phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục thì luận văn đƣợc trình bày trong ba chƣơng. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 ở trƣờng THPT Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 ở các trƣờng THPT huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dƣơng Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 ở các trƣờng THPT huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dƣơng 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Vấn đề hoạt động dạy học trong trƣờng học đã đƣợc tiến hành nghiên cứu bởi nhiều nhà giáo dục trên thế giới và trong nƣớc. - Hoạt động dạy học của giáo viên là một mặt của hoạt động sƣ phạm [31] Trƣớc đây, ngƣời ta hiểu hoạt động sƣ phạm chỉ là hoạt động của ngƣời thầy.
Ngƣời thầy đóng vai trò trung tâm trong quá trình dạy và học. Trong hoạt động sƣ phạm, ngƣời thầy chủ động từ việc chuẩn bị nội dung giảng dạy, phƣơng pháp truyền thụ, đến những lời chỉ dẫn, những câu hỏi, v. Còn học sinh HS tiếp nhận thụ động, học thuộc để trả bài”. Ngƣời thầy giữ chìa khoá tri thức”, cánh cửa tri thức chỉ có thể mở ra từ phía hoạt động của ngƣời thầy.
Quan niệm này hiện nay đã l i thời, bị vƣợt qua. Vì rằng, từ góc độ khoa học sƣ phạm, quan niệm trên chỉ chú trọng hoạt động một mặt, hoạt động của ngƣời thầy mà không thấy đƣợc mặt kia của hoạt động sƣ phạm là hoạt động của trò. - Theo quan điểm lý thuyết về dạy học hiện đại, hoạt động dạy học bao gồm hoạt động của thầy và trò. Nhà tâm lý học A.Mentriskaia viết: Hai hoạt động của thầy và trò là hai mặt của một hoạt động” [1].
- Hoạt động dạy học ở đây đƣợc xem xét trong tƣơng quan giữa hoạt động của ngƣời dạy - ngƣời lớn, và hoạt động của trẻ” - ngƣời học. Trong tƣơng quan giữa hoạt động của ngƣời dạy và hoạt động của ngƣời học, hoạt động dạy học của ngƣời thầy hƣớng về mục tiêu của hoạt động dạy học: … hoạt động dạy và học là nhằm hình thành và phát triển nhân cách ở ngƣời học” [19]. Lí luận giáo dục hiện đại đã chỉ ra tính đặc thù của hoạt động dạy học. 7 Hoạt động dạy học là hoạt động tƣơng tác.
Xem xét hoạt động của thầy đều có liên quan đến hoạt động của trò và ngƣợc lại. Nhìn từ góc độ tính chủ thể của hoạt động sƣ phạm, để hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS đƣợc tiến hành thì không thể thiếu vai trò của chủ thể. Trong hoạt động dạy học, chủ thể hoạt động là ngƣời dạy giáo viên và ngƣời học học sinh. Ngƣời học là chủ thể của hoạt động học, ngƣời dạy là chủ thể của hoạt động dạy.
Thầy và trò là những chủ thể cùng nhau hoạt động, duy trì, tiếp nối hoạt động. Đối tƣợng của hoạt động học tập là lĩnh hội các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo. Mục tiêu của hoạt động dạy học là hình thành và phát triển nhân cách, năng lực của ngƣời học. Chính vì hoạt động dạy và học có chung mục tiêu cho nên hoạt động dạy và học luôn tƣơng tác trong mối quan hệ cung - cầu”, nhân - quả”.
Không thể nói đơn giản thầy hay trò đóng vai trò chủ động” hay thụ động”. Đã là hoạt động thì tính chủ động là thuộc tính của cả hai bên. Thầy tích cực, chủ động trong hoạt động dạy và trò tích cực, chủ động tham gia hoạt động học. Hoạt động dạy học của GV mang ý nghĩa là phƣơng tiện, là công cụ h trợ thúc đẩy hoạt động học của HS đúng hƣớng và hiệu quả.
Năng lực ngƣời giáo viên là khả năng thực hiện các hoạt động dạy học với chất lƣợng cao”. - Từ việc hiểu đặc trƣng của hoạt động dạy học, mối quan hệ của hoạt động dạy và hoạt động học nhƣ trên, có thể thấy hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS có tính độc lập tƣơng đối. Trong đó, thầy là chủ thể của hoạt động dạy, trò là chủ thể của hoạt động học. Mặc dù hoạt động dạy và học cùng chung mục tiêu nhƣng ở m i hoạt động có những yêu cầu, đặc điểm riêng.
Ví dụ, trong dạy học, GV có những hoạt động trụ cột” mà giờ học nào, quy trình dạy học nào GV cũng buộc phải tuân thủ. Những hoạt động này là thƣớc đo năng lực nghề nghiệp của GV. Thực hiện những hoạt động này kết quả đến đâu, một trong các yếu tố mang tính quyết định là tay nghề” của GV. Năng lực nghề nghiệp của GV góp phần quyết định kết quả đào tạo.
Trên thế giới, từ những năm 90 của thế k XX và ngày nay, dạy học định hƣớng kết quả đầu ra 8 thành xu hƣớng giáo dục quốc tế. Quá trình dạy học cùng với việc phát huy vài trò trung tâm của ngƣời học, năng lực của ngƣời thầy rất đƣợc chú trọng. Ngay cả John Dewey, nhà giáo dục ngƣời Mỹ chủ trƣơng lấy ngƣời học làm trung tâm nhƣng cũng đòi hỏi rất cao ở ngƣời thầy: Hãy tôn trọng trẻ em, tôn trọng chúng đến cùng, song hãy tôn trọng cả bản thân chúng ta [ngƣời lớn] nữa” [21] - Ở Việt Nam, nhận thức về hoạt động của ngƣời dạy học nhƣ một hoạt động nghề nghiệp xuất phát từ tính đặc thù của hoạt động dạy học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản quy định chuẩn nghề nghiệp dạy học [9]. Đây là yêu cầu chung về hoạt động dạy học cho tất cả giáo viên trong dạy các môn học ở trƣờng phổ thông.
