Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý HĐTH của học sinh trường Phổ thông 5 Dân tộc nội trú. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tự học của học sinh các trường Phổ thông Dân tộc nội trú trên địa bàn tỉnh Phú Yên. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh các trường Phổ thông Dân tộc nội trú trên địa bàn tỉnh Phú Yên. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trong lịch sử phát triển của giáo dục, việc tự học có ý nghĩa quan trọng, quyết định đến chất lượng giáo dục và hình thành nên những con người năng động, sáng tạo. Trong mỗi giai đoạn lịch sử, vấn đề tự học được nhìn nhận dưới những góc độ khác nhau và quá trình phát triển của giáo dục, quản lý giáo dục, tự học là vấn đề đã được quan tâm nghiên cứu từ lâu cả về lý luận và thực tiễn nhằm phát huy vai trò tích cực học tập của người học. Song ở từng giai đoạn phát triển của lịch sử vấn đề quản lý tự học cũng được đề cập tới dưới nhiều hình thức khác nhau. Các nhà sư phạm lỗi lạc thời cận đại như J.
Komenxki người Tiệp Khắc (1592 - 1670) Ông cũng đưa ra các nguyên tắc dạy học như: nguyên tắc trực quan, nguyên tắc nhất quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính hệ thống; đồng thời đã khẳng định hiệu quả dạy học có liên quan đến chất lượng người dạy thông qua việc vận dụng có hiệu quả các nguyên tắc dạy học [5]. Phát triển tư tưởng của các nhà giáo dục tiền bối, các nhà giáo dục hiện đại đi sâu nghiên cứu khoa học giáo dục cũng đã khẳng định vai trò to lớn của HĐTH như: N. Như vậy, chúng ta thấy rằng, trong từng giai đoạn lịch sử, các nhà giáo dục trên thế giới đều có đồng quan điểm là con người cần phải hướng đến một xã hội học tập và khẳng định tự học là một giải pháp cực kỳ quan trọng để người học đạt được mục tiêu học tập của mình. Xuất phát từ luận điểm đó, trên thực tế và cả trên phương diện lý luận, nhiều tác giả của nhiều nước trên thế giới đã rất quan tâm đến việc nghiên cứu quản lý hoạt động học tập của học sinh để tìm ra những biện pháp quản lý hữu hiệu.
Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ thiên tài, nhà giáo dục vĩ đại của dân tộc 7 Việt Nam đã chỉ rõ: “Về việc học phải lấy tự học làm cốt”. Người cũng là một tấm gương sáng về tinh thần tự học. Khi nói chuyện với các đảng viên (năm 1961), Hồ Chủ tịch đã tâm sự: “Tôi năm nay 71 tuổi, ngày nào cũng phải học. không học thì không theo kịp, công việc nó sẽ gạt mình lại phía sau” [7].
Người tâm đắc và có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề tự học phải nói đến GS. Nguyễn Cảnh Toàn. Ông có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về tự học đã xuất bản như: “Học và dạy cách học” [8], “Quá trình dạy - tự học” [9] do Nguyễn Cảnh Toàn chủ biên và các tác giả. Còn có rất nhiều công trình nghiên cứu khác của ông về vấn đề tự học được đăng trên các báo, tạp chí… Thời gian qua, dưới sự hướng dẫn của quý thầy, cô giảng viên trường đại học Quy Nhơn, bản thân đã đọc nhiều luận văn thạc sĩ nghiên cứu về vấn đề tự học đã hoàn thành như: Luận văn thạc sĩ: “Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh các trường trung học phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Gia lai” của Võ Thành Nguyên, năm 2015 [10].
Luận văn thạc sĩ: “Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học cơ sở huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị” của Ngô Duy Hưng, năm 2016 [11]. Luận văn thạc sĩ: “ Quản lý hoạt động tự học của học sinh nội trú trường trung học cơ sở tại thủ đô Viêng Chăn – Nước cộng hòa nhân dân chủ Lào” của Souksamleung Sisomphone, năm 2017 [12]. Như vậy, vấn đề tự học của học sinh đã được nghiên cứu từ rất sớm trong lịch sử giáo dục và nó vẫn là vấn đề nóng bỏng cho các nhà nghiên cứu giáo dục hiện tại và tương lai, bởi vì tự học có vai trò quan trọng, quyết định mọi sự thành công trong học tập, là điều kiện đảm bảo hiệu quả, chất lượng của mọi quá trình giáo dục – đào tạo. Qua đó các đề tài đều nêu rõ những hạn chế, bất cập nhất định, mà nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế, bất cập là do biện pháp quản lý HĐTH của học sinh chưa thích hợp theo đặc điểm của mỗi địa phương, mỗi nhà trường, mỗi cấp học, mỗi bậc học.
