Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CỦA CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Từ định hướng đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế QLGD là khâu then chốt và GD&ĐT có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam, các nghiên cứu về đổi mới QLGD, trong đó có các nghiên cứu về quản lý nhà trường, quản lý các hoạt động trong nhà trường được trển khai khá hệ thống và thu được những kết quả khả quan. Nghiên cứu về quản lý tổ chuyên môn (với chủ thể quản lý là hiệu trưởng nhà trường) không phải là vấn đề mới, tuy nhiên những nghiên cứu theo hướng này vẫn là những nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao. Vì rằng, nghiên cứu công tác quản lý tổ chuyên môn là một trong những nội dung quan trọng và cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.
Hơn lúc nào hết, yêu cầu thực hiện chương trình GDPT 2018 đòi hỏi các nhà QL phải đầu tư nghiên cứu tìm ra các biện pháp đổi mới công tác QL, biện pháp nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường. Nghiên cứu về quản lý hoạt động chuyên môn trong trường học được sự quan tâm của nhiều học viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành QLGD (tại khoa Quản lý Giáo dục của trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã có trên 80 đề tài nghiên cứu QL tổ chuyên môn ở nhiều khía cạnh khác nhau và được thực hiện ở tất cả các cấp học từ Mầm non, tiểu học, Trung học đến các Trung tâm dạy nghề cũng như các trường Đại học và Cao đẳng) [25]. 6 Theo trình tự thời gian, có thể kể đến một số nghiên cứu sau: Phùng Xuân Dự (2015) với đề tài "Quản lý sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học ở trường trung học phổ thông" [5] đã đưa ra những nội dung về quản lý chuyên môn nhưng chỉ hướng đến đối tượng là trung học phổ thông, Hà Huy Giáp (2015), nghiên cứu về "Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường tiểu học theo nghiên cứu bài học ở tỉnh Bắc Giang" [6] là đề tài đã nghiên cứu tổng quan về quy mô rộng hơn là tỉnh nhưng lại chỉ có đối tượng là trường tiểu học; Những nghiên cứu này hưởng ứng phòng trào đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn, đưa mô hình “nghiên cứu bài học” vào nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn ở các trường phổ thông. Hoàng Sỹ Hùng (2016) với nghiên cứu "Bồi dưỡng năng lực quản lý cho tổ trưởng chuyên môn ở trường Trung học cơ sở tại tỉnh Thanh Hóa" [11] đưa ra khung lý thuyết và thực trạng ở các trường THCS nhưng trên quy mô tỉnh; Ngô Thị Phương Thảo (2016) nghiên cứu đề tài "Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS ở Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực dạy học" [28] lại cũng là đề tài đưa ra nghiên cứu và thực trangk trong quy mô địa phương rộng lớn mà chỉ các trường THCS; đề tài "Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường mầm non quận Hoàng Mai" của Nguyễn Thị Thu Huyền (2016) [13] lại tiếp cận theo hướng ở các truonfg mầm non.
Các nghiên cứu này, dựa theo tiếp cận năng lực để xác định nội dung bồi dưỡng cho tổ trưởng chuyên môn và xác định hoạt động của tổ chuyên môn, từ đó đề xuất biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học của giáo viên nhưng chủ yếu là chỉ một khía cạnh là các trường tiểu học hoặc THCS hoặc mầm non mà chưa có sự phối kết hợp TH và THCS. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục và triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018, nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường phổ thông nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, yêu cầu của chương trình giáo 7 dục phổ thông 2018 cũng được triển khai. Có thể kể đến một số công trình như: Lê Thị Nguyệt Nga (2017) với nghiên cứu: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” [19]; nghiên cứu về “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông tại trường trung học cơ sở Thống Nhất, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội” của Trần Thị Lan Hương (2020) [12]; Bùi Quang Tân (2020) với nghiên cứu “Thực trạng và biện pháp quản lí hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới” [27]; Nguyễn Văn Thảo (2020) nghiên cứu về “Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn khoa học tự nhiên ở các trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới” [29]. Những điểm chung của các nghiên cứu này là: - Xác định khái quát những yêu cầu của đổi mới giáo dục phổ thông, của chương trình GDPT 2018 đặt ra với hoạt động dạy học và giáo dục của giáo viên các trường phổ thông; - Xác định vai trò của TCM trong nhà trường phổ thông trong việc hỗ trợ giáo viên của tổ đáp ứng được các yêu cầu của đổi mới giáo dục phổ thông, của chương trình GDPT 2018 đặt ra.
- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường phổ thông để đạt mục tiêu hỗ trợ giáo viên đáp ứng được các yêu cầu của đổi mới giáo dục phổ thông, của chương trình GDPT 2018 đặt ra. Các biện pháp này là những tác động của BGH nhà trường (trực tiếp là của hiệu trưởng) nhằm nâng cao nhận thức cho giáo viên về đổi mới giáo dục và chương trình GDPT 2018; từ đó triển khai các biện pháp quản lý theo các chức năng quản lý cơ bản (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá). Từ kết quả nghiên cứu tổng quan, có thể rút ra một số nhận xét: - Các nghiên cứu đều vận dụng lí thuyết quản lí giáo dục chung vào 8 quản lí hoạt động tổ chuyên môn ở trường phổ thông tại một địa phương cụ thể, góp phần khẳng định sự đúng đắn của các nguyên tắc, phương pháp quản lí giáo dục. - Các công trình nghiên cứu cơ bản đi sâu vào vấn đề quản lý hoạt động dạy học, quản lý chuyên môn trong các nhà trường phổ thông.
Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường phổ thông chưa được nghiên cứu nhiều. Đặc biệt quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong các trường TH&THCS hầu như chưa có công trình nào nghiên cứu. - Nghiên cứu về quản lý hoạt động chuyên môn cũng chủ yếu xoáy sâu vào quản lý các hoạt động dạy và học trong nhà trường. Các hoạt động chuyên môn khác chưa được quan tâm thỏa đáng.
- Nghiên cứu về quản lý hoạt động chuyên môn hay hoạt động dạy học chưa được nghiên cứu theo hướng hiệu trưởng quản lý hoạt động tổ chuyên môn thông qua chỉ đạo tổ trưởng các tổ chuyên môn. Tóm lại, chưa có nghiên cứu nào về quản lí hoạt động TCM ở trường TH&THCS địa bàn miền núi như huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng.Lục Ngạn, đặc biệt là nghiên cứu các biện pháp quản lí nhằm nâng cao chất lượng hoạt động TCM, đáp ứng yêu cầu của Chương trình GDPT theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Các khái niệm cơ bản 1. Tổ chuyên môn ở trường tiểu học và trung học cơ sở Điều lệ Trường tiểu học (Ban hành kèm theo Thông tư số 28/2020/TT- BGD&ĐT ngày 04 tháng 9 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) và Điều lệ trường THCS, trường phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2020/TT- BGDĐT ngày 15 tháng 9 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) nêu rõ: "TCM bao gồm GV, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục.
Mỗi tổ có ít nhất 3 thành viên. TCM có tổ trưởng, nếu có từ 7 thành viên trở lên thì có một tổ phó" [3]. 9 Nhiệm vụ TCM ở trường TH&THCS được xác định như sau: “Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần, tháng, năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và hoạt động giáo dục; Thực hiện bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, kiểm tra, đánh giá chất lượng, hiệu quả giảng dạy, giáo dục và quản lý sử dụng sách, thiết bị của các thành viên trong tổ theo kế hoạch của nhà trường; Tham gia đánh giá, xếp loại giáo viên theo quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học và giới thiệu tổ trưởng, tổ phó” [3]. Trong nhà trường TH&THCS, TCM là nơi trực tiếp triển khai toàn bộ các hoạt động giáo dục của nhà trường tới các GV và HS các lớp.
TCM có quan hệ cộng đồng, hợp tác với các tổ nghiệp vụ trong trường dưới sự QL, chỉ đạo của HT. TCM sẽ giúp điều hành và tổ chức thực hiện các hoạt động sư phạm và nghiệp vụ, trong đó TTCM cùng với tổ phó chuyên môn giúp HT quản lý GV, thực hiện các hoạt động giáo dục theo kế hoạch chung của nhà trường. TCM là nơi chịu trách nhiệm trực tiếp về chất lượng giảng dạy của GV và chất lượng học tập của HS trong khối lớp phụ trách. Ngoài ra TCM còn là đơn vị cơ sở cần xây dựng kế hoạch chung giúp các tổ viên xây dựng kế hoạch trong công tác CM của mình, là nơi đôn đốc, kiểm tra, theo dõi các hoạt động CM của từng giáo viên.
TCM là nơi tổ chức, tiến hành và trao đổi nghề nghiệp tự học, tự nâng cao trình độ nghiệp vụ CM, tố chức các giờ rút kinh nghiệm và tham gia tốt các phong trào trong tổ. Hoạt động của TCM có vai trò quyết định đến chất lượng giáo dục của nhà trường. Chính vì vậy, nếu HT quản lý tốt hoạt động của TCM thì sẽ nâng cao chất lượng GD của trường. Đặc điểm TCM ở trường TH&THCS khác với đặc điểm TCM ở các bậc học trên ở chỗ: giáo viên khối tiểu học là người dạy nhiều môn học trong một lớp chính vì vậy việc QL hoạt động TCM ở trường TH&THCS gặp nhiều khó khăn hơn so với việc QL chuyên môn ở các bậc học trên.