phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động học tập của trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non công lập theo tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động học tập của trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non công lập thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động học tập của trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non công lập thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA TRẺ 5-6 TUỔI Ở TRƢỜNG MẦM NON THEO TIẾP CẬN LẤY TRẺ LÀM TRUNG TÂM 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động học tập của trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non theo tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm Trong những năm gần đây, nhiều nhà nghiên cứu ở nước ta đã quan tâm đến vấn đề “dạy học lấy người học làm trung tâm”, phát huy tính tích cực nhận thức của người học trong quá trình dạy học. Theo Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt (1987), “Quá trình dạy học phải đảm bảo được sự thống nhất giữa vai trò tự giác, tích cực, độc lập của trò và vai trò chủ đạo của thầy” [28; tr 204]. Nguyễn Kì (1996) đưa ra khẩu hiệu hành động: “Tất cả vì năng lực tự học sáng tạo của học sinh thân yêu” [22; tr 121], trong đó chỉ rõ mô hình dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm.
Trong một số luận văn, luận án cũng đề cập đến vấn đề “dạy học lấy học sinh làm trung tâm”, như: Nguyễn Thị Kim Dung với đề tài “Khảo sát thực tiễn đổi mới phương pháp giảng dạy của các giáo viên trong Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh” [15]. Nguyễn Thị Tân Lương với “Thực trạng các biện pháp quản lí việc dạy học tích cực ở các trường THPT tại Quận 11, TP. Hồ Chí Minh”[25]… Trong các công trình nghiên cứu này, các tác giả đã làm nổi bật bản chất của dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm, phát huy tính độc lập nhận thức của học sinh, gia tăng sự tương tác đa chiều trong hoạt động dạy học, khảo sát và đánh giá thực trạng sử dụng các PPDH lấy người học làm trung tâm ở một số trường học.
Đây là đóng góp lớn của các tác giả khi khẳng định được việc dạy học phải hướng vào người học. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên chỉ nghiên cứu trên đối tượng học sinh và sinh viên. 8 Ở bậc học MN, trong luận án “Phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi học tập” tác giả Nguyễn Thị Hòa [19] đã nhìn nhận đứa trẻ là trung tâm, là người quyết định chính với việc học và chơi của trẻ, còn giáo viên là người tổ chức - hướng dẫn và tạo điều kiện cho trẻ tích cực hoạt động chiếm lĩnh những tri thức, kĩ năng. Tác giả Nguyễn Thị Ánh Tuyết với công trình nghiên cứu “Thực trạng việc vận dụng PPDH tích cực vào hoạt động dạy học cho trẻ 5-6 tuổi tại một số trường MN quận Bình Tân, TP.
Hồ Chí Minh” [33] đã tập trung tìm hiểu vấn đề dạy học tích cực, đồng thời đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc vận dụng các PPDH tích cực cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi. Đây là một trong số ít đề tài nói đến việc dạy học tích cực cho trẻ ở bậc học MN. Ngoài ra, nhóm tác giả Hoàng Thị Dinh, Nguyễn Thị Thanh Giang, Bùi Thị Kim Tuyến, Lương Thị Bình, Nguyễn Thị Quyên, Bùi Thị Lâm, Hoàng Thị Thu Hương (2017) đã cung cấp 6 tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục LTLTT cũng như hướng dẫn quy trình thực hiện các tiêu chí này cho các trường MN với tài liệu “Hướng dẫn thực hành áp dụng quan điểm giáo dục LTLTT trong trường MN ” [14]. Đây là điểm sáng mới, có đóng góp quan trọng của nhóm tác giả về quan điểm giáo dục LTLTT hiện nay.
