Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG CHĂM SÓC VÀ NUÔI DƯỠNG TRẺ Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Lịch sử nghiên cứu trên thế giới Hoạt động chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ đã tác động tích cực đến sức khỏe, sự phát triển tinh thần và trí tuệ của trẻ. Sức khỏe liên quan mật thiết đến sự phát triển của trẻ, sức khỏe tốt tạo điều kiện cho trẻ phát triển thể chất nói chung, học tập và lao động nói riêng.
Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy trí nhớ, sức chú ý, sự cần cù, độ dẻo dai trong học tập phụ thuộc rất nhiều vào trạng thái chung của sức khỏe và thể lực. Trong phần này, tôi trình bày những công trình liên quan đến hoạt động chăm sóc trẻ cũng như công tác quản lí hoạt động chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ mầm non, cụ thể như: Theo Tsunesaburo Makiguchi (1994), môi trường giáo dục tích cực sẽ giúp trẻ được tham gia an toàn trong các hoạt động trải nghiệm, trẻ được vận động tích cực và khám phá các giá trị qua thực tiễn cuộc sống hằng ngày. Như vậy, để giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần, cũng như nâng cao chất lượng trong các hoạt động chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ, nhà trường cần phải xây dựng môi trường giáo dục tích cực trong đó mọi hoạt động đều hướng đến đứa trẻ với đầy đủ những trang thiết bị an toàn, đa dạng và sinh động phù hợp với trẻ (Makiguchi, 1994). Peter Mittler (2000) đã đề cập đến việc thay đổi môi trường giáo dục nhà trường và hệ thống quản lí giáo dục, theo Peter Mittler việc thay đổi môi trường giáo dục và hệ thống quản lí giáo dục có vai trò rất quan trọng đối với chăm sóc, giáo dục trẻ nhằm đảm bảo an toàn cho trẻ phát triển toàn diện.
Quan điểm của tác giả được tập trung vào việc điều chỉnh và sắp xếp chương trình phù hợp, lựa chọn giáo viên, vai trò năng lực của giáo viên, sự tham gia của phụ huynh học sinh và tất cả phải được xây dựng kế hoạch cụ thể và theo giai đoạn phát triển của trẻ (Peter Mittler, 2000). Ngoài ra, Karemera, D. Friedrich Froebel (2005) cho rằng, trường Mầm non phải được thiết kế như một môi trường giáo dục mà ở đó trẻ em có thể phát triển theo một định hướng đúng đắn thông qua việc tự hoạt động, sử dụng các trò chơi, bài hát, những câu chuyện và các hoạt động. Như vậy, qua hoạt động vui chơi, trẻ giao tiếp và bắt chước các hoạt động kinh tế và xã hội của người lớn, từ đó trẻ sẽ được dẫn dắt từ từ vào một thế giới rộng lớn hơn dưới sự hướng dẫn của đội ngũ giáo viên đầy tình yêu thương (Friedrich, F, 2005).
Theo tác giả Montessori (1870 – 1952) cho rằng “Khiếm khuyết của tâm trí là vấn đề của giáo dục chứ không phải là vấn đề của y khoa”, đồng thời bà phát hiện, trẻ từ 0 – 6 tuổi rất nhạy cảm cũng là quãng thời gian quan trọng và quý giá nhất trong cuộc đời con người. Sự phát triển và trải nghiệm của trẻ trong giai đoạn này ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống tương lai của trẻ, chúng có thể tiếp nhận thông tin từ môi trường sống xung quanh rất nhanh (Montessori, Tạ Khải Mông & Ngô Hiểu Huy, 2007, trang 12-20). Do đó, từ lúc lọt lòng mẹ đến lúc 6 tuổi, trẻ cần được sự chăm sóc, đầu tư hỗ trợ phát triển về thể chất, tinh thần và hiểu biết xã hội. Để đảm bảo trẻ được phát triển đầy đủ về thể chất cũng như tinh thần nhà trường phải đảm bảo các điều kiện về vật chất, trang thiết bị đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ em, cũng như có đội ngũ giáo viên, nhân viên được đào tạo chính quy, có kinh nghiệm thực tế, biết phối hợp với phụ huynh trẻ trong các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ.
Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ, Hiệp hội Y tế Công cộng Hoa Kỳ và Trung tâm Tài nguyên Quốc gia về Sức khỏe và An toàn trong trong chăm sóc trẻ cho thấy rằng, việc chăm sóc trẻ ở trường rất khó khăn và tạo nhiều áp lực cho giáo viên bởi trong thực tế người chăm sóc hoặc giáo viên thường chỉ có một mình và trẻ thì không ngủ cùng một lúc. Giáo viên phải thường xuyên giám sát trẻ đang ngủ, trẻ phải được đặt ở vị trí để chăm sóc phù hợp không ảnh hưởng đến trẻ khác, quan sát 10 và giúp trẻ ngủ đúng cách. Chính vì vậy, nghiên cứu đã đưa ra những tiêu chuẩn thực hiện an toàn và đảm bảo trong chăm sóc sức khỏe cho trẻ, cũng như hướng dẫn cho đội ngũ giáo viên thực hiện theo tiêu chuẩn đề ra (American Academy of Pediatrics, 2011). Như vậy có thể thấy, các công trình nghiên cứu rất quan tâm tới vấn đề chăm sóc, giáo dục trẻ.