- Trong xu thế phát triển của khoa học, kỹ thuật trên thế giới ngày nay, nền giáo dục của m i quốc gia đều phải đƣợc đổi mới, cải cách để đào tạo nguồn nhân lực phù hợp trình độ phát triển kinh tế, văn hóa của quốc gia và quốc tế. Để đáp ứng yêu cầu này, cần thiết phải nghiên cứu hoạt động dạy của GV và hoạt động học của HS xuất phát từ thực tiễn của m i quốc gia, dân tộc và xu thế phát triển của thế giới ngày nay. - Với chủ trƣơng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo nghị quyết Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI, trong tình hình GV đang lúng túng trong tổ chức các hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực, việc nghiên cứu hoạt động dạy của GV quy nó vào các phạm trù dễ nắm bắt là một yêu cầu bức thiết đáp ứng xu thế phát triển của nhà trƣờng phổ thông trong thời kỳ mới của đất nƣớc. - Tuy nhiên, nói đến vấn đề hoạt động của GV không có nghĩa là chỉ tập trung đề cao vai trò của GV trong hoạt động dạy và học.
Cần phải thấy hoạt động của ngƣời thầy trong dạy học là một mặt của hoạt động sƣ phạm nói chung. Hoạt động dạy học của ngƣời thầy là hệ thống các hành động để tổ chức điều khiển hoạt động của HS nhằm hình thành và phát triển năng lực và phẩm chất để hoàn thiện nhân cách ở ngƣời học. Nói cách khác, hoạt động dạy cũng 9 bao hàm nội dung cốt lõi là tổ chức các hoạt động học để ngƣời học chủ động tiếp nhận tri thức, hình thành và phát triển năng lực một cách phù hợp. Vấn đề quản lý hoạt động dạy học trong trƣờng học đã đƣợc tiến hành nghiên cứu bởi nhiều nhà giáo dục trên thế giới và trong nƣớc: - Năm 2011, một nghiên cứu tại Mỹ về vai trò của hiệu trƣởng trong các định hƣớng nhằm nâng cao chất lƣợng quản lý hoạt động dạy và học đã đƣợc tài trợ bởi Trung tâm nghiên cứu về tƣơng lai của hoạt động dạy và học.
Kết quả nghiên cứu đã đề xuất các chiến lƣợc nhằm cải cách chính sách quản lý hoạt động dạy học cho các cấp quản lý ở trƣờng học. - Tại Cộng hòa Nam Phi, Bộ Giáo dục cũng đã xây dựng bộ tài liệu hƣớng dẫn về quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục từ năm 2008. - Taylor, A and F Hill 1997 và tập thể các nhà khoa học nghiên cứu về quản lý dạy học theo tiếp cận đánh giá, các nhà khoa học cho rằng đánh giá tác động đến việc học và dạy ở mức độ chiến lƣợc hơn [Dẫn theo 26]. - Quality Assurance for University Teaching: Issues and Approaches 1993 , nhóm nghiên cứu của Đại học Ulster Roger E llis, [28] nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo quan điểm đảm bảo chất lƣợng, các tác giả đề cập đến mục đích của giảng dạy là học tập, vì vậy, chất lƣợng của giảng dạy phải phù hợp với sự thúc đẩy học tập của ngƣời học.
Để đảm bảo chất lƣợng dạy học cần chính xác hóa các tiêu chuẩn, xác định các chức năng và quy trình chủ yếu nhằm đạt các tiêu chuẩn, giám sát điều chỉnh quá trình thực hiện để đạt đƣợc các tiêu chuẩn xác định và cần có hồ sơ rõ ràng về mức độ đạt đƣợc các tiêu chuẩn để đánh giá. - Tại Việt nam, vấn đề đổi mới, cải cách trong quản lý hoạt động dạy và học phổ thông cũng đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu, nhƣ: + Nguyễn Hữu Dũng 2006. Nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học ở trƣờng THPT theo hƣớng nâng cao chất lƣợng. Tác giả đã xác định vài trò chủ đạo 10 và then chốt của hiệu trƣờng trong việc đảm bảo và nâng cao chất lƣợng hoạt động dạy học tại trƣờng THPT từ đó đề xuất những biện pháp của hiệu trƣởng nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động ở các trƣờng THPT tại thành phố Đà Nẵng [14].
+ Tôn Thân (2011), Phan Văn Kha 2011 và một số tác giả nghiên cứu về vai trò của hiệu trƣởng trong công tác quản lý hoạt động dạy và học ở trƣờng phổ thông nhƣ: Nguyễn Anh Thuấn 2012 , Đầu Thị Thu 2012. + Vấn đề nâng cao chất lƣợng đội ngũ giáo viên trong quản lý hoạt động dạy và học cũng đã đƣợc nghiên cứu bởi tác giả Trần Ngọc Giao 2012 , Nguyễn Hữu Độ 2011 , Đ Thị Bích Loan 2011. + Ngoài ra, còn có các tác giả nghiên cứu về chất lƣợng công tác quản lý hoạt động dạy và học, nhƣ tác giả Trần Trọng Hà 2011 .