gồm cấu trúc, chức năng cũng như cơ chế hoạt động của nó, tạo nên một chỉnh thể hoạt động trong đời sống thực tiễn xã hội. Hoạt động văn hóa nghệ thuật Văn kiện Hội nghị lần thứ 9 BCH Trung ương khóa XI cũng đã khẳng định: “Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát 9 triển về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống văn hóa, quan hệ hài lòng trong gia đình, cộng đồng và xã hội” [14].
Có thể thấy rất rõ trong suốt chiều dài lịch sử nước ta hoạt động văn hóa nghệ thuật đã đóng một vai trò rất lớn trong công cuộc đấu tranh và bảo vệ tổ quốc, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, chống giặc ngoại xâm, xây dựng và kiến thiết đất nước. Trong giai đoạn xây dựng và phát triển đất nước hiện nay hoạt động văn hóa đang diễn ra hàng ngày, hàng giờ từ các trường học, cơ quan, đoàn thể, khu phố, các CLB trên khắp các địa phương từ các tỉnh, thành phố cho đến cấp TW. Các hoạt động này đang góp phần làm phong phú đời sống vật chất, tinh thần của con người, duy trì, phát huy và tôn vinh cái đẹp, những giá trị nghệ thuật, đạo đức, lối sống tốt đẹp của con người Việt Nam. Hoạt động văn hóa nghệ thuật tích cực còn góp phần ngăn chặn, bài trừ và hạn chế những văn hóa tiêu cực đang ảnh hưởng xấu tới xã hội, là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng văn hóa tuyên truyền các đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Pháp luật của Nhà nước tới nhân dân.
Hoạt động văn hóa nghệ thuật là một nhu cầu ngày càng nhiều, mạnh, không thể thiếu hoặc thay thế được. Nếu làm tốt, nó có thể góp phần đáng kể vào việc xây dựng đời sống lành mạnh, vui tươi và văn minh trong xã hội. Còn ngược lại, nếu sử dụng hoạt động nghệ thuật để có những mục đích xấu thì ảnh hưởng và hậu quả cũng sẽ rất phức tạp, dễ lan rộng. Trong xã hội hiện đại, hoạt động văn hóa nghệ thuật với những đặc tính riêng của nó đã có sức thu hút và ảnh hưởng rộng lớn với thanh, thiếu niên và là một nhu cầu không thể thiếu được.
Đó cũng là một công cụ dễ chuyển tải những giá trị tư tưởng, tinh thần, định hướng văn hóa tốt đẹp tới giới trẻ, 10 ngăn ngừa và bài trừ những ảnh hưởng tiêu cực, giúp con người thư thái, mạnh khỏe hơn, lấy lại tinh thần hăng say học tập, lao động sáng tạo. Quản lý hoạt động văn hóa nghệ thuật “Quản lý” có thể hiểu là sự sắp xếp, sắp đặt công việc theo một trình tự gọn gàng. Nếu hiểu theo nghĩa Hán - Việt thì “quản” là lãnh đạo một công việc, “lý” là trông nom, coi sóc. Tiếng Anh gọi là “menagement” có nghĩa là quản lý, là bàn tay hoặc liên quan đến hoạt động của bàn tay, tức là hành động theo một quan điểm tác động để dẫn dắt.
Mác cho rằng: “Quản lý” là một chức năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất xã hội của quá trình lao động; giải thích cho nội dung này Mác viết: “Tất cả mọi hoạt động trực tiếp hay mọi động cơ chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều đều cần đến sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với những khí quan độc lập của nó” [7; tr.Ăngghen cho rằng: “Quản lý là một động thái tất yếu phải có khi nhiều người cùng hoạt chung với nhau khi có sự hiệp tác của một số đông người, khi có hoạt động phối hợp của nhiều người” [7; tr. Qua những khái niệm trên chúng ta có thể hiểu: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đề ra trong điều kiện môi trường luôn biến động. Quản lý hoạt động văn hóa nghệ thuật có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa, luôn thu hút đông đảo quần chúng tham gia, thông qua các hoạt động định hướng đến mọi tầng lớp nhân dân về các phương diện văn hóa, chính trị, đạo đức, lối sống, nghệ thuật. do đó người làm công tác 11 quản lý hoạt động văn hóa phải là người có năng lực quản lý và tổ chức tốt các hoạt động văn hóa thông tin tại cơ sở, có khả năng điều hành và không ngừng nghiên cứu, đổi mới đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của thực tiễn.
Như vậy, quản lý hoạt động văn hóa nghệ thuật của Trung tâm thanh thiếu nhi là một hoạt động tổng hợp, quản lý văn hóa nghệ thuật của thanh thiếu nhi nhằm mục đích để phát triển sự nghiệp văn hóa nghệ thuật trong hiện tại và tương lai, đáp ứng với yêu cầu công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Trung tâm thanh thiếu nhi Trung tâm thanh thiếu nhi là một thiết chế văn hóa nằm trong hệ thống các thiết chế văn hóa phục vụ nhu cầu hưởng thụ đời sống văn hóa của nhân dân. Cấp tỉnh gọi là Trung tâm thanh thiếu nhi tỉnh, ở cấp huyện gọi là Nhà thiếu nhi huyện. Một số tỉnh thành lại có các thiết chế như: Cung thiếu nhi, Trung tâm hoạt động thanh thiếu nhi hay Nhà thiếu nhi.
tên gọi khác nhau nhưng đều có bản chất giống tương tự, chỉ nơi tổ chức các hoạt động văn hóa, vui chơi, giải trí cho thiếu nhi và người dân nói chung. Trung tâm thanh thiếu nhi là mô hình giáo dục ngoài nhà trường, có trụ sở, bộ máy cơ quan, cơ sở vật chất để tiến hành các hoạt động. Đối tượng đến Trung tâm thanh thiếu nhi học tập, sinh hoạt là tự nguyện, nơi những thanh thiếu nhi có sở thích về các bộ môn thuộc lĩnh vực văn hóa nghệ thuật đến để được học tập, vui chơi, giải trí. Đến với Trung tâm thanh thiếu nhi các em được học tập, rèn luyện các môn như: Thanh nhạc, múa, thể dục thể thao, kỹ năng sống… giúp tinh thần thư giãn sau giờ học, tăng cường sức khỏe, vẻ đẹp thẩm mỹ, hiểu biết văn hóa xã hội… Theo Hướng dẫn Liên tịch số 15 - HDLT/BTCTW - TWĐTNCSHCM ngày 29/11/2002 Nhà thiếu nhi là đơn vị sự nghiệp, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu, do Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cùng cấp quản lý.
12 Trung tâm thanh thiếu nhi có vai trò quan trọng trong hoạt động thực tiễn. Là môi trường giáo dục ngoài nhà trường nơi các em học sinh có thể đến vui chơi, học tập, sinh hoạt tập thể. Đối với thiếu nhi các em rất cần được học tập, vui chơi, học hỏi và tiếp thu kiến thức xã hội, kỹ năng đặc biệt là từ các bạn cùng trang lứa. Việc tham gia vào các hoạt động văn hóa nghệ thuật lành mạnh giúp các em được rèn luyện về đức - trí - thể - mĩ, biết đoàn kết, biết giao lưu, chia sẻ.
Trung tâm thanh thiếu nhi bao gồm nhiều chức năng trong đó một số chức năng nổi bật sau: - Chức năng giáo dục: Cũng như các môi trường giáo dục khác nhưng Trung tâm thanh thiếu nhi còn có chức năng đa dạng hơn là giáo dục toàn diện đức - trí - thể - mĩ. Khuyến khích các em học và tư duy, sáng tạo, khám phá.