Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRẺ Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1.1: Khái niệm Trong nghiên cứu khoa học có rất nhiều quan niệm về quản lý, theo những cách tiếp cận khác nhau. Quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, chỉ đạo kiểm tra theo góc độ tổ chức. Theo góc độ điều khiển thì quản lý là lái, là điều khiển, điều chỉnh.
Theo cách tiếp cận hệ thống thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm tổ chức, phối hợp hoạt động của con người trong quá trình sản xuất để đạt được mục đích đã định. Theo từ điển Tiếng Việt 1998: “ Quản lý là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định” [26, Tr.34] Từ nhiều cách diễn đạt khái niệm về quản lý khác nhau, quản lý được hiểu là: quản lý là một quá trình tác động có sự định hướng, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong quá trình hoạt động của một tổ chức nhằm đạt được mục tiêu đề ra [2]. Chức năng của quản lý Quản lý có 4 chức năng cơ bản sau [3] : - Chức năng lập kế hoạch là bước quan trọng cơ bản nhất trong số các bước nhằm đặt ra khối lượng công việc, xác định mục tiêu, đề ra tổng quan các công việc phải làm, đặt ra quy chuẩn, xây dựng phương pháp, chọn cách thức để tổ chức đạt đến mục tiêu đã chọn. Như vậy ta có thể nhận thấy lập kế hoạch là đề ra những vấn đề, những dự định của chủ thể quản lý để đạt được mục tiêu, mục đích yêu cầu - Xây dựng những quy chế đặt ra mối quan hệ giữa các thành viên trong tổ chức, giữa các bộ phận trong tổ chức được thể hiện trong bước chức năng tổ chức.
Chủ thể quản lý tác động đến các khâu, các mắt xích trong tổ chức và đối tượng quản lý để đạt hiệu quả cao nhất qua việc xác định có tính định tính và định lượng chức năng nhiệm vụ giữa các thành viên, giữa các bộ phận. Thực hiện được những định hướng, chủ trương 10 của kế hoạch: Lênin đã từng nói về công tác tổ chức: “Hãy cho tôi một tổ chức những người Bônsêvích chân chính có kỷ luật, tôi sẽ làm đảo tung đất nước Nga bảo thủ, man rợ”. - Một trong những công việc thường xuyên của của người quản lý là thực hiện chức năng chỉ đạo, phải đặt tất cả mọi hoạt động của bộ máy trong tầm quan sát và xử lý, ứng xử kịp thời đảm bảo cho người bị quản lý luôn luôn phát huy tính tự giác và tính kỷ luật. Nói một cách khái quát nhất đây là quá trình tác động gây ảnh hưởng đến khách thể quản lý của chủ thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã định.
- Nhiệm vụ quan trọng của người quản lý là thực hiện chức năng kiểm tra đánh giá. Trong công tác lãnh đạo và quản lý, chỉ huy, Bác Hồ đã từng nói: “Không có kiểm tra đánh giá coi như không có lãnh đạo” Từ đó ta có thể nhận thấy vai trò kiểm tra đánh giá, rút ra bài học điều chỉnh mọi hoạt động của khách thể quản lý là việc làm rất quan trọng của chủ thể quản lý. Hoạt động giáo dục trẻ tại các trường mầm non 1. Khái niệm hoạt động giáo dục - Hoạt động giáo dục có thể hiểu theo hai cấp độ: - Theo nghĩa rộng: Hoạt động giáo dục là loại hình hoạt động đặc thù của xã hội loài người nhằm tái sản xuất những nhu cầu của và năng lực của con người để duy trì phát triển xã hội, để hoàn thiện các mối quan hệ xã hội thông qua các hình thức, nội dung, biện pháp tác động có hệ thống, có phương pháp, có chủ định đến đối tượng nhằm hình thành, phát triển, hoàn thiện nhân cách trên tất cả các mặt đức, trí, thể, mĩ [27].
- Theo nghĩa hẹp: Hoạt động giáo dục là hoạt động sư phạm được tổ chức trong nhà trường một cách có kế hoạch, có mục đích. Trong đó dưới vai trò chủ đạo của nhà giáo dục, người được giáo dục tích cực, chủ động tự giáo dục, tự rèn luyện nhằm hình thành cơ sở của thế giới quan nhân sinh quan khoa học, những phẩm chất, nét tính cách của người công dân người lao động [27]. Nội dung giáo dục trẻ tại các trường mầm non - Nội dung hoạt động giáo dục trẻ mầm non được xác định theo chương trình 11 giáo dục mầm non quy định tại chương trình Giáo dục mầm non (Ban hành kèm theo Thông tư số: 17 /2009/TT-BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) bao gồm những nội dung sau: - Nội dung chương trình giáo dục nhà trẻ: “ Chương trình giáo dục nhà trẻ nhằm giúp trẻ từ 3 tháng tuổi đến 3 tuổi phát triển hài hòa về các mặt thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm- xã hội và thẩm mĩ” [5,Tr. * Phát triển thể chất - Khoẻ mạnh, cân nặng và chiều cao phát triển bình thường theo lứa tuổi.
- Thích nghi với chế độ sinh hoạt ở nhà trẻ. - Thực hiện được vận động cơ bản theo độ tuổi. - Có một số tố chất vận động ban đầu (nhanh nhẹn, khéo léo, thăng bằng cơ thể). - Có khả năng phối hợp khéo léo cử động bàn tay, ngón tay.
