phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quá trình dạy học và quản lý HĐDH trong nhà trƣờng. Thực trạng hoạt động dạy học và quản lý HĐDH ở các trƣờng trung cấp nghề quân đội. Một số biện pháp quản lý HĐDH ở các trƣờng trung cấp nghề quân đội.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUÁ TRÌNH DẠY HỌC VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRONG NHÀ TRƢỜNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Ngày nay vấn đề nhân lực đã trở thành yếu tố cơ bản, quyết định đối với sự phát triển, thịnh vƣợng và trƣờng tồn của mỗi quốc gia. Nhận thức đƣợc điều đó nên tất cả các nƣớc đều muốn có cho mình một nguồn lực lao động đông đảo về số, mạnh mẽ về chất lƣợng. Do vậy, vai trò của ngành giáo dục và đào tạo đã đƣợc đặt lên vị trí đặc biệt quan trọng.
Việt Nam chúng ta, cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế xã hội, ngành giáo dục đã thu đƣợc nhiều thành tựu lớn. Tuy nhiên vẫn còn có những vấn đề bức xúc tồn tại đồi hỏi phải có giải pháp cải tiến để hoàn thiện nhƣ: Chƣơng trình dạy và học, sách giáo khoa, đồ dùng trang thiết bị phục vụ dạy và học, PPDH , học tập., trong đó vai trò lãnh đạo, quản lý nhà trƣờng, cụ thể là quản lý HĐDH mang yếu tố quyết định. Nhƣ chúng ta đã biết dạy học và quản lý quá trình dạy học đƣợc hình thành và phát triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội. Ngƣợc dòng lịch sử cho chúng ta thấy, ngay từ thời cổ đại vấn đề dạy học đã đƣợc nhiều nhà triết học đồng thời là nhà GD ở cả phƣơng Đông phƣơng Tây quan tâm đề cập đến.
Có thể điểm qua một vài tƣ tƣởng và công trình cụ thể sau đây: - Platon (429-347)TrCN, quan điểm của ông mặc dầu còn hạn chế về mặt bình đẳng giới trong giáo dục, nhƣng ông đã khẳng định đƣợc vai trò tất yếu của giáo dục trong xã hội, tính quyết định của chính trị đối với giáo dục. Các tƣ tƣởng đó đã phần nào nói lên tầm quan trọng của thể chế xã hội đối với giáo dục nói chung và dạy học nói riêng. - Xôcrat (469-339)TrCN, ông quan điểm giáo dục phải giúp con ngƣời tìm thấy, tự khẳng định chính bản thân mình và để nâng cao hiệu quả dạy học 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thì cần phải có phƣơng pháp giúp thế hệ trẻ từng bƣớc tự khẳng định, tự phát hiện tri thức mới, phù hợp với chân lý. - Khổng Tử (551- 475)TrCN, với quan điểm về phƣơng pháp dạy học là: dùng cách gợi mở, đi từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhƣng vẫn đòi hỏi ngƣời học phải tích cực suy nghĩ, đòi hỏi học trò phải luyện tập, phải hình thành nề nếp, thói quen trong học tập và học không biết chán, dạy không biết mỏi.
- Cuối thế kỷ XVI, chủ nghĩa Tƣ bản bắt đầu xuất hiện, lúc này vấn đề dạy học và quản lý dạy học đã thực sự đƣợc nhiều nhà giáo dục quan tâm. Tiêu biểu là J.ACômexki (1952-1670), ông đã đƣa ra các nguyên tắc dạy học nhƣ: nguyên tắc trực quan, nguyên tắc nhất quán, nguyên tắc đảm bảo tính khoa học, tính hệ thống và rất nhiều nguyên tắc dạy học hiện vẫn đƣợc sử dụng. Qua đó cho thấy hiệu quả dạy học có liên quan rất lớn đến chất lƣợng ngƣời dạy trong việc vận dụng các nguyên tắc dạy học. - Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khoa học giáo dục thực sự có biến đổi về lƣợng và chất.
Những vấn đề chủ yếu trong các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lê Nin đã thực sự định hƣớng cho hoạt động giáo dục là các quy luật về “sự hình thành cá nhân con ngƣời”,“tính quy định về kinh tế-xã hội đối với giáo dục. Các quy luật đó đặt ra những yêu cầu đối với quản lý giáo dục và tính ƣu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phƣơng tiện và điều kiện cần thiết cho giáo dục. Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lê Nin, nhiều nhà khoa học Liên Xô (cũ) đã có đƣợc các thành tựu khoa học đáng trân trọng về quản lý giáo dục và quản lý HDDH. Khoa học quản lý giáo dục ở Việt Nam tuy mới hình thành trong những năm gần đây nhƣng cũng có nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục đạt đƣợc những thành tựu nhất định khi nghiên cứu về lĩnh vực này.
Trƣớc hết phải nói đến quan điểm về phát triển giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 - 1969). Bằng việc kế thừa những tinh hoa của các tƣ tƣởng giáo dục tiên tiến và vận dụng sáng tạo phƣơng pháp luận của triết học Mác - Lê Nin, Ngƣời đã để lại cho chúng ta những nền tảng lý luận về: vai trò của giáo dục, định hƣớng phát triển giáo dục, mục đích dạy học, các nguyên lý dạy học, các phƣơng thức dạy học, vai trò của quản lý và cán bộ quản lý giáo dục,. Hệ thống tƣ tƣởng của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục có giá trị rất cao trong quá trình phát triển lý luận dạy học, lý luận giáo dục của nền giáo dục cách mạng Việt Nam. Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lê Nin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, làm kim chỉ nam cho các nhà KH Việt Nam tiếp cận QLGD, quản lý trƣờng học, quản lý HĐDH.
Bằng sự tổng hoà các tri thức của QLGD, Giáo dục học, Tâm lý học, Xã hội học, Kinh tế học,.,các nhà khoa học đã thể hiện trong các công trình nghiên cứu của mình một cách khoa học về các khái niệm quản lý, QLGD, quản lý trƣờng học, quản lý HĐDH cùng các chức năng, nguyên tắc, phƣơng pháp quản lý,. Vào năm 2001, Viện Khoa học GD Việt Nam đã cho xuất bản tuyển tập Giáo dục học - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của Cố GS Hà Thế Ngữ (1929-1990). Qua việc trình bày về đối tƣợng nghiên cứu và cấu trúc của khoa học QLGD, khái niệm cơ bản của lý luận QLGD, những nguyên tắc QLGD, quản lý nhà trƣờng và những quy luật của giáo dục,.Giáo sƣ Hà Thế Ngữ đã để lại nhiều tri thức về phƣơng pháp luận nghiên cứu có giá trị cao trong QLGD và quản lý HĐDH. Thực tế còn rất nhiều công trình nghiên cứu, giáo trình, bài giảng về quản lý, QLGD, quản lý HĐDH của các tác giả: Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Lân, Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Quang Uẩn, Đặng Quốc Bảo,.,và một số luận văn thạc sỹ của các bạn đồng nghiệp đi trƣớc, nhƣng ở đây chúng tôi là những ngƣời đã, đang làm công tác chỉ đạo chuyên môn ở các trƣờng trung cấp nghề, với mong muốn đi sâu hơn, cụ thể hơn vào vấn đề nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp quản lý HĐDH ở các trƣờng trung cấp nghề quân đội sát với thực tế của từng trƣờng, khu vực, địa phƣơng làm cơ sở phục vụ công tác chỉ đạo của Cục Nhà trƣờng.
Đó chính là mục tiêu của chúng tôi cần đƣợc nghiên cứu, thể hiện trong luận văn này. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về quản lý Quản lý là một chức năng lao động - xã hội bắt nguồn từ tính chất xã hội của lao động. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngay từ khi con ngƣời bắt đầu hình thành nhóm, đã biết phối hợp các nỗ lực cá nhân để thực hiện mục tiêu duy trì sự sống., Từ khi xuất hiện nền sản xuất xã hội, nhu cầu phối hợp các hoạt động riêng lẻ càng tăng lên.
Bất cứ một tổ chức, một lĩnh vực nào, từ sự hoạt động của nền kinh tế quốc dân, của một doanh nghiệp, một đơn vị hành chính sự nghiệp. đến một tập thể nhỏ nh- ƣ tổ chuyên môn, tổ sản xuất, bao giờ cũng có hai phân hệ : Ngƣời quản lý và đối tƣợng đƣợc quản lý. Sự cần thiết của quản lý trong một tập thể lao động đƣợc K.Marx viết : "Tất cả mọi lao động trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tƣơng đối lớn, thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung, phát sinh từ vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những cơ quan độc lập của nó. Một ngƣời độc tấu vĩ cầm riêng lẻ tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trƣởng "(K.Marx và Ăng Ghen-toàn tập, tập 23 trang 34-NXB Chính trị quốc gia).Marx đã lột tả đƣợc bản chất quản lý là một hoạt động lao động để điều khiển lao động, một hoạt động tất yếu vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển của xã hội loài ngƣời.
Quản lý đã trở thành một hoạt động phổ biến, mọi nơi, mọi lúc, mọi lĩnh vực, mọi cấp độ và có liên quan đến mọi ngƣời. Đó là một loại hoạt động xã hội bắt nguồn từ tính chất cộng đồng dựa trên sự phân công và hợp tác để làm một công việc nhằm đạt một mục tiêu chung. Quản lý là một khái niệm rộng bao gồm nhiều lĩnh vực, các nhà kinh tế thiên về quản lý nền sản xuất xã hội, các nhà luật học thiên về quản lý nhà nƣ- ớc. các nhà điều khiển học thiên về quan điểm hệ thống.
Cho nên khi đƣa các định nghĩa về quản lý, các tác giả thƣờng gắn với các loại hình quản lý cụ thể hoặc phụ thuộc nhiều vào lĩnh vực hoạt động hay nghiên cứu của mình. Theo GS Hà Sĩ Hồ : "Quản lý là một quá trình tác động có định hƣớng có chủ đích), có tổ chức, lựa chọn trong số các tác động có thể có, dựa trên các 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thông tin về tình trạng của đối tƣợng và môi trƣờng, nhằm giữ cho sự vận hành của đối tƣợng đƣợc ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định".[20] Theo GS Nguyễn Ngọc Quang : "Quản lý là tác động có mục đích có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những ngƣời lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện đƣợc những mục tiêu dự kiến". Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quản lý là một quá trình định hƣớng, quá trình có mục tiêu; quản lý là một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt đƣợc mục tiêu nhất định” (26 - Tr28).