Các tác giả đã đề xuất được các biện pháp khả thi và hợp lý với từng địa phương, 8 đơn vị. Các công trình cũng đã nêu rõ tầm quan trọng, vai trò của HĐTH, các biện pháp của nhà quản lý trong việc tổ chức, quản lý HĐTH của học sinh, sinh viên. Trên cơ sở đó, tôi đã tập trung tìm hiểu, nghiên cứu sâu về cơ sở lý luận của HĐTH, thực trạng và các biện pháp quản lý HĐTH, qua đó đề xuất các biện pháp quản lý nâng cao chất lượng HĐTH của HS DTTS ở các trường PT DTNT trên địa bàn tỉnh Phú Yên. Khái niệm chính của đề án 1.
Tự học Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Tự học chính là nỗ lực của bản thân người học, sự làm việc của bản thân người học một cách có kế hoạch trên tinh thần tự động học tập, lại cần phải có môi trường (tập thể để thảo luận) và sự quản lý chỉ đạo giúp vào” [13]. Vũ Văn Tảo: “Học cốt lõi là tự học, là quá trình phát triển nội tại, trong đó chủ thể tự thể hiện và biến đổi mình, tự làm phong phú giá trị con người bằng cách thu nhận, xử lý và điều chỉnh thông tin từ môi trường sống của chủ thể” [14]. Nguyễn Cảnh Toàn: “Tự học là tự mình động não sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp) và có khi còn cả cơ bắp (khi sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, cả động cơ, tình cảm, các nhân sinh quan, thế giới quan (trung thực khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó ngại khổ, kiên trì nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đố, biết biến khó khăn thành thuận lợi) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình” [15]. Theo tác giả Nguyễn Đức Trí: “Hoạt động độc lập, chủ yếu mang tính chất cá nhân của học sinh, sinh viên trong quá trình nhận thức học tập để cải biến nhân cách, nó vừa là phương tiện, vừa là mục tiêu của quá trình đào tạo nói chung ở trường.
Có hai loại tự học là tự học trên lớp và tự học ngoài giờ. HĐTH của học sinh, sinh viên trong giờ lên lớp thường được thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên bộ môn 9 như là một bộ phận, một bước, một hình thức tổ chức của quá trình dạy học. HĐTH ngoài lớp có thể thực hiện ở ký túc xá hoặc ở nhà, theo cá nhân hoặc theo nhóm. Đây là hoạt động chủ yếu của học sinh, sinh viên sau giờ lên lớp, được hướng dẫn hoặc tự phát nhưng rất cần được tổ chức và quản lý chặt chẽ để đảm bảo chất lượng dạy học và giáo dục” [16].
Từ các quan điểm trên, ta có thể nhận định chung rằng tự học là quá trình tự giác, tích cực, độc lập chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo của chính bản thân người học. Trong quá trình đó, người học thực sự là chủ thể của quá trình nhận thức, nỗ lực huy động các chức năng tâm lý, tiến hành hoạt động nhận thức nhằm đạt được mục tiêu đã định. Tự học được diễn ra dưới các dạng khác nhau: Tự học diễn ra dưới sự điều khiển trực tiếp của người dạy và những phương tiện kỹ thuật trên lớp; tự học diễn ra dưới sự điều khiển gián tiếp của người dạy; tự học qua mạng internet; tự học độc lập nhằm thoả mãn nhu cầu hiểu biết riêng, mở rộng tri thức ở bên ngoài, thường thì người học tự nghiên cứu, khám phá để giải quyết các vấn đề mà bản thân tự đặt ra. Qua những cách hiểu trên về việc tự học, ta thấy phạm vi của tự học là rất rộng, đề tài không nghiên cứu các dạng HĐTH độc lập của học sinh mà chỉ tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý HĐTH của học sinh trong và ngoài thời gian lên lớp, dưới sự tổ chức của nhà trường thông qua sự điều khiển trực tiếp hay gián tiếp của các lực lượng giáo dục trong toàn trường.
Quản lý hoạt động tự học Quản lý HĐTH là một trong những nội dung quan trọng của quản lý dạy học trong nhà trường. Quản lý HĐTH là quản lý các hoạt động học tập tích cực của người học và các điều kiện đảm bảo cho người học học tập tích cực, nhằm nâng cao hiệu quả học tập của người học. Quản lý HĐTH là sự tác động của chủ thể quản lý đến quá trình tự học của học sinh làm cho học sinh tích cực, chủ động tự chiếm lĩnh tri thức bằng sự cố gắng nỗ lực của chính mình và có liên quan chặt chẽ với quá trình tổ chức dạy học của giáo 10 viên. Như vậy, quản lý HĐTH là quá trình tác động sư phạm có mục đích, phương pháp, kế hoạch của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường đến quá trình tự học của học sinh nhằm thúc đẩy học sinh chủ động, tự giác, tích cực, tự chiếm lĩnh tri thức bằng sự nỗ lực của chính bản thân.
Nội dung quản lý HĐTH của học sinh bao gồm nhiều hoạt động: Quản lý mục tiêu tự học; quản lý nội dung tự học; quản lý phương pháp tự học; quản lý các điều kiện đảm bảo cho HĐTH; quản lý kết quả tự học.