- Có khả năng làm được một số việc tự phục vụ trong ăn, ngủ và vệ sinh cá nhân. * Phát triển nhận thức - Thích tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh. - Có sự nhạy cảm của các giác quan. - Có khả năng quan sát, nhận xét, ghi nhớ và diễn đạt hiểu biết bằng những câu nói đơn giản.
- Có một số hiểu biết ban đầu về bản thân và các sự vật, hiện tượng gần gũi quen thuộc. * Phát triển ngôn ngữ - Nghe hiểu được các yêu cầu đơn giản bằng lời nói. - Biết hỏi và trả lời một số câu hỏi đơn giản bằng lời nói, cử chỉ. - Sử dụng lời nói để giao tiếp, diễn đạt nhu cầu.
- Có khả năng cảm nhận vần điệu, nhịp điệu của câu thơ và ngữ điệu của lời nói. - Hồn nhiên trong giao tiếp. * Phát triển tình cảm, kỹ năng xã hội và thẩm mĩ - Có ý thức về bản thân, mạnh dạn giao tiếp với những người gần gũi. 12 - Có khả năng cảm nhận và biểu lộ cảm xúc với con người, sự vật gần gũi.
- Thực hiện được một số quy định đơn giản trong sinh hoạt. - Thích nghe hát, hát và vận động theo nhạc; thích vẽ, xé dán, xếp hình… * Nội dung chương trình giáo dục mẫu giáo: “ Chương trình giáo dục mẫu giáo nhằm giúp trẻ em từ 3 đến 6 tuổi phát triển hài hòa về các mặt thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm, kỹ năng xã hội và thẩm mỹ, chuẩn bị cho trẻ vào học ở tiểu học” [5,Tr. * Phát triển thể chất: - Khoẻ mạnh, cân nặng và chiều cao phát triển bình thường theo lứa tuổi. - Thực hiện được các vận động cơ bản một cách vững vàng, đúng tư thế.
- Có khả năng phối hợp các giác quan và vận động; vận động nhịp nhàng, biết định hướng trong không gian. - Có kĩ năng trong một số hoạt động cần sự khéo léo của đôi tay. - Có một số hiểu biết về thực phẩm và ích lợi của việc ăn uống đối với sức khoẻ. - Có một số thói quen, kĩ năng tốt trong ăn uống, giữ gìn sức khoẻ và đảm bảo sự an toàn của bản thân.
* Phát triển nhận thức: - Ham hiểu biết, thích khám phá, tìm tòi các sự vật, hiện tượng xung quanh. - Có khả năng quan sát, so sánh, phân loại, phán đoán, chú ý, ghi nhớ có chủ định. - Có khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề đơn giản theo những cách khác nhau. - Có khả năng diễn đạt sự hiểu biết bằng các cách khác nhau (bằng hành động, hình ảnh, lời nói.) với ngôn ngữ nói là chủ yếu.
- Có một số hiểu biết ban đầu về con người, sự vật, hiện tượng xung quanh và một số khái niệm sơ đẳng về toán. * Phát triển ngôn ngữ: - Có khả năng lắng nghe, hiểu lời nói trong giao tiếp hằng ngày. - Có khả năng biểu đạt bằng nhiều cách khác nhau (lời nói, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ…). 13 - Diễn đạt rõ ràng và giao tiếp có văn hoá trong cuộc sống hàng ngày.
- Có khả năng nghe và kể lại sự việc, kể lại truyện. - Có khả năng cảm nhận vần điệu, nhịp điệu của bài thơ, ca dao, đồng dao phù hợp với độ tuổi. - Có một số kĩ năng ban đầu về việc đọc và viết. * Phát triển tình cảm và kỹ năng xã hội: - Có ý thức về bản thân.
- Có khả năng nhận biết và thể hiện tình cảm với con người, sự vật, hiện tượng xung quanh. - Có một số phẩm chất cá nhân: mạnh dạn, tự tin, tự lực. - Có một số kĩ năng sống: tôn trọng, hợp tác, thân thiện, quan tâm, chia sẻ. - Thực hiện một số qui tắc, qui định trong sinh hoạt ở gia đình, trường lớp mầm non, cộng đồng gần gũi.
* Phát triển thẩm mĩ: - Có khả năng cảm nhận vẻ đẹp trong thiên nhiên, cuộc sống và trong tác phẩm nghệ thuật. - Có khả năng thể hiện cảm xúc, sáng tạo trong các hoạt động âm nhạc, tạo hình. - Yêu thích, hào hứng tham gia vào các hoạt động nghệ thuật. Quản lý hoạt động giáo dục trẻ ở trường mầm non 1.
Khái niệm quản lý hoạt động giáo dục trẻ tại các trường mầm non - Trên cơ sở phân tích các khái niệm công cụ nghiên cứu đề tài luận văn như: quản lý, hoạt động giáo dục trẻ mầm non, chúng tôi xây dựng khái niệm quản lý hoạt động giáo dục trẻ mầm non như sau: - “ Quản lý hoạt động giáo dục trẻ tại các trường mầm non là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, phù hợp quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm phát triển và nâng cao chất lượng các thành tố của quá trình giáo dục, làm cho hoạt động giáo dục trẻ mầm non tiến đến mục đích đã được đề ra của nhà trường” [16,Tr.Nội dung quản lý hoạt động giáo dục trẻ ở trường mầm non Quản lý mục tiêu giáo dục trẻ 14 Nhà quản lý cần xác định rõ mục tiêu hoạt động giáo dục trẻ ở trường, từ đó đặt ra các yêu cầu về các điều kiện thiết yếu khác để nhằm đáp ứng mục tiêu.