Các nghiên cứu về quản lý hoạt động học tập của trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non theo tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm Trong những năm gần đây có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý nhà trường mầm non, quản lý cơ sở vật chất trường mầm non, phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non…Tuy nhiên, những vấn đề mang tính lý luận và thực tiễn về QL HĐHT của trẻ MN nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng chủ yếu chỉ mới tồn tại như những kinh nghiệm, những phát hiện được thể hiện trong các nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục trẻ ở trường MN nói chung hoặc báo cáo tổng kết công tác GD trẻ mà chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách tổng thể, toàn diện. 9 Tác giả Đặng Lộc Thọ trong bài viết “Tổ chức hoạt động giáo dục lấy trẻ làm trung tâm nhằm phát triển năng lực cho trẻ” (2017) đã đưa ra một số biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục theo quan điểm “lấy trẻ làm trung tâm”, đồng thời nhấn mạnh: việc tổ chức giờ học từ khâu chuẩn bị, tiến hành đến các hoạt động sau giờ học đều phải hướng đến mục tiêu phát huy tính tích cực, chủ động của trẻ, giúp trẻ học tập một cách hiệu quả, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo nên lớp người lao động mới thích ứng được với những yêu cầu mới của xã hội.[31] Tác giả Trần Văn Minh đã nghiên cứu “Tổ chức hoạt động âm nhạc trong trường mầm non theo quan điểm tiếp cận “lấy trẻ làm trung tâm”- thực trạng và giải pháp” (2017), trong đó khẳng định: quan điểm “lấy trẻ làm trung tâm” được thể hiện trong tất cả các yếu tố của quá trình giáo dục, từ việc xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp GD cho đến những hoạt động cụ thể của GV, như: lập kế hoạch, xây dựng môi trường GD, tổ chức hoạt động.[26] Trong tài liệu “Tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường MN” (2016), Bộ GD&ĐT đã giới thiệu 8 tiêu chí thực hành áp dụng quan điểm GD lấy trẻ làm trung tâm trong tổ chức hoạt động học với 30 chỉ số, gồm: các tiêu chí về chuẩn bị hoạt động học, tổ chức hoạt động học.[10] Tóm lại, cho đến nay, các nghiên cứu về tổ chức hoạt động học tập cho trẻ MN theo tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm trong một chừng mực nhất định đã đề cập đến cách thức tổ chức HĐHT để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ, tập trung làm rõ một số nội dung về xây dựng môi trường học tập, đổi mới phương pháp tổ chức HĐHT…, tuy nhiên cho đến nay chưa có một công trình nào đi sâu nghiên cứu về quản lý HĐHT của trẻ 5-6 tuổi theo tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm ở các trường MN tỉnh Thanh Hóa. Từ thực tế đó, việc lựa chọn nghiên cứu “Quản lý hoạt động học tập của trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non công lập Thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa theo tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm” là cần thiết nhằm góp phần 10 nâng cao chất lượng giáo dục mầm non Thành phố Thanh Hóa, từ đó đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Quản lý Quản lý là một hoạt động phổ biến và cần thiết, được diễn ra trong mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và có liên quan đến mọi hoạt động của con người. Từ điển Tiếng Việt chỉ rõ: “Quản lý là tổ chức, điều khiển hoạt động theo những yêu cầu nhất định của một đơn vị, cơ quan" [34]. Tác giả Mariparker Follit cho rằng: "Quản lý là một nghệ thuật đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua việc điều khiển, phối hợp, hướng dẫn, chỉ huy hoạt động của người khác" [dẫn theo 21]. Quản lý có các chức năng cơ bản là: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá.
Các chức năng này đồng thời cũng là quy trình của quản lý. Như vậy, trong các quan niệm về quản lý đều có điểm chung khi cho rằng, quản lý là: - Hoạt động có định hướng, có mục đích để thực hiện các chức năng quản lý nhằm đạt được mục đích đề ra của tổ chức. - Điều phối các hoạt động của các cá nhân trong một tổ chức hay nhóm xã hội nhằm hướng tới mục đích chung. Từ những quan niệm trên, trong phạm vi luận văn này chúng tôi quan niệm: "Quản lý là những tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức".
Hoạt động học tập của trẻ 5-6 tuổi theo tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm - Quan điểm “lấy trẻ làm trung tâm” trong tổ chức hoạt động học tập cho trẻ ở trường mầm non Mỗi trẻ em là một con người riêng biệt, có sự khác nhau rõ ràng về trí tuệ, tình cảm, thể chất, điều kiện gia đình, hoàn cảnh sống và học tập, thành phần dân tộc,…Vì vậy, mỗi đứa trẻ khác nhau sẽ có cách tiếp nhận thông tin và khả năng học tập cũng khác nhau. 11 Trong GDMN, “giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” được hiểu là tất cả các hoạt động giáo dục đều phải dựa trên nhu cầu, hứng thú và khả năng của từng trẻ. Việc giáo dục và rèn luyện phải luôn hướng đến trẻ, tạo cơ hội để mỗi trẻ được bộc lộ hết thế mạnh, khả năng vốn có của mình. Hoạt động học tập của trẻ ở trường MN bao gồm 2 hoạt động diễn ra đồng thời, đó là hoạt động hướng dẫn có chủ đích của GVMN và hoạt động học của trẻ.
Trong quá trình tổ chức HĐHT, giáo viên giữ vai trò chủ đạo, là người tổ chức, hướng dẫn, làm mẫu, gợi ý, khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động; còn trẻ là chủ thể tự giác, tích cực, chủ động tham gia vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức để tự lĩnh hội tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo phù hợp với nhu cầu, hứng thú và khả năng của bản thân. Trong HĐHT, mỗi trẻ có hứng thú và khả năng học tập khác nhau. Khi người lớn và GVMN nắm được đặc điểm riêng của trẻ, có biện pháp tác động phù hợp với trẻ sẽ giúp cho quá trình học tập của trẻ diễn ra một cách thuận lợi, nhẹ nhàng nhưng vẫn rất hiệu quả.