Theo như khả năng hiểu biết của người nghiên cứu thì một số vấn đề thuộc công tác quản lí hoạt động chăm sóc và nuôi dưỡng cho trẻ ở trường mầm non còn ít được đề cập cụ thể trong các công trình nghiên cứu dù vấn đề đóng vai trò rất quan trọng ở trường mầm non như: Nội dung, phương pháp, hình thức giúp nhà quản lí lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra các hoạt động chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ. Lịch sử nghiên cứu tại Việt Nam Công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ được xem là một trong những chính sách ưu tiên hàng đầu của Đảng, Nhà nước và địa phương trong việc đảm bảo an sinh xã hội, vì mục tiêu phát triển ổn định lâu dài của đất nước. Với quan điểm ấy, hoạt động chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ được Bộ Giáo dục và đào tạo đề cập đến, trong đó hoạt động tập trung vào chăm sóc dinh dưỡng, chăm sóc giấc ngủ, chăm sóc vệ sinh, chăm sóc sức khỏe (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2008a). Bên cạnh đó, công tác tổ chức bảo vệ, chăm sóc trẻ em, cũng như công tác quản lí chỉ đạo thực hiện chăm sóc sức khỏe, đảm bảo an toàn cho trẻ trong các cơ sở giáo dục mầm non cũng được đề cập và triển khai động bộ (Thủ tướng Chính phủ, 2009)& (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2007).
Đặc biệt, trong công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em đáp ứng trong tình hình mới nhà trường cần quan tâm đến những nội dung như: “Chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em là vấn đề có tính chiến lược, lâu dài, góp phần quan trọng vào việc chuẩn bị và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Đầu tư cho trẻ em là đầu tư cho tương lai của đất nước. Làm tốt công tác này là trách nhiệm của các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể, gia đình, nhà trường và toàn xã hội.” Công văn số 1563/BGDĐT-GDMN ngày 18/4/2017 về việc đảm bảo an toàn cho trẻ trong các cơ sở giáo dục mầm non. Thông tư số 13/2010/TT- 11 BGDĐT ngày 15/4/2010 ban hành Quy định về xây dựng trường học an toàn, phòng, chống tai nạn, thương tích trong cơ sở giáo dục mầm non.
Đồng thời, thực hiện hiệu quả mục tiêu chăm sóc phát triển trẻ là làm giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng, trẻ thấp còi, cụ thể “Giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi xuống dưới 26% vào năm 2015 và xuống còn 23% vào năm 2020; giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân ở trẻ em dưới 5 tuổi xuống dưới 15% vào năm 2015 và xuống dưới 10% vào năm 2020. Và Quyết định số 234/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phòng, chống tai nạn, thương tích trẻ em giai đoạn 2016-2020. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1437/QĐ-TTg ngày 29/10/2018 Phê duyệt Đề án chăm sóc vì sự phát triển toàn diện trẻ em trong những năm đầu đời tại gia đình và cộng đồng giai đoạn 2018-2025. Việc quản lí ngành học mầm non ở Việt Nam gần đây đã được các cấp, các ngành quan tâm, đặc biệt là đối với bậc học mầm non không chỉ chú trọng nâng cao chất lượng dạy học, mà còn quan tâm chăm sóc sức khỏe để các em được phát triển toàn diện.
Chính vì vậy, chăm sóc và nuôi dưỡng tại trường và quản lí công tác này luôn được các nhà giáo dục Việt Nam quan tâm và đề cập trong nhiều bài viết, các công trình Khoa học, các luận án, luận văn, như: Trong nghiên cứu của tác giả Đào Thị Minh Tâm (2014) cho thấy, các tai nạn thương tích thường gặp ở trẻ nhà trẻ và trẻ mẫu giáo, trong đó đối với nhà trẻ, tai nạn phổ biến nhất là bị các dị vật đường thở do sặc thức ăn, dị vật lỗ mũi, lỗ tai do bé tự nhét hạt đậu, đỗ hoặc các đồ chơi có kích thước nhỏ vào; trẻ bị bỏng nước sôi; ngạt nước; bị điện giật do chọc, nghịch ổ cắm điện; ngã gãy xương. Bên cạnh đó, đối với trẻ mẫu giáo, tai nạn thường gặp như: thương tích do té ngã; bị vật sắc nhọn đâm phải; bị bỏng; đuối nước; ngộ độc. Ngoài ra, tác giả cũng chỉ ra một số nguyên nhân làm trẻ không an toàn trong các hoạt động như: Thiếu sự giám sát, chăm sóc của cô giáo; giáo viên MN không có kiến thức, kỹ năng sơ cấp cứu và xử lý các tai nạn thường gặp ở trẻ; người chăm sóc trẻ, bảo mẫu bạo hành, thiếu tình yêu thương trẻ, không yêu nghề; cơ sở vật chất không đảm bảo an toàn. Đồng thời, tác giả cũng đã khẳng định để giúp trẻ phát triển toàn diện đặc biệt là về thể chất, 12 nhà trường cần phải có các biện pháp hữu hiệu để đảm bảo an toàn cho trẻ trong các hoạt động chăm sóc, giáo dục ở trường mầm non (Đào Thị Minh Tâm, 